Tag Archives: 1912

Το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα για την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης 1912-1913

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας

Έκδοση: University Studio Press (2011)

ISBN: 978-960-12-2065-9

Τιμή: Περίπου €45

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 2012 η Θεσσαλονίκη γιόρτασε τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της πόλης από τους Οθωμανούς και την προσάρτησή της στο ελληνικό κράτος. Για το γεγονός γράφτηκαν πάρα πολλά βιβλία, μερικά εξ αυτών δε ήταν ιδιαίτερα αξιόλογα. Ίσως το πιο πλήρες ιστορικό βιβλίο, το οποίο περιγράφει εκείνη την περίοδο είναι αυτό της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Το εξώφυλλο κοσμεί φωτογραφία του πολύ γνωστού πίνακα του Πολύκλειτου Ρέγκου, με την είσοδο του τότε Βασιλέα Γεώργιου Α’ με τον υιό και διάδοχό του Κωνσταντίνο. Οι πηγές και η βιβλιογραφία βρίσκονται στο πίσω μέρος του βιβλίου. Κάποιες σημειώσεις υπάρχουν και στο κάτω μέρος μερικών σελίδων. Ευανάγνωστο κείμενο και άριστα ταξινομημένο υλικό. Οι δε φωτογραφίες είναι πάρα πολλές, μερικές σπάνιες, καθώς δεν τις έχουμε δει σε άλλες εκδόσεις. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών ανήκει στη συλλογή του συγγραφέα.

Το συγγραφικό έργο του Γιάννη Μέγα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την ιστορία της Θεσσαλονίκης, καθώς έχει καταπιαστεί με πάρα πολλά ζητήματα του παρελθόντος και έχει καταφέρει να τα αναλύσει σε βάθος και με αντικειμενικότητα, μετά από πολύχρονες έρευνες. Και όλα αυτά από έναν άνθρωπο, ο οποίος δεν είναι ιστορικός, εργάστηκε ως πολιτικός μηχανικός! Στη Vivlioniki έχουν παρουσιαστεί κάποια από αυτά τα βιβλία (για τους Βαρκάρηδες, την επανάσταση των Νεότουρκων, τις εμπειρίες περιηγητών για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, το λεύκωμα με τις φωτογραφίες του Λυκίδη, το λεύκωμα για τη ζωή της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, το λεύκωμα για την επίσκεψη του Σουλτάνου Mehmet Reşat, το βιβλίο για τη Θεσσαλονίκη του 1896), ενώ είναι και επιμελητής της εξαιρετικής σειράς του University Studio Press για τη Θεσσαλονίκη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 14 κεφάλαια και τον επίλογο. Ακολουθείται χρονολογική σειρά, ξεκινώντας από την περίοδο λίγο πριν την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων και φτάνει ουσιαστικά έως τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου, με την οποία έληξε επίσημα και ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος. Σε πολλά από αυτά τα κεφάλαια, στο τέλος υπάρχουν κάποια πολύ χρήσιμα ένθετα, στα οποία αναλύονται κάποια επιμέρους ζητήματα, εξαιρετικά σημαντικά και αυτά. Όλο το υλικό περιγράφεται με απλό και κατανοητό τρόπο και αποτελεί προϊόν μεγάλης έρευνας. Θαύμασα το γεγονός ότι ο Μέγας προσεγγίζει το θέμα του χωρίς φανατισμούς, μελετώντας πηγές όχι μόνο ελληνικές. Αν θα έπρεπε κάποια κεφάλαια να ξεχωρίσω, σίγουρα θα ήταν το 5ο και 6ο, που περιγράφουν τα γεγονότα της 26ης και 27ης Οκτωβρίου 1912 αντίστοιχα, το 10ο, που μιλάει για τις προσπάθειες ενσωμάτωσης της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας στο ελληνικό κράτος, αλλά και το 12ο, που είναι αφιερωμένο στη δολοφονία του Βασιλέως Γεωργίου Α’. Πάντως τονίζω, πως όλο το βιβλίο έχει να πει πολλά πράγματα στον αναγνώστη, καθώς στις σελίδες του υπάρχει υλικό γνωστό, αλλά και άγνωστο στους περισσότερους. Οι φωτογραφικό δε υλικό, που συνοδεύει τα κείμενα είναι μοναδικό και τεκμηριωμένο.

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Από τα σημαντικότερα ιστορικά κείμενα για το παρελθόν της Θεσσαλονίκης και από μια περίοδο πολυτάραχη, που όρισε σε πολύ μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της πόλης. Σε μια πολύ καλή έκδοση ποιοτικά και ύφος μοντέρνο και κατανοητό από κάθε αναγνώστη, έργο συνολικά αντάξιο του ονόματος του συγγραφέα.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Οι σχέσεις μεταξύ Εβραϊκής Κοινότητας και Μητρόπολης Θεσσαλονίκης μετά το 1912

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Παρακολουθώντας τα τραίνα της Τελικής Λύσης – Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και ο Μητροπολίτης Γεννάδιος Αλεξιάδης

Συγγραφέας: Σωτήριος Τερζής

Έκδοση: Μπαρμπουνάκης (2017)

ISBN: 978-960-267-222-8

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πολλοί νομίζω θα γνωρίζετε τον κάθετο δρόμο στην Εγνατία, που περνάει μπροστά από το Μπέη Χαμάμ και ενώνει τη Φιλίππου με την Εγνατία. Είναι η οδός Μητροπολίτου Γενναδίου και πήρε το όνομά της από τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γεννάδιο, ο οποίος βρέθηκε στη θέση αυτή από το 1912 έως το 1951. Ήταν ο μακροβιότερος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης και κατά τη διάρκεια της θητείας του συνέβησαν πολλά και σημαντικά γεγονότα, που άλλαξαν ριζικά τη μορφή της πόλης, αλλά και την ιστορία της. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μιλάει για τις σχέσεις του Γενναδίου με την Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης, ένα κεφάλαιο της ιστορίας, για το οποίο ελάχιστα γνωρίζουμε και από τα όσα γράφονται στο βιβλίο, υπάρχουν εξαιρετικά ενδιαφέροντα πράγματα να μάθουμε.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Μου άρεσε πολύ το εξώφυλλο, που επιλέχτηκε. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η πλούσια βιβλιογραφία, η οποία επεκτείνεται και στο χώρο του διαδικτύου. Χρησιμότατες σημειώσεις υπάρχουν στο τέλος πολλών σελίδων, καθώς και βιβλιογραφικές παραπομπές. Ο Τερζής είχε γράψει μια μεταπτυχιακή μελέτη με αυτόν τον τίτλο και φαντάζομαι πως αν δεν είναι αυτούσια, το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου βασίστηκε σε αυτήν την μελέτη. Επιβλέπων καθηγητής ήταν ο αναπληρωτής καθηγητής Θεολογίας Χρήστος Αραμπατζής, ο οποίος προλογίζει και το βιβλίο.

Μετά από μια ενδιαφέρουσα εισαγωγή, το κυρίως κομμάτι του βιβλίου αποτελείται από 3 κεφάλαια:

  • Το Πρώτο Κεφάλαιο περιγράφει συνοπτικά την ιστορική συνέχεια της ισραηλίτικης παρουσίας στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για το μικρότερο σε έκταση κεφάλαιο, αλλά καταφέρνει να προβάλει τη διάρκεια παρουσίας των Εβραίων στην πόλη μας, που σε αντίθεση με τα όσα πιστεύουν οι περισσότεροι, δεν ξεκινάει αυτή η παρουσία από το 1492 και το διωγμό από την Ισπανία των Σεφαραδιτών, αλλά από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης της πόλης μας.
  • Το Δεύτερο Κεφάλαιο κινείται χρονικά από το 1912 έως και τα χρόνια του Μεσοπολέμου. Το 1912 ο Γεννάδιος αναλαμβάνει Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, η Θεσσαλονίκη γίνεται μέρος της Ελλάδας και πλέον οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς έχουν να αντιμετωπίσουν μια νέα διοίκηση, σε ένα νέο κράτος. Εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο, το οποίο φωτίζει πάρα πολλά άγνωστα γεγονότα, τα οποία δυστυχώς για διάφορους λόγους αποφεύγουμε να τονίζουμε. Ποιος ήξερε για παράδειγμα ότι η Ισραηλιτική Κοινότητα είχε προσφέρει βοήθεια σε χριστιανούς, που είχαν πληγεί από τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917; Ή ότι η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης είχε μια θετική στάση απέναντι στην ίδρυση του κράτους του Ισραήλ στο χώρο της Παλαιστίνης; Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται αναφορά για τις πολύ καλές σχέσεις, που είχαν ο Γεννάδιος με τον Αρχιραββίνο Ιακώβ Μέιρ, οι οποίες παρά τις ελάχιστες μελανές στιγμές τους (αναφέρεται μία το 1917), είχαν βασιστεί στην εμπιστοσύνη και την τίμια συνεργασία για το καλό των δύο κοινοτήτων. Αλλαγή ουσιαστική αρχίζει να υπάρχει μετά τον ερχομό των προσφύγων, όπου οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς γίνονται μετά από περίπου 430 χρόνια μειονότητα στη Θεσσαλονίκη. Η στάση του Γενναδίου στο κύμα αντισημιτισμού κατά τον Μεσοπόλεμο επίσης μελετάται.
  • Το Τρίτο Κεφάλαιο έδωσε και τον τίτλο στο βιβλίο και κινείται χρονικά από την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έως και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Από τη σύμπραξη Εβραίων και Χριστιανών ενάντια στην ιταλική εισβολή, την Κατοχή, το Ολοκαύτωμα της πόλης μας και τα γεγονότα, που ακολούθησαν μετά το τέλος της Κατοχής και έως το 1951, χρονιά, που πέθανε ο Γεννάδιος. Εδώ ο Τερζής επικεντρώνεται στις σχέσεις, που υπήρχαν μεταξύ Μητρόπολης Θεσσαλονίκης και Εβραϊκής Κοινότητας και γίνεται μια προσπάθεια να δούμε αν θα μπορούσε η Μητρόπολη να επέμβει, ώστε να γλιτώσουν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς και ποιος ήταν γενικά ο ρόλος και η στάση της Εκκλησίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής, αλλά και λίγο μετά. Και σε αυτό το κεφάλαιο μαθαίνουμε πολλά και σημαντικά πράγματα, που δεν μας παρουσιάζονται συχνά.

Μετά από αυτά τα κεφάλαιο, υπάρχει ο επίλογος ή όπως προτιμάει να ονομάσει αυτό το κομμάτι του βιβλίου ο συγγραφέας, ο «κομμός» (θρήνος σημαίνει η λέξη, δεν το γνώριζα…). Εδώ είναι τα συμπεράσματα, μια σύνοψη, αλλά και το βιογραφικό του Μητροπολίτη Γενναδίου σε παράρτημα. Ακολουθεί σε παράρτημα επίσης ένα κομμάτι, που αναφέρεται στη βράβευση του Γενναδίου από το Yad Vashem με τη μέγιστη τιμή, που μπορεί να έχει κάποιος μη Εβραίος για τον αγώνα του στη διάσωση Εβραίων κατά το Ολοκαύτωμα, τον τίτλο του Δίκαιου των Εθνών.

Όπως είπα και πριν, ο Τερζής έγραψε όλη ή μέρος της μελέτης του ως μεταπτυχιακός φοιτητής. Η έρευνά του δεν είναι μόνο σε υπάρχουσα βιβλιογραφία, αλλά προχώρησε και στα αρχεία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης. Παρουσιάζει μια αξιοθαύμαστη, για εμένα, αντικειμενικότητα, καθώς δεν προσπαθεί να αγιοποιήσει τον Γεννάδιο, ο οποίος είναι το κύριο πρόσωπο της μελέτης του, ούτε να αποκρύψει ευθύνες της Εκκλησίας (χαρακτηριστικό είναι το κεφάλαιο, που γράφει για την καταστροφή του Εβραϊκού Νεκροταφείου). Ο τρόπος επίσης, που προσεγγίζει τις ευθύνες του Αρχιραββίνου Κόρετς είναι αξιοπρόσεκτος. Αφορμή για να γραφτεί ίσως αυτή η μελέτη ήταν μια σειρά βιβλίων, που έριχναν ευθύνες γενικά στον Χριστιανικό πληθυσμό ή στην Εκκλησία για τα όσα δεινά έγιναν κατά τη διάρκεια της Κατοχής ή για τον αντισημιτισμό του Ελληνικού πληθυσμού. Στον πρόλογο δε του βιβλίου φωτογραφίζεται το βιβλίο του Mazower «Θεσσαλονίκη, η πόλη των φαντασμάτων«.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Κάπως δύσκολο στην ανάγνωσή του σε μερικά σημεία, καθώς μιλάμε για κείμενο, που γράφτηκε ως μεταπτυχιακή μελέτη και όχι για τον μέσο αναγνώστη. Πολλά ντοκουμέντα, συνεχής τεκμηρίωση, έλλειψη φανατισμού, αντικειμενική ματιά, νομίζω ότι έχει να προσφέρει πολλά στον μελλοντικό ερευνητή και ιστορικό και δείχνει με επιστημονικό τρόπο την συνύπαρξη Χριστιανών και Εβραίων, που κάποτε υπήρχε σε αυτήν την πόλη, όσο και αν θέλουν κάποιοι να το κρύψουν ή να το υποτιμήσουν.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΤΕΡΖΗΣ, Σωτήριος

Οι πρώτες αρχαιολογικές έρευνες στη Θεσσαλονίκη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αρχαιολογία στα μετόπισθεν

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης (2012)

ISBN: 978-960-9621-10-6

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το μακραίωνο παρελθόν της πόλης αποτελεί σήμερα πεδίο μεγάλης έρευνας για αρχαιολόγους και ιστορικούς. Συνεχώς νέα στοιχεία προστίθενται και μεγαλώνουν τις γνώσεις μας σχετικά με τον πολιτισμό, την καθημερινή ζωή των Θεσσαλονικέων και την ιστορία του τόπου. Βέβαια η εξερεύνηση και η μελέτη του παρελθόντος αυτού ξεκίνησε μετά το 1912, όταν και η πόλη μας έγινε κομμάτι του Ελληνικού Κράτους. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας μεταφέρει χρονικά στην πρώτη δεκαετία μετά το 1912 και έχει θέμα εκείνες τις πρώτες προσπάθειες ανασκαφών, που έγιναν μέσα σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο, που περιείχε 3 πολέμους και μια τεράστια καταστροφή, αυτή της Μεγάλης Πυρκαγιάς του 1917.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Όμορφο ανάγλυφο εξώφυλλο, πάρα πολλές και ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, έκδοση δίγλωσση (ελληνικά και αγγλικά). Το βιβλίο είναι ο κατάλογος της ομώνυμης έκθεσης, που είχε γίνει στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης από 24 Νοεμβρίου 2012 έως 31 Δεκεμβρίου 2013. Το βιβλίο το προλογίζει η Πολυξένη Αδάμ-Βελένη, Διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου. Στο τέλος υπάρχουν βιβλιογραφικά στοιχεία. Εξαιρετική δουλειά συνολικά για κατάλογο έκθεσης.

Το βιβλίο αποτελείται από τρία μέρη, εκ των οποίων το τρίτο έχει τη βιβλιογραφία, το δεύτερο είναι ο κατάλογος των αντικειμένων, που υπήρχαν στην έκθεση και το πρώτο έχει μερικά πάρα πολύ ενδιαφέροντα κείμενα. Κάθε ένα από αυτά είναι πρώτα στα ελληνικά και ακολουθεί η μετάφρασή του στα αγγλικά. Συνολικά υπάρχουν 14 κείμενα, που υπογράφουν διαφορετικοί συγγραφείς:

  • Το 1ο κείμενο είναι της Ευαγγελίας Στεφανή και αναλύει τη σχέση μεταξύ αρχαιολογίας και εθνικής ιδεολογίας. Ειδικά στον ελλαδικό χώρο και πιο συγκεκριμένα στην περίπτωσή μας στη Θεσσαλονίκη των ετών 1912-1922, οι πολιτικές συνθήκες, που επικρατούσαν ήταν τέτοιες, που έπρεπε οπωσδήποτε να αποδειχτεί περίτρανα η «ελληνικότητα» της πόλης και για να γίνει κάτι τέτοιο έπρεπε να βρεθούν οι σύνδεσμοι με το παρελθόν.
  • Το 2ο κείμενο είναι του Γιώργου Τσεκμέ και της Μαρίας Λουκμά και αναφέρεται στη μουσειογραφική μελέτη της έκθεσης.
  • Το 3ο κείμενο υπογράφει ο Βασίλης Δημητριάδης (γνωστός κυρίως από το εξαιρετικό του βιβλίο για την τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την Τουρκοκρατία) και μιλάει για την κατάσταση, που επικρατούσε στη Θεσσαλονίκη ιστορικά σε αυτήν την περίοδο, από την είσοδο του Ελληνικού Στρατού έως τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.
  • Το 4ο κείμενο είναι της Πολυξένης Αδάμ-Βελένη και μιλάει περιληπτικά για τις πρώτες προσπάθειες των αρχαιολόγων να εξερευνήσουν το παρελθόν της Θεσσαλονίκης.
  • Το 5ο κείμενο είναι της Ελευθερίας Ακριβοπούλου και μιλάει για τον Γεώργιο Οικονόμου, τον πρώτο έφορο αρχαιοτήτων στη Θεσσαλονίκη και το έργο του. Για να καταλάβει κάποιος πόσο σημαντικό ήταν για το Ελληνικό Κράτος το να ξεκινήσει η ιστορική μελέτη της πόλης, αξίζει να σημειωθεί πως η Εφορία Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1912, λίγες μόνο ημέρες μετά την απελευθέρωση της πόλης!
  • Το 6ο κεφάλαιο είναι του Βασίλη Κολώνα και μιλάει για τη Θεσσαλονίκη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
  • Το 7ο κεφάλαιο είναι του Andrew Shapland και μιλάει για το αρχαιολογικό έργο της Βρετανικής Δύναμης Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου και λίγο μετά από αυτόν.
  • Το 8ο κεφάλαιο είναι του Alexandre Farroux και μιλάει για το αρχαιολογικό έργο της Γαλλικής Στρατιάς κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκκοσμίου Πολέμου.
  • Το 9ο κεφάλαιο είναι της Ευρυδίκης Κεφαλίδου και μιλάει για τις ανασκαφές, που έγιναν εκείνη την περίοδο στο Καραμπουρνάκι (και ακόμη δεν έχουν τελειώσει…).
  • Το 10ο κεφάλαιο είναι της Ουρανίας Πάλλη και μιλάει για τις ανασκαφές, που έγιναν εκείνη την περίοδο στην Τούμπα, τον γνωστό λόφο, που έδωσε το όνομά του στη σημερινή συνοικία.
  • Το 11ο κεφάλαιο είναι της Αγγελικής Κουκουβού και είναι από τα πιο ενδιαφέροντα του βιβλίου καθώς μιλάει για το Σαραπιείο, τον ναό των Αιγυπτίων θεών, που υπήρχε στη Θεσσαλονίκη και βρέθηκε κατά τη διάνοιξη της σημερινής Καραολή και Δημητρίου (πρώην Διοικητηρίου). Ένας τόσο σημαντικός ναός δυστυχώς είναι σήμερα θαμμένος κάτω από τις οικοδομές…
  • Το 12ο κεφάλαιο είναι της Δέσποινας Ιγνατιάδου και μιλάει για μια ανασκαφή στην Τσαουσίτσα, μια περιοχή κάπου στο νομό Κιλκίς, που δεν γνωρίζω ακριβώς πού βρίσκεται.
  • Το 13ο κεφάλαιο το υπογράφει ο Βασίλειος Νικόλτσιος, συλλέκτης, μέρος της συλλογής του οποίου είχε παρουσιαστεί στην έκθεση.
  • Το τελευταίο 14ο κεφάλαιο είναι του Γιάννη Τσούτσα και μιλάει για έναν Γάλλο ζωγράφο, τον Emile Gerlach, ο οποίος αποτύπωσε στα έργα του εικόνες της πόλης από εκείνη την εποχή.

Μερικά από τα κείμενα έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον, όπως αυτό για το Σαραπιείο, για τον Γεώργιο Οικονόμου, για τη σχέση αρχαιολογίας και εθνικής ιδέας. Όλα όμως έχουν κάτι να πούνε και φαντάζομαι πως αν κάποιος τα είχε διαβάσει πριν πάει να δει την έκθεση, θα τα εκτιμούσε καλύτερα. Πάντως και σήμερα, που η έκθεση πλέον δεν υπάρχει, έχουν να πούνε πολλά στον αναγνώστη.

Αυτό, που είναι σίγουρο είναι πως η αρχαιολογία εκείνη την εποχή εξυπηρέτησε και άλλους λόγους, πέρα από αυτούς της επιστημονικής μελέτης της ιστορίας του τόπου. Οι ξένες δυνάμεις δε, που ήρθαν στη Θεσσαλονίκη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο βρήκαν πάρα πολλά στοιχεία προς εξερεύνηση, καθώς ποτέ στο παρελθόν η Οθωμανική διοίκηση ή ακόμη χειρότερα η Βυζαντινή, δεν είχε ασχοληθεί με τη μελέτη του παρελθόντος της πόλης μας. Σήμερα διαβάζουμε μερικά πράγματα για εκείνη την εποχή και το τι πίστευε ο κόσμος, τα οποία δεν μπορούμε καν να συνειδητοποιήσουμε, για παράδειγμα λίγο καιρό μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης είχε προταθεί να γκρεμιστεί ο Λευκός Πύργος!

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο τρομερά ενδιαφέρον. Αν σκεφτεί δε κανείς ότι μιλάμε για έναν κατάλογο έκθεσης, η αξία του έργου ανεβαίνει ακόμη περισσότερο. Το βιβλίο το είχα βρει στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης μια περίοδο, που είχαν μεγάλες εκπτώσεις, δεν το έχω δει σε βιβλιοπωλεία δυστυχώς, ενώ υποθέτω πως μπορεί να πωλείται σε μουσεία ή σημεία πώλησης βιβλίων από κρατικούς φορείς (σαν το μαγαζάκι δίπλα στο Μπέη Χαμάμ).

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Φωτογραφικό υλικό του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου για τη Θεσσαλονίκη

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20161228

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη: Στιγμές ιστορίας

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος (2016)

ISBN: 978-960-6812-57-6

Τιμή: Περίπου €80

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα λεύκωμα είναι το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο κυκλοφόρησε από το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο στην Αθήνα πριν από λίγο καιρό. Συνεργάστηκαν για το βιβλίο αυτό ο Δήμος Θεσσαλονίκης και το Ιστορικό Κέντρο Θεσσαλονίκης και ένας από τους σημαντικότερους ερευνητές της ιστορίας της πόλης μας, ο Αντώνης Σατραζάνης (βιβλία του, που παρουσιάστηκαν στη Vivlioniki είναι αυτό κι αυτό κι αυτό).

Η έκδοση ποιοτικά είναι άριστη. Σκληρό λευκό εξώφυλλο, οι φωτογραφίες είναι σε υψηλή ανάλυση με τεκμηρίωση και σχολιασμό. Στο πίσω μέρος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία, ελληνική και ξενόγλωσση. Το μεγαλύτερο μέρος του φωτογραφικού υλικού ανήκει στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, ενώ ένα κομμάτι έχει προσφέρει και ο Αντώνης Σατραζάνης.

Το βιβλίο ξεκινάει με τα εισαγωγικά σημειώματα, που υπογράφουν οι Ιωάννης Κ. Μαζαράκης-Αινιάν (γενικός γραμματέας της Εταιρείας) και Αντώνης Σατραζάνης (προϊστάμενος του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης). Στη συνέχεια υπάρχουν 9 κεφάλαια, όπου έχουν ταξινομηθεί οι φωτογραφίες του λευκώματος:

  • Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Ο Λευκός Πύργος και τα τείχη» και νομίζω όλοι καταλαβαίνετε το περιεχόμενό του. Ενδιαφέρον υλικό, τόσο από το έμβλημα της πόλης μας, όσο και από τα τείχη, που κύκλωναν παλαιότερα τη Θεσσαλονίκη. Το σημείωμα έχει ένα χτυπητό λάθος σχετικά με την επιγραφή, που βρισκόταν πάνω από την είσοδο του Λευκού Πύργου και δυστυχώς καταστράφηκε. Την επιγραφή αυτήν στο σημείωμα διαβάζουμε ότι βρισκόταν στο προτείχισμα του Λευκού Πύργου (γκρεμίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα). Τέτοια λάθη για τέτοιες εκδόσεις δεν επιτρέπονται.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Θεσσαλονίκη και Μακεδονικός Αγώνας» και περιέχει πάρα πολλές φωτογραφίες κυρίως από τους πρωταγωνιστές του Αγώνα, άτομα, που μέσα από τη λειτουργία του Ελληνικού Προξενείου (το νυν Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα) έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην έκβαση της διαμάχης με τους Βούλγαρους για τη Μακεδονία.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η εκπαίδευση» και ο αναγνώστης μπορεί να δει πολλές φωτογραφίες από τα σχολεία και τους μαθητές στις αρχές του 20ου αιώνα. Το σημείωμα αυτού του κεφαλαίου επίσης δίνει σημαντικές πληροφορίες, κυρίως για τα ελληνικά σχολεία. Δεν είναι πάντως αντιπροσωπευτικά τα κείμενα και οι φωτογραφίες για το τι συνέβαινε στον τομέα της εκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη, καθώς το βάρος έχει πέσει σχεδόν ολόκληρο στην ελληνική πλευρά, ενώ υπήρχαν πολλά και σημαντικά σχολεία κυρίως από την Εβραϊκή Κοινότητα, αλλά και σπουδαία ξενόγλωσσα σχολεία.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Κίνημα των Νεότουρκων» και επίσης ο αναγνώστης καταλαβαίνει τι θα διαβάσει εδώ. Στο σύντομο σημείωμα γίνεται μία εξήγηση για το πώς δημιουργήθηκε, πώς επικράτησε και πώς κατέληξε το Κίνημα αυτό, το οποίο ήταν τελικά καταστροφικό για τους λαούς των Βαλκανίων, άσχετα αν στις αρχές στηρίχθηκε σχεδόν από όλους. Πολύ ενδιαφέρον το φωτογραφικό υλικό, παρουσιάζει μια Θεσσαλονίκη να γιορτάζει. Για το Κίνημα αξίζει να διαβάσετε το μοναδικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Απελευθέρωση-Η Θεσσαλονίκη στους Βαλκανικούς Πολέμους» και μας πάει χρονικά στα χρόνια του 1912 και 1913, όταν στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο η Θεσσαλονίκη έγινε κομμάτι της Ελληνικής επικράτειας και στον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο ολόκληρη η Μακεδονία έγινε μέρος του Ελληνικού Κράτους. Στο φωτογραφικό υλικό υπάρχει και το πρωτόκολλο παράδοσης της πόλης από τον Χασάν Ταχσίν Πασά στον Ελληνικό Στρατό. Εκ μέρους των Ελλήνων υπέγραψαν οι Βίκτωρ Δούσμανης και Ιωάννης Μεταξάς. Εξαιρετικές οι φωτογραφίες, μερικές δεν τις έχουμε ξαναδεί ποτέ, κυρίως αυτές με τον Βασιλέα Γεώργιο και τη Βασίλισσα Όλγα. Υπάρχει επίσης και μία φωτογραφία με το θωρηκτό «Αβέρωφ» στο λιμάνι της πόλης μας. Γενικά από τα ενδιαφέροντα κεφάλαια του βιβλίου.
  • Το έκτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Ανατολικό Μέτωπο» και εξιστορεί τα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Θεσσαλονίκη αποτέλεσε ένα τεράστιο στρατόπεδο για τα στρατεύματα των δυνάμεων της Αντάντ. Ενδιαφέρον εισαγωγικό σημείωμα και φωτογραφίες, που παρουσιάζουν τη Θεσσαλονίκη τόσο ως στρατόπεδο, όσο και ως μια πόλη ζωντανή, γεμάτη κόσμο και κίνηση.
  • Το έβδομο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Κίνημα της Εθνικής Άμυνας» και μιλάει για το πώς φτάσαμε στη δημιουργία της Προσωρινής Κυβέρνησης Θεσσαλονίκης, για την Τριανδρία (Βενιζέλος, Κουντουριώτης, Δαγκλής) και για τη σημασία αυτού του Κινήματος, για το οποίο οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν ότι ξεκίνησε καιρό πριν ο Βενιζέλος το ακολουθήσει. Το φωτογραφικό υλικό μας παρουσιάζει τους πρωταγωνιστές, τις κινητοποιήσεις των Θεσσαλονικέων εκείνη την εποχή και τη συγκρότηση των πρώτων στρατιωτικών σωμάτων της Εθνικής Άμυνας. Αν ο αναγνώστης θέλει να διαβάσει περισσότερα για την Εθνική Άμυνα, έχουν παρουσιαστεί δύο βιβλία στη Vivlioniki με τον ίδιο τίτλο μάλιστα (εδώ και εδώ).
  • Το όγδοο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η Πυρκαγιά του 1917» και ευνόητο είναι ότι μιλάει για την καταστρεπτική Πυρκαγιά του Αυγούστου του 1917, η οποία έμελλε να αλλάξει ολοκληρωτικά την εικόνα της πόλης. Ενδιαφέρον φωτογραφικό υλικό, καθώς και το σημείωμα. Αν κάποιος θέλει να δει περισσότερες λεπτομέρειες τόσο σε κείμενο, όσο και σε εικόνες μπορεί να ρίξει μια ματιά στα βιβλία της Καραδήμου-Γερόλυμπου ή του Πετρόπουλου.
  • Το ένατο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η καθημερινή ζωή 1915-1918» και αφήνει πίσω τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα και επικεντρώνεται στο βίο και τις δραστηριότητες των Θεσσαλονικέων, τις γειτονιές τους, το πού κινούνταν, τι φορούσαν, τις θρησκευτικές τους εορτές κοκ. Πολύ ενδιαφέρουσες φωτογραφίες από το αρχείο του Σατραζάνη, σωστά για μένα μπήκε το κεφάλαιο αυτό στο τέλος, για να μην ξεχνάμε ότι όλα όσα διαβάζουμε για το παρελθόν της πόλης έχουν συμβεί με μάρτυρες τους κατοίκους αυτής της πόλης, των οποίων τη θέση τώρα έχουμε εμείς και αύριο κάποιοι άλλοι.

Σε γενικές γραμμές το βιβλίο μου έχει αφήσει μία περίεργη αίσθηση. Δεν μπορώ να πω ότι δεν είναι καλό, αλλά ούτε με έχει εντυπωσιάσει κιόλας. Υπάρχουν κάποια κομμάτια του, που είναι πολύ ενδιαφέροντα, ποιοτικά η έκδοση είναι άρτια, οι φωτογραφίες έχουν τυπωθεί σωστά και με κατάλληλη επεξεργασία για να έχουν μια ζωντάνια σύγχρονη, αλλά κάτι με χαλάει. Είναι ίσως το γεγονός ότι όταν βλέπω μια έκδοση ενός τόσο σημαντικού κρατικού φορέα, τότε οι προσδοκίες μου είναι πολύ υψηλές. Πιθανόν να είμαι εγώ ο υπερβολικός. Αξιόλογη δουλειά, που νομίζω θα ικανοποιήσει τον αναγνώστη. Γιορτές έχουμε, στην τιμή, που είναι νομίζω ότι αποτελεί ένα όμορφο δώρο.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

70 χρόνια που άλλαξαν τα πάντα στην Θεσσαλονίκη

vivlioniki156

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη, 1850-1918: Η <<πόλη των Εβραίων>> και η αφύπνιση των Βαλκανίων

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Εκάτη (1994)

ISBN: 960-7437-03-9

Τιμή: Περίπου €21

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τις σημαντικότερες περιόδους της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, είναι αυτή που εξετάζεται σε αυτό το βιβλίο. Οι μεταρρυθμίσεις που ξεκίνησαν για την ανασυγκρότηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Τανζιμάτ) είχαν άμεσες επιπτώσεις στην πόλη. Ο σιδηρόδρομος ένωσε την Θεσσαλονίκη με την Ευρώπη και ο εξευρωπαϊσμός της πόλης έγινε με γρήγορους ρυθμούς. Παράλληλα έχουμε αύξηση του εμπορίου και ισχυροποίηση της πόλης και του ρόλου της στον ευρύτερο χώρο των Βαλκανίων. Ακολουθούν οι εθνικές αφυπνίσεις των λαών της Βαλκανικής, την Επανάσταση των Νεότουρκων, τους δύο Βαλκανικούς Πολέμους, η πόλη περνά σε Ελληνικά χέρια, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος την μετατρέπει σε κέντρο επιχειρήσεων με εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες από την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο να μαθαίνουν την ύπαρξη της πόλης και τέλος η Μεγάλη Πυρκαγιά αλλάζει μια για πάντα το παλαιό πρόσωπο της πόλης.

Η έκδοση είναι καλή, με χάρτινο εξώφυλλο, ικανοποιητική εκτύπωση, κάποιες λίγες φωτογραφίες στο τέλος, μαζί με βιβλιογραφία και ένα σύντομο χρονολόγιο. Το πρωτότυπο είχε κυκλοφορήσει στα γαλλικά το 1992, οπότε εμείς έχουμε την μετάφραση του κειμένου. Πολλοί Έλληνες έχουν γράψει κομμάτια του βιβλίου, δεν γνωρίζω όμως αν στην ελληνική έκδοση του βιβλίου υπάρχουν τα πρωτότυπα κείμενά τους ή έχουν και αυτά μεταφραστεί από το γαλλική έκδοση.

Δεν έχω άποψη για τους ξένους συγγραφείς, αλλά μερικά από τα σπουδαιότερα ονόματα ερευνητών και συγγραφέων για την Θεσσαλονίκη έχουν γράψει κείμενα για το βιβλίο αυτό: Ηλίας Πετρόπουλος, Ρένα Μόλχο, Γεώργιος Βαφόπουλος, Μερόπη Αναστασιάδου, Βασίλης Κολώνας, Αλεξάνδρα Γερόλυμπου είναι μερικά από τα πιο γνωστά.

Το βιβλίο ξεκινά με ένα κείμενο του συγγραφέα της γαλλικής έκδοσης, του Gilles Veinstein με τίτλο «Το μυστικό της Θεσσαλονίκης», όπου φαίνεται ότι ναι μεν το βιβλίο κινείται γύρω από την ιστορία της Θεσσαλονίκης, αλλά βασικό θέμα είναι οι Εβραίοι της πόλης σε αυτό το χρονικό διάστημα. Από εκεί και πέρα, το βιβλίο χωρίζεται σε 7 διαφορετικά μέρη:

1. Πρόλογος

Δύο κείμενα άσχετα μεταξύ τους αποτελούν τον πρόλογο του βιβλίου. Το ένα είναι από τον Ηλία Πετρόπουλο, ο οποίος ενθυμείται την παιδική του ηλικία στην Θεσσαλονίκη του 1930 και τις σχέσεις του με τους Εβραίους της πόλης. Το άλλο είναι από τον Νίκο Μουτσόπουλο, το κείμενο του οποίου θα μπορούσε κάποιος να πει ότι είναι περίληψη του υπόλοιπου βιβλίου. Προσωπικά βρήκα πιο ενδιαφέρον του κείμενο του Πετρόπουλου (νομίζω δεν χρειάζεται να συμφωνείς με τον Πετρόπουλο για να βρεις τα κείμενά του ενδιαφέροντα).

2. Η Ισπανία των Βαλκανίων

Τέσσερα κείμενα που μιλούν αποκλειστικά για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης:

Το πρώτο από τον Gilles Veinstein, ο οποίος προσπαθεί να χωρέσει όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτομέρειες σε ένα κείμενο ούτε 30 σελίδων, για να περιγράψει τον βίο και τα πεπραγμένα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης από το 1492, χρονιά που έφτασαν οι πρώτοι Σεφαραδίτες στην Θεσσαλονίκη, έως τα μέσα του 19ου αιώνα, όπου είχε παρατηρηθεί μια κάμψη στο Εβραϊκό στοιχείο. Είναι ενδιαφέρον κείμενο και έχει και κάποιες πληροφορίες που δύσκολα θα βρείτε σε άλλα βιβλία.

Το δεύτερο κείμενο από την Ρένα Μόλχο, μία από τις σπουδαιότερες μορφές που έχουν μελετήσει τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης, ασχολείται με την αναγέννηση του Εβραϊκού στοιχείου στα χρόνια που εξετάζει το βιβλίο. Περιγράφει τις συνθήκες που συνετέλεσαν στην ανάπτυξη αυτή, αναφέρεται στις συνοικίες που διέμεναν οι Εβραίοι, στο εκπαιδευτικό έργο που επιτελέστηκε και στα φιλανθρωπικά ιδρύματα, τα νοσοκομεία και τα σωματεία που αναπτύχθηκαν και αποδεικνύουν τον ενεργητικότατο ρόλο που είχαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στην λειτουργία και την προκοπή της πόλης. Σπουδαίος παράγοντας στην ανάπτυξη των Εβράιων της πόλης μας ήταν η στάση που κράτησε το Ραβινάτο στις αλλαγές που γινόντουσαν.

Το τρίτο κείμενο από τον Haim Vidal Sephiha μιλάει για την γλώσσα των Σεφαραδίτων, καθώς επίσης και για την λογοτεχνική παραγωγή στην παράξενη αυτή γλώσσα που χρησιμοποιούσαν κυρίως, οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης. Ψιλοαδιάφορο φάνηκε σε μένα το κείμενο αυτό, ίσως να αρέσει σε άτομα που ενδιαφέρονται για γλωσσολογικά θέματα.

Τέλος, λαογραφικού χαρακτήρα είναι το τέταρτο κείμενο, από την Meri Badi, η οποία μιλάει για την γαστριμαργική παράδοση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, τις επιρροές της και τα βασικά χαρακτηριστικά της.

3. Η πολυπόθητη πόλη

Στο μέρος αυτό του βιβλίου, υπάρχουν πέντε κείμενα, τα οποία μιλάνε για τις υπόλοιπες κοινότητες, πέρα από την Εβραϊκή, οι οποίες κατοικούσαν στην Θεσσαλονίκη στο προς εξέταση χρονικό διάστημα.

Ο Francois Georgeon μιλάει για τους Μουσουλμάνους της πόλης. Διοικητές της πόλης, αλλά και μειονότητα μέσα σε αυτήν, προσπάθησαν να αλλάξουν μετά τις μεταρρυθμίσεις στα μέσα του 19ου αιώνα. Η Επανάσταση των Νεότουρκων προήλθε κυρίως από ομάδα Μουσουλμάνων, οι οποίοι καταλάβαιναν ότι το υπάρχον καθεστώς δεν μπορεί να υφίσταται για πολύ. Γίνεται επίσης λόγος για τους Ντονμέδες, την τόσο ξεχωριστή ομάδα Θεσσαλονικέων.

Η Κίρκη Γεωργιάδου στο κείμενό της μιλάει για τις δραστηριότητες της Ελληνικής κοινότητας στο χρονικό διάστημα 1850-1918. Οι προτεραιότητες των Ελλήνων ήταν η ανασύνταξή τους, μετά από μια περίοδο διωγμών που ακολούθησαν την Ελληνική Επανάσταση. Τα Τανζιμάτ βοήθησαν στην πνευματική και οικονομική ανάπτυξη των Ελλήνων, οι οποίοι άρχισαν πλέον να κυριαρχούν στο εμπόριο και στην οικονομία. Παραμένουν βέβαια πληθυσμιακά η τρίτη ισχυρότερη ομάδα. Ο Μακεδονικός Αγώνας στις αρχές του 20ου αιώνα θα παίξει σημαντικό ρόλο στην εθνική αφύπνιση των Ελλήνων της Θεσσαλονίκης. Η Γεωργιάδου μιλάει για τις Ελληνικές συνοικίες και την οργάνωση της Ελληνικής κοινότητας, με τον σημαντικό ρόλο που έπαιξε η Εκκλησία σε αυτήν την οργάνωση.

Ο Bernard Lory έχει γράψει ένα κείμενο, στο οποίο ίσως οφείλεται η μη ανάδειξη αυτού του βιβλίου. Μιλάει για την Σέρβικη, αλλά κυρίως την Βουλγάρικη κοινότητα της Θεσσαλονίκης. Ο συγγραφέας μιλάει για τους Σλάβους οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί στα χωριά γύρω από την Θεσσαλονίκη, για την Εξαρχία, για την μικρή κοινότητα των Βουλγάρων της Θεσσαλονίκης. Γίνεται επίσης λόγος για τα γεγονότα των «Βαρκάρηδων» το 1903. Τέλος, αφιερώνει και ένα μικρό μέρος στον Σέρβικο παράγοντα και τον ρόλο του στην Θεσσαλονίκη.

Η Anahilde Ter Minassian γράφει το κείμενο για την Αρμένικη κοινότητα της πόλης. Με δεδομένο ότι πολύ μικρό μέρος του πληθυσμού της πόλης στο χρονικό διάστημα που εξετάζουμε ήταν Αρμένηδες, νομίζω ότι περισσότερο το κεφάλαιο αυτό μπήκε επειδή το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε στην Γαλλία, όπου υπάρχει μεγάλη Αρμένικη κοινότητα. Στην πόλη μας οι Αρμένιοι ήρθαν στα τέλη του 19ου αιώνα, έχτισαν με την εκκλησία και το σχολείο τους, αλλά οργανώθηκαν περισσότερο και αυξήθηκαν σε νούμερα μετά τις σφαγές που υπέστησαν από τους Τούρκους, όταν πολλοί από αυτούς ήρθαν πρόσφυγες στην Θεσσαλονίκη και δημιούργησαν μια από τις πιο ζωντανές κοινότητες της πόλης.

Η Μερόπη Αναστασιάδου στο κείμενό της, κάνει αναφορά στους Δυτικούς, δηλαδή στους Φράγκους της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι είχαν και δική τους γειτονιά. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά της στην οικογένεια των Abbot, από τις πιο γνωστές και πλούσιες, αλλά συνάμα και τραγικές οικογένειες. Τέλος, γίνεται αναφορά και στις ομάδες ιεραποστολών που επισκέφτηκαν την πόλη μας, ίδρυσαν σχολεία, άλλα ιδρύματα και έπαιξαν έναν σημαντικό ρόλο στην λειτουργία της πόλης.

4. Η κορύφωση του εκσυγχρονισμού

Όπως είπαμε και πριν, οι αλλαγές που έγιναν στην πόλη την περίοδο 1850-1918 ήταν πάρα πολλές και ιδιαίτερα σημαντικές, αφού ακόμη και σήμερα πολλές από αυτές τις συναντάμε στην καθημερινότητά μας. Κάποιες από τις αλλαγές αυτές μνημονεύουν οι συγγραφείς στα επόμενα 4 κείμενα.

Η Αλεξάνδρα Γερόλυμπου και ο Βασίλης Κολώνας μιλάνε για τις προσπάθειες εξωραϊσμού της πόλης, οι οποίες ξεκίνησαν με αφορμή την επίσκεψη του Σουλτάνου Αμπντούλ Μετσίντ στην Θεσσαλονίκη το 1859. Η διάνοιξη της σημερινής Βενιζέλου, το γκρέμισμα του θαλάσσιου τείχους, η σιδηροδρομική σύνδεση της πόλης με την Ευρώπη, η βελτίωση των κανόνων υγιεινής, η θεσμοθέτηση του Δημάρχου Θεσσαλονίκης, η επέκταση της πόλης ανατολικά, όλα αυτά και πολλά άλλα συντελούν στην ριζική αλλαγή της εικόνας της πόλης (ένα εκπληκτικό βιβλίο της Μερόπης Αναστασιάδου για αυτές τις αλλαγές είχαμε παρουσιάσει στην Vivlioniki παλαιότερα και μπορείτε να διαβάσετε κάποια πράγματα για αυτό εδώ). Οι πυρκαγιές του 1890 και του 1917, μαζί με πολλές μικρότερες, θα παίξουν επίσης ρόλο σε αυτήν την νέα διαμόρφωση της πόλης. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον το μέρος που μιλάει για τις αρχιτεκτονικές αλλαγές στην πόλη, γραμμένο από τον Βασίλη Κολώνα, όπου με πρωτεργάτες αρχιτέκτονες όπως ο Vitaliano Poselli, ο Eli Modiano και ο Piero Arrigoni η πόλη συναντά τον αρχιτεκτονικό εκλεκτικισμό και ξεκολλάει μετά από αιώνες από την αρχιτεκτονική της Ανατολίτικης κουλτούρας.

Ο Donald Quataert γράφει ένα κείμενο για την βιομηχανική ανάπτυξη που γνώρισε η Θεσσαλονίκη. Με κυρίαρχη την υφαντουργία, άλλοι κλάδοι που γνώρισαν μεγάλη άνθηση ήταν η καπνοβιομηχανία, η μεταξουργία, οι μύλοι, ενώ πολύ γνωστή ήταν και η κεραμοποιία του Αλατίνι.

Από τον Paul Dumont διαβάζουμε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κείμενο για την ανάπτυξη του σοσιαλιστικού κινήματος στην Θεσσαλονίκη, το οποίο δεν θα μπορούσε να λείπει από μια πόλη που γνώριζε βιομηχανική ανάπτυξη και έτυχε οι συνθήκες της εποχής να βοηθούν ιδιαίτερα το κίνημα αυτό. Τον Αύγουστο του 1908 σημειώνεται η πρώτη σειρά μεγάλων απεργιών στην πόλη. Οι εργαζόμενοι σε συνεργασία με τους Νεότουρκους θα καταφέρουν μια σειρά ευνοϊκών ρυθμίσεων υπέρ τους, τουλάχιστον στην αρχή. Σχηματίζονται τα πρώτα συνδικάτα, η Πρωτομαγιά του 1909 είναι η πρώτη που γιορτάζεται μαζικά και γεννιέται η Σοσιαλιστική Εργατική Ομοσπονδία, γνωστή ως Φεντερασιόν με αρχηγό τον Αβραάμ Μπεναρόγια, Εβραίο της Θεσσαλονίκης.

Ο Paul Dumont θα γράψει και το τελευταίο κείμενο αυτού του μέρους του βιβλίου, το οποίο αναφέρεται στην γαλλική «εισβολή» στην καθημερινότητα των Θεσσαλονικέων εκείνης της εποχής, κάτι το οποίο μπορεί να συγκριθεί με την «εισβολή» των αγγλικών στην εποχή μας. Το ντύσιμο αρχίζει να έχει επιρροές από το Παρίσι, δημιουργούνται σχολεία όπου τα μαθήματα γίνονται στα γαλλικά (με σπουδαιότερο όλων αυτό της Alliance για τα Εβραιόπουλα της πόλης), κυκλοφορούν γαλλόφωνες εφημερίδες. Οι Θεσσαλονικείς μάλλον ζητούν μια διέξοδο προς την Ευρώπη, μέσω της γαλλικής γλώσσας, η οποία έχει γίνει τόσο διαδεδομένη, ώστε να την μιλάνε στην καθημερινότητά τους τα μέλη της ανώτερης τάξης της πόλης.

5. Στο μάτι του κυκλώνα

Σε αυτό το κομμάτι του βιβλίου βρισκόμαστε χρονικά στα πρώτα 20 χρόνια του 20ου αιώνα. Οι αλλαγές που γίνονται στην πόλη είναι κυρίως πολιτικές. Η Επανάσταση των Νεότουρκων ξεκινά από εδώ, μετά από λίγα χρόνια η πόλη αλλάζει κυρίαρχο, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος αφήνει το στίγμα του στην πόλη, το ίδιο και περισσότερο η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917. Μετά δε από αυτήν, μοιάζει να κλείνει το κεφάλαιο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης, αφού η νέα πόλη που σχεδιάζεται, δεν έχει καμία σχέση με αυτήν του 1912, όταν ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωνε την πόλη.

Το πρώτο κείμενο είναι από τους Paul Dumont και Francois Georgeon. O Paul Dumont μελετά ένα λεύκωμα κάποιου Juda Haim Perahia, Εβραίου της Θεσσαλονίκης, ο οποίος το έκανε για να θυμάται το Κίνημα του Ιουλίου του 1908, που ήταν η απαρχή για την επαναφορά του Συντάγματος του 1876. Υπάρχουν αναφορές για την «γέννηση» της Πλατείας Ελευθερίας και είναι έκδηλος ο ενθουσιασμός του δημιουργού για την εξέλιξη αυτή, μια εξέλιξη που έδωσε ελπίδες στους πληθυσμούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ότι τα πράγματα θα πάνε προς το καλύτερο. Εκτός από το λεύκωμα αυτό, υπάρχουν και αναφορές στα γεγονότα που οδήγησαν στο Κίνημα των Νεότουρκων. Ο Francois Georgeon γράφει για τον εγκλεισμό του Αβδούλ Χαμίτ, του «Κόκκινου Σουλτάνου» στην Βίλα Αλατίνι, όταν εξορίστηκε εκεί από τους Νεότουρκους το 1909. Εκεί έμεινε ο Αβδούλ Χαμίτ μέχρι το 1912, λίγες μέρες πριν εισέλθει στην πόλη ο Ελληνικός Στρατός.

Ο Bernard Lory γράφει για την είσοδο των Ελλήνων στην Θεσσαλονίκη το 1912. Περιγράφει αρχικά τον Πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο, τις κινήσεις των Σέρβων, των Βουλγάρων και των Ελλήνων, για να καταλήξει στον Οκτώβριο του 1912, όπου στον αγώνα δρόμου για το ποιος θα μπει πρώτος στην Θεσσαλονίκη, οι Έλληνες κέρδισαν πάνω στο νήμα. Μιλάει επίσης για τα βίαια γεγονότα που ακολούθησαν μεταξύ Ελληνικών και Βουλγαρικών στρατευμάτων μέσα στην πόλη το καλοκαίρι του 1913, όταν ξεκινούσε πλέον ο Δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος, ο οποίος ουσιαστικά τελείωσε με την Συνθήκη του Βουκουρεστίου τον Αύγουστο του 1913.

Ο Γιώργος Βαφόπουλος σε 5 σελίδες περιγράφει την Θεσσαλονίκη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου ήταν η βάση της Στρατιάς της Ανατολής, με αρχηγό τον Γάλλο αρχιστράτηγο Σαραΐγ. Γάλλοι, Άγγλοι, Ιταλοί, Σέρβοι, Ρώσοι, Σενεγαλέζοι, Ινδοί μαζί με τους Έλληνες σχηματίζουν ένα μοναδικό μωσαϊκό, που η πόλη δεν είχε και δεν ξαναείδε ποτέ. Τα γεγονότα της Εθνικής Αμύνης, τα οποία έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο στην μετέπειτα πολιτική ιστορία της Ελλάδος, η Θεσσαλονίκη πρωτεύουσα της μισής Ελλάδας, όταν η υπόλοιπη μισή είναι με το μέρος του Βασιλέα Κωνσταντίνου. Μοναδική εποχή για την πόλη, για την οποία έχουν γραφτεί και θα συνεχίσουν να γράφονται πάρα πολλά βιβλία.

Το ταξίδι στο χρόνο του βιβλίου τελειώνει με το κείμενο της Αλέκας Καραδήμου-Γερόλυμπου για την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, που άλλαξε εντελώς την εικόνα της Θεσσαλονίκης. Υπάρχουν αναφορές στο σχέδιο της ομάδας του Εμπράρ, στους λόγους που αυτό τελικά δεν ακολουθήθηκε παρά σε πολύ μικρό ποσοστό του. Ουσιαστικά από την παλιά Θεσσαλονίκη θα μείνουν πολύ λίγα σημεία, τα οποία σήμερα μας θυμίζουν πως πριν μόλις 100 χρόνια, η εικόνα της πόλης ήταν εντελώς διαφορετική. Για την Μεγάλη Πυρκαγιά έχουνε βγει δύο πολύ καλά βιβλία, ένα του Ηλία Πετρόπουλου και ένα της Αλέκας Καραδήμου-Γερόλυμπου, τα οποία έχουν παρουσιαστεί από την Vivlioniki.

6. Επίλογος

Ο Gilles Veinstein γράφει τον επίλογο του βιβλίου, με αναφορές στον Εβραϊκό πληθυσμό. Από τον φόβο αρχικά για την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα, έγιναν στη συνέχεια βήματα προσέγγισης των δύο πληθυσμών, παρά τις όποιες δυσκολίες. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης παρέμειναν ένα ισχυρό κομμάτι της πόλης, μέχρι το 1943, όπου αφανίστηκε περίπου το 96% αυτών. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η άποψή του, ότι η Θεσσαλονίκη χάνοντας την ενδοχώρα της, έχασε μεγάλο μέρος της ισχύς της. Γεγονός που οφείλουν να καταλάβουν κάποια στιγμή οι πολιτικοί της χώρας και να δράσουν με τέτοιο τρόπο, ώστε να επανέλθει αυτή η σχέση, παρά τα όποια πολιτικά εμπόδια μπορεί να υπάρχουν. Αλλιώς η πόλη θα ζει σε μια παρατεταμένη παρακμή (οι τελευταίες δύο προτάσεις είναι δικά μου σχόλια κυρίως και όχι του συγγραφέα).

7. Παραρτήματα

Ένα σύντομο χρονολόγιο, η βιβλιογραφία, κάποιες φωτογραφίες και τα βιογραφικά των συγγραφέων κλείνουν το βιβλίο αυτό.

Νομίζω πως πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα βιβλία σχετικά με την ιστορία της πόλης, σε αυτήν την ταραγμένη περίοδο. Μπορεί να υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με τις απόψεις κάποιων συγγραφέων, αλλά δεν παύει το βιβλίο να αποτελεί σημαντικό εργαλείο για κάποιον ιστορικό ή για κάποιον που θέλει να μάθει πράγματα για την πόλη. Βασική αρχή πιστεύω κάθε φορά που διαβάζουμε ένα βιβλίο ιστορικό, είναι ότι ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ. Απόψεις διαβάζουμε, βασισμένες σε κάποια έρευνα, η οποία επίσης χρήζει διερεύνησης. Αξίζει να το ψάξετε και να το αποκτήσετε, το βρήκα εγώ σε παζάρι βιβλίων στην εξευτελιστική τιμή των €6, αλλά και στην κανονική τιμή του να το βρείτε, νομίζω ότι αξίζει τα λεφτά του. Άλλωστε δεν νομίζω ότι σε πολλά βιβλία μπορείτε να βρείτε τόσα κείμενα από τόσο σημαντικούς συγγραφείς.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ