Tag Archives: ψηφιδωτά

Τα ψηφιδωτά δάπεδα της Ρωμαϊκής και Βυζαντινής Θεσσαλονίκης

Σάρωση_20170523

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα ψηφιδωτά δάπεδα της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Παναγιώτα Ασημακοπούλου-Ατζακά

Έκδοση: Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών (1998)

ISBN: 960-86095-3-4

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στους χιλιάδες ιστορικούς τίτλους, που κυκλοφόρησαν σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, υπάρχουν κάποιοι, που ξεχωρίζουν για την αξία και τη σημασία τους. Για ένα τέτοιο βιβλίο θα μιλήσουμε στη σημερινή ανάρτηση, το μοναδικό έργο της Παναγιώτας Ασημακοπούλου-Ατζακά αφιερωμένο στα ψηφιδωτά δάπεδα της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι άριστη. Η έκδοση αυτή είχε χρηματοδοτηθεί από τον Οργανισμό «Θεσσαλονίκη, Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 1997». Η πλουσιότατη βιβλιογραφία είναι στην αρχή του βιβλίου, μαζί με τις συντομογραφίες, οι οποίες είναι πάρα πολλές. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει κατάλογος με τους πίνακες, τις εικόνες, ένα ευρετήριο και όλες οι φωτογραφίες μαζεμένες. Σκληρό εξώφυλλο δερματόδετο, που καλύπτεται από πλαστικοποιημένη κουβερτούρα. Δυστυχώς οι περισσότερες φωτογραφίες είναι ασπρόμαυρες και δεν μπορούν να αναδειχτούν τα χρώματα των ψηφιδωτών. Υπάρχουν φυσικά και κάποιες έγχρωμες φωτογραφίες. Υπάρχει επίσης και ένας χάρτης, που σημειώνει τις θέσεις, όπου βρέθηκαν τα διάφορα ψηφιδωτά δάπεδα στην πόλη.

Το βιβλίο είναι η τρίτη συνέχεια ενός μεγάλου έργου με τίτλο «Σύνταγμα των παλαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδος», που αναφέρεται στα δάπεδα, που συναντάμε σε Μακεδονία και Θράκη. Πιο συγκεκριμένα το βιβλίο είναι το πρώτο μέρος αυτής της τρίτης συνέχειας και επικεντρώνεται στα ψηφιδωτά δάπεδα, που βρέθηκαν σε διάφορες ανασκαφές, είτε αρχαιολογικές, είτε σε ανασκαφές για χτίσιμο οικοδομών.

Χρονικά το βιβλίο μελετάει τα δάπεδα από την προγαλεριανή περίοδο (2ος αιώνας μ.Χ.) έως και τον 6ο αιώνα μ.Χ. Πρόκειται για μία περίοδο με έντονη οικοδομική δραστηριότητα στην πόλη, με αποτέλεσμα και τη δημιουργία πολλών ψηφιδωτών δαπέδων σε δημόσια και ιδιωτικά κτίρια.

Το κείμενο είναι εξαιρετικά δύσκολο για τον μέσο αναγνώστη, ο οποίος δεν διαθέτει εξειδικευμένες γνώσεις αρχαιολογίας ή αρχιτεκτονικής. Βέβαια το βιβλίο δεν απευθύνεται στον μέσο αναγνώστη. Προσωπικά διάβασα κάποια κομμάτια του μόνο, όσα μπορούσα να καταλάβω με τη βοήθεια σημειώσεων, του διαδικτύου και άλλων βιβλίων. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες (για καλό το λέω αυτό) και ο αναγνώστης θα πρέπει να διαβάζει το κείμενο και να πηγαίνει στις πίσω σελίδες, όπου υπάρχουν οι φωτογραφίες και τα σχέδια έτσι ώστε να καταλαβαίνει πάνω κάτω κάποια πράγματα.

Κάτι, που εντυπωσιάζει τον αναγνώστη είναι ότι τα ψηφιδωτά αυτά δεν υπάρχουν μόνο σε ναούς και άλλα κτίρια στο κέντρο της πόλης, αλλά υπάρχουν πάρα πολλά δείγματα όσο ανεβαίνουμε προς την Άνω Πόλη. Κάποια από αυτά αποσπάσθηκαν και είναι σε μουσεία, κάποια παρέμειναν στη θέση τους και βρίσκονται σε υπόγεια πολυκατοικιών και δυστυχώς για μερικά αγνοείται η τύχη τους. Ανατολικά στην περιοχή των Πανεπιστημίων και δυτικά στη σημερινή Ξηροκρήνη έχουν επίσης βρεθεί πολλά ψηφιδωτά δάπεδα, όπως και στο Πανόραμα ακόμη!

Αυτό, που χάρηκα πάντως ήταν οι εικόνες και τα σχέδια, καθώς με ταξίδεψαν στα χρόνια εκείνα και μου έδωσαν μια εικόνα για το πού περπατούσαν οι συμπολίτες μας εκείνης της εποχής. Θα προτιμούσα βέβαια όλες οι φωτογραφίες να είναι έγχρωμες.

Πριν από κάμποσο καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki το εκπληκτικό έργο «Ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης«, που αναφερόταν στα ψηφιδωτά των Βυζαντινών ναών της πόλης μας. Το βιβλίο αυτό της Ασημακοπούλου-Ατζακά εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για την σπουδαία αυτή τέχνη της ψηφοθεσίας στην πόλη μας. Με τις ανασκαφές για τα έργα του Μετρό βρέθηκαν και άλλα δείγματα τέτοιας τέχνης, τα οποία πιστεύω καλό θα ήταν να συμπεριληφθούν σε μια νεότερη έκδοση, όσο δύσκολο και αν είναι κάτι τέτοιο. Μπορεί το βιβλίο προσωπικά να με δυσκόλεψε πολύ και να μην κατάφερα να το διαβάσω όλο, αλλά η αξία του είναι δεδομένη.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΑΤΖΑΚΑ, Παναγιώτα, Συγγραφείς

Ιστορικά συμπεράσματα από τη μελέτη των ψηφιδωτών στο ναό του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα ψηφιδωτά της ανοικοδόμησης του ναού του Αγίου Δημητρίου στον 7ο αιώνα μ.Χ.

Συγγραφέας: Αριστοτέλης Μέντζος

Έκδοση: Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών (2010)

ISBN: 978-960-7856-40-1

Τιμή: Περίπου €21

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για τα διάφορα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης κυκλοφορούν αρκετές εκδόσεις, καθώς αποτελούν εξαιρετικά δείγματα τέχνης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ασχολείται με τα ψηφιδωτά του ναού του Αγίου Δημητρίου και επιχειρεί μέσα από τη μελέτη τους να προσφέρει νέα στοιχεία σχετικά με την ιστορία του ναού.

Η έκδοση είναι καλή. Πλαστικοποιημένο εξώφυλλο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία καθώς και η προέλευση των εικόνων και των πινάκων. Εικόνες και πίνακες υπάρχουν μαζεμένα όλα στη μέση του βιβλίου. Στο κάτω μέρος σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και παραπομπές. Περίληψη στα αγγλικά υπάρχει επίσης προς το τέλος του έργου. Γενικά το Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών πάντως μας έχει δώσει και πολύ πιο ποιοτικές εκδόσεις.

Τον Αριστοτέλη Μέντζο τον είχαμε γνωρίσει στη Vivlioniki μέσα από ένα κείμενό του σχετικά με τη Ροτόντα, σε ένα συλλογικό έργο, που είχε κυκλοφορήσει από τη University Studio Press σχετικά με τη χρήση του κτιρίου.

Στη Vivlioniki είχε παρουσιαστεί παλαιότερα ένα έργο του Ανδρέα Ξυγγόπουλου σχετικά με τα ψηφιδωτά του Αγίου Δημητρίου, το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1969. Από τότε νέες απόψεις και θεωρίες κυκλοφόρησαν τόσο για την ιστορία αυτών των έργων, όσο και για την τεχνική τους. Ο Μέντζος επιχειρεί να μελετήσει τα ψηφιδωτά παράλληλα με τη μελέτη κειμένων από τη γνωστή συλλογή των Θαυμάτων του Αγίου Δημητρίου για να βγάλει κάποια συμπεράσματα σχετικά με το πότε καταστράφηκε, ξαναχτίστηκε και κοσμήθηκε ο ναός κατά τον 7ο αιώνα μ.Χ.

Υπάρχουν 10 κεφάλαια στο βιβλίο, στα οποία αναλύονται πέρα από τα ψηφιδωτά του ναού, κάποια κείμενα ιστορικά, μία επιγραφή, που δεν υπάρχει δυστυχώς πλέον και η γενικότερη αρχιτεκτονική του ναού. Ο Μέντζος με τα στοιχεία, που έχει προσπαθεί να δει πότε ακριβώς έγινε η καταστροφή του ναού λόγω πυρκαγιάς και σεισμού, η οποία αναφέρεται σε γραπτά κείμενα, αλλά δεν μπορεί να οριστεί φυσικά με ακρίβεια. Η επικρατούσα άποψη λέει ότι αυτά έγιναν στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα, ενώ ο Μέντζος τοποθετεί όλες αυτές τις μεταβολές μεταξύ του 690 και 695 μ.Χ.

Το κείμενο είναι εξαιρετικά δύσκολο στην ανάγνωσή του, καθώς δεν απευθύνεται στον μέσο αναγνώστη, αλλά στον ιστορικό και τον ερευνητή, που κατέχουν εξειδικευμένες γνώσεις τόσο σχετικά με την ιστορία του ναού, όσο επίσης σχετικά με την αρχιτεκτονική του. Προσωπικά δυσκολεύτηκα πάρα πολύ να το διαβάσω και χρησιμοποίησα παράλληλα άλλα συγγράμματα για να καταλάβω τι εννοεί ο συγγραφέας. Φυσικά δεν φταίει ο Μέντζος για αυτό, το έργο του απευθύνεται εξαρχής σε επιστημονικό προσωπικό, που έχει γνώση και τις ιδιαίτερης βιβλιογραφίας.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον μεν, αλλά δεν θα το συνιστούσα σε κάποιον, που απλά θέλει να μάθει κάποια γενικά πράγματα για τα ψηφιδωτά και την ιστορία του ναού. Πρόκειται για έργο επιστημονικό, με δύσκολη ορολογία, που προϋποθέτει ειδικές γνώσεις για την κατανόησή του. Για τον μέσο αναγνώστη θα πρότεινα το έργο των Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου και Τούρτα, που μου φάνηκε πιο κατανοητός. Η δυσκολία βέβαια του κειμένου δεν αναιρεί τη σημασία του έργου του Μέντζου.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΝΤΖΟΣ, Αριστοτέλης, Συγγραφείς

Τα ψηφιδωτά της Ροτόντας

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης και τα ψηφιδωτά της

Συγγραφέας: Bente Kiilerich, Hjalmar Torp

Έκδοση: Καπόν (2017)

ISBN: 978-618-5209-10-0

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Δεν έχει πολύ καιρό, που τελείωσαν οι εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης στη Ροτόντα και το εσωτερικό του εμβληματικού κτιρίου απελευθερώθηκε από τις σκαλωσιές αποκαλύπτοντας στον επισκέπτη τα πανέμορφα ψηφιδωτά, που κοσμούν το χώρο. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει θέμα αυτά τα ψηφιδωτά.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Οι εκδόσεις Καπόν έχουν παρουσιάσει μερικές από τις πιο προσεγμένες δουλειές, που κυκλοφορούν στα βιβλιοπωλεία. Οι συγγραφείς του βιβλίου είναι Νορβηγοί, ένδειξη ότι τα ψηφιδωτά της Ροτόντας δεν αποτέλεσαν αντικείμενο μελέτης μόνο των Ελλήνων ερευνητών και ιστορικών. Στο εξώφυλλο υπάρχει φωτογραφία με το πρόσωπο του Ονησιφόρου, ενός από τους μάρτυρες, που η μορφή του απεικονίζεται στα ψηφιδωτά. Πολλές και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, σε άριστη ποιότητα, που παρουσιάζουν λεπτομέρειες, που ο επισκέπτης της Ροτόντας δεν μπορεί να δει στα ψηφιδωτά όταν τα κοιτάει από το δάπεδο. Στο τέλος υπάρχει βιβλιογραφία (μετά το 2000) καθώς και ένα μικρό χρονολόγιο της Ροτόντας. Ένα στοιχείο, που κάνει εντύπωση είναι το ότι στο βιβλίο γράφει πως το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2017 (!), φαντάζομαι κάποιος λόγος θα υπάρχει για αυτό. Εγώ πάντως το βρήκα στα βιβλιοπωλεία το 2016…

Μετά από μία σύντομη ιστορική αναδρομή στην πορεία του ναού από τη θεμελίωσή του έως τη μετατροπή του σε χριστιανικό ναό και τη δημιουργία των ψηφιδωτών, οι συγγραφείς παρουσιάζουν και περιγράφουν τα ψηφιδωτά της Ροτόντας, δίνοντας περισσότερη προσοχή φυσικά στις μορφές των μαρτύρων, που αποτελούν το μεγαλύτερο και εντυπωσιακότερο κομμάτι της σύνθεσης. Προς το τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα σημαντικό κείμενο σχετικά με τον τρόπο, που δημιουργήθηκαν όλα αυτά τα αριστουργήματα της τέχνης, ενώ το κεφάλαιο, που μιλάει για την αισθητική των ψηφιδωτών αποκαλύπτει την υψηλότατη τεχνική, που χρειαζόταν για να παρουσιαστεί στο τέλος αυτό το αποτέλεσμα. Για την ιστορία και την αρχιτεκτονική της Ροτόντας πάντως μπορείτε να διαβάσετε και το έργο του Slobodan Curcic.

Σκοπός των συγγραφέων είναι το βιβλίο αυτό να μην διαβαστεί σε κάποιο σαλόνι, αλλά να το έχει ο αναγνώστης μαζί του όταν θα επισκεφτεί το μνημείο, σαν οδηγός δηλαδή. Η γλώσσα είναι όσο το δυνατόν πιο απλή, ώστε να γίνεται κατανοητή από τους περισσότερους. Με μια επίσκεψη στη Ροτόντα και παρατηρώντας τα έργα παράλληλα με την ανάγνωση του βιβλίου, θα λυθούν πολλές απορίες και το βιβλίο θα γίνει ακόμη πιο κατανοητό.

Το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Δεν έχει την πληρότητα βέβαια του μνημειώδους έργου «Τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης«, αλλά δεν είναι εύκολο από την άλλη να κουβαλάς βιβλίο 360 σελίδων για οδηγό! Είμαι σίγουρος ότι θα σας βοηθήσει να απολαύσετε πολύ περισσότερο τα εξαιρετικά ψηφιδωτά της Ροτόντας. Για την ποιότητα του βιβλίου νομίζω ότι είναι και σε πολύ καλή τιμή.

 

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, KIILERICH, Bente, TORP, Hjalmar

Επιχειρήματα υπέρ της χρήσης της Ροτόντας ως ιερού ναού

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20160908

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο αυτοκρατορικός & παλαιός μητροπολιτικός ναός της Θεσσαλονίκης – Ι. Ναός των Αρχαγγέλων – Αγ. Γεωργίου Ροτόντα

Συγγραφέας: Μητροπολίτης Λαγκαδά, Λητής και Ρεντίνης Ιωάννης

Έκδοση: Γιαχούδη (2016)

ISBN: 978-618-5092-20-7

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Ροτόντα αποτελεί αναμφισβήτητα ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Θεσσαλονίκης, καθώς εμπεριέχει στοιχεία από τη Ρωμαϊκή Θεσσαλονίκη και έπειτα. Με ιστορία, που υπερβαίνει τα 1600 χρόνια αποτελεί εδώ και καιρό το μήλο της έριδας μεταξύ Πολιτείας και Εκκλησίας σχετικά με τη χρήση της και το ιδιοκτησιακό της καθεστώς. Παλαιότερα στη Vivlioniki είχε παρουσιαστεί ένα βιβλίο σχετικά με το μέλλον του μνημείο (μπορείτε να δείτε περισσότερα εδώ), στο οποίο παρουσιάστηκαν τα επιχειρήματα υπέρ της άποψης του να είναι η Ροτόντα αρχαιολογικός χώρος και όχι εκκλησία. Στη σημερινή ανάρτηση θα δούμε ένα βιβλίο, το οποίο παρουσιάζει την αντίθετη άποψη.

Η έκδοση είναι συμπαθής. Πρέπει να είναι ιδιωτική έκδοση, αν και αναφέρεται στο εσωτερικό βιβλίο ο εκδοτικός οίκος. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει φωτογραφικό παράρτημα με κάποιες ενδιαφέρουσες εικόνες. Βιβλιογραφία, ελληνική αλλά και ξενόγλωσση υπάρχει επίσης στο τέλος. Στις σελίδες στο κάτω μέρος τους υπάρχουν πολλές σημειώσεις. Ευανάγνωστο κείμενο χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες στην κατανόησή του. Το βιβλίο ο συγγραφέας το αφιερώνει στον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο της Ελληνικής Εκκλησίας.

Στα 8 κεφάλαια του βιβλίου ο Μητροπολίτης Ιωάννης προσπαθεί να αναλύσει τους λόγους για τους οποίους η Ροτόντα θα έπρεπε να γίνει χριστιανικός ναός στο μέλλον. Το βασικό του επιχείρημα είναι ότι η Ροτόντα (γενικά αποφεύγει να αποκαλεί το κτίριο έτσι και προτιμά να το αποκαλεί Άγιος Γεώργιος), σύμφωνα με τις δικές του πηγές, χτίστηκε για να αποτελεί αυτοκρατορικό ναό, άσχετα από το γεγονός ότι μπορεί να μην ήταν αυτός ο αρχικός σκοπός ανέγερσης του κτιρίου. Το δεύτερο επιχείρημα του συγγραφέα είναι μία αρχή, που πηγάζει από το Εκκλησιαστικό δίκαιο και κανόνες και νόμους από την εποχή του Βυζαντίου, σύμφωνα με την οποία «ο άπαξ ναός, εσαεί ναός», δηλαδή ότι κάποιο κτίριο από τη στιγμή, που γίνει ναός θα συνεχίζει για πάντα να είναι ιερός τόπος άσχετα από την μετέπειτα χρήση του.

Πέρα βέβαια από τα επιχειρήματα του συγγραφέα, υπάρχει και το κομμάτι του βιβλίου όπου περιγράφονται τα σπουδαία ψηφιδωτά της Ροτόντας και αναλύονται διάφορες επιγραφές. Ο αναγνώστης βέβαια, που θέλει να διαβάσει περισσότερα για τα ψηφιδωτά του μνημείου, μπορεί να ανατρέξει στο εξαιρετικό βιβλίο για τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης.

Προσωπικά έχω μία άποψη σχετικά με το ποιο θα πρέπει να είναι το μέλλον της Ροτόντας, αλλά αυτό δεν μου απαγορεύει το να διαβάζω και να ψάχνω την αντίθετη άποψη. Πολλά θα μπορούσαν να σχολιαστούν σχετικά με τα όσα γράφονται και θεωρώ ότι καλό θα ήταν να ανοίξει η κουβέντα αυτή για να μην μένει το θέμα μετέωρο για πολύ καιρό.

 

Σχολιάστε

Filed under ΙΩΑΝΝΗΣ, Μητροπολίτης Λαγκαδά, Λητής και Ρεντίνας, Συγγραφείς

Σύντομος οδηγός για τον ναό της Αγίας Σοφίας στη Θεσσαλονίκη

vivlioniki138

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αγία Σοφία, ο μεγάλος ναός της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Χρυσάνθη Μαυροπούλου-Τσιούμη

Έκδοση: Καπόν (2014)

ISBN: 978-960-6878-70-1

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα σημαντικότερα μνημεία της Θεσσαλονίκης, δεσπόζει για πάνω από μία χιλιετία στο κέντρο της πόλης, μάρτυρας της παλαιότερης αλλά και της σύγχρονης ιστορίας μας, η Αγία Σοφία δεν είναι μια απλή εκκλησία, αλλά ένας χώρος, όπου συναντώνται διάφορες φάσεις και ιστορικές περίοδοι της Θεσσαλονίκης. Για αυτό το στολίδι της πόλης μιλάει το βιβλίο αυτής εδώ της ανάρτησης.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή, συνεχίζοντας την παράδοση των εκδόσεων, που έχουμε δει στο παρελθόν από τις εκδόσεις Καπόν. Το εξώφυλλο είναι πλαστικοποιημένο, η ποιότητα εκτύπωσης των φωτογραφιών μοναδική, όπως άλλωστε και το υπόλοιπο βιβλίο. Στο τέλος υπάρχει μια μικρή βιβλιογραφία.

Την συγγραφέα την είχαμε δει και στο παρελθόν μέσα από παρουσιάσεις στη Vivlioniki. Είναι μία εκ των συντελεστών του εξαιρετικού βιβλίου για τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης (βιβλίο επίσης των εκδόσεων Καπόν), ενώ κείμενό της υπάρχει και σε βιβλίο σχετικά με την Ροτόντα. Πρόκειται για μία σημαντική προσωπικότητα στην έρευνα και τη διάσωση του Βυζαντινού παρελθόντος της Θεσσαλονίκης.

Το βιβλίο αυτό είναι ένας σύντομος οδηγός της Αγίας Σοφίας, με την προσοχή να πέφτει κυρίως σε ιστορικά στοιχεία, στην αρχιτεκτονική και τον διάκοσμο του ναού. Η συγγραφέας επικεντρώνεται στο Βυζαντινό παρελθόν της εκκλησίας αυτής και στις συνθήκες μέσα στις οποίες χτίστηκε και κοσμήθηκε. Πρόκειται για έναν ναό, ο οποίος έχει υποστεί στο πέρασμα του χρόνου πάρα πολλές αλλαγές, λόγω φυσικών καταστροφών, βομβαρδισμών, αλλαγών χρήσεων. Νομίζω ότι ο αναγνώστης θα το χαρεί πολύ περισσότερο, αν το έχει μαζί του σε μια επίσκεψη μέσα στον ναό.

Φυσικά μεγάλο μέρος του βιβλίου αποτελεί το κεφάλαιο για τα ψηφιδωτά του ναού, όπου εδώ γίνεται λιγότερο εκτενής αναφορά σε αυτά εκπληκτικά έργα τέχνης, σε σχέση με όσα γράφει το βιβλίο για τα ψηφιδωτά της πόλης, στο οποίο αναφερθήκαμε πριν. Πάλι όμως ο επισκέπτης του ναού, για να μπορέσει πραγματικά να εκτιμήσει τα όσα βλέπει, πρέπει να έχει έναν οδηγό, να του εξηγεί τι βλέπει.

Ιδιαίτερα σύντομο, αλλά χρήσιμο για μένα, καθώς ποτέ δεν τις είχα παρατηρήσει, είναι το τελευταίο κεφάλαιο, στο οποίο γίνεται λόγος για τις ελάχιστες τοιχογραφίες, που διεσώθησαν στην Αγία Σοφία.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό, τόσο ως ποιότητα έκδοσης, όσο και ως περιεχόμενο. Πρόκειται για τα βιβλία αυτά, που πρέπει να έχει ο επισκέπτης του ναού υπό μάλης, ίσως και για αυτό έχει ήδη μεταφραστεί στα Ρώσικα και στα Αγγλικά. Συμπληρωματικά με αυτό το βιβλίο, ο αναγνώστης μπορεί να ρίξει μια ματία και σε ένα άλλο έργο, το οποίο ασχολείται με την Αγία Σοφία, γραμμένο από τον Σάκη Σερέφα και το οποίο αναφέρεται στο προαύλιο του ναού και στην ιστορία του. Θέλω να πιστεύω πως στο εγγύς μέλλον θα κυκλοφορήσουν αντίστοιχα βιβλία-οδηγοί και για άλλους ναούς της πόλης μας.

3 Σχόλια

Filed under ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ-ΤΣΙΟΥΜΗ, Χρυσάνθη, Συγγραφείς

Μικρός οδηγός για τον ναό του Αγίου Δημητρίου από το 1972

vivlioniki118 img028

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Α’

Τίτλος: Η βασιλική του Αγίου Δημητρίου

Συγγραφέας: Χαράλαμπος Μπακιρτζής

Έκδοση: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου (1972)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €5

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Β’

Τίτλος: Η βασιλική του Αγίου Δημητρίου

Συγγραφέας: Χαράλαμπος Μπακιρτζής

Έκδοση: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου (1998)

ISBN: 960-7387-20-1

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν αρκετό καιρό, από την Vivlioniki είχε παρουσιαστεί ένα μικρό βιβλίο του Ανδρέα Ξυγγόπουλου, σχετικά με τα ψηφιδωτά του ναού του Αγίου Δημητρίου. Το έργο αυτό είχε γραφτεί το 1969 από τον σπουδαίο ερευνητή του Βυζαντινού παρελθόντος της πόλης μας. Τρία χρόνια αργότερα, ένας άλλος σπουδαίος αρχαιολόγος, ο Χαράλαμπος Μπακιρτζής, έγραφε ένα παρόμοιο μικρό βιβλίο για όλον τον ναό του Αγίου Δημητρίου.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, με εξώφυλλο, που θυμίζει ιδιαίτερα την αισθητική εκείνης της εποχής. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, έγχρωμες και ασπρόμαυρες. Φωτογράφος αναφέρεται κάποιος Γ. Νικολέρης, δεν γνωρίζω ποια σχέση έχει με τους γνωστό φωτογραφείο της πόλης μας. Υπάρχουν επίσης κάποια αρχιτεκτονικά σχέδια του ναού. Η βιβλιογραφία επίσης είναι στο τέλος του βιβλίου. Επιμελητής δε του μικρού αυτού οδηγού, είναι ο Στυλιανός Πελεκανίδης, άλλος σπουδαιότατος ιστορικός της πόλης μας. Το 1986 το Ιδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου είχε κυκλοφορήσει μια νέα εμπλουτισμένη έκδοση, ενώ το έργο επανακυκλοφόρησε το 1998 στα πλαίσια του θεσμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας. Το αστείο της υπόθεσης είναι ότι ενώ η έκδοση του 1972 είχε και κάποιες έγχρωμες φωτογραφίες, αυτή του 1998 έχει μόνο ασπρόμαυρες…

Το «κυρίως θέμα» του βιβλίου, μετά την εισαγωγή, αποτελείται από 6 μικρά κεφάλαια:

  • Το πρώτο κεφάλαιο ασχολείται με την αρχιτεκτονική του ναού, τόσο την εξωτερική, όσο και την εσωτερική. Υπάρχει δε αναφορά και για τον φωτισμό του κτιρίου.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στη μαρμάρινη διακόσμηση, η οποία είναι ιδιαίτερα πλούσια, ενώ εδώ αναφέρεται και ο τάφος του Λουκά Σπαντούνη, ο οποίος βρίσκεται στο εσωτερικό του ναού.
  • Το τρίτο κεφάλαιο μιλάει για τα ψηφιδωτά, όσα τουλάχιστον σώθηκαν από την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο μιλάει για τις τοιχογραφίες, οι οποίες επίσης καταστράφηκαν σχεδόν ολοσχερώς στη Μεγάλη Πυρκαγιά. Μία πάντως από αυτές που σώθηκαν, έχει την επιγραφή «Η Αγία Εκκλησία η εντώς σ[ταδίου]», χρονολογείται από τον 8ο αιώνα μ.Χ. και θεωρείται μία από τις ελάχιστες ιστορικές πηγές, που έχουμε, στην προσπάθεια εντοπισμού του Σταδίου της Θεσσαλονίκης
  • Το πέμπτο κεφάλαιο αφιερώνεται στην Κρύπτη, η οποία ανακαλύφτηκε μετά την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917 και είναι κομμάτι των παλαιών Ρωμαϊκών λουτρών, που βρίσκονταν στην περιοχή, που τώρα είναι ο ναός.
  • Το έκτο και τελευταίο κεφάλαιο μιλάει για το παρεκκλήσι του Αγίου Ευθυμίου, μια μικρή τρίκλιτη βασιλική εκκλησία, κολλημένη στα πλευρά του κυρίως ναού. Αμφιβάλλω αν οι περισσότεροι Θεσσαλονικείς γνωρίζουν την ύπαρξή της.

Όπως και για πολλά παλιά βιβλία, έτσι και για αυτό, ισχύει ότι πιθανότατα σύγχρονα αντίστοιχα βιβλία να έχουν πιο πολλές πληροφορίες, καλύτερες φωτογραφίες και περισσότερο υλικό γενικά. Αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό και θεμιτό, θα ήταν κατάρα τα σύγχρονα βιβλία να βγαίνουν χειρότερα από τα παλιά. Η εξέταση όμως των παλιών κειμένων, μας δίνουν την οπτική και τις γνώσεις, που είχαν οι συγγραφείς εκείνον τον καιρό, αποτελούν δε και βιβλιογραφικές πηγές για τα νεώτερα έργα. Για παράδειγμα ο Μπακιρτζής γράφει πράγματα για τον χώρο νοτίως του ναού, όπου λίγα μόλις χρόνια πριν την εποχή, που κυκλοφόρησε το βιβλίο αυτό (1972), είχε ανακαλυφθεί η Αρχαία Αγορά, γράφει δε ότι το κοίλο κομμάτι του Ωδείου, αποτελούσε τμήμα του Σταδίου της Θεσσαλονίκης, άποψη, που πλέον δεν ισχύει. Το βιβλιαράκι αυτό, όταν κυκλοφόρησε, ήταν οδηγός για τον ναό και για την εποχή του νομίζω ότι εξυπηρέτησε αξιοπρεπώς τον ρόλο του. Σήμερα αξίζει να διαβαστεί για λόγους ιστορικούς και μόνο. Φυσικά δεν κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία, αλλά ίσως το βρείτε σε παλαιοβιβλιοπωλεία, αξίζει να το αποκτήσετε σε τιμή από €5 και κάτω.

1 σχόλιο

Filed under ΜΠΑΚΙΡΤΖΗΣ, Χαράλαμπος, Συγγραφείς

Μια παλιά εργασία για τα ψηφιδωτά του Αγίου Δημητρίου

vivlioniki002

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα ψηφιδωτά του Ναού του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Ανδρέας Ξυγγόπουλος

Έκδοση: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου (1969)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΩΝ

Τον Ανδρέα Ξυγγόπουλο τον έχουμε γνωρίσει στο παρελθόν μέσα από τις αναρτήσεις στη Vivlioniki των βιβλίων του «Τέσσαρες μικροί ναοί της Θεσσαλονίκης εκ των χρόνων των Παλαιολόγων» και «Συμβολαί εις την τοπογραφίαν της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης«. Ο γνωστός αυτός Καθηγητής της Βυζαντινής Ιστορίας, άφησε σημαντικότατο έργο, το οποίο συντέλεσε στην κατανόηση της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, αλλά και στην διαφύλαξη μνημείων της πόλης. Το βιβλίο αυτό για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα, είναι μια σύντομη παρουσίαση των ψηφιδωτών του Αγίου Δημητρίου της Θεσσαλονίκης, τουλάχιστον με όσα γνώριζε την εποχή που πρωτοκυκλοφόρησε, ο Ξυγγόπουλος.

Ή έκδοση είναι λιτή, με ένα εξώφυλλο το οποίο συμβαδίζει με τις επιταγές εκείνης της εποχής (τέλη της δεκαετίας του ’60). Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες εικόνες, ασπρόμαυρες δυστυχώς, οι οποίες δεν είναι δυνατόν να αναδείξουν τα ψηφιδωτά του ναού. Για βιβλιογραφία παρατίθεται μόνο ένα βιβλίο, αυτό των Μαρίας και Γεωργίου Σωτηρίου με τίτλο «Η Βασιλική του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης». Η γλώσσα δεν είναι δημοτική, αλλά έχει χροιά καθαρεύουσας, χωρίς όμως να σημαίνει αυτό ότι το βιβλίο διαβάζεται δύσκολα.

Το έργο χωρίζεται σε δύο μέρη, το κείμενο και τους πίνακες, δηλαδή τις φωτογραφίες. Στην αρχή του κειμένου υπάρχει μια σύντομη αναφορά στην ζωή του Αγίου Δημητρίου καθώς και στην ιστορία του ναού. Γίνεται επίσης γενικά λόγος για τα ψηφιδωτά του ναού και τις ιστορικές φάσεις στις οποίες αυτά δημιουργήθηκαν. Ακολουθεί η περιγραφή 10 έργων, τα οποία διασώθηκαν κατά την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, η οποία κατέστρεψε τον ναό, με ιστορικές αναφορές και περιγραφή των απεικονιζόμενων μορφών.

Σίγουρα από το 1969 έχουν περάσει αρκετά χρόνια και η έρευνα έχει προχωρήσει σε μεγάλο βαθμό, αποδεικνύοντας ότι παλιές αντιλήψεις δεν στέκουν. Έτσι και με κάποια πράγματα που έγραφε ο Ξυγγόπουλος, οι σύγχρονοι ερευνητές διαφωνούν. Στο μοναδικό και σημαντικότατο έργο «Τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης» υπάρχουν οι νέες αντιλήψεις σχετικά με τα ψηφιδωτά του Αγίου Δημητρίου. Για παράδειγμα στο 5ο ψηφιδωτό του Ξυγγόπουλου, με τίτλο «Ο Άγιος Δημήτριος με δύο παιδιά», οι σύγχρονοι υποστηρίζουν ότι πρόκειται για τον Άγιο Γεώργιο και στο 7ο ψηφιδωτό του Ξυγγόπουλου, με τίτλο «Η Παναγία με έναν Άγιο», ο Άγιος αυτός είναι ο Άγιος Θεόδωρος κατά τους σύγχρονους.

Το βιβλίο ίσως να θεωρείται πλέον ξεπερασμένο, αφού τα νέα δεδομένα και οι νέες εκδόσεις είναι πολύ καλύτερες αδιαμφισβήτητα. Αλλά πέρα από αυτό, το έργο του Ξυγγόπουλου έχει την αξία του, ακόμη και αν κάποιος το θεωρήσει ένα ρετρό κείμενο. Άλλωστε η επιστήμη πάντοτε προχωρά πάνω στις βάσεις κάποιας παλαιότερης γνώσης και για αυτό και μόνο, το βιβλίο είναι σημαντικό. Δεν κυκλοφορεί βέβαια, αλλά φαντάζομαι πως μπορείτε να το βρείτε είτε σε παλαιοβιβλιοπωλεία, είτε σε κάποια από τα εκκλησιαστικά βιβλιοπωλεία, όλο και κάποιο ξεχασμένο αντίτυπο θα έχουν. Επίσης, ίσως να υπάρχει και στο βιβλιοπωλείο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. €5 το βρήκα στο παλαιοβιβλιοπωλείο που είναι δίπλα στην Φαργκάνη και είναι μια ενδεικτική τιμή, αν σας το πουλάνε για πολύ περισσότερο, καλό μάλλον θα ήταν να παζαρέψετε.

3 Σχόλια

Filed under ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΣ, Ανδρέας, Συγγραφείς

Τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης

Image

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης, 4ος-14ος αιώνας

Συγγραφέας: Ευτυχία Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου, Χρυσάνθη Μαυροπούλου-Τσιούμη, Χαράλαμπος Μπακιρτζής

Έκδοση: Καπόν (2012)

ISBN: 978-960-6878-10-7

Τιμή: Περίπου €97

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Θεωρώ το συγκεκριμένο ένα από τα στολίδια της προσωπικής μου βιβλιοθήκης. Τι να πρωτοπεί κανείς, τόσο για το περιεχόμενο, όσο και για την επιμέλεια της έκδοσης. Σκληρό εξώφυλλο, εκπληκτική βιβλιοδεσία, κουβερτούρα πολύ καλής ποιότητας, με λεπτομέρεια ψηφιδωτού του Αγίου Δημητρίου, τόσο ρεαλιστικό, που πραγματικά νομίζεις ότι σε κοιτάζει κατάματα. Πλουσιότατη βιβλιογραφία, μοναδική ποιότητα εικόνων, με τόσο υψηλή ανάλυση που κάθε ψηφίδα παίρνει ζωή από μόνη της. Ποιότητα χαρτιού άριστη. Το βιβλίο κυκλοφορεί και σε Αγγλική έκδοση.

Οι συγγραφείς του βιβλίου, από τα πιο γνωστά ονόματα στον χώρο της Βυζαντινής Αρχαιολογίας. Η Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου υπήρξε η πρώτη διευθύντρια του Βυζαντινού Μουσείου της Θεσσαλονίκης, στην Μαυροπούλου-Τσιούμη και στον Μπακιρτζή οφείλουμε την αναστήλωση και συντήρηση πολλών μνημείων της πόλης μας, μετά τον σεισμό του 1978.

Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι το αντικείμενο του βιβλίου είναι εξειδικευμένο. Δεν διαφωνώ, όντως υπάρχουν όροι αρχιτεκτονικής που ίσως δυσκολέψουν τον αναγνώστη που δεν έχει επαφή με την αρχιτεκτονική ή την αρχαιολογία, αλλά θεωρώ αδύνατον αυτός ο αναγνώστης να μην μαγευτεί με τις μοναδικές φωτογραφίες ή την ιστορία των μνημείων.

Στην εισαγωγή υπάρχει μια παρουσίαση της εξελικτικής πορείας των ψηφιδωτών από τα Ρωμαϊκά και Πρωτοβυζαντινά χρόνια ως την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Υπάρχουν φωτογραφίες από μνημεία τα οποία κοσμούνταν με ψηφιδωτά σε άλλες πόλεις, πέρα από την Θεσσαλονίκη, όπως η Ραβέννα, η Κωνσταντινούπολη, η Βενετία, το Τορτσέλο, η Άρτα κα. Μοναδική η εικόνα στις σελ. 36-37, με το εσωτερικό του Αγίου Μάρκου στην Βενετία.

Ακολουθεί η παρουσίαση των μνημείων της Θεσσαλονίκης με τα υπέροχα ψηφιδωτά τους. Πρόκειται για την Ροτόντα, τον Άγιο Δημήτριο, την Μονή Λατόμου (γνωστή και ως μονή του Οσίου Δαυίδ), την Αχειροποίητο, την Αγία Σοφία και τους Αγίους Αποστόλους. Σε όλα υπάρχει αρχικά αναφορά στην ιστορία τους, ακολουθούν αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες των κτιρίων και τέλος υπάρχει λεπτομερής ανάλυση των ψηφιδωτών. Ειδικά τα κεφάλαια για την Ροτόντα (του Μπακιρτζή) και της Μονής Λατόμου (των Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου και Μαυροπούλου-Τσιούμη) είναι μοναδικά, καθώς στα δύο αυτά μνημεία υπάρχουν ίσως τα σημαντικότερα ψηφιδωτά στην πόλη. Και αν δεν μπορείτε να αγοράσετε το βιβλίο, ξεφυλλίστε το σε ένα βιβλιοπωλείο και ρίξτε μια ματιά στα ψηφιδωτά του θόλου της Ροτόντας (σελ 58-114) και ειδικά σε αυτά που έχουν υποστεί ηλεκτρονική επεξεργασία, ώστε να φανεί το έργο και η μεγαλοπρέπειά του χωρίς τις φθορές που υπέστη.

Εκπληκτική συλλογική δουλειά, μοναδική στο είδος της, σας το συνιστώ ανεπιφύλαχτα.

16 Σχόλια

Filed under ΚΟΥΡΚΟΥΤΙΔΟΥ-ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ, Ευτυχία, ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ-ΤΣΙΟΥΜΗ, Χρυσάνθη, ΜΠΑΚΙΡΤΖΗΣ, Χαράλαμπος, Συγγραφείς