Tag Archives: τείχη

Βόλτες στη Θεσσαλονίκη του Μαρίνου Χαραλάμπους

img033

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Συνομιλίες με τους ανέμους – Εποχή πρώτη

Συγγραφέας: Μάριος Μαρίνος Χαραλάμπους

Έκδοση: Τα τραμάκια (1991)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Μάριος Μαρίνος Χαραλάμπους υπήρξε μια από τις ιδιόμορφες λογοτεχνικές μορφές της Θεσσαλονίκης. Το σύνολο σχεδόν του έργου του είναι αφιερωμένο στην πόλη ή εμπνευσμένο από αυτήν. Ένας ρομαντικός συγγραφέας, γεννημένος ίσως σε μια εποχή, που δεν τον χωρούσε και στην οποία δεν ταίριαζε, άφησε κληρονομιά για την πόλη ποιήματα, πεζά και μελέτες. Το βιβλίο αυτής της ανάρτησης μιλάει για μία συλλογή διηγήσεων του συγγραφεά, με πρωταγωνίστρια τη Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Κλασσική σε μέγεθος και εικόνα των βιβλίων, που έβγαζαν παλαιότερα τα «Τραμάκια», ουσιαστικά δηλαδή ο εκδοτικός οίκος «Τραμ» του Γιώργου Κάτου.

Το βιβλίο αποτελείται από 30 μικρά διηγήματα. Σε αυτά ο Χαραλάμπους μας παρουσιάζει την πόλη όπως αυτός την έχει δει, με τον μοναδικό, για μένα, και ξεχωριστό του τρόπο. Βόλτες κυρίως στον δυτικό τομέα της Θεσσαλονίκης, από τον Φραγκομαχαλά έως τους δρόμους γύρω από τον παλιό και το νέο σιδηροδρομικό σταθμό. Αλλά και στα στενά της Άνω Πόλης, στους μικρούς δρόμους, οι οποίοι δεν είχαν αναδειχτεί παλαιότερα από άλλους συγγραφείς. Αλλά για τον συγγραφέα η Θεσσαλονίκη είναι περισσότερα πράγματα από τους δρόμους και τις συνοικίες. Είναι ο άνεμος ο Βαρδάρης, γνωστός και τραγουδισμένος, μα και ο Νοτιάς, που σηκώνει τα κύματα και ζεσταίνει την πόλη. Είναι τα χρώματα του ουρανού στα δειλινά και τα ηλιοβασιλέματα, τα οποία τα περιγράφει με μαγευτικό τρόπο. Γοητευμένος ο Χαραλάμπους από τα Κάστρα και την ιστορία τους, από τα Τείχη, που χάθηκαν, μνημονεύει πρόσωπα και γειτονιές, που δεν υπάρχουν πια. Στα κείμενά του αναδεικνύει ιστορικά στοιχεία για τη Θεσσαλονίκη, δοσμένα όμως με έναν λυρισμό μιας άλλης εποχής. Το πρώτο κείμενο με τίτλο «Εισαγωγή στην παλιά Θεσσαλονίκη» είναι ένας ύμνος για την πόλη, ενώ το κείμενο με τίτλο «Θεσσαλονίκη, το μεγάλο θέατρο» μας χαρίζει μια εμπνευσμένη εικόνα της Θεσσαλονίκης, με σκηνή τον Θερμαϊκό Κόλπο και κερκίδες την πόλη. Σε όλα τα κείμενα πεζογραφία και ποίηση παντρεύονται με μοναδικό τρόπο. Βιώματα, ακούσματα και παλιές ιστορίες παρουσιάζονται στις σελίδες και στα μάτια του αναγνώστη εμφανίζεται μια Θεσσαλονίκη μαγική, πλανεύτρα και ερωτική, όχι όμως με τη φτήνια του όρου, όπως την χρησιμοποίησαν τις περισσότερες φορές, αλλά με μια ξεχωριστή αίσθηση.

Ο Χαραλάμπους υπήρξε μια ιδιόμορφη προσωπικότητα. Κινούνταν ανάμεσα στον μύθο και την ιστορία, προσπάθησε να βρει απαντήσεις στα φαντάσματα, που τον κυνηγούσαν στη μεταφυσική και σε κόσμους φαντασιακούς. Έφυγε από τη ζωή και κανείς δεν το πήρε χαμπάρι, στα ανθολόγια και σε συλλεκτικές εκδόσεις τα κείμενά του δεν χωρούσαν, μήτε έτυχε να εκδοθούν ξανά, οπότε τα περισσότερα έργα του, αν όχι όλα, θα πρέπει να τα ψάξετε σε παλαιοβιβλιοπωλεία. Κι όμως, μέσα από τα κείμενά του φανερώνεται μια ειλικρινής αγάπη για την Θεσσαλονίκη και τους ανθρώπους της, για το παρελθόν και την ιστορία της. Το αρχείο, που είχε μαζέψει για την πόλη ήταν τεράστιο, φωτογραφίες, κείμενα και ταινίες, που ο ίδιος είχε φτιάξει. Δυστυχώς σήμερα αγνοείται η τύχη του και λέγεται ότι καταστράφηκε μετά τον θάνατό του. Θεωρώ ότι ο Χαραλάμπους είναι ο πιο αδικημένος από τους συγγραφείς της πόλης μας, με σημαντικό έργο, το οποίο ελπίζω κάποια στιγμή στο μέλλον να αναδειχτεί και να βρει τη θέση, που του αρμόζει στη λογοτεχνική κληρονομιά της πόλης μας.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Από τα ομορφότερα πεζά, που έχουν γραφτεί για την πόλη, με μοναδικές περιγραφές, λυρικό λόγο, ιστορικές αναφορές, αποκαλύπτει μια Θεσσαλονίκη, που δεν μπορεί ο αναγνώστης να μην την ερωτευτεί. Μακάρι να κυκλοφορήσει πάλι από κάποιον εκδοτικό οίκο.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Μάριος Μαρίνος

Φωτογραφικό υλικό του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου για τη Θεσσαλονίκη

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20161228

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη: Στιγμές ιστορίας

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος (2016)

ISBN: 978-960-6812-57-6

Τιμή: Περίπου €80

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα λεύκωμα είναι το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο κυκλοφόρησε από το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο στην Αθήνα πριν από λίγο καιρό. Συνεργάστηκαν για το βιβλίο αυτό ο Δήμος Θεσσαλονίκης και το Ιστορικό Κέντρο Θεσσαλονίκης και ένας από τους σημαντικότερους ερευνητές της ιστορίας της πόλης μας, ο Αντώνης Σατραζάνης (βιβλία του, που παρουσιάστηκαν στη Vivlioniki είναι αυτό κι αυτό κι αυτό).

Η έκδοση ποιοτικά είναι άριστη. Σκληρό λευκό εξώφυλλο, οι φωτογραφίες είναι σε υψηλή ανάλυση με τεκμηρίωση και σχολιασμό. Στο πίσω μέρος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία, ελληνική και ξενόγλωσση. Το μεγαλύτερο μέρος του φωτογραφικού υλικού ανήκει στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, ενώ ένα κομμάτι έχει προσφέρει και ο Αντώνης Σατραζάνης.

Το βιβλίο ξεκινάει με τα εισαγωγικά σημειώματα, που υπογράφουν οι Ιωάννης Κ. Μαζαράκης-Αινιάν (γενικός γραμματέας της Εταιρείας) και Αντώνης Σατραζάνης (προϊστάμενος του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης). Στη συνέχεια υπάρχουν 9 κεφάλαια, όπου έχουν ταξινομηθεί οι φωτογραφίες του λευκώματος:

  • Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Ο Λευκός Πύργος και τα τείχη» και νομίζω όλοι καταλαβαίνετε το περιεχόμενό του. Ενδιαφέρον υλικό, τόσο από το έμβλημα της πόλης μας, όσο και από τα τείχη, που κύκλωναν παλαιότερα τη Θεσσαλονίκη. Το σημείωμα έχει ένα χτυπητό λάθος σχετικά με την επιγραφή, που βρισκόταν πάνω από την είσοδο του Λευκού Πύργου και δυστυχώς καταστράφηκε. Την επιγραφή αυτήν στο σημείωμα διαβάζουμε ότι βρισκόταν στο προτείχισμα του Λευκού Πύργου (γκρεμίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα). Τέτοια λάθη για τέτοιες εκδόσεις δεν επιτρέπονται.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Θεσσαλονίκη και Μακεδονικός Αγώνας» και περιέχει πάρα πολλές φωτογραφίες κυρίως από τους πρωταγωνιστές του Αγώνα, άτομα, που μέσα από τη λειτουργία του Ελληνικού Προξενείου (το νυν Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα) έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην έκβαση της διαμάχης με τους Βούλγαρους για τη Μακεδονία.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η εκπαίδευση» και ο αναγνώστης μπορεί να δει πολλές φωτογραφίες από τα σχολεία και τους μαθητές στις αρχές του 20ου αιώνα. Το σημείωμα αυτού του κεφαλαίου επίσης δίνει σημαντικές πληροφορίες, κυρίως για τα ελληνικά σχολεία. Δεν είναι πάντως αντιπροσωπευτικά τα κείμενα και οι φωτογραφίες για το τι συνέβαινε στον τομέα της εκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη, καθώς το βάρος έχει πέσει σχεδόν ολόκληρο στην ελληνική πλευρά, ενώ υπήρχαν πολλά και σημαντικά σχολεία κυρίως από την Εβραϊκή Κοινότητα, αλλά και σπουδαία ξενόγλωσσα σχολεία.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Κίνημα των Νεότουρκων» και επίσης ο αναγνώστης καταλαβαίνει τι θα διαβάσει εδώ. Στο σύντομο σημείωμα γίνεται μία εξήγηση για το πώς δημιουργήθηκε, πώς επικράτησε και πώς κατέληξε το Κίνημα αυτό, το οποίο ήταν τελικά καταστροφικό για τους λαούς των Βαλκανίων, άσχετα αν στις αρχές στηρίχθηκε σχεδόν από όλους. Πολύ ενδιαφέρον το φωτογραφικό υλικό, παρουσιάζει μια Θεσσαλονίκη να γιορτάζει. Για το Κίνημα αξίζει να διαβάσετε το μοναδικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Απελευθέρωση-Η Θεσσαλονίκη στους Βαλκανικούς Πολέμους» και μας πάει χρονικά στα χρόνια του 1912 και 1913, όταν στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο η Θεσσαλονίκη έγινε κομμάτι της Ελληνικής επικράτειας και στον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο ολόκληρη η Μακεδονία έγινε μέρος του Ελληνικού Κράτους. Στο φωτογραφικό υλικό υπάρχει και το πρωτόκολλο παράδοσης της πόλης από τον Χασάν Ταχσίν Πασά στον Ελληνικό Στρατό. Εκ μέρους των Ελλήνων υπέγραψαν οι Βίκτωρ Δούσμανης και Ιωάννης Μεταξάς. Εξαιρετικές οι φωτογραφίες, μερικές δεν τις έχουμε ξαναδεί ποτέ, κυρίως αυτές με τον Βασιλέα Γεώργιο και τη Βασίλισσα Όλγα. Υπάρχει επίσης και μία φωτογραφία με το θωρηκτό «Αβέρωφ» στο λιμάνι της πόλης μας. Γενικά από τα ενδιαφέροντα κεφάλαια του βιβλίου.
  • Το έκτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Ανατολικό Μέτωπο» και εξιστορεί τα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Θεσσαλονίκη αποτέλεσε ένα τεράστιο στρατόπεδο για τα στρατεύματα των δυνάμεων της Αντάντ. Ενδιαφέρον εισαγωγικό σημείωμα και φωτογραφίες, που παρουσιάζουν τη Θεσσαλονίκη τόσο ως στρατόπεδο, όσο και ως μια πόλη ζωντανή, γεμάτη κόσμο και κίνηση.
  • Το έβδομο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Κίνημα της Εθνικής Άμυνας» και μιλάει για το πώς φτάσαμε στη δημιουργία της Προσωρινής Κυβέρνησης Θεσσαλονίκης, για την Τριανδρία (Βενιζέλος, Κουντουριώτης, Δαγκλής) και για τη σημασία αυτού του Κινήματος, για το οποίο οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν ότι ξεκίνησε καιρό πριν ο Βενιζέλος το ακολουθήσει. Το φωτογραφικό υλικό μας παρουσιάζει τους πρωταγωνιστές, τις κινητοποιήσεις των Θεσσαλονικέων εκείνη την εποχή και τη συγκρότηση των πρώτων στρατιωτικών σωμάτων της Εθνικής Άμυνας. Αν ο αναγνώστης θέλει να διαβάσει περισσότερα για την Εθνική Άμυνα, έχουν παρουσιαστεί δύο βιβλία στη Vivlioniki με τον ίδιο τίτλο μάλιστα (εδώ και εδώ).
  • Το όγδοο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η Πυρκαγιά του 1917» και ευνόητο είναι ότι μιλάει για την καταστρεπτική Πυρκαγιά του Αυγούστου του 1917, η οποία έμελλε να αλλάξει ολοκληρωτικά την εικόνα της πόλης. Ενδιαφέρον φωτογραφικό υλικό, καθώς και το σημείωμα. Αν κάποιος θέλει να δει περισσότερες λεπτομέρειες τόσο σε κείμενο, όσο και σε εικόνες μπορεί να ρίξει μια ματιά στα βιβλία της Καραδήμου-Γερόλυμπου ή του Πετρόπουλου.
  • Το ένατο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η καθημερινή ζωή 1915-1918» και αφήνει πίσω τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα και επικεντρώνεται στο βίο και τις δραστηριότητες των Θεσσαλονικέων, τις γειτονιές τους, το πού κινούνταν, τι φορούσαν, τις θρησκευτικές τους εορτές κοκ. Πολύ ενδιαφέρουσες φωτογραφίες από το αρχείο του Σατραζάνη, σωστά για μένα μπήκε το κεφάλαιο αυτό στο τέλος, για να μην ξεχνάμε ότι όλα όσα διαβάζουμε για το παρελθόν της πόλης έχουν συμβεί με μάρτυρες τους κατοίκους αυτής της πόλης, των οποίων τη θέση τώρα έχουμε εμείς και αύριο κάποιοι άλλοι.

Σε γενικές γραμμές το βιβλίο μου έχει αφήσει μία περίεργη αίσθηση. Δεν μπορώ να πω ότι δεν είναι καλό, αλλά ούτε με έχει εντυπωσιάσει κιόλας. Υπάρχουν κάποια κομμάτια του, που είναι πολύ ενδιαφέροντα, ποιοτικά η έκδοση είναι άρτια, οι φωτογραφίες έχουν τυπωθεί σωστά και με κατάλληλη επεξεργασία για να έχουν μια ζωντάνια σύγχρονη, αλλά κάτι με χαλάει. Είναι ίσως το γεγονός ότι όταν βλέπω μια έκδοση ενός τόσο σημαντικού κρατικού φορέα, τότε οι προσδοκίες μου είναι πολύ υψηλές. Πιθανόν να είμαι εγώ ο υπερβολικός. Αξιόλογη δουλειά, που νομίζω θα ικανοποιήσει τον αναγνώστη. Γιορτές έχουμε, στην τιμή, που είναι νομίζω ότι αποτελεί ένα όμορφο δώρο.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Το εξαιρετικό βιβλίο του Κολώνα για τη Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών

Σάρωση_20160729

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών – Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885-1912)

Συγγραφέας: Βασίλης Κολώνας

Έκδοση: University Studio Press (2014)

ISBN: 978-960-12-2199-1

Τιμή: Περίπου €50

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στη βιβλιογραφία σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, τόσο στη λογοτεχνία, όσο και στα υπόλοιπα είδη του γραπτού λόγου, πολλά είναι τα έργα, που ξεχωρίζουν. Από αυτά κάποια λίγα είναι τόσο καλά και τόσο σημαντικά, που προσωπικά τα χαρακτηρίζω μνημειώδη. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για ένα τέτοιο βιβλίο, το οποίο μπορεί να κυκλοφόρησε σχετικά πρόσφατα, αλλά αποτελεί αντικείμενο εργασίας του συγγραφέα για πάνω από 30 χρόνια. Μιλάμε για το ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΟ «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών» του Βασίλη Κολώνα.

Η έκδοση είναι άριστη. Υπάρχουν αμέτρητες φωτογραφίες, που μεταφέρουν τον αναγνώστη με μοναδικό τρόπο στην εποχή του παρελθόντος και σε μία Θεσσαλονίκη της οποίας την εικόνα νοσταλγούν πολλοί οι παλαιότεροι και θαυμάζουν οι νεώτεροι. Κείμενα ευανάγνωστα. Στο τέλος υπάρχουν οι πηγές των εικόνων, οι οποίες προέρχονται από κρατικά αρχεία, οργανισμούς της Ελλάδος και του εξωτερικού, ιδιωτικές συλλογές, έντυπα κα. Επίσης υπάρχει ευρετήριο ονομάτων. Τα κείμενα είναι σε στήλες. Εξαιρετική και αψεγάδιαστη δουλειά στο σύνολό της.

Τον Κολώνα τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από άλλα δύο έργα του, ένα για τη σύγχρονη αρχιτεκτονική στη Θεσσαλονίκη και ένα , που μιλούσε για τα ξενοδοχεία της πόλης μας. Αμφότερα είναι σημαντικότατα έργα. Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών ξεκίνησε, υπό μία έννοια, να γράφεται το 1978, όταν ο Κολώνας, φοιτητής τότε της αρχιτεκτονικής, έπρεπε να μελετήσει το Γενί Τζαμί, που εκείνη την εποχή ήταν λιγό πολύ άγνωστο στους περισσότερους. Στη συνέχεια θα ασχοληθεί με το έργο του Βιταλιάνο Ποζέλλι, γεγονός, που μαρτυρά και η εγγονή του Ιταλού αρχιτέκτονα στο βιβλίο της για τον παππού της. Το βιβλίο της ανάρτησής μας βασίζεται στη διδακτορική διατριβή, του Κολώνα, που υποστηρίχθηκε το 1991. Έκτοτε η έρευνά συνεχίστηκε και με τη βοήθεια της τεχνολογίας ολοκληρώθηκε αυτό το σημαντικότατο έργο, που αποκαλύπτει στον αναγνώστη τη μαγευτική Θεσσαλονίκη της περιοχής των Εξοχών ή για να καταλαβαίνουν όλοι, την «περιοχή με τα υπέροχα σπίτια της Βασ. Όλγας». Βέβαια το έργο δεν περιορίζεται μόνο στα κτίρια, που βρίσκονται πάνω στη γνωστή λεωφόρο, αλλά επεκτείνεται σε όλα τα κτίσματα ανατολικά του Λευκού Πύργου έως τη σημερινή Σοφούλη.

Υπάρχουν 4 βασικά κεφάλαια στο βιβλίο:

  • Στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφεται η εικόνα της Θεσσαλονίκης στο πέρασμα από τον 19ο προς τον 20ο αιώνα. Οι πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές, που έγιναν εκείνη την περίοδο έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο στην ανάπτυξη αυτής της περιοχής, που έμελλε να αλλάξει τη φυσιογνωμία της πόλης, η οποία έμενε περίπου η ίδια για πολλούς αιώνες.
  • Στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφονται όλες εκείνες οι εργασίες, που έπρεπε να γίνουν, ώστε να γεννηθεί η νέα συνοικία. Εξαιρετικό σε αυτό το κεφάλαιο, το κομμάτι, που μιλάει για την εθνοκοινωνική σύνθεση του πληθυσμού, με πληροφορίες, που ο σημερινός κάτοικος της Θεσσαλονίκης ίσως δεν μπορεί να πιστέψει, όπως για παράδειγμα τη συμβίωση στην ίδια περιοχή Εβραίων, Μουσουλμάνων και Χριστιανών.
  • Το τρίτο κεφάλαιο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και το κυρίως μενού του βιβλίου. Εδώ γίνονται λεπτομερείς αναφορές στα κτίσματα, τόσο τα δημόσια, όσο και τα ιδιωτικά. Με πάρα πολλές φωτογραφίες, κάποιες παλιές και κάποιες από τα τελευταία χρόνια ζωής μερικών εξ αυτών των αρχιτεκτονικών στολιδιών. Διαβάζοντας το κείμενο παράλληλα, προσωπικά ένιωσα μια πίκρα, για την εικόνα μίας πόλης, που είναι πλέον σχεδόν αδύνατον να επανέλθει στην παλαιότερη μορφή της. Είναι συγκλονιστικό το να βλέπεις αριστουργήματα να τα έχουν αφήσει να σβήσουν, ώστε να γκρεμιστούν και να χτισθούν τα εκτρώματα, που συναντάμε σήμερα εκατέρωθεν της Βασ. Όλγας ή στις γύρω από αυτήν περιοχές. Ειδικά οι πληροφορίες για τη μοίρα των ιδιωτικών οικιών είναι συγκλονιστικές. Ακόμη και αν δεν θέλετε να διαβάσετε τα όσα γράφει το βιβλίο, αξίζει να δείτε τις φωτογραφίες του.
  • Στο τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο ο Κολώνας μας βάζει και μέσα σε αυτά τα σπίτια, πάλι με τη βοήθεια των φωτογραφιών, με πληροφορίες πολλές για τη διακόσμηση και τη μορφολογία των κτιρίων αυτών.

Ακολουθεί ο εξαιρετικός επίλογος, αν και ο Κολώνας δίνει τον τίτλο «Αντί επιλόγου».

Νομίζω ότι έχει γίνει κατανοητό το πόσο εκτιμώ αυτό το έργο. Σε αξία το τοποθετώ δίπλα στο βιβλίο του Δημητριάδη για την τοπογραφία της Θεσσαλονίκης στην Τουρκοκρατία και στο βιβλίο των Νικολαΐδου-Κουρκουτίδου, Μαυροπούλου και Μπακιρτζή για τα ψηφιδωτά της πόλης μας. Πρόκειται για ένα έργο, το οποίο διαφυλάσσει τη μνήμη μιας περιοχής, που η δημιουργία της πριν πάνω από έναν αιώνα είχε αλλάξει όχι μόνο την εικόνα της πόλης, αλλά και τις σχέσεις μεταξύ των Θεσσαλονικέων κατοίκων της. Για πρώτη φορά πολίτες κάθε θρησκείας της πόλης γινόντουσαν γείτονες και συμβίωναν στην ίδια γειτονιά. Η πόλη αποκτούσε τη μορφή μιας Ευρωπαϊκής μεγαλούπολης, την οποία έχουν θαυμάσει όλοι οι περιηγητές και οι συγγραφείς. Πρέπει αυτό το βιβλίο να διαβαστεί από όλους ή ακόμη και αν δεν διαβαστεί πρέπει να ξεφυλλιστεί από όλους τους κατοίκους της σημερινής πόλης. Αν θέλουμε να αλλάξουμε την εικόνα της Θεσσαλονίκης, το βιβλίο αυτό αποτελεί μία από τις πολλές πυξίδες, που θα χρειαστούν.

1 σχόλιο

Filed under ΚΟΛΩΝΑΣ, Βασίλης, Συγγραφείς

Ιστορία των Τειχών της Θεσσαλονίκης

vivlioniki140

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα τείχη της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Γεώργιος Βελένης

Έκδοση: University Studio Press (1998)

ISBN: 960-12-0665-5

Τιμή: Περίπου €27

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα πιο εμβληματικά και φωτογραφημένα μνημεία της Θεσσαλονίκης είναι τα τείχη της πόλης, τουλάχιστον όσα έχουν διασωθεί. Για αιώνες αποτελούσαν τη βασική γραμμή άμυνας των κατοίκων, από ένα σημείο και έπειτα και λόγω των εξελίξεων στις πολεμικές τακτικές έμειναν αχρησιμοποίητα και απλά όριζαν τον αστικό χώρο, ενώ από τα τέλη του 19ου αιώνα και για διάφορους λόγους μέρος τους άρχισε να γκρεμίζεται, ανοίγοντας τον δρόμο στην εξάπλωση της Θεσσαλονίκης ανατολικά και δυτικά. Η μελέτη τους προσφέρει στους ιστορικούς πολλές πληροφορίες για το παρελθόν της πόλης και το βιβλίο αυτό, είναι μία τέτοια προσπάθεια.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, με πλαστικοποιημένο εξώφυλλο. Υπάρχουν πολλές φωτογραφίες, σύγχρονες και παλαιότερες από τα τείχη της πόλης καθώς και αρκετά σχέδια αρχιτεκτονικά, που βοηθούν στην κατανόηση του κειμένου. Η βιβλιογραφία είναι στην αρχή του βιβλίου, ενώ υπάρχουν σημειώσεις του κειμένου στα πλαϊνά των σελίδων. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει μια αγγλική περίληψη του κειμένου καθώς και κατάλογος των σχημάτων και των εικόνων.

Ο Βελένης είναι αρχιτέκτονας και ομότιμος καθηγητής Βυζαντινής αρχαιολογίας. Αυτό τον βοηθάει ιδιαίτερα στο να μελετήσει τα τείχη της πόλης από αρχιτεκτονική σκοπιά, πέρα από την ιστορική. Στο κείμενο υπάρχουν πάρα πολλές αναφορές στα υλικά κατασκευής, της μεθόδους χτισίματος κτλ. Χρονικά εξετάζει τις μεταβολές, που έγιναν στα τείχη από την Ελληνιστική περίοδο έως την παλαιοχριστιανική εποχή και τα πρώτα Βυζαντινά χρόνια.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 4 κεφάλαια, ανάλογα με τη χρονική περίοδο, που συνέβαιναν οι αλλαγές στα τείχη:

  • Ελληνιστική οχύρωση
  • Ρωμαϊκή οχύρωση
  • Από τη Ρωμαϊκή στην παλαιοχριστιανική οχύρωση
  • Παλαιοχριστιανική οχύρωση

Ο Βελένης δηλαδή δεν εξετάζει τις όποιες αλλαγές έγιναν στα τείχη κατά την Οθωμανική περίοδο, οπότε ο αναγνώστης δεν θα βρει στο βιβλίο αυτό στοιχεία για τον Λευκό Πύργο ή το Τοπ Χανέ κτλ.

Στο κείμενο φαίνεται κάτι, που οι περισσότεροι Θεσσαλονικείς δεν το έχουν στο νου, ότι δηλαδή η πόλη δεν είχε από την ίδρυσή της το ίδιο μέγεθος, αλλά επεκτείνονταν σε ένα πολύ μικρότερο χώρο, από αυτό, που ορίζουν τα σημερινά τείχη. Η επέκταση γινόταν σιγά σιγά, εξαιτίας της αύξησης του πληθυσμού και της αλλαγής των αναγκών. Στη σελίδα 102 υπάρχει μια εικόνα, που δείχνει τις επεκτάσεις της πόλης, από τους μέσους ελληνιστικούς χρόνους έως τη βυζαντινή εποχή.

Το βιβλίο δεν είναι εύκολο στην ανάγνωση, αν ο αναγνώστης δεν έχει γνώσεις αρχιτεκτονικής, η ορολογία, που χρησιμοποιείται είναι εξειδικευμένη και υπάρχουν όροι, που για τον μέσο αναγνώστη είναι άγνωστοι. Σίγουρα απευθύνεται σε κοινό ιστορικών και μηχανικών και λιγότερο σε κάποιον, που ασχολείται ερασιτεχνικά με την ιστορία της πόλης. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν είναι σημαντικό έργο, οι αναφορές στη βιβλιογραφία άλλωστε, που γίνονται σε άλλα έργα, αποδεικνύουν τη σημασία του. Απλά, αν κάποιος θέλει να διαβάσει κάτι πιο απλό για την ιστορία των τειχών της Θεσσαλονίκης, προσωπικά θα του πρότεινα το έργο της Λίλας Ασπιώτη.

Σχολιάστε

Filed under ΒΕΛΕΝΗΣ, Γεώργιος, Συγγραφείς

Θεσσαλονίκη κι απ’το Κάστρο το βραδάκι…

Image

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα κάστρα της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Λίλα Ασπιώτη

Έκδοση: Αφοί Κυριακίδη (2003)

ISBN: 960-343-716-6

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

 Τα τείχη της Θεσσαλονίκης την συντροφεύουν σχεδόν από την εποχή της ίδρυσής της. Κάποια κομμάτια από τα Ελληνιστικά και τα Ρωμαϊκά τείχη διασώζονται ακόμη και σήμερα. Βέβαια το μεγαλύτερο κομμάτι τους είναι Βυζαντινής εποχής, ενώ και οι Οθωμανοί πρόσθεσαν κάποια κομμάτια σε αυτά, με πιο γνωστό το σύμβολο της πόλης, τον Λευκό Πύργο. Τραγούδια (στίχος ενός τέτοιου είναι και ο τίτλος του σημερινού post) έχουν γραφτεί για τα τείχη, το Γεντί Κουλέ, τον Λευκό Πύργο, την Ακρόπολη και τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει προσπάθειες για να συντηρηθούν. Ουσιαστικά περικύκλωναν την πόλη μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, που άρχισε να γκρεμίζεται ένα μέρος τους, με πρώτο το θαλάσσιο τείχος. Το βιβλίο αυτό της Λίλας Ασπιώτη έχει σκοπό να παρουσιάσει στον αναγνώστη χωρίς ειδικές γνώσεις, τα τείχη και τα κάστρα της πόλης μας.

Η έκδοση είναι αρκετά καλή. Το εξώφυλλο είναι πλαστικοποιημένο, υπάρχουν αρκετές φωτογραφίες, παλιές και σύγχρονες, βιβλιογραφία και ευρετήριο όρων.

Μετά από μια σύντομη ιστορική αναδρομή, ο αναγνώστης θα διαβάσει ένα κείμενο για την χρονολόγηση των τειχών, ενώ το επόμενο κεφάλαιο που μιλάει για την δομή των τειχών, ίσως δυσκολέψει στην κατανόησή του, καθώς περιέχει κάποιους αρχιτεκτονικούς όρους, τους οποίους όμως η συγγραφέας προσπαθεί να τους παρουσιάσει όσο πιο απλά γίνεται.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το μικρό κεφάλαιο για την πορεία των τειχών, στη μία σελίδα υπάρχει η περιγραφή και στην επόμενη ένα πάρα πολύ χρήσιμο σχέδιο, όπου φαίνονται εκτός από την πορεία, οι πύλες και οι πύργοι που συμπλήρωναν την κατασκευή.

Ακολουθεί η περιγραφή με λεπτομέρειες των τειχών, τα οποία χωρίζονται γεωγραφικά σε ανατολικό, δυτικό, βόρειο και θαλάσσιο τείχος.

Το ανατολικό τείχος εκτείνεται από τον Λευκό Πύργο ως τον Πύργο του Τριγωνίου (αν κοιτάξει κάποιος από την πλατεία ΧΑΝΘ προς τα τείχη, θα δει σίγουρα τον Πύργο του Τριγωνίου, είναι ένα τεράστιο κυκλικό «μπαλκόνι»). Εκτός από κάποια κομμάτια του μικρά στο Συντριβάνι, ουσιαστικά έχει διασωθεί από την Αγία Δημητρίου και βόρεια. Είναι το πιο πολυφωτογραφημένο κομμάτι των τειχών. Στο ανατολικό τείχος μπορεί κάποιος να δει και τον πολύ γνωστό Πύργο του Ορμίσδα με την γνωστή επιγραφή «Τείχεσιν άρρηκτοι Ορμίσδας εξετέλεσε την δε πόλιν».

Το βόρειο τείχος εκτείνεται από τον Πύργο του Τριγωνίου μέχρι τον Πύργο του Αγάλματος, ο οποίος δεν υπάρχει πια, αλλά συναντάται σε παλαιότερες αναφορές. Στο βόρειο τείχος τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορεί να δει κανείς είναι η Πύλη της Άννας Παλαιολογίνας, οι δύο «Πορτάρες» με τις οποίες επικοινωνεί η Ακρόπολη με την πόλη εσωτερικά των τειχών και ο Πύργος του Μανουήλ Παλαιολόγου.

Το δυτικό τείχος εκτείνεται από τον Πύργο του Αγάλματος (ο οποίος είπαμε ότι δεν υπάρχει πια), μέχρι το Τοπ Χανέ, το οποίο μπορεί κάποιος να δει πίσω από τα Δικαστήρια. Στα δυτικά τείχη βρισκόταν η Χρυσή Πύλη, η κύρια είσοδος της πόλης, η οποία βρισκόταν στο ύψος της σημερινής Εγνατίας Οδού και δυστυχώς δεν υπάρχει σήμερα.

Το θαλάσσιο τείχος εκτείνεται από τον Λευκό Πύργο μέχρι τον Πύργο της Αποβάθρας όπως ήταν γνωστός παλαιότερα (δεν υπάρχει σήμερα), ο οποίος βρισκόταν περίπου στο ύψος της Πλατείας Ελευθερίας. Το θαλάσσιο τείχος γκρεμίστηκε το 1873 και ελάχιστα κομμάτια του έχουν βρεθεί σε ανασκαφές.

Υπάρχει στο βιβλίο αναφορά και για την Ακρόπολη, το υψηλότερο σημείο της πόλης, το οποίο περιβάλλονταν από ισχυρότατα τείχη (το νότιο τείχος της Ακροπόλεως είναι κοινό με το βόρειο τείχος της πόλης) και φυσικά αναφορά υπάρχει και για τον πολυτραγουδισμένο πύργο του Γεντί Κουλέ ή Επταπύργιο, το οποίο διασώζεται και το οποίο αρχικά έγινε ως ένα πανίσχυρο φρούριο, προστατευμένο από 7 πύργους (εξ ου και το όνομα).

Προσωπικά μου άρεσε ιδιαίτερα το βιβλίο, γιατί πέρα από το ότι ασχολείται με ένα από τα πιο αξιόλογα αξιοθέατα της πόλης, χρησιμοποιεί γλώσσα απλή, ώστε να μπορεί να γίνει κατανοητό και από κάποιον που δεν έχει αρχαιολογικές ή αρχιτεκτονικές γνώσεις.

Νομίζω πως αποτελεί και ένα καλό κίνητρο η αγορά του έργου της Λίλας Ασπιώτη, ώστε παρέα με το βιβλίο ο αναγνώστης να περπατήσει δίπλα στα κάστρα. Η διαδρομή που θα του πρότεινα είναι από τον Λευκό Πύργο να πάει κατά μήκος της παλιάς παραλίας μέχρι το Τοπ Χανέ, μετά να περπατήσει παράλληλα με το δυτικό τείχος, στην συνέχεια να κάνει μια στάση στον Πύργο του Τριγωνίου και να θαυμάσει την πόλη από το ομορφότερο μπαλκόνι της και μετά να κατηφορίσει δίπλα στο ανατολικό τείχος. Μπορεί να φαίνεται μεγάλη βόλτα, αλλά όσα θα δει θα τον απορροφήσουν, ώστε να μην καταλάβει τα 8χλμ ποδαρόδρομο.

2 Σχόλια

Filed under ΑΣΠΙΩΤΗ, Λίλα, Συγγραφείς