Tag Archives: ΟΠΛΑ

Τα πρακτικά της «Δίκης της ΟΠΛΑ»

Σάρωση_20170606

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εγκλήματα του ΚΚΕ στη Θεσσαλονίκη – Η δίκη της ΟΠΛΑ

Συγγραφέας: Άγνωστος

Έκδοση: Ελεύθερη Σκέψις (2016)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €9

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν αρκετό καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki το βιβλίο του Τάσου Κατσαρού σχετικά με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου. Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου αναφέρονταν στη Δίκη της ΟΠΛΑ, όπως έμεινε γνωστή, η οποία έγινε στη Θεσσαλονίκη το 1947, είχε 67 κατηγορούμενους, εκ των οποίων τελικά εκτελέστηκαν οι 47. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είχε κυκλοφορήσει αρχικά το 1947, σε μια περίοδο ιδιαίτερα φανατισμένη, καθώς βρισκόμασταν στην καρδιά του Εμφυλίου και στην εποχή μας ανατυπώθηκε τον Αύγουστο του 2016.

Η έκδοση είναι μέτρια προς κακή. Στο βιβλίο γράφει πως πρόκειται για «ακριβή ψηφική έκδοση» του πρωτοτύπου, η οποία φαντάζομαι έγινε για λόγους οικονομίας. Το πρωτότυπο πάντως έχει πολλά ορθογραφικά λάθη και διαβάζεται μάλλον δύσκολα, όχι εξαιτίας της καθαρεύουσας, αλλά εξαιτίας της δομής του κειμένου. Η αισθητική του εξώφυλλου ακολουθεί αυτήν της μαύρης αυτής περιόδου, που διένυσε η Ελλάδα.

Συγγραφέας του βιβλίου αναγράφεται η «ΑΔΕ», που ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα ότι σημαίνει «Αντιφασιστική Δημοκρατική Ένωσις». Η συγκεκριμένη οργάνωση δεν φαίνεται να έχει βγάλει άλλα έργα πέρα από αυτό, τουλάχιστον δεν βρήκα εγώ κάποιο άλλο. Δεν μπορώ να καταλάβω για ποιο λόγο δεν αναγράφεται το όνομα ενός συγγραφέα πάντως.

Το βιβλίο έχει τα πρακτικά αυτής της πολύκροτης δίκης της ΟΠΛΑ, με τις καταθέσεις των μαρτύρων κατηγορίας και υπεράσπισης και φυσικά τις απολογίες των κατηγορουμένων. Υπάρχουν επίσης οι καταδίκες, τα ποινικά μητρώα κάποιων από τους κατηγορούμενους καθώς και τα στοιχεία για μια άλλη δίκη, αυτή της Μαζικής Λαϊκής Αυτοάμυνας (ΜΛΑ), που συνέβη εκείνη την περίοδο. Δυστυχώς δεν υπάρχει η αγόρευση του τότε Βασιλικού Επιτρόπου, λοχαγού Στασινόπουλου.

Το ύφος του βιβλίου φέρει την υπογραφή της Εμφυλιακής περιόδου. Ο συγγραφέας του έργου ανήκει φανερά στους Εθνικόφρονες, αντιμετωπίζοντας τους κατηγορούμενους ως εγκληματίες και το ΚΚΕ, την ΟΠΛΑ και άλλες κομματικές οργανώσεις της Αριστεράς ως τρομοκρατικές. Φυσικά δεν τίθεται θέμα αντικειμενικότητας σε τέτοια κείμενα γραφόμενα εκείνη την εποχή, τόσο για αυτά, που γράφτηκαν από την Αριστερα, όσο και από τη Δεξιά.

Ποιο λοιπόν είναι το ενδιαφέρον σε αυτό το έργο; Στις καταθέσεις μαρτύρων και στις απολογίες σχηματίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό το πολιτικό κλίμα, που επικρατούσε στη Θεσσαλονίκη, όχι μόνο κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, αλλά και κατά την Κατοχή. Άλλωστε νομίζω οι περισσότεροι συμφωνούν πλέον, ότι ο Εμφύλιος δεν ξεκίνησε ουσιαστικά το 1946, αλλά οι βάσεις του βρίσκονταν στα χρόνια της Κατοχής. Υπάρχουν φυσικά οι ιστορικές πληροφορίες για τη δράση της ΟΠΛΑ (Στενή Αυτοάμυνα), αλλά και πληροφορίες για γεγονότα της Θεσσαλονίκης, τοπογραφικά στοιχεία της πόλης κα. Η αλήθεια των γεγονότων είναι κάτι, που θα απασχολήσει ιστορικούς και μελετητές και το βιβλίο αυτό παρέχει αρκετές πληροφορίες και υλικό.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΑΓΝΩΣΤΟΣ, Συγγραφείς

Κατοχή, ΕΑΜοκρατία και Εμφύλιος στη Θεσσαλονίκη, όπως τα έζησε ο Κώστας Πασχαλούδης

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20161102

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Από δω και πέρα θα είσαι ο Νίκος

Συγγραφέας: Κώστας Πασχαλούδης

Έκδοση: Επίκεντρο (2013)

ISBN: 978-960-458-397-3

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η περίοδος της Κατοχής και του Εμφυλίου στη Θεσσαλονίκη έχει τραβήξει το ενδιαφέρον πάρα πολλών ερευνητών, μελετητών και ιστορικών, οι οποίοι ασχολήθηκαν και ασχολούνται σε βάθος με τα χρόνια αυτά, που έχουν στιγματίσει την πόλη μας. Και όσο απομακρυνόμαστε χρονικά από εκείνες τις εποχές, τόσο αυξάνουν οι εργασίες, αλλά και τόσο λιγοστεύουν οι δυνατότητες να βρούμε άτομα, που έζησαν εκ του σύνεγγυς τα γεγονότα. Το βιβλίο αυτής της ανάρτησης αποτελεί μία εξομολόγηση ενός αγωνιστή της Αντίστασης,  ο οποίος βίωσε τόσο την Κατοχή, όσο και την ΕΑΜοκρατία, αλλά και τα πρώτα χρόνια του Εμφυλίου, πριν συλληφθεί.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Συμπαθητικό εξώφυλλο, στο τέλος υπάρχει ένα ευρετήριο ονομάτων, το οποίο όπως θα δούμε παρακάτω είναι πάρα πολύ χρήσιμο, βιβλιογραφικές αναφορές και λίγες φωτογραφίες. Το έργο το προλογίζει η Ελένη Πασχαλούδη, κόρη του συγγραφέα.

Το βιβλίο βασίστηκε κυρίως σε δύο συνεντεύξεις, που έδωσε ο Πασχαλούδης, μία στον Νίκο Μαραντζίδη και μία στον Πολυμέρη Βόγλη. Υπάρχει και ένα μικρό κομμάτι του βιβλίου, το οποίο έχει γραφτεί εξολοκλήρου από τον Πασχαλούδη. Στις συνεντεύξεις αυτές ο συγγραφέας αφηγείται όσα θυμάται από μια χρονική περίοδο μεταξύ 1941 και 1947. Δηλαδή από την Κατοχή έως τα πρώτα χρόνια του Εμφυλίου. Ο Πασχαλούδης ως μέλος πρώτα της ΟΚΝΕ και στη συνέχεια της ΕΠΟΝ και ως κομματικό όργανο του ΚΚΕ σε αυτά τα χρόνια και ενώ βρίσκεται σε ηλικία πολύ νεαρή (είναι γεννημένος το 1925) θυμάται γεγονότα προσωπικά, αλλά και στιγμές ιστορικές τόσο για το αντιστασιακό κίνημα, όσο και για την πόλη γενικότερα. Οι συνεντεύξεις είχαν δοθεί το 2008. Στο κάτω μέρος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις ιδιαίτερα χρήσιμες για την κατανόηση κάποιων ζητημάτων.

Το κείμενο χωρίζεται σε τρία βασικά κομμάτια:

  • Το πρώτο μέρος είναι τα όσα είπε ο Πασχαλούδης στον Νίκο Μαραντζίδη και καλύπτουν την περίοδο από τη γέννηση του συγγραφέα (1925) έως το 1944 και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τα Γερμανικά στρατεύματα.
  • Το δεύτερο μέρος είναι τα όσα είπε ο Πασχαλούδης στον Πολυμέρη Βόγλη και καλύπτουν την περίοδο από την Απελευθέρωση (1944) έως τα πρώτα Εμφυλιακά χρόνια (1947)
  • Το τρίτο μέρος είναι γραμμένο εξολοκλήρου από τον Πασχαλούδη και μιλάει για τη σύλληψή του τον Φεβρουάριο του 1947.

Υπάρχει και ένα επίμετρο στο τέλος γραμμένο από το Βόγλη με τίτλο «Η υποκειμενικότητα ενός κομμουνιστή».

Αυτό, που εντυπωσιάζει κατευθείαν είναι οι απίστευτα πολλές λεπτομέρειες, που αναφέρει ο Πασχαλούδης στις αφηγήσεις του. Θυμάται πάρα πολλά ονόματα συναγωνιστών του, θυμάται τη δομή των οργανώσεων της Αντίστασης και του ΚΚΕ (και γίνεται εδώ ένας πραγματικός χαμός, με πολλά ονόματα, διαφορετικές δομές σε πάρα πολλά σημεία κτλ), τις διαδρομές, που έκανε, ονόματα αντιπάλων και φυσικά γεγονότα, που είτε έζησε ως πρωταγωνιστής, είτε διάβασε ή άκουσε.

Ένα ακόμη πράγμα, που προσωπικά, μου έκανε πολύ θετική εντύπωση, είναι ότι ο λόγος του δεν είναι σε κανένα σημείο προπαγανδιστικός. Είναι μεν περήφανος για τον αγώνα τον δικό του, αλλά και των συντρόφων του, αλλά έχει το σθένος να παραδεχτεί λάθη, που έγιναν, να κάνει κριτική σε αποφάσεις του κόμματος (που αυτό παλαιότερα ήταν κάτι αδύνατο), να δει την ιστορία πιο ώριμα και χωρίς αγκυλώσεις ή παρωπίδες.

Ο αναγνώστης, που θα διαβάσει το βιβλίο θα έρθει αντιμέτωπος σε μεγάλο βαθμό με τον τρόπο, που είχε οργανωθεί κομματικά το ΚΚΕ κυρίως στη νεολαία (ΟΚΝΕ αρχικά και μετά ΕΠΟΝ). Επίσης θα διαβάσει πολλά πράγματα σχετικά με την οργάνωση του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Επίσης υπάρχουν πάρα πολλά στοιχεία για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας στη Θεσσαλονίκη, που κράτησε από τις 30 Οκτωβρίου 1944 έως τον Ιανουάριο του 1945 και την αποχώρηση του ΕΛΑΣ από την πόλη. Η ΕΑΜοκρατία στη Θεσσαλονίκη αποτελεί μία σχετικά άγνωστη περίοδο για τους περισσότερους, οι μύθοι, που κυκλοφορούν σχετικά με αυτήν είναι περισσότεροι από τα εξακριβωμένα γεγονότα και για αυτό η διήγηση του Πασχαλούδη έχει μεγάλη σημασία.

Από τα πιο αξιομνημόνευτα στοιχεία του βιβλίου, είναι ότι στις αφηγήσεις του ο συγγραφέας φαίνεται να δείχνει ότι πιο εύκολα κινούνταν κατά την περίοδο της Κατοχής στα διάφορα χωριά, που περιόδευε, παρά μετά την Απελευθέρωση, όπου έπρεπε συνεχώς να κρύβεται. Το παράδοξο αυτό έχει να κάνει με τα εμφύλια πάθη, που σάρωσαν δυστυχώς τη χώρα μεταπολεμικά.

Όπως σε κάθε αφήγηση, μπορεί να υπάρχει ζωντάνια στο κείμενο, αλλά από μόνη της δεν αποτελεί ιστορικό ντοκουμέντο και χρειάζεται να γίνει έρευνα στα όσα λέει ο Πασχαλούδης για το αν ισχύουν πραγματικά. Πάντως το υλικό, που προσφέρεται στις σελίδες είναι πραγματικά πάρα πολύ και σημαντικό. Επίσης σε κάποια σημεία η διήγηση αποκτά κινηματογραφικό χαρακτήρα, όπως για παράδειγμα η σύλληψη του Πασχαλούδη μετά από προδοσία μίας συντρόφου του.

Ο τόπος δράσης του μεγαλύτερου μέρους του βιβλίου είναι τα χωριά γύρω από τη Θεσσαλονίκη, τόσο ανατολικά, όσο και δυτικά. Το πιο ενδιαφέρον όμως κομμάτι είναι η περιγραφή της ΕΑΜοκρατίας από τον Πασχαλούδη στη Θεσσαλονίκη, με πολλά γεγονότα, που συνέβησαν τόσο στο κέντρο της πόλης, όσο και στις γειτονιές της.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο πάρα πολύ ενδιαφέρον, καθώς φωτίζει πολλές άγνωστες στους περισσότερους πτυχές μιας εποχής μελανής για τη χώρα και την πόλη. Από την προσδοκία για μία αλλαγή έως την κατάρρευση των ονείρων και την προσγείωση σε μια βασανιστική πραγματικότητα με διωγμούς και έντονα μίση. Ο Πασχαλούδης δεν μιλάει ως καθοδηγητής και ας υπηρέτησε από αυτό το μετερίζι το κόμμα του (ΚΚΕ) για πάρα πολλά χρόνια. Τα όσα γράφονται στο βιβλίο μπορεί να σηκώσουν αντιδράσεις, κυρίως από τους συντρόφους του συγγραφέα, κάποιοι ίσως τον κατηγορήσουν ως αναθεωρητή ή και προδότη των ιδεών του. Αναμφίβολα πάντως πρόκειται για ένα βιβλίο, το οποίο σηκώνει πολύ κουβέντα και μπορεί να ξεκινήσει πολλές συζητήσεις.

Σχολιάστε

Filed under ΠΑΣΧΑΛΟΥΔΗΣ, Κώστας, Συγγραφείς

Η δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο του Εμφυλίου

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μια απόφαση, μάχομαι μέχρι το τέλος

Συγγραφέας: Τάσος Κατσαρός

Έκδοση: Ιδιωτική Έκδοση (2003)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €8\

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από κάμποσο καιρό στη Vivlioniki είχε παρουσιαστεί ένα βιβλίο σχετικά με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Κατοχής. Η σημερινή ανάρτηση είναι σχετική με ένα βιβλίο, το οποίο μιλάει για την ΟΠΛΑ η οποία έδρασε στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο του Εμφυλίου.

Η έκδοση είναι καλή αν σκεφτεί κανείς ότι πρόκειται για ιδιωτική έκδοση. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο κείμενο, που θα μπορούσαν να είναι ίσως πιο καθαρές. Το κείμενο το προλογίζει ο Γιώργος Χουρμουζιάδης, ο καθηγητής αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, που πέθανε πριν λίγα χρόνια. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα σχεδιάγραμμα με τη δομή της ΟΠΛΑ, το οποίο είχε φτιάξει η Ασφάλεια Θεσσαλονίκης. Στο τέλος κάποιων σελίδων υπάρχουν μερικές φορές βιβλιογραφικές πηγές. Νομίζω ότι για τέτοια βιβλία ιστορικής έρευνας καλό είναι να αναφέρεται η βιβλιογραφία. Σε γενικές γραμμές πάντως, με δεδομένο ότι πρόκειται για ιδιωτική έκδοση, η έκδοση είναι αξιοπρεπής.

Ο τίτλος του βιβλίου «Μια απόφαση, μάχομαι μέχρι το τέλος» προέρχεται από τραγούδι, που ακουγόταν κατά την περίοδο του Ισπανικού Εμφυλίου. Το βασικότερο κίνητρο του συγγραφέα για να γράψει το βιβλίο πρέπει να είναι το γεγονός πως ο πατέρας του (Άγγελος Κατσαρός) ήταν κατηγορούμενος στη γνωστή «Δίκη της ΟΠΛΑ», που έγινε στη Θεσσαλονίκη το 1947.

Οι κυριότερες πηγές του συγγραφέα είναι εφημερίδες της εποχής, ένα βιβλίο με τίτλο «Πραχτικά της δίκης της ΟΠΛΑ», προσωπικές αφηγήσεις ατόμων, που έζησαν τα γεγονότα και κάποια επίσημα αρχεία.

Το βιβλίο ξεκινάει με μία αναφορά στα γεγονότα, τα οποία οδήγησαν στον Εμφύλιο Πόλεμο, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό. Η δημιουργία άλλωστε της Στενής Αυτοάμυνας είναι αποτέλεσμα του Εμφυλίου Πολέμου. Το κύριο θέμα του βιβλίου είναι η αναφορά στην οργάνωση, στη δράση και στη δίκη της ΟΠΛΑ. Η εμφυλιακή ΟΠΛΑ έδρασε στην πόλη μας για περίπου ένα εξάμηνο, με πρώτη αναφερόμενη επίθεση να γίνεται στις 2 Οκτωβρίου του 1946 και την απόπειρα δολοφονίας του χωροφύλακα Μακρή στην Τούμπα και τελευταία επίθεση να γίνεται στις 30 Απριλίου του 1947 και να είναι η πιο γνωστή επίθεση της οργάνωσης, αυτή στο λεωφορείο, που μετέφερε τους Αξιωματικούς της Αεροπορίας και η οποία έγινε στη στάση Μισραχή στην οδό Βασ. Όλγας. Συνολικά αναφέρονται 11 επιθέσεις σε αυτό το διάστημα.

Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου είναι σχετικό με τη δίκη της ΟΠΛΑ, η οποία ξεκίνησε στις 28 Αυγούστου του 1947 και είχε 67 κατηγορούμενους. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι κατηγορούμενοι κρατούνταν στο κτίριο, που σήμερα στεγάζεται το Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα (το παλιό Ελληνικό Προξενείο επί Οθωμανικής Θεσσαλονίκης) και το στρατοδικείο στεγαζόταν στο απέναντι κτίριο, το οποίο υπάρχει ακόμη και το οποίο στέγαζε παλαιότερα τη Σχολή Βαλαγιάννη και το ΙΕΚ ΠΑΣΤΕΡ. Από τους 67 κατηγορούμενους, 52 καταδικάστηκαν σε θάνατο, αλλά δόθηκε χάρη στους 5 με αποτέλεσμα να οδηγηθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα 47, οι οποίοι εκτελέστηκαν σε 3 διαφορετικά γκρουπ. Στις 17 Οκτωβρίου 1947 οι πρώτοι 10, στις 21 Οκτωβρίου οι επόμενοι 13 και στις 23 Οκτωβρίου οι υπόλοιποι 24. Ο Σάκης Σερέφας και ο Ηλίας Πετρόπουλος έχουν περιγράψει σε έργα τους το κλίμα της εποχής με τις εκτελέσεις πίσω από το Γεντί Κουλέ.

Ο Κατσαρός δεν είναι επαγγελματίας ιστορικός και σε κανένα σημείο του βιβλίου δεν προσπαθεί να είναι αντικειμενικός. Πέρα από τις όποιες διαφωνίες μπορεί να έχει κάποιος με τα όσα λέει και με την προσπάθεια αγιοποίησης των μελών και της δράσης της ΟΠΛΑ, το βιβλίο παρέχει αρκετές πληροφορίες για ιστορικά γεγονότα όπως οι ενέργειες της ΟΠΛΑ και η δίκη της. Αν αναλογιστεί κανείς πως ακόμα και σήμερα ελάχιστα πράγματα είναι γνωστά για αυτήν την οργάνωση (τόσο κατά την περίοδο της Κατοχής, όσο και κατά τον Εμφύλιο), το ότι κυκλοφορεί ένα τέτοιο βιβλίο κρίνεται ως θετική κίνηση, άσχετα αν χρειάζεται πολύ βαθύτερη και περισσότερο αντικειμενική έρευνα.

 

4 Σχόλια

Filed under ΚΑΤΣΑΡΟΣ, Τάσος, Συγγραφείς

Τουρλού με Κατοχή, Αντίσταση και αναζήτηση του Αγίου Δισκοπότηρου

Σάρωση_20160511

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η πόλη των αθώων

Συγγραφέας: Κατερίνα Καριζώνη

Έκδοση: Καστανιώτης (2016)

ISBN: 978-960-03-6011-0

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ιστορικών μυθιστορημάτων συνέχεια, είδος ιδιαίτερα αγαπημένο από ό,τι φαίνεται στους αναγνώστες και ειδικότερα βιβλία, που έχουν σχέση με τη Θεσσαλονίκη. Μετά τα έργα της Μητσιάλη και του Τσιράκη, και η Καριζώνη κυκλοφόρησε πρόσφατα το δικό της ιστορικό μυθιστόρημα, το οποίο αποτελεί και θέμα της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι λιτή, απλή και όμορφη. Στο εξώφυλλο υπάρχει επιχρωματισμένη φωτογραφία από το προσωπικό αρχείο της συγγραφέως, υποθέτω κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου (αν είναι του Μεσοπολέμου είναι άσχετη με την υπόθεση του έργου). Ευανάγνωστο κείμενο και σωστή επιμέλεια. Στο τέλος υπάρχει ενδεικτική βιβλιογραφία, στην οποία στηρίχτηκε η Καριζώνη για τη συγγραφή του βιβλίου.

Η ιστορία διαδραματίζεται στα χρόνια της Κατοχής και λίγο πιο μετά. Σύμφωνα με τη συγγραφέα βασίζεται σε αληθινές ιστορίες και σε μαρτυρίες ανθρώπων, που έζησαν την Κατοχή και την Αντίσταση. Τόποι δράσης είναι η Θεσσαλονίκη κυρίως, κάποια περίχωρά της και το Άγιο Όρος. Ουσιαστικά μιλάμε για δύο εντελώς διαφορετικές υποθέσεις, οι οποίες δεν σχετίζονται καθόλου και δεν μπορώ να καταλάβω τον λόγο για τον οποίο μπήκαν στο ίδιο βιβλίο.

  • Η πρώτη έχει κύριους πρωταγωνιστές την οικογένεια Καζαντζόγλου (Κώστας, Παγώνα και οι κόρες τους Τασούλα και Ρίτα) και έναν νεαρό φοιτητή νομικής, τον Άρη Αναγνωστάκο, ο οποίος γίνεται μέλος της Αντίστασης, στη συνέχεια της ΟΠΛΑ και καταλήγει αντάρτης στο βουνό. Η διήγηση μας ταξιδεύει στην Κατοχική Θεσσαλονίκη, με αναφορές στην πείνα, στις δυσκολίες, στον ξεριζωμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων, στα τάγματα ασφαλείας και στην ΟΠΛΑ, στα μπλόκα και τις εκτελέσεις.
  • Η δεύτερη έχει κύριους πρωταγωνιστές τον Γερμανό βυζαντινολόγο Φραντς Ντέλγκερ, ο οποίος αναζητά το Άγιο Δισκοπότηρο και μοναχούς του Αγίου Όρους. Η διήγηση μας πηγαίνει στο χώρο της μοναστικής πολιτείας και στη Ναζιστική Γερμανία.

Όπως και στο πρώτο βιβλίο της Καριζώνη, που είχαμε παρουσιάσει στη Vivlioniki, υπάρχει έντονο το ερωτικό στοιχείο, στην περίπτωσή μας είναι μεταξύ του Άρη και της Τασούλας (κυρίως), αλλά και της Ρίτας με τον επονομαζόμενο «Μπετόβεν». Στο τέλος δε του έργου υπάρχει και μία σφήνα για έναν παλιό έρωτα της Παγώνας με κάποιον Βασίλη.

Το να κάτσει κάποιος να σχολιάσει τις ιστορικές αναφορές σε ένα μυθιστόρημα δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρόκειται για λογοτεχνικό έργο και όχι μελέτη. Υπάρχουν ανακρίβειες, οι οποίες όμως δεν επηρεάζουν την πλοκή. Καλό πάντως θα ήταν να μην χρησιμοποιήσει κάποιος αυτό το βιβλίο της Καριζώνη για να σχολιάσει ιστορικά γεγονότα. Επίσης στα σημεία όπου το έργο μιλάει για νεκραναστάσεις, για εμφάνιση φαντασμάτων και ειδικότερα για την αναζήτηση του Αγίου Δισκοπότηρου στο Άγιο Όρος (ελληνική version του Indiana Jones…) καλό θα ήταν να μην σχολιάσουμε περισσότερα, όπως έχουμε πει πολλάκις, στο μυθιστόρημα ο καθένας γράφει ό,τι θέλει.

Το ύφος της Καριζώνη δεν με εντυπωσίασε, σε κάποια σημεία αγγίζει το Άρλεκιν, ενώ ούτε οι διάλογοι και η αφήγηση χαρακτηρίζονται από ζωντάνια. Προσπαθεί να εντάξει πολλά ιστορικά γεγονότα στο βιβλίο, από την οργάνωση της Αντίστασης έως τις διαφορές μεταξύ ΚΚΕ και τροτσκιστών, οπότε κάπως χάνεται η μπάλα.

Προσωπικά το βιβλίο δεν μου άρεσε. Πιστεύω πως η Καριζώνη είχε 3-4 ιδέες για βιβλίο και τις έμπλεξε μεταξύ τους για να ολοκληρωθεί τουλάχιστον μία ιστορία. Είναι το δεύτερο βιβλίο της, που έχω διαβάσει και νομίζω πως είναι χειρότερο από το πρώτο. Αν σας αρέσουν ιστορίες με λίγο έρωτα, λίγο ιστορία, λίγο δράμα και λίγο φαντασία, ίσως σας αρέσει.

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΡΙΖΩΝΗ, Κατερίνα, Συγγραφείς

Πτώματα και εκτελέσεις στη Θεσσαλονίκη της Κατοχής και του Εμφυλίου

vivlioniki133

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Πτώματα, πτώματα, πτώματα…

Συγγραφέας: Ηλίας Πετρόπουλος

Έκδοση: Νεφέλη (2013)

ISBN: 960-211-081-3

Τιμή: Περίπου €7

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ότι οι δρόμοι και οι περιοχές της Θεσσαλονίκης έχουν βαφεί με ποτάμια αίματος, το έχουμε πει και σε άλλες αναρτήσεις στη Vivlioniki. Ειδικά ο 20ος αιώνας, φούντωσε αρκετά αυτό το ποτάμι. Διάφοροι συγγραφείς ασχολήθηκαν ειδικά για τις δολοφονίες του αιώνα, που μας πέρασε, όπως ο Κουζινόπουλος, ο Αναστασιάδης και ο Σερέφας (ο τελευταίος συμμετείχε στη δημιουργία και ενός σχετικού λευκώματος). Σε αυτούς τους συγγραφείς προστίθεται και ο Ηλίας Πετρόπουλος, ο γνωστός ερευνητής με το βιβλίο για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα.

Η έκδοση είναι λιτή και όμορφη, χαρακτηριστική της σειράς, που είχε βγάλει η Νεφέλη με κείμενα του Πετρόπουλου. Η πρώτη έκδοση του βιβλίου είχε γίνει το 1990, ενώ το κείμενο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά το 1988 στο περιοδικό Στοχαστής. Το βιβλίο κοσμούν κάποια σχέδια του συγγραφέα.

Τόπος είναι η Θεσσαλονίκη και χρόνος η περίοδος της Κατοχής και του Εμφυλίου. Πρωταγωνιστές οι αναρίθμητοι νεκροί, εκτελεσθέντες είτε από τις δυνάμεις Κατοχής, είτε από τους ταγματασφαλίτες, είτε από τις δυνάμεις της ΟΠΛΑ και του ΕΛΑΣ. Οι τόποι εκτελέσεων, τα νεκροταφεία και οι μαζικές ταφές περιγράφονται από τον Πετρόπουλο, αναβιώνοντας το κλίμα της πιο νοσηρής εποχής, που πέρασε η σύγχρονη Ελλάδα.

Ο συγγραφέας βασίζεται κυρίως σε προσωπικές αναμνήσεις και εμπειρίες και στη δική του έρευνα. Δεν αναφέρεται κάπου βιβλιογραφία, μεταφέρεται μόνο ό,τι άκουσε και είδε. Δεν υπάρχει καμία προσπάθεια «δικαίωσης» κανενός και το ύφος, μαζί φυσικά με τα γραφόμενά του, αποτέλεσαν λόγο αντίδρασης τόσο της Δεξιάς, όσο και της Αριστεράς. Ο Πετρόπουλος μιλάει με ονόματα, ατόμων, τόπων, δεν θέλει να χαριστεί σε κανέναν, όχι με διάθεση διατήρησης ίσων αποστάσεων, αλλά με διάθεση αποκάλυψης της ιστορικής αλήθειας, έξω από αυτήν που διδάσκεται επίσημα ή ανεπίσημα.

Τόποι όπως το Κόκκινο Σπίτι, η Δόξα, το Γεντί Κουλέ, το νεκροταφείο της Αγίας Φωτεινής βίωσαν πριν περίπου 70 χρόνια τη φρίκη και το μίσος και γέμισαν με πτώματα ανθρώπων, ενόχων ή και αθώων. Ακόμη και σήμερα δεν είναι εύκολη η συζήτηση για εκείνες τις ημέρες και ο φανατισμός των αντίπαλων στρατοπέδων έχει περάσει πλέον στα εγγόνια και τα δισέγγονα.

Αν και το κείμενο είναι ιστορικής φύσεως, εν τούτοις κυρίως είναι ντοκουμέντο για έρευνα, παρά αυτή καθαυτή έρευνα. Αλλά ακόμη και αν υπάρχουν ανακρίβειες, εξακολουθεί να αποτελεί ένα κείμενο σημαντικό, καθώς μιλάει για μία εποχή και για ένα θέμα ταμπού, ειδικά αν σκεφτεί κανείς ότι γράφτηκε το 1988.

Το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Διαβάζεται μονομιάς (δεν είναι δα και ιδιαίτερα μεγάλο). Ο Πετρόπουλος ήταν πρώτα ερευνητής και μετά συγγραφέας. Αιρετικός και προκλητικός ίσως για κάποιους, έζησε την περίοδο, που περιγράφει, ως μέλος του ΕΛΑΣ. Κυνηγήθηκε από τα μετεμφυλιακά καθεστώτα, αλλά δεν προσπάθησε, ούτε να εκμεταλλευτεί το γεγονός αυτό έπειτα, ούτε θέλησε να αγιοποιήσει καταστάσεις. Αναμφίβολα φωτίζει την περίοδο εκείνη και δίνει στοιχεία, τόσο για έρευνα των ιστορικών, όσο και για σκέψη των αναγνωστών.

1 σχόλιο

Filed under ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ, Ηλίας, Συγγραφείς

Σχετικά με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη

Image

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: <<Μέρες>> της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη – Τα χρώματα της βίας (1941-1945)

Συγγραφέας: Σοφία Ηλιάδου-Τάχου

Έκδοση: Επίκεντρο (2013)

ISBN: 978-960-458-432-1

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από λίγο καιρό είχαμε μιλήσει για ένα βιβλίο σχετικά με την δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Θεσσαλονίκη. Σήμερα θα δούμε ένα βιβλίο που μιλάει για την δράση της αντίπαλης ομάδας (ή μία από τις αντίπαλες ομάδες), αυτήν της ΟΠΛΑ.

Λίγα πράγματα είναι γνωστά για την οργάνωση αυτή, περισσότερες ίσως είναι οι φήμες για αυτήν, παρά τα πραγματικά ιστορικά ντοκουμέντα. Λόγω της μετεμφυλιακής λογικής που επικράτησε στην χώρα, ανάλογα με την ιδεολογία του καθενός, η ΟΠΛΑ ήταν είτε μια τρομοκρατική οργάνωση, είτε ο προστάτης του λαού. Τόσες δε είναι οι γκρίζες ζώνες και οι σκιές που έχουν να κάνουν με την ΟΠΛΑ, που υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με το τι σήμαιναν τα αρχικά ΟΠΛΑ, έτσι ώστε να υπάρχουν οι εξής απόψεις,

  • Οργάνωση Περιφρούρησης/Προστασίας Λαϊκών Αγώνων
  • Οργάνωση Περιφρούρησης/Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών
  • Οργάνωση Προστασίας Λαϊκού Αγώνα

Για όλα αυτά και για πολλά άλλα μπορεί ο αναγνώστης να διαβάσει στο βιβλίο αυτό. Μια έκδοση καλή, από τις «κλασικές» του Επίκεντρου. Δεν υπάρχουν φωτογραφίες καθόλου, υπάρχει στο τέλος πλουσιότατη βιβλιογραφία, ευρετήριο ονομάτων και ευρετήριο όρων.

Το βιβλίο αυτό δεν είναι μια άποψη, αλλά μια έρευνα πάνω στην δράση της ΟΠΛΑ στην Θεσσαλονίκη. Κύριο πεδίο έρευνας είναι το αρχείο του Ν. Τσιρώνη, μέλους της ΟΠΛΑ Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της. Η διασταύρωση των στοιχείων του αρχείου έγινε με υλικό από το αρχείο του ΚΚΕ, το ιστορικό αρχείο του Δήμου Θεσσαλονίκης και το αρχείο του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Θεσσαλονίκης. Η συγγραφέας προσπαθεί όσο το δυνατόν να κρατήσει αντικειμενική στάση και νομίζω ότι το πετυχαίνει σε μεγάλο βαθμό.

Μετά τον πρόλογο, υπάρχουν 3 κεφάλαια τα οποία παρουσιάζουν τα στοιχεία της έρευνας. Ίσως βαρετά για τους περισσότερους, αλλά σημαντικότερα για ιστορικούς μελετητές, καθώς από αυτά τα στοιχεία κρίνεται και η φερεγγυότητα της έρευνας.

Το 4ο κεφάλαιο είναι για μένα από τα πιο σημαντικά. Η συγγραφέας περιγράφει το περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννήθηκε η ΟΠΛΑ. Ουσιαστικά τους λόγους και τους παράγοντες που βοήθησαν στην ανάπτυξή της, στην δράση της αλλά και στο τέλος της. Ειδικά για την Θεσσαλονίκη, υπάρχουν κάποιοι ξεχωριστοί παράγοντες, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο για την εξέλιξη της ΟΠΛΑ.

Το 5ο κεφάλαιο είναι σαν ένας πρόλογος για τα επόμενα τέσσερα (6ο έως 9ο). Ουσιαστικά η δράση της ΟΠΛΑ χωρίζεται χρονικά και εκτελεστικά σε 4 περιόδους, από τις «πρόδρομες» μορφές, στην επίσημη σύσταση της ΟΠΛΑ ως περιφρουρητικό όργανο, στην μετεξέλιξή της σε τιμωρητικό όργανο και στην σύμπραξη με τον εφεδρικό ΕΛΑΣ και την Εθνική Πολιτοφυλακή (σαν την χωροφυλακή και την αστυνομία κατά την διάρκεια της ΕΑΜοκρατίας στην Θεσσαλονίκη) και το τέλος της.

Στο 6ο κεφάλαιο γίνεται αναφορά για την δράση μιας οργάνωσης, η οποία από την συγγραφέα χαρακτηρίζεται ως «πρόδρομη» μορφή της ΟΠΛΑ και είχε το όνομα «Ελευθερία». Ουσιαστικά μιλάμε για το χρονικό διάστημα μεταξύ Απριλίου 1941 έως το τέλος του 1942. Οι πρώτες αυτές ομάδες ένοπλης αντίστασης είχαν γίνει από το Μακεδονικό Γραφείο του ΚΚΕ σε συνεργασία με δημοκρατικούς αξιωματικούς και δεν είχαν τύχει θερμής υποδοχής από το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ (είχε χαρακτηρίσει τη δράση του Μακεδονικού Γραφείου ως σεχταριστική…).

Στο 7ο κεφάλαιο γίνεται αναφορά για την ίδρυση της ΟΠΛΑ και την αρχική της δράση, που ήταν η περιφρούρηση άλλων δράσεων της ΕΠΟΝ κατά κύριο λόγο. Το χρονικό πλαίσιο αυτών των ενεργειών είναι από τις αρχές του 1943, μέχρι τις 7 Απριλίου του ίδιου έτους. Είναι τότε που ιδρύονται τα Τάγματα Ασφαλείας από την κυβέρνηση Ράλλη, οπότε αλλάζει και ο ρόλος της ΟΠΛΑ.

Στο 8ο κεφάλαιο γίνεται αναφορά για την δράση της ΟΠΛΑ ως μία τιμωρητική οργάνωση. Ουσιαστικά μιλάμε για έναν χρόνο περίπου, από τις 7 Απριλίου του 1943 ως τον Απρίλιο του 1944, περίοδο που ιδρύεται η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) πιο γνωστή και ως «Κυβέρνηση του Βουνού». Πλέον η οργάνωση δεν έχει σκοπό να αμύνεται και να προστατεύει κάποιες δράσεις, αλλά περνά στην αντεπίθεση, σχεδιάζοντας δολοφονίες, οι οποίες όσο περνούσε ο καιρός, γινόντουσαν και πιο μαζικές.

Στο 9ο κεφάλαιο γίνεται αναφορά για την ενσωμάτωση ουσιαστικά της ΟΠΛΑ στην Εθνική Πολιτοφυλακή και στον εφεδρικό ΕΛΑΣ. Χρονικά μιλάμε για την περίοδο από τον Απρίλιο του 1944 ως τον Ιανουάριο του 1945, οπότε η Εθνική Πολιτοφυλακή, η ΟΠΛΑ και τα μέλη του ΕΑΜ αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν από την Θεσσαλονίκη. Το κεφάλαιο είναι γεμάτο από αναφορές σε μάχες μεταξύ των Ταγμάτων Ασφαλείας και δυνάμεων της ΟΠΛΑ ή του εφεδρικού ΕΛΑΣ.

Πολλές συζητήσεις σηκώνει το 10ο κεφάλαιο, το οποίο μιλάει για το νομοθετικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αντιμετωπίστηκε η δράση της ΟΠΛΑ από την μεταπολεμική κυβέρνηση. Ουσιαστικά αφήνει μομφή ότι το επίσημο ΚΚΕ και η ηγεσία του ΕΑΜ δεν προσπάθησαν κατά την συμφωνία της Βάρκιζας να προστατέψουν τα μέλη της ΟΠΛΑ.

Ενδιαφέρον είναι επίσης και το 11ο κεφάλαιο, στο οποίο ο Ν. Τσιρώνης μέσα από το αρχείο του εκφράζει τις απόψεις του σχετικά με το Μακεδονικό Ζήτημα, τασσόμενος ενάντια στην ιδέα αυτονομίας της Μακεδονίας.

Στο 12ο και τελευταίο κεφάλαιο υπάρχουν τα συμπεράσματα της συγγραφέως καθώς και κάποια στατιστικά στοιχεία σχετικά με την ΟΠΛΑ. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το Παράρτημα του βιβλίου, στο οποίο παρουσιάζονται βιογραφικά στοιχεία για κάποιους από τους πρωταγωνιστές του βιβλίου.

Σε γενικές γραμμές το βιβλίο είναι δύσκολο για κάποιον που δεν έχει καμία ιδέα σχετικά με την ύπαρξη της ΟΠΛΑ και τα γεγονότα που συνέβαιναν εκείνη την εποχή. Αλλά και για κάποιον που έχει ασχοληθεί, τα πολλά ονόματα και τα περιστατικά μπορεί να τον δυσκολέψουν. Αυτό βέβαια δεν είναι απαραίτητα μειονέκτημα του βιβλίου, άλλωστε δεν μιλάμε για ένα μυθιστόρημα, αλλά για μία ιστορική έρευνα. Έχοντας περάσει 70 χρόνια από την εποχή που οι Έλληνες σκοτώνονταν μεταξύ τους, η μελέτη αυτών των γεγονότων θα έπρεπε να είναι συστηματική και χωρίς παρωπίδες. Δυστυχώς ακόμη και σήμερα, το βιβλίο αυτό θα κριθεί από πολλούς ανάλογα με τα πολιτικά τους πιστεύω. Πιστεύω ότι η συγγραφέας προσέγγισε το θέμα της χωρίς να θέλει ούτε να αγιοποιήσει, αλλά ούτε και να δαιμονοποιήσει την ΟΠΛΑ και αυτό είναι στα βασικά πλεονεκτήματα του βιβλίου. Νομίζω πως όσοι θέλουν να μάθουν περισσότερα για τις μαύρες ημέρες της Κατοχής και του Εμφυλίου στην Θεσσαλονίκη, θα χαρούν με την απόκτηση και την ανάγνωση αυτού του βιβλίου.

5 Σχόλια

Filed under ΗΛΙΑΔΟΥ-ΤΑΧΟΥ, Σοφία, Συγγραφείς