Tag Archives: Οθωμανική Θεσσαλονίκη

Γενικά στοιχεία για την Οθωμανική Θεσσαλονίκη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη μου δεν σε ξεχνώ

Συγγραφέας: Αλέξανδρος – Αντώνιος Ρέγκος

Έκδοση: Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (2006)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει ενδιαφέρον για λόγους πέρα από τη θεματολογία του. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο οποίος είναι επίσης επιμελητής του εξώφυλλου, του κειμένου, της ηλεκτρικής μορφής και των φωτογραφιών, όλα ξεκίνησαν από μία εργασία, που του είχε ζητήσει να γράψει η δασκάλα του (στην οποία αφιερώνει και το βιβλίο) φαντάζομαι στο σχολείο του το 1999. Με κάποιο τρόπο η εργασία αυτή έγινε βιβλίο, την οποία μάλιστα κυκλοφόρησε το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης…

Η έκδοση είναι μέτρια. Αρκετές εικόνες σε μέτρια ανάλυση, ευανάγνωστο κείμενο. Καλή ταξινόμηση του υλικού με αρκετά κεφάλαια. Στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία και στην αρχή ένας χάρτης της πόλης με τα μνημεία της. Αν ήταν ιδιωτική έκδοση θα έλεγα πως είμαι ικανοποιημένος από την ποιότητα έκδοσης, αλλά από το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης περίμενα κάτι καλύτερο. Συν τοις άλλοις, μου κάνει εντύπωση, που το ΚΙΘ επέλεξε αυτό το έργο για να το κυκλοφορήσει με δεδομένο προηγούμενες και μεταγενέστερες δουλειές του.

Όπως είπαμε και πριν ο συγγραφέας έτρεξε για το σύνολο της δουλειάς, η οποία μοιάζει να αποτελεί ένα copy-paste από άλλες δουλειές. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία. Ουσιαστικά η ύλη μιλάει για την εικόνα της Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου. Σε 28 κεφάλαια ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει για το Λευκό Πύργο, τα Τείχη, για διάφορα μνημεία, για την Άνω Πόλη, το Μπεχ Τσινάρ, για διάφορες δραστηριότητες των Θεσσαλονικέων, για τις τέχνες, για το εμπόριο και τα επαγγέλματα κτλ. Ο τίτλος, που επιλέχτηκε μου έκανε εντύπωση, το «δεν σε ξεχνώ», για έναν συγγραφέα, που μπορεί να μην είχε τελειώσει καν το λύκειο όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο του.

Ποιος λοιπόν ίσως θα ενδιαφερόταν για ένα τέτοιο βιβλίο; Νομίζω ότι αν και το βιβλίο ξεκίνησε ως σχολική εργασία για το Δημοτικό, περιέχει πολλά πράγματα ιστορικά, που αποτελούν μια καλή βάση για να ξεκινήσει κάποιος τη μελέτη για το παρελθόν της πόλης στα πρώτα του βήματα. Προσωπικά δεν με ενθουσίασε, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να αρέσει σε κάποιον άλλον.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΡΕΓΚΟΣ, Αλέξανδρος-Αντώνιος, Συγγραφείς

Ένας χρήσιμος οδηγός για τη δράση και την προσφορά των Οθωμανών Θεσσαλονικέων

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη των Οθωμανών

Συγγραφέας: Χρίστος Ζαφείρης

Έκδοση: Επίκεντρο (2019)

ISBN: 978-960-458-896-1

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν 3 χρόνια, στη 13η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου, είχε παρουσιαστεί και κυκλοφορήσει ένα εξαιρετικό βιβλίο του Χρίστου Ζαφείρη, το οποίο με τη μορφή τουριστικού και ιστορικού οδηγού, μιλούσε για την κληρονομιά, που άφησαν στη Θεσσαλονίκη οι Εβραίοι συμπολίτες μας. Φέτος, πάλι στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου, κυκλοφόρησε το νέο έργο του Ζαφείρη, πάλι ένας «ιστορικός και περιηγητικός οδηγός», αφιερωμένος αυτή τη φορά στους Οθωμανούς Θεσσαλονικείς και στο τι άφησαν αυτοί κληρονομιά στη Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση είναι πολύ καλή για οδηγό, όμοια με αυτήν του πρηγούμενου έργου του συγγραφέα για τη Θεσσαλονίκη των Εβραίων. Και εδώ έχουμε πολύ φωτογραφικό υλικό. Ίσως επειδή μεγάλωσα και πλέον έχω να αντιμετωπίσω και την πρεσβυωπία, μου φάνηκαν τα γράμματα μικρά. Στο τέλος υπάρχουν οι βιβλιογραφικές πηγές, ένα γλωσσάρι και κατάλογος ονομάτων. Χρησιμοποιήθηκε χαρτί Velvet των 90gr. Ενδιαφέρον έχει ο χάρτης, στο τέλος του βιβλίου, ο οποίος θα σας φανεί ιδιαίτερα χρήσιμος αν αποφασίσετε να κάνετε μια περιήγηση στην πόλη για να δείτε τα υπάρχοντα Οθωμανικά μνημεία (τα οποία είναι πολύ περισσότερα από ό,τι θα περιμένατε).

Η φόρμα του βιβλίου είναι η ίδια με αυτήν του «Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων», προτιμήθηκε εδώ το πράσινο χρώμα στο εξώφυλλο. Μετά τις ευχαριστίες του συγγραφέα, ξεκινάνε οι 9 ενότητες, που αποτελούν το βιβλίου:

  • Η πρώτη με τίτλο «Οι συγκάτοικοι λαοί της Θεσσαλονίκης» θα μπορούσε να είναι και πρόλογος του βιβλίου, καθώς κάνει μια γενική αναφορά στα χρόνια, που Εβραίοι, Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί συγκατοικούσαν στην πόλη μας, όχι πάντα χωρίς φασαρίες, αλλά σε γενικές γραμμές χωρίς προβλήματα.
  • Η δεύτερη με τίτλο «Χρονολόγιο Θεσσαλονίκης 1430-1912» δίνει εν συντομία κάποιους σταθμούς στα περίπου 500 χρόνια Οθωμανικής κυριαρχίας στην πόλη, γεγονότα, που επηρέασαν ως έναν βαθμό την εξέλιξη της πόλης.
  • Η τρίτη έχει τίτλο «Ιστορικοί σταθμοί της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης» και περιγράφει συνοπτικά γεγονότα και καταστάσεις, που συνέβησαν στην πόλη μας από την άλωση της Θεσσαλονίκης το 1430 από τους Οθωμανούς έως το 1924 και την αναχώρηση των μουσουλμάνων Θεσσαλονικέων κατά την ανταλλαγή πληθυσμών. Όσο και αν μας είναι δύσκολο να το κατανοήσουμε, ο πόνος της φυγής δεν ήταν αποκλειστικότητα των ελληνικών πληθυσμών, που ξεριζώθηκαν από Μικρά Ασία και Πόντο, αλλά τον ένιωσαν και οι Μουσουλμάνοι Θεσσαλονικείς, που άφησαν την πόλη μας για το ταξίδι τους προς την Ανατολή.
  • Η τέταρτη έχει τίτλο «Οθωμανική πόλη, κοινωνία και κουλτούρα» και είναι από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια του βιβλίου. Παρουσιάζεται ο κόσμος των Οθωμανών συμπολιτών μας, οι τόποι, που ζούσαν, που κινούνταν, που εργάζονταν, οι ιεροί τους χώροι, τα νεκροταφεία τους, ο κόσμος τους. Στα πλαίσια εξελληνισμού της Θεσσαλονίκης δυστυχώς πολλά από αυτά τα αποτυπώματα χάθηκαν, άλλα κατά λάθος, άλλα εσκεμμένως.
  • Η πέμπτη έχει τίτλο «Η Οθωμανική αρχιτεκτονική κληρονομιά» και εδώ ο αναγνώστης θα εκπλαγεί από το πλήθος των μνημείων, που άντεξαν στη φθορά του χρόνου και διεσώθησαν από το πνεύμα εκδίκησης και καταστροφής των ανθρώπων. Πολλοί δεν γνωρίζουν πως και αυτό το σύμβολο της πόλης μας, ο Λευκός Πύργος, είναι Οθωμανικό έργο, όπως και μια σειρά άλλων κτιρίων, μικρών ή μεγάλων. Τώρα, που φτιάχνει ο καιρός, πιστεύω αξίζει να κάνετε βόλτες στην πόλη και να τα γνωρίσετε.
  • Η έκτη έχει τίτλο «Ντονμέδες, οι εξισλαμισμένοι Εβραίοι» και ένα αντίστοιχο κεφάλαιο υπήρχε και στο βιβλίο του Ζαφείρη για τη Θεσσαλονίκη των Εβραίων. Για την ιδιαίτερη ιστορία τους έχουν γραφτεί αρκετά πράγματα σε πολλά βιβλία, αλλά δεν γνωρίζω βιβλίο αφιερωμένο μόνο σε αυτούς (στα ελληνικά) και πιστεύω πως αξίζει κάποιος να αφιερώσει μια έρευνα για αυτήν την ομάδα.
  • Η έβδομη έχει τίτλο «Μουσείο Ατατούρκ» και μιλάει, όπως καταλαβαίνετε, για το Μουσείο στην Αποστόλου Παύλου, δίπλα στο Τουρκικό Προξενείο, τόπο, όπου μαζεύονται πάρα πολλοί τουρίστες από την Τουρκία.
  • Η όγδοη έχει τίτλο «Μουσεία σε οθωμανικά μνημεία, αρχεία, συλλογές» και αναφέρει μουσεία με υλικό από το Οθωμανικό παρελθόν της πόλης.
  • Η ένατη και τελευταία ενότητα έχει τίτλο «Γιαννιτσά, η ιερή πόλη των μουσουλμάνων» και μας δίνει λεπτομέρειες και πληροφορίες για μνημεία στην πόλη των Γιαννιτσών από την Οθωμανική εποχή. Ομολογώ, πως ενώ ήξερα ότι τα Γιαννιτσά είναι ιερή πόλη των μουσουλμάνων, δεν γνώριζα ότι υπάρχουν τόσα πολλά και σημαντικά μνημεία της Οθωμανικής περιόδου.

Αν και το βιβλίο διαθέτει πάρα πολύ και σημαντικό υλικό, ο τρόπος γραφής είναι τέτοιος, που μπορεί να γίνει κατανοητό αυτό το υλικό από τον κάθε έναν. Άλλωστε ο Ζαφείρης απευθύνεται στον σημερινό Θεσσαλονικέα, ο οποίος ίσως δεν έχει πολλές ιστορικές γνώσεις.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Ως οδηγός είναι υπερπλήρης νομίζω, ως ιστορικό ανάγνωσμα έχει μοναδικό ενδιαφέρον. Όπως είπα και νωρίτερα, αξίζει να ξεκινήσετε μια βόλτα και παρέα με το βιβλίο να γνωρίσετε των χαμένο ή καλύτερα άγνωστο κόσμο των Οθωμανών Θεσσαλονικέων με όσα στοιχεία έχουν απομείνει.

Σχολιάστε

Filed under ΖΑΦΕΙΡΗΣ, Χρίστος, Συγγραφείς

Ένα λεύκωμα της Φιλόπτωχου Αδελφότητας Κυριών Θεσσαλονίκης για τα 100 χρόνια λειτουργίας της

Σάρωση_20190109 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: 100 χρόνια (1873-1973)

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Μ. Τριανταφύλλου Υιοί (1973)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης μας έρχεται από το 1973 και αποτελεί μία έκδοση ενός σωματείου με πολύχρονη διαδρομή και συνεισφορά στη Θεσσαλονίκη, το οποίο ίσως δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό σήμερα. Πρόκειται για τη Φιλόπτωχο Αδελφότητα Κυριών Θεσσαλονίκης (ΦΑΚΘ), η οποία μετράει αισίως 146 χρόνια λειτουργίας και το λεύκωμα, για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα έγινε στα πλαίσια εορτασμού του πρώτου αιώνα ύπαρξής της.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή με έντονη την αισθητική της δεκαετίας του ’70, όταν και κυκλοφόρησε. Η γλώσσα είναι αυτό το μείγμα δημοτικής και καθαρεύουσας, η οποία επίσης ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής σε αρκετά έντυπα της εποχής. Η ποιότητα των φωτογραφιών δεν είναι και καλύτερη δυνατή, αν και δεν γνωρίζω πόσο καλύτερη θα μπορούσε να είναι με τα μέσα εκείνης της περιόδου. Το έργο είχε επιμεληθεί η Ρούλα Παπαδημητρίου.

Στο βιβλίο αυτό γίνεται μια ανασκόπηση της δράσης της ΦΑΚΘ στον πρώτο αιώνα της λειτουργίας της. Σύμφωνα με το βιβλίο, το σωματείο ιδρύθηκε στη γειτονιά του Αγίου Αθανασίου, περιοχή, όπου κυριαρχούσε το ελληνικό στοιχείο κατά την περίοδο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης και αποτελούσε ιδέα της Λιζέττας Χατζηλαζάρου, της Αικατερίνης Ράλλη, της Χρυσάνθης Χατζηλαζάρου, της Καλλιόπης Τάττη και της Ελένης Ρουσίδου. Μεγάλη βοήθεια προσέφερε τόσο στα πρώτα βήματα της Αδελφότητας, όσο και στη συνέχεια η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, ενώ για τη χρηματοδότηση βοήθησαν ιδιαίτερα πολλοί Έλληνες του εξωτερικού. Ως πρώτη πρόεδρος αναφέρεται η Χρυσάνθη Χατζηλαζάρου. Στο κείμενο του βιβλίου γενικά ο αναγνώστης μπορεί να βρει πολλά και σημαντικά στοιχεία, κάποια από αυτά έχουν το δικό τους ενδιαφέρον. Περισσότερο ενδιαφέρον βέβαια παρουσιάζει το φωτογραφικό υλικό, το οποίο είναι σπάνιο και δύσκολα κάποιος θα βρει σε κάποια άλλη έκδοση. Οι εικόνες δείχνουν τόσο πρόσωπα, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του σωματείου, όσο και στιγμές από τις δράσεις.

Προσωπικά βρήκα το λεύκωμα εξαιρετικά ενδιαφέρον, πρώτον για τις εικόνες και δεύτερον επειδή μας δίνει υλικό για ένα κομμάτι της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, για το οποίο λίγα πράγματα γνωρίζουμε. Στην εποχή μας ο ρόλος της ΦΑΚΘ δεν φαίνεται να έχει τη σημασία, που είχε παλαιότερα ή μπορεί και να μην γίνεται γνωστός. Οι περισσότεροι δεν νομίζω καν να γνωρίζουν πού βρίσκονται τα γραφεία της, σίγουρα δεν έχει την αίγλη της αντίστοιχης αδελφότητας των ανδρών. Εννοείται φυσικά πως θα το βρείτε μόνο σε κάποιο παλαιοβιβλιοπωλείο, αν το πετύχετε κάπου, σας συμβουλεύω να το αποκτήσετε.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα για τη Σφαγή των Προξένων στη Θεσσαλονίκη το 1876

Σάρωση_20190109

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η σφαγή των προξένων – Θεσσαλονίκη 1876

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας

Έκδοση: University Studio Press (2018)

ISBN: 978-960-12-2413-8

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Νέα χρονιά μπήκε, νέα βιβλία για τη Θεσσαλονίκη θα κυκλοφορήσουν, νέα πράγματα θα μάθουμε για το παρελθόν της πόλης μας, νέες ιστορίες θα εμπνευστούν οι λογοτέχνες από το γκρίζο τοπίο της ομίχλης και τον ήχο του Βαρδάρη στα στενά. Η Vivlioniki θα προσπαθήσει να παρουσιάσει όσο το δυνατόν περισσότερες δουλειές και θα ψάξει να βρει παλαιότερα έργα, τα οποία θα μιλάνε για αυτόν τον τόπο. Ως πρώτη παρουσίαση για το 2019 επέλεξα το τελευταίο έργο του Γιάννη Μέγα, το οποίο κυκλοφόρησε λίγο πριν τις γιορτές και είναι και αυτό, όπως και τα υπόλοιπα βιβλία του συγγραφέα, μια εξαιρετική δουλειά.

Η έκδοση είναι άριστη. Μου άρεσε πολύ το εξώφυλλο, μια γκραβούρα, που περιγράφει, με τη φαντασία του δημιουργού της βέβαια, το γεγονός της σφαγής των δύο προξένων, της Γαλλίας και της Γερμανίας, το Μάιο του 1876 στη Θεσσαλονίκη. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει γλωσσάριο, η πλούσια βιβλιογραφία και το ευρετήριο. Σε κάποια σημεία υπάρχουν σημειώσεις και επεξηγήσεις στο κάτω μέρος της σελίδας. Το φωτογραφικό υλικό είναι μοναδικό, πλουσιότατο, σε πολύ καλή ανάλυση και μεγάλο μέρος φαντάζομαι θα ανήκει στη συλλογή του συγγραφέα. Εξαιρετική δουλειά, άξια της ποιότητας του περιεχομένου και των βιβλίων, που υπογράφει ο Μέγας.

Όπως είναι ευνόητο, ο Μέγας καταπιάστηκε με τη σφαγή του Γάλλου και του Γερμανού πρόξενου στις 6 Μαΐου του 1876, ένα γεγονός, που σημάδεψε την ιστορία της Θεσσαλονίκης και, ως έναν βαθμό, επέφερε εξελίξεις ακόμη και στην ίδια την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο μύθος και η πραγματικότητα για τα όσα συνέβησαν εκείνες τις μέρες μπλέκονται σε πολλά σημεία, οι πληροφορίες μας για μερικά πράγματα είναι ασαφείς ή και ανύπαρκτες και το πρώτο επίτευγμα του Μέγα είναι ότι ξεμπλέκει το κουβάρι και μας φανερώνει και το μύθο, αλλά και την ιστορική αλήθεια μέσα από ντοκουμέντα. που προέρχονται από διάφορες πηγές.

Όποιος έχει διαβάσει κάποια παλαιότερα βιβλία του Μέγα (όπως για παράδειγμα αυτό για τους Βαρκάρηδες της Θεσσαλονίκης ή αυτό για την απελευθέρωση της πόλης το 1912 ή αυτό για το κίνημα των Νεότουρκων), θα αναγνωρίσει τη δομή, που έχει επιλεχτεί για το βιβλίο και είναι αυτή της παράθεσης των γεγονότων με βάση τη χρονική σειρά. Το άριστα ταξινομημένο υλικό χωρίζεται σε 8 κεφάλαια, ενώ υπάρχει στο τέλος και ένα επίμετρο.

  • Το πρώτο κεφάλαιο είναι η εισαγωγή, με κάποια γενικά στοιχεία για τους δολοφονηθέντες, το γεγονός, ενώ γίνεται και αναφορά στις σημαντικότερες πηγές πληροφοριών, οι οποίες είναι συμπληρωματικές στα βιβλιογραφικά στοιχεία, που αναφέρονται στο τέλος.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η Θεσσαλονίκη το 1876» και δίνει την εικόνα της πόλης εκείνη την χρονική περίοδο. Ξεχωρίζω την επιστολή, που παρουσιάζεται, από κάποιον ανώνυμο Αθηναίο, η οποία είχε δημοσιευτεί το 1875 στην εφημερίδα «Ερμής» της Θεσσαλονίκης.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Ιστορικό υπόβαθρο» και είναι από τα πιο ενδιαφέροντα του βιβλίου, καθώς η ανάλυση, που γίνεται βοηθά τον αναγνώστη να καταλάβει και να ξεχωρίσει την ιστορική πραγματικότητα, η οποία οδήγησε στο τραγικό γεγονός της σφαγής των Προξένων. Ο Μέγας γράφει απλά και κατανοητά, χωρίς όμως να μειώνει την αξία του κειμένου ως ιστορικό έργο.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η αρχή του κακού (3-5 Μαΐου 1876)» και εδώ περιγράφονται τα γεγονότα της αφορμής, που οδήγησε στη δολοφονία των Προξένων, δηλαδή την προσπάθεια αποτροπής εξισλαμισμού της νεαρής Στεφάνας. Με ύφος μεταξύ μυθιστορηματικής και ιστορικής γραφής, ο Μέγας καταφέρνει να παρουσιάσει ένα εξαιρετικό κείμενο, στο οποίο ο αναγνώστης θα διαβάσει πολλά πράγματα, που ήδη ίσως γνωρίζει, καθώς και πολύ περισσότερα, που θα του είναι άγνωστα.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η σφαγή (6 Μαΐου 1876)» και εδώ περιγράφονται με πάρα πολλές λεπτομέρειες τα όσα συνέβησαν τη μέρα της σφαγής, ενός γεγονότος, το οποίο θα μπορούσε να αποφευχθεί, αλλά φαίνεται πως όλα λειτουργούσαν, είτε τυχαία, είτε εσκεμμένα, ώστε να συμβεί αυτό το τραγικό γεγονός. Το φωτογραφικό υλικό στο κεφάλαιο αυτό είναι μοναδικό.
  • Το έκτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Τα παρεπόμενα της σφαγής (7 Μαΐου-21 Αυγούστου 1876)» και εδώ περιγράφονται όσα ακολούθησαν, από τα δικαστήρια, που έγιναν, την παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων, τις κηδείες των δύο αξιωματούχων, τις εκτελέσεις των «υπευθύνων» και πολλά άλλα. Γίνεται δε λόγος για το Γάλλο συγγραφέα Πιέρ Λοτί, του οποίου το έργο «Αζιγιαντέ» μιλάει για τη Σφαγή των Προξένων και πιο συγκεκριμένα για τις εκτελέσεις, που έγιναν.
  • Το έβδομο κεφάλαιο έχει τίτλο «Επίλογος-Επιπτώσεις» και ουσιαστικά κλείνει το κυρίως θέμα του βιβλίου. Οι επιπτώσεις της Σφαγής των Προξένων παρουσιάστηκαν τόσο σε τοπικό, όσο και σε ευρύτερο επίπεδο. Ουσιαστικά από τότε θα αρχίσει ο κατακερματισμός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο οποίος θα ολοκληρωθεί περίπου 40 χρόνια μετά, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι η δολοφονία των δύο Προξένων προκάλεσε αυτές τις εξελίξεις.
  • Το όγδοο κεφάλαιο είναι και το τελευταίο και μιλάει για τους απόγονους των δύο προξένων σήμερα.

Όπως είπαμε και στην αρχή, υπάρχει και ένα επίμετρο, το οποίο δίνει πληροφορίες για τη γιορτή του Hidirellez, μουσουλμανική γιορτή, που εορτάζονταν τη μέρα του Αγίου Γεωργίου.

Το βιβλίο είναι εξαιρετικό. Μιλάει για ένα γεγονός, που στιγμάτισε την πόλη και δίνει πολλές και σημαντικές λεπτομέρειες. Όπως και με το βιβλίο του για τους Βαρκάρηδες, ο Μέγας καταφέρνει να μας παρουσιάσει ένα έργο, το οποίο σίγουρα θα συναντήσουμε σε πολλές βιβλιογραφίες στο μέλλον. Κυκλοφόρησε μέσα στις γιορτές των Χριστουγέννων και για μένα είναι ίσως το σημαντικότερο ιστορικό βιβλίο, που κυκλοφόρησε μέσα στο 2018.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Η ιστορία του ιατρικού κόσμου της Θεσσαλονίκης από τις αρχές του 19ου αιώνα έως το 1912

Σάρωση_20181003 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Γιατροί Θεσσαλονίκης 1800-1912

Συγγραφέας: Γεράσιμος Πεντόγαλος

Έκδοση: University Studio Press (2010)

ISBN: 978-960-12-1990-5

Τιμή: Περίπου €35

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από αρκετό καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki ένα βιβλίο του Σταύρου Πολυζωίδη σχετικά με τον ιατρικό κόσμο της Θεσσαλονίκης από το 1912 έως τις σύγχρονες ημέρες. Στη σημερινή ανάρτηση θα δούμε ένα έργο, στο οποίο επίσης πρωταγωνιστούν οι ιατροί της πόλης μας, αλλά χρονικά θα μας ταξιδέψει στον 19ο αιώνα κυρίως, καθώς πρόκειται για μία μελέτη, που κινείται χρονικά από το 1800 έως το 1912.

Η έκδοση είναι καλή. Στο εξώφυλλο φιγουράρει ένας από τους σπουδαιότερους γιατρούς της πόλης κατά τον 19ο αιώνα, ο Μιχαήλ Παπαδόπουλος. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες, που συνοδεύουν κάποια κείμενα. Στο τέλος υπάρχει ευρετήριο όρων και ονομάτων. Αξίζει κάποιος να σταθεί στον μεγάλο όγκο της βιβλιογραφίας, ελληνόγλωσσης και ξενόγλωσσης, καθώς και στο πλήθος των πηγών, που χρησιμοποιήθηκαν για την έρευνα του συγγραφέα, συνολικά 23 σελίδες, γεγονός, που αποδεικνύει την πολύ καλή δουλειά, που έγινε.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο βασικά μέρη. Στο πρώτο περιγράφονται με λεπτομέρειες οι συνθήκες μέσα στις οποίες ασκήθηκε η ιατρική πράξη κατά το προς εξέταση χρονικό διάστημα, γεγονότα, που έπαιξαν ρόλο στην ανάπτυξη και την εξέλιξη του ιατρικού επαγγέλματος, πρακτικές αντιμετώπισης ασθενειών της εποχής εκείνης, καθώς και επιδημίες, που μάστιζαν την πόλη για αιώνες (πχ πανούκλα, χολέρα, ευλογιά κα). Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι ούτε και ο ιατρικός κλάδος θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστος από τις ιστορικές εξελίξεις στην πόλη και την ευρύτερη περιοχή. Ουσιαστικά μιλάμε για μία περίοδο, κατά την οποία το ιατρικό επάγγελμα κατάφερε να απαγκιστρωθεί από τον κομπογιαννιτισμό και να προσεγγίσει τις πρακτικές της επιστήμης. Το δεύτερο μέρος του βιβλίου περιέχει βιογραφικά στοιχεία, όσα μπορούσαν να βρεθούν, για τους ιατρούς, που εργάστηκαν στη Θεσσαλονίκη, είτε για μικρό, είτε για μεγάλο διάστημα. Αν και κάπως κουραστικό, το κομμάτι αυτό του βιβλίου περιέχει σημαντικές πληροφορίες και προσωπικά μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρον, αρκεί να μην προσπαθήσει κάποιος να το διαβάσει όπως ένα λογοτεχνικό κείμενο.

Αν και το βιβλίο έχει αντικείμενο επιστημονικό, ο Πεντόγαλος γράφει απλά και κατανοητά, ώστε να μπορεί να γίνει κατανοητός από όλους. Θα μπορούσα να χαρακτηρίσω το έργο περισσότερο ιστορικό, παρά επιστημονικό (ο συγγραφέας υπήρξε καθηγητής της ιστορίας της Ιατρικής στη Θεσσαλονίκη), χωρίς όμως αυτό να μειώνει την αξία του μοναδικού αυτού έργου.

Από το δεύτερο μέρος του βιβλίου θα μπορούσε κάποιος να σταθεί σε πάρα πολλά ονόματα, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της ιατρικής επιστήμης στην πόλη μας, αλλά κάποιοι από αυτούς διαδραμάτισαν και ιστορικό ρόλο. Θα αναφερθώ στον Γκαμπριέλ Λαφόν (γάλλος ιατρός, αναφέρεται ως ο παλαιότερος στο βιβλίο, ασκώντας ιατρικό επάγγελμα από το 1800), τον Ιωάννη Πρασσακάκη (ο πρώτος παράλληλος της Αγίας Σοφίας προς την Καμάρα δρόμος φέρει το όνομά του), ο Μωυσής Αλλατίνι (από τις σπουδαιότερες μορφές της Θεσσαλονίκης, στην κηδεία του οι καμπάνες των εκκλησιών βαρούσαν πένθιμα), τον Ιωάννη Σαμαριναίο, τον Μιχαήλ Παπαδόπουλο, τον Δημήτριο Ζάννα, τον Μαρίνο Κουτούβαλη, τον Μωύς Μισραχή, τον Ζακ Νισσίμ Πασά, τον Μιχαήλ Χρίστοβιτς και πολλούς άλλους.

Αυτό, που μου έκανε εντύπωση είναι ο πολύ μεγάλος αριθμός Ελλήνων ιατρών, οι οποίοι βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη για να ασκήσουν το επάγγελμά τους, με δεδομένο το γεγονός ότι ο ελληνικός πληθυσμός στην πόλη κατά τον 19ο αιώνα και έως το 1912 δεν αποτελούσε πλειοψηφία.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Πιθανόν επειδή το επάγγελμά μου είναι ιατρικό, αλλά όπως είπα ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει πάρα πολλά πράγματα σχετικά με το παρελθόν της πόλης. Σίγουρα όσοι ανήκουν στον ιατρικό κόσμο θα βρούνε το βιβλίο πιο χρήσιμο, αλλά η γλώσσα και η ύλη του βιβλίου είναι τέτοια, που μπορεί να γοητεύσει τον κάθε ένα. Σίγουρα είναι καλύτερο να διαβαστεί ως βιβλίο αναφοράς για να μην κουράσει, αλλά πιστεύω ότι πρέπει να βρίσκεται στις βιβλιοθήκες κάποιου, που ενδιαφέρεται για το παρελθόν της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under ΠΕΝΤΟΓΑΛΟΣ, Γεράσιμος, Συγγραφείς

Γαλλικά, Γερμανικά και Ιταλικά σχολεία της Θεσσαλονίκης, από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Σάρωση_20180903

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αστική τάξη και ευρωπαϊκά σχολεία της Θεσσαλονίκης (1888-1943)

Συγγραφέας: Ανδρέας Μπουρούτης

Έκδοση: Ρώμη (2018)

ISBN: 978-618-5321-15-4

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι από αυτά, που ενώ έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον και είναι αποτέλεσμα μιας βαθιάς έρευνας και μελέτης, εν τούτοις δεν γίνονται όσο γνωστά θα έπρεπε, ίσως λόγω της θεματολογίας τους, η οποία δεν αποτελεί και κράχτη για τον αναγνώστη. Κι όμως, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αυτού περιγράφεται η εικόνα της Θεσσαλονίκης από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τον Μεσοπόλεμο. Όχημα αυτής της παρουσίασης τα διάφορα ευρωπαϊκά σχολεία, που λειτούργησαν στη Θεσσαλονίκη σε αυτήν την περίοδο.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, λιτή και προσεγμένη. Όμορφο εξώφυλλο. Στο κάτω μέρος πολλών σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές και σημειώσεις, ενώ η πλούσια βιβλιογραφία και οι πηγές έρευνας του συγγραφέα αναγράφονται στο πίσω μέρος του έργου. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, μερικές με εξαιρετικό ενδιαφέρον. Στο τέλος υπάρχει επίσης και το χρησιμότατο ευρετήριο ονομάτων. Σωστά ταξινομημένο υλικό, που δεν κουράζει τον αναγνώστη. Μια αξιοπρεπέστατη δουλειά.

Τον συγγραφέα τον συναντάμε για πρώτη φορά στη Vivlioniki. Όπως αναφέρει και στην εισαγωγή, πρόκειται για μια επεξεργασμένη μορφή της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα. Αυτό σημαίνει, πως ο μέσος αναγνώστης ίσως βρει δυσκολίες σε κάποια σημεία, ενώ τα στατιστικά στοιχεία, που υπάρχουν είναι πάρα πολλά. Αλλά ο τρόπος γραφής είναι τέτοιος, που ο καθένας μπορεί να κατανοήσει το κείμενο.

Ως αρχή της μελέτης έχει οριστεί το 1888, όχι τυχαία φυσικά, Είναι η χρονιά, που ξεκινάνε τη λειτουργία τους στη Θεσσαλονίκη η Γερμανική Σχολή, τα Γαλλικά θρησκευτικά σχολεία και τα Ιταλικά σχολεία. Η έρευνα θα σταματήσει στο 1943, χρονιά του Ολοκαυτώματος της Θεσσαλονίκης με το σχεδόν ολοκληρωτικό χαμό της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας.

Το κύριο μέρος του βιβλίου χωρίζεται σε 7 κεφάλαια και ένα επίμετρο, το οποίο θα μπορούσε να αποτελεί και το 8ο κεφάλαιο του έργου:

  • Το 1ο κεφάλαιο περιγράφει τις κοσμογονικές αλλαγές, που επιτελέστηκαν στην Ευρώπη κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, με την άνοδο και την κυριαρχία της αστικής τάξης και τις παράλληλες κινήσεις, που έγιναν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά και τη Θεσσαλονίκη. Η ίδρυση των ευρωπαϊκών αυτών σχολείων στην πόλη μας έχει άμεση σχέση με την επικράτηση του καπιταλισμού, αλλά και τα εθνικιστικά κινήματα, που τότε άρχισαν να αναπτύσσονται.
  • Το 2ο κεφάλαιο περιγράφει τα πρώτα βήματα αυτών των σχολείων στη Θεσσαλονίκη, κινούμενο χρονικά από το 1888, χρονιά ίδρυσης της Γερμανικής Σχολής, των γαλλικών θρησκευτικών σχολείων (ποιος δεν έχει ακούσει για το Δελασάλ;) και των ιταλικών σχολείων.
  • Το 3ο κεφάλαιο κινείται χρονικά από το 1906 έως το 1911, όχι τυχαία, καθώς το 1911 αποτελεί μια χρονιά, όπου η αστική τάξη της Θεσσαλονίκης δέχτηκε ένα ισχυρό πλήγμα, με την αποχώρηση πολλών Ιταλοεβραίων της πόλης μας (με τον Αλατίνι να είναι το πιο γνωστό όνομα) λόγω του Ιταλοτουρκικού πολέμου. Η διακοπή λειτουργίας των ιταλικών σχολείων επέφερε αλλαγές στα υπόλοιπα ιδιωτικά σχολεία της πόλης. Παράλληλα έχουμε και την ίδρυση των κοσμικών γαλλικών σχολείων, μετά το διαχωρισμό Εκκλησίας-Κράτους στη Γαλλία (ακόμη στην Ελλάδα δεν το έχουμε καταφέρει…).
  • Το 4ο κεφάλαιο καλύπτει την περίοδο μεταξύ 1911 και 1914, όπου η Θεσσαλονίκη από μια Οθωμανική πόλη μετατρέπεται σε κομμάτι του Ελληνικού κράτους. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αυτή η περίοδος ήταν ο πρόλογος του Μεγάλου Πολέμου, που ερχόταν. Η αστική τάξη της πόλης συνεχίζει να στηρίζει πάντως τα σχολεία, που είχαν απομείνει, τα οποία σε γενικές γραμμές δεν άλλαξαν ιδιαίτερα τη λειτουργία τους.
  • Το 5ο κεφάλαιο περιγράφει τη λειτουργία των σχολείων και τη σχέση τους με την αστική τάξη της πόλης κατά την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, από το 1914 έως το 1917. Εδώ έχουμε την παύση λειτουργίας της Γερμανικής Σχολής, παρά τις προσπάθειές της να μην εμπλακεί στην προπαγάνδα του πολέμου. Εδώ έχουμε κυρίως την άνθηση των γαλλικών σχολείων.
  • Το 6ο κεφάλαιο μιλάει για τα χρόνια από το 1917 έως το 1923, περίοδο, που ξεκίνησαν πάλι τη λειτουργία τους τα ιταλικά σχολεία και ουσιαστικά τα γαλλικά σχολεία είχαν το μονοπώλιο της ξένης ιδιωτικής εκπαίδευσης. Έχουμε όμως προς το τέλος αυτής της περιόδου και την επαναλειτουργία της Γερμανικής Σχολής, με πολλές δυσκολίες βέβαια.
  • Το 7ο κεφάλαιο επικεντρώνεται στην αστική τάξη της πόλης, στη μεταβολή της Θεσσαλονίκης από μια πόλη της Ανατολής σε μια Ελληνική πόλη, στις επιρροές από τα ξένα κράτη και στην νέα πραγματικότητα, που επικράτησε μετά το 1912 κτλ.
  • Υπάρχει και ένα επίμετρο, το οποίο θα μπορούσε να είναι το 8ο κεφάλαιο, το οποίο περιληπτικά περιγράφει την κατάσταση από το 1923 έως το 1943, χρονιά του εκτοπισμού των Εβραίων Θεσσαλονικέων και καταστροφής ουσιαστικά της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας. Οι Εβραίοι αστοί ήταν αυτοί, που κυρίως στήριζαν και έστελναν τα παιδιά τους σε αυτά τα σχολεία, οπότε ο αφανισμός τους αποτέλεσε το τέλος μιας εποχής. Στην περίοδο αυτή του Μεσοπολέμου τα σχολεία λειτούργησαν, ίσως όσο ποτέ άλλοτε, ως μηχανισμού προπαγάνδας των χωρών προέλευσής των.

Το βιβλίο περιγράφει με ξεχωριστό τρόπο όχι μόνο τη λειτουργία των ιταλικών, γερμανικών και γαλλικών σχολείων (με πάρα πολλές και σημαντικές λεπτομέρειες), αλλά και την εικόνα της πόλης για το προς εξέταση διάστημα. Βέβαια η περίοδος του Μεσοπολέμου δεν αναλύεται όσο τα προηγούμενα χρόνια, αλλά αυτό δεν αφαιρεί κάτι από την αξία του βιβλίου. Καταλαβαίνει κάποιος διαβάζοντας το κείμενο, ότι η λειτουργία αυτών των ιδρυμάτων επηρεάστηκε σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς και τις τοπικές εξελίξεις. Η ποιότητα σπουδών ήταν κορυφαία στην πόλη και αποτελούσαν ένα παράδειγμα και μία απόδειξη συνύπαρξης και αρμονικής λειτουργίας των διαφόρων φυλών της πόλης μας.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Αξίζει να διαβαστεί σίγουρα από εκπαιδευτικούς, αλλά και γενικά από άτομα, που ενδιαφέρονται για την ιστορία της πόλης μας, καθώς φαίνεται από τις σελίδες του έργου, ότι υπήρχε παράλληλη πορεία.

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΟΥΡΟΥΤΗΣ, Ανδρέας, Συγγραφείς

Οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στη μετάβαση από την Οθωμανική στη Ελληνική Θεσσαλονίκη

Σάρωση_20180619

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων – Ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη νεότερη Ελλάδα

Συγγραφέας: Devin Naar

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-750-4

Τιμή: Περίπου €25

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποιον καιρό παρουσιάστηκαν 3 βιβλία από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, που υπάγονται στην πολύ ενδιαφέρουσα σειρά του εκδοτικού οίκου με τίτλο «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας». Πρόκειται για τις δύο επανεκδόσεις των έργων των Μαρσέλ Νατζαρή και Ισαάκ Ματαράσσο, καθώς και για τη δουλειά του Λεόν Σαλτιέλ. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην ίδια σειρά και πρόκειται για τη μετάφραση ενός πολύ γνωστού έργου, που κυκλοφόρησε πριν λίγα χρόνια στην αγγλική, από έναν σύγχρονο μελετητή της Σεφαραδίτικης ιστορίας, του Αμερικανού Devin Naar.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Υπάρχουν κάποιες, λίγες κατ’εμέ εικόνες από διάφορα αρχεία. Πλουσιότατη βιβλιογραφία, βρίσκεται στο τέλος του βιβλίου, μαζί με τις σημειώσεις και είναι περίπου 50 σελίδες. Στο τέλος υπάρχει και ευρετήριο ονομάτων. Τη μετάφραση την έκανε από τα αγγλικά ο Χρήστος Γεμελιάρης και κρίνοντας από τον τρόπο, που ρέει η ανάγνωση την βρίσκω πολύ καλή. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2016 με τον τίτλο «Jewish Salonica: Between the Ottoman Empire and Modern Greece» από τις εκδόσεις Stanford University Press.

Μετά το προοίμιο, που υπογράφει ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης, δύο προλογικά σημειώματα και ένα σημείωμα για τη μεταγραφή ξένων όρων, ξεκινάει το κυρίως θέμα του βιβλίου, το οποίο χωρίζεται στην εισαγωγή και 5 κεφάλαια:

  • Η εισαγωγή ουσιαστικά προετοιμάζει τον αναγνώστη για το τι θα διαβάσει στη συνέχεια. Το ερώτημα, στον τίτλο «Είναι η Θεσσαλονίκη εβραϊκή;» σίγουρα δεν απαντάται στο κομμάτι αυτό του βιβλίου.
  • Το 1ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Σαν δήμος και κράτος: Η Κοινότητα» και αναφέρεται στις εξελίξεις μέσα στην Ισραηλιτική Κοινότητα από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως και το Ολοκαύτωμα της πόλης το 1943. Ουσιαστικά μιλάμε για μία περίοδο μεγάλων αλλαγών όχι μόνο για την πόλη. Οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς αποτέλεσαν το πιο προοδευτικό ίσως κομμάτι της Θεσσαλονίκης και ήταν οι πρώτοι, που προσπάθησαν να ξεφύγουν στην κοινότητά τους από την θρησκευτική κυριαρχία και να οργανώσουν μια κοσμική δομή, η οποία θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των μελών της. Μετά το 1912 η κοινότητα έπρεπε να διαμορφώσει νέα χαρακτηριστικά στην ταυτότητά της, ώστε να μπορεί να ενταχθεί στο ελληνικό όραμα του νέου κράτους, στο οποίο ανήκε η πόλη. Όταν για πολλούς αιώνες η Εβραϊκή Κοινότητα ήταν κυρίαρχη στην πόλη, η μεταβολή, που έγινε ιδίως μετά την Μικρασιατική Καταστροφή με την μετατροπή της σε μειοψηφία, προκάλεσε αναταράξεις. Το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούσε πια η Ισραηλιτική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης δεν ήταν αυτό μιας προνομιακής ομάδας, κομματιού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά μιας θρησκευτικής μειονότητας του ελληνικού κράτους. Όλα αυτά αναπτύσσονται με πολλές λεπτομέρειες στο κεφάλαιο αυτό.
  • Το 2ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Ποιος θα σώσει τον Σεφαραδίτικο Ιουδαϊσμό;» και αναλύει με λεπτομέρειες τις εξελίξεις στον τομέα της αρχιρραβινείας στη Θεσσαλονίκη, από τα τέλη της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως το Ολοκαύτωμα του 1943. Ακολουθείται χρονολογική σειρά παρουσιάζοντας τη δράση και το έργο των αρχιρραβίνων της πόλης μας, από τον Ιακώβ Κόβο, ο οποίος διαδέχτηκε ουσιαστικά την τελευταία τριανδρία ραβίνων, οι οποίοι ήταν η θρησκευτική, αλλά και κοινοτική εξουσία των Εβραίων Θεσσαλονικέων έως τον Σέβη Κόρετς, τον τελευταίο της προς εξέταση περιόδου. Το κεφάλαιο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς αναλύεται το έργο και η προσωπικότητα αυτών των ανθρώπων, οι διαδικασίες εκλογής τους, οι διαφωνίες μέσα στην Κοινότητα κτλ. Πολύ χρήσιμο το κομμάτι του κεφαλαίου, που αναφέρεται στον αρχιρραβίνο Ιακώβ Μεΐρ, μια σπουδαία προσωπικότητα, που πέρασε από την πόλη μας. Προσωπικά κράτησα από αυτό το κεφάλαιο το γεγονός ότι ενώ παλαιότερα η Θεσσαλονίκη ήταν ξακουστή για τους ραβίνους, που έβγαζε, οι οποίοι είχαν φήμη και όνομα και αναλάμβαναν θέσεις σε εβραϊκές κοινότητες σε όλη την Ευρώπη, από τον Κόβο και έπειτα δεν μπόρεσε να βρεθεί ένας Θεσσαλονικιός ραβίνος να αναλάβει τη θέση, για διάφορους λόγους, υπήρξε μάλιστα και μια μεγάλη περίοδος, που η κοινότητα δεν είχε αρχιρραβίνο. Το δεύτερο, που σημείωσα είναι ότι η θέση της αρχιρραβινείας στη Θεσσαλονίκη είχε τόσο κύρος, ας αντανάκλαση του κύρους της εβραϊκής κοινότητας της πόλης μας, ώστε υποψήφιος για τη θέση υπήρξε μέχρι και ο Ισαάκ Χέρτσογκ, ο πρώτος αρχιρραβίνος του Ισραήλ μετά τη δημιουργία του κράτους. Τέλος αξίζει ο αναγνώστης να διαβάσει το κεφάλαιο για τον Κόρετς, καθώς σε αντίθεση με την πλειοψηφία όσων έχουν γραφτεί στα βιβλία, ο Κόρετς δεν παρουσιάζεται ως προδότης του ποιμνίου του.
  • Το 3ο κεφάλαιο έχει τον τίτλο «Πιο ιερό και από συναγωγή» και μιλάει για τη δημιουργία των σχολείων και τις προσπάθειες της Εβραϊκής Κοινότητας να οργανώσει την παιδεία των μελών της. Εδώ κυριαρχεί η ύπαρξη της Αλιάνς και της Ταλμούδ Τορά, μαζί με κάποια ιδιωτικά σχολεία, που έγιναν. Το ενδιαφέρον σε αυτό το κεφάλαιο είναι ότι βλέπουμε τις προσπάθειες, που έγιναν κυρίως μετά το 1912 για την ενσωμάτωση των εβραιοπαίδων σε ένα ελληνικό σύστημα εκπαίδευσης ή μάλλον καλύτερα την προσπάθεια προσέγγισης, που έγινε. Πολλές λεπτομέρειες εκπαιδευτικού χαρακτήρα, με πολλές μεταβολές, που συντελέστηκαν κυρίως κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου. Ο τίτλος του κεφαλαίου φανερώνει και το πόσο σημαντική θεωρούσε η Εβραϊκή Κοινότητα την εκπαίδευση των νεαρών μελών της. Προβληματισμοί γύρω από τον άξονα κατεύθυνσης της παιδείας, διαμάχες μεταξύ των υπέρμαχων της αφομοίωσης και των σιωνιστών και άλλα πολλά αναλύονται σε αυτό το κεφάλαιο.
  • Το 4ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Προετοιμάζοντας το έδαφος για καλύτερες μέρες» και μιλάει για τους ιστορικούς της περιόδου, οι οποίοι ασχολήθηκαν με τη μελέτη του παρελθόντος των Εβραίων Θεσσαλονικέων. Το εξαιρετικό αυτό κεφάλαιο, που μιλάει για πράγματα άγνωστα στους περισσοτέρους μας ουσιαστικά αναλύει το έργο 5 ιστορικών, οι οποίοι επίσης παρουσιάζονται με κάποια χρονολογική σειρά. Οι ιστορικοί αυτοί ήταν ο Μερκάδο Κόβο, Μπαρούχ Μπεν-Ιακώβ, Ιωσήφ Νεχαμά (ίσως ο πιο γνωστός από όλους), Ισαάκ Εμμανουήλ και Μιχαήλ Μόλχο. Στη Vivlioniki έχουμε δει δύο έργα του Νεχαμά (δείτε εδώ και εδώ), ενώ από τον Μόλχο έχουμε δει το In Memoriam, το οποίο όμως γράφτηκε μεταπολεμικά.
  • Το 5ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Πέτρες με λαλιά», είναι το τελευταίο του βιβλίου και έχει θέμα το Εβραϊκό Νεκροταφείο και πιο συγκεκριμένα για τις προσπάθειες, που έγιναν κυρίως από το Ελληνικό Κράτος για αλλαγή χρήσης του χώρου του Εβραϊκού Νεκροταφείου και πιο συγκεκριμένα να μετατραπεί ο ιερός αυτός χώρος των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη σημερινή Πανεπιστημιούπολη. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες για τη σύγκρουση μεταξύ φορέων του Ελληνικού Κράτους και της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης για το μέλλον του Νεκροταφείου, το οποίο τελικά καταστράφηκε κατά την περίοδο της Κατοχής.

Στο βιβλίο, όπως καταλάβατε, κύριο αντικείμενο μελέτης είναι οι διαδικασίες σε διάφορους τομείς και φορείς, οι οποίες συντέλεσαν στις αλλαγές της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κατά τη μετάβαση από κομμάτι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε μειονότητα του Ελληνικού Κράτους. Η μετάβαση αυτή δεν ήταν ούτε εύκολη, ούτε γρήγορη και δυστυχώς ούτε αναίμακτη, αν θυμηθεί κανείς τον εμπρησμό του συνοικισμού Κάμπελ το 1931. Αλλά παρά τα εμπόδια φαινόταν να υπάρχει μια προσέγγιση μεταξύ Ελληνικού και Ισραηλίτικου στοιχείου, η οποία όμως διεκόπη κατά την περίοδο της Κατοχής με το χαμό των 50000 περίπου συμπολιτών μας.

Η γλώσσα του Ναρ είναι κατανοητή, αν και υπάρχουν πολλά ονόματα και λεπτομέρειες, που ίσως κουράσουν τον μέσο αναγνώστη. Υπάρχουν και κάποια λάθη, τα οποία όμως δεν αλλοιώνουν την ουσία των πραγμάτων. Κάποια από τα πράγματα, που υπάρχουν στο βιβλίο ίσως ενοχλήσουν κάποιους. Το ύφος είναι ένας συνδυασμός λογοτεχνικής ιστορικής αφήγησης τύπου Mazower και πανεπιστημιακής διατριβής. Μην ξεχνάμε ότι το βιβλίο γράφτηκε αρχικά για να διαβαστεί από μη Έλληνες. Με λίγη προσπάθεια πάντως γίνεται κατανοητό από τον καθένα.

Βρήκα το βιβλίο αρκετά ενδιαφέρον. Δεν έχω τις γνώσεις να το συγκρίνω με αντίστοιχα έργα άλλων συγγραφέων, όπως πχ η Ρένα Μόλχο, ο Mark Mazower και η Μερόπη Αναστασιάδου, αλλά θεωρώ ότι μας δίνει πολύ υλικό για μια κρίσιμη περίοδο των Εβραίων Θεσσαλονικέων και βοηθάει στο να κατανοήσουμε πολλά γεγονότα της εποχής, όπως τουλάχιστον τα έβλεπαν οι Εβραίοι συμπολίτες μας.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, NAAR, Devin

Ζητήματα σχετικά με τις ταφές και τα νεκροταφεία των Χριστιανών Θεσσαλονικέων στο παρελθόν

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χριστιανική Θεσσαλονίκη – Ταφές και Κοιμητήρια

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (2005)

ISBN: 960-12-1393-7

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποια χρόνια και στα πλαίσια των Δημήτριων διεξάγονταν στη Θεσσαλονίκη ένα διεθνές επιστημονικό συμπόσιο με τίτλο «Χριστιανική Θεσσαλονίκη». Στα συμπόσια αυτά γίνονταν διάφορες παρουσιάσεις πάνω σε ένα γενικό θέμα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει σε αυτήν την κατηγορία και μιλάει για ταφές και κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης, που έχουν σχέση με τον χριστιανικό πληθυσμό της πόλης και κυρίως για τη Βυζαντινή περίοδό της.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Δεν θα μπορούσε άλλωστε να ξεχωρίζει, καθώς πρόκειται για ένα βιβλίο με πρακτικά ομιλιών από ένα συμπόσιο. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες σε μερικά κείμενα, ενώ στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές και σημειώσεις. Πριν τις ομιλίες υπάρχει το μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και ένα εισαγωγικό κείμενο του Μητροπολίτη Τυρολόης και Σερεντίου Παντελεήμονος. Το συμπόσιο είχε γίνει στα πλαίσια των ΚΘ’ (29ων) Δημήτριων στην Ιερά Μονή Βλατάδων, από τις 6 έως τις 8 Οκτωβρίου του 1994.

Όπως και στο συμπόσιο, έτσι και στο βιβλίο το υλικό χωρίστηκε σε 3 κατηγορίες ανάλογα με τη θεματολογία:

  • Η πρώτη κατηγορία έχει τίτλο «Θεολογία-Λατρεία» και περιέχει τρεις ομιλίες. Η πρώτη είναι του Ιωάννη Φουντούλη σχετική με τα νεκρώσιμα τελετουργικά. Η δεύτερη είναι του Νικόλαου Ματσούκα σχετική με το θεολογικό περιεχόμενο της νεκρώσιμης ακολουθίας. Η τρίτη είναι του Αθανάσιου Καραθανάση και μιλάει για τα κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης στην ιστορία της πόλης και στη λογοτεχνία της. Καθώς δεν έχω θεολογικές γνώσεις και σπουδές, μου φάνηκε πολύ πιο ενδιαφέρουσα η ομιλία του Καραθανάση, καθώς το θέμα της ήταν πιο κοντά στα δικά μου ενδιαφέροντα. Φυσικά κάποιος με πιο εξειδικευμένες γνώσεις πάνω σε εκκλησιαστικά και θεολογικά ζητήματα ίσως εκτιμήσει περισσότερο και καλύτερα τις δύο πρώτες ομιλίες. Τον Καραθανάση στη Vivlioniki τον γνωρίσαμε κυρίως μέσα από δύο βιβλία του σχετικά με τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη κατά την Επανάσταση του 1821 (εδώ και εδώ), ενώ τον Ματσούκα τον γνωρίσαμε μέσα από ένα μυθιστόρημα, που είχε γράψει και το οποίο διαδραματίζονταν στην εποχή του Κινήματος των Ζηλωτών.
  • Η δεύτερη κατηγορία έχει τίτλο «Ιστορία-Δίκαιον» και περιέχει τέσσερις ομιλίες. Η πρώτη είναι του Ιωάννη Κονιδάρη και ασχολείται με τα μνημόσυνα. Η δεύτερη είναι του Κωνσταντίνου Πιτσάκη και μιλάει για νομικά ζητήματα στις ταφές, όπως αυτά αναφέρονται σε κείμενα Θεσσαλονικέων νομικών της ύστερης Βυζαντινής περιόδου. Η τρίτη είναι των Χεκίμογλου και Σατραζάνη και μιλάει για τα ορθόδοξα νεκροταφεία στη Θεσσαλονίκη πριν γίνουν αυτά της Ευαγγελίστριας και της Αγίας Παρασκευής. Η τέταρτη τέλος είναι του Νίκου Εμμανουηλίδη και αναφέρεται στην τυμβωρυχία και στους νόμους, που υπήρχαν σχετικά με αυτήν από τον 3ο έως τον 7ο αιώνα. Από τις ομιλίες αυτές ξεχωρίζω του Πιτσάκη, που μιλάει για το έργο δύο σπουδαίων Θεσσαλονικέων νομικών, του πολύ γνωστού σε όλους μας Κωνσταντίνου Αρμενόπουλου και στον λιγότερο γνωστό στον μέσο αναγνώστη Ματθαίο Βλάσταρη. Η εργασία των Χεκίμογλου και Σατραζάνη είναι επίσης πάρα πολύ ενδιαφέρουσα και νομίζω ότι μπορεί ο αναγνώστης να διαβάσει για το θέμα και σε ένα βιβλίο του Χεκίμογλου με τίτλο «Τα μυστήρια της Θεσσαλονίκης«.
  • Η τρίτη κατηγορία έχει τίτλο «Αρχαιολογία-Τέχνη» και προσωπικά μου φάνηκε αυτή με τις πιο ενδιαφέρουσες ομιλίες. Αυτό χωρίς να θέλω να αδικήσω κάποιες από τις υπόλοιπες ομιλίες. Εδώ υπάρχουν πέντε ομιλίες: Η πρώτη είναι της Αικατερίνης Λοβέρδου-Τσιγαρίδα και ασχολείται με τις επιτύμβιες επιγραφές, που βρέθηκαν σε νεκροταφεία της Θεσσαλονίκης. Πριν από καιρό μάλιστα είχαμε δει στη Vivlioniki ένα βιβλίο της ομιλήτριας (ως Κάτια αντί για Αικατερίνη), το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1979 και το είχε γράψει μαζί με τον Ευθύμιο Τσιγαρίδα με θέμα τις χριστιανικές επιγραφές των μουσείων της Θεσσαλονίκης. Η δεύτερη είναι της Ευτέρπης Μαρκή με θέμα τα κοιμητήρια της πόλης κατά την περίοδο των παλαιοχριστιανικών χρόνων. Η τρίτη είναι της Έλλης Πελεκανίδου, η οποία είχε ασχοληθεί με κάποιους τάφους, που είχαν βρεθεί στην περιοχή, που σήμερα βρίσκεται το Τελλόγλειο Ίδρυμα. Η τέταρτη είναι του Ιωάννη Κανονίδη με θέμα ταφές, που είχαν γίνει εντός των τειχών της πόλης κατά τη μέση και ύστερη Βυζαντινή περίοδο και μου φάνηκε αρκετά ενδιαφέρουσα. Τέλος η Ευτυχία Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου είχε μιλήσει για ταφές μέσα σε ναούς κατά την ύστερη Βυζαντινή περίοδο και πιο αναλυτικά για αυτές, που βρήκε στο μικρό ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, για τον οποίο έγραψε και ένα εξαιρετικό βιβλίο.

Το συμπόσιο και οι ομιλίες απευθύνονταν κυρίως σε θεολόγους, ιστορικούς και αρχαιολόγους, οπότε κάποια κείμενα ίσως σας δυσκολέψουν με την ορολογία και το ύφος. Υπάρχουν και κάποιες ομιλίες, που δεν συμπεριλήφθηκαν στον τόμο. Σε γενικές γραμμές όμως είναι ένα ενδιαφέρον βιβλίο, το οποίο μιλάει για θέματα, που δεν συναντάμε συχνά σε άλλα κείμενα. Δεν είμαι θεολόγος, ιστορικός ή αρχαιολόγος για να μπορώ να κρίνω πόσο σημαντικές ήταν οι ανακοινώσεις ή αν έχουν επαναληφθεί πολλάκις στο παρελθόν, αλλά διάβασα πράγματα, που δεν γνώριζα και έχουν τη δική τους ξεχωριστή σημασία, ακόμη και αν ασχολούνται με ζητήματα όπως το δίκαιο των ταφών και τα κοιμητήρια.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Στοιχεία για τη Φράγκικη Κοινότητα της Θεσσαλονίκης

img059

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Φράγκοι της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Γρηγόρης Μπρέντας, Σπύρος Λαζαρίδης, Κώστας Κρικέλης

Έκδοση: Κέντρο Ιστορίας Αμπελοκήπων Θεσσαλονίκης (2017)

ISBN: 978-960-99908-2-0

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η πληθώρα βιβλίων, που έχει κυκλοφορήσει για τη Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια, έχει ως αποτέλεσμα να μαθαίνουμε όλο και περισσότερα πράγματα για πολλές άγνωστες πτυχές της ιστορίας της πόλης μας. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης κάνει μια εξαιρετική δουλειά, παρουσιάζοντας ένα σημαντικότατο κομμάτι του παρελθόντος της Θεσσαλονίκης, το οποίο για διάφορους λόγους, δεν είχε αποτελέσει πεδίο μελέτης για ιστορικούς και ερευνητές. Ένα βιβλίο για την κοινότητα των Φράγκων της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Πολύ όμορφο εξώφυλλο με φωτογραφία του οικογενειακού τάφου των Charnaud, που βρίσκεται στο καθολικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης. Δεν νομίζω πολλοί Θεσσαλονικείς να γνωρίζουν πού βρίσκεται το καθολικό νεκροταφείο (στους Αμπελόκηπους είναι, πίσω από το συμμαχικό νεκροταφείο του Ζέιτενλικ) και φαντάζομαι πολύ λιγότεροι γνωρίζουν ότι ένα τέτοιο μνημείο, όπως ο οικογενειακός τάφος των Charnaud υπάρχει στη Θεσσαλονίκη (για τους Charnaud ούτε λόγος φυσικά…). Ευανάγνωστο κείμενο, φωτογραφίες σε πολύ καλή ανάλυση, σωστά ταξινομημένο υλικό, ώστε να μην κουράζει τον αναγνώστη. Στις κάτω σελίδες πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Με τόσα πολλά ονόματα, που υπάρχουν, θεωρώ πως θα έπρεπε να υπάρχει ένα ευρετήριο ονομάτων. Πάντως συνολικά τη βρήκα μια πολύ προσεγμένη δουλειά και σε πολύ καλή τιμή.

Από τους συγγραφείς, τον Μπρέντα και τον Κρικέλη τους συναντάμε για πρώτη φορά στη Vivlioniki, ενώ τον Σπύρο Λαζαρίδη τον έχουμε δει σε κάποια βιβλία του. Ο Λαζαρίδης είναι ίσως ο σημαντικότερος μελετητής και ερευνητής της ιστορίας της Δυτικής Θεσσαλονίκης, με το έργο του «Η μοναξιά του Ζέιτενλικ» να θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα βιβλία, που έχουν γραφτεί συνολικά για την ιστορία της πόλης μας. Άλλα έργα του, που παρουσιάστηκαν στη Vivlioniki μπορείτε να δείτε εδώ, εδώ και εδώ.

Το βιβλίο χωρίζεται ουσιαστικά σε 4 κεφάλαια, εκ των οποίων το τέταρτο περιέχει φωτογραφικό υλικό από το καθολικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης.

  • Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η ιστορία της Καθολικής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης» και το υπογράφει ο Γρηγόρης Μπρέντας. Σε αυτό ο συγγραφέας ξεκινά χρονικά από τα πρώτα χρόνια της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης, η οποία μπορεί να υπερηφανεύεται ότι ιδρύθηκε από τον Απόστολο Παύλο. Άλλωστε η πρώτη επιστολή του Παύλου προς τους Θεσσαλονικείς θεωρείται το παλαιότερο γραπτό κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης. Λίγοι νομίζω γνωρίζουν ότι η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης αρχικά ήταν υπό τη δικαιοδοσία του Πάπα της Ρώμης και όχι υπό τη δικαιοδοσία του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Ο λόγος δε, που ο εκάστοτε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης ονομάζεται και «Παναγιότατος» έχει τις ρίζες του σε εκείνα τα χρόνια και μπορείτε να τον διαβάσετε στο βιβλίο. Πολύ σημαντικές οι αναφορές, που γίνονται τόσο στην άλωση της πόλης από τους Νορμανδούς, όσο και στο Λατινικό Βασίλειο της Θεσσαλονίκης, για το οποίο είχαμε δει κάποια πράγματα σε προηγούμενη ανάρτηση στη Vivlioniki. Με κείμενα σχετικά με τους Ιησουίτες μοναχούς και την πρώτη εγκατάσταση Φράγκων στη Θεσσαλονίκη φτάνουμε στο χτίσιμο του πρώτου καθολικού ναού, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Λουδοβίκο και η θεμελίωσή του έγινε το 1743, ενώ στη συνέχεια γίνονται αναφορές τόσο για τους Λαζαριστές, όσο και για την καθολική κοινότητα με πολλές λεπτομέρειες τόσο για την ανάπτυξή της, όσο και για τα προβλήματα, που αυτή αντιμετώπιζε. Ακολουθούν κείμενα για την πορεία της κοινότητας στον 20ο αιώνα και στο πόσο αυτή επηρεάστηκε από τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, αλλά και με τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους. Συνολικά πρόκειται για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο, όπου ο αναγνώστης μπορεί να βρει πάρα πολύ σημαντικές πληροφορίες για τη Θεσσαλονίκη και για τη Φράγκικη κοινότητά της.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Οι Καθολικοί δυτικά» και το υπογράφει ο Σπύρος Λαζαρίδης. Εδώ ο συγγραφέας επικεντρώνεται στο έργο των Λαζαριστών στη Θεσσαλονίκη, το οποίο ήταν ιδιαίτερα σπουδαίο, αν και για εθνικούς και θρησκευτικούς λόγους έχει υποβαθμιστεί η αξία του. Εδώ επίσης ο αναγνώστης θα βρει πληροφορίες σχετικά με την ιστορία του καθολικού νεκροταφείου. Με πάρα πολλές αναφορές σε ονόματα, ίσως κουράσει λίγο τον αναγνώστη, αλλά ο τρόπος γραφής του Λαζαρίδη προσδίδει στο κείμενο μια συναρπαστική χροιά.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Βιογραφίες επωνύμων» και υπογράφεται πάλι από τον Γρηγόρη Μπρέντα. Εδώ ο συγγραφέας ασχολείται με το έργο μερικών «ενοίκων» του Καθολικού Νεκροταφείου, των πιο επώνυμων εξ αυτών. Μερικούς τους γνωρίζουμε όλοι, όπως τον Pierro Arrigoni και τον Vitaliano Poselli, σπουδαίους αρχιτέκτονες, των οποίων κομμάτι από το έργο κοσμεί ακόμη και σήμερα τη Θεσσαλονίκη. Λιγότερο γνωστός, αλλά με σημαντικό έργο και ο Γάλλος αρχιτέκτονας Joseph Pleyber.
  • Τέλος, το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Τα Καθολικά Κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης – Φωτογραφικό Λεύκωμα» και μεταφέρει τον αναγνώστη μέσα από το φακό του Κώστα Κρικέλη στον άγνωστο, στους περισσότερους, χώρο του Καθολικού Νεκροταφείου. Αξίζει να σταθούμε στο μαρμάρινο φέρετρο της Ερνεστίνας, αλλά και στον οικογενειακό τάφο των Charnaud, με τα υπέροχα γλυπτά. Πολλά μνήματα δυστυχώς είναι παρατημένα και δύσκολα κάποιος θα βρεθεί να τα προσέξει ή να τα συντηρήσει, αν και αξίζει να σημειωθεί ότι στο νεκροταφείο ακόμη και σήμερα γίνονται ταφές.

Τον κόσμο των Φράγκων της Θεσσαλονίκης τον γνώρισα αρχικά μέσα από τα κείμενα του Μάριου Μαρίνου Χαραλάμπους, ο οποίος γοητευμένος από τον κόσμο αυτόν είχε αφιερώσει πολλές σελίδες για αυτόν, τόσο στα ποιήματα, όσο και στις έρευνές του. Το βιβλίο αυτό της σημερινής ανάρτησης προσεγγίζει τη Φράγκικη Κοινότητα της Θεσσαλονίκης περισσότερο με ιστορικό ύφος, παρά με μυθιστορηματικό και το θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό, καθώς, όπως γράφεται και στο οπισθόφυλλο «Η Κοινότητα των «Φράγκων», σαν μια ασήμαντη για τους ιστοριογράφους λεπτομέρεια στον κορμό της Θεσσαλονίκης, λείπει από τις περισσότερες εξιστορήσεις για την πόλη…». Την αδικία αυτή έρχεται να διορθώσει το έργο των Μπρέντα, Λαζαρίδη και Κρικέλη, σε μια πολύ όμορφη έκδοση, αναδεικνύοντας για άλλη μια φορά το πολύχρωμο μωσαϊκό της πόλης μας, το οποίο της έδιδε την ξεχωριστή, αρχοντική ομορφιά της.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΡΙΚΕΛΗΣ, Κώστας, ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ, Σπύρος, ΜΠΡΕΝΤΑΣ, Γρηγόρης, Συγγραφείς

Λογοτεχνική και πολιτισμική κίνηση στη Θεσσαλονίκη: Τα πρώτα βήματα

Σάρωση_20180116

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Δημιουργική λογοτεχνία στη Θεσσαλονίκη (1850-1912)

Συγγραφέας: Κωνσταντίνος Πλαστήρας

Έκδοση: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (2009)

ISBN: 978-960-7265-94-4

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Όταν μιλάμε για λογοτεχνία στη Θεσσαλονίκη, κυρίως αναφερόμαστε στην περίοδο μετά το Μεσοπόλεμο και τη γενιά του 1930, με παρουσίες όπως του Πεντζίκη, του Ξεφλούδα, του Γιαννόπουλου και του Δέλιου, οι οποίοι θεωρούνται πρωτοπόροι. Στη συνέχεια εμφανίστηκαν πολλοί ποιητές και πεζογράφοι, οι οποίοι συνέχισαν αυτήν την παράδοση και φτάσαμε μέχρι τις μέρες μας, με τα κείμενα πολλών νέων λογοτεχνών να εμπλουτίζουν διαρκών την κληρονομιά της πόλης μας σε αυτόν τον τομέα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης θα μας πάει πάνω από έναν αιώνα πίσω, όταν η Θεσσαλονίκη ήταν ακόμη πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και κατά τα μέσα του 19ου αιώνα γίνονταν τα πρώτα βήματα της ελληνικής λογοτεχνίας στη Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο είναι έργο της ζωγράφου Θάλειας Φλωρά-Καραβία και απεικονίζει την πόλη το 1913. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες, καθώς επίσης ευρετήριο ονομάτων και φυσικά η βιβλιογραφία. Στο κάτω μέρος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές.

Τον συγγραφέα τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από ένα μικρό βιβλίο, που είχε κυκλοφορήσει από την ΕΜΣ ως ευχετήριο φυλλάδιο το 2016.

Το θέμα του βιβλίου αποτέλεσε τη διδακτορική διατριβή του συγγραφέα στο τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, οπότε το ύφος ίσως δυσκολέψει κάπως τον αναγνώστη, χωρίς όμως να είναι αδύνατον να διαβαστεί. Ο Πλαστήρας χώρισε το υλικό της έρευνάς του σε δύο μέρη. Το πρώτο καλύπτει το χρονικό διάστημα από το 1850 (χρονιά ίδρυσης του πρώτου ελληνικού τυπογραφείου στη Θεσσαλονίκη) έως το 1897 και το δεύτερο από το 1897 έως το 1912. Το δεύτερο μέρος είναι πολύ μεγαλύτερο και περιέχει περισσότερες λεπτομέρειες, για αυτό κιόλας είναι και χωρισμένο σε 3 κεφάλαια, ένα για τη γενική ατμόσφαιρα και τον πολιτισμό στην πόλη, ένα αφιερωμένο στις εφημερίδες κυρίως και ένα τρίτο, που μιλάει για τη λογοτεχνική κίνηση καθαρά. Πέρα όμως από αυτά, που αποτελούν το κύριο θέμα του βιβλίου, υπάρχει ένα εξαιρετικό επίμετρο, όπου ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει, μαζί με κάποιους πίνακες και συμπληρωματικά στοιχεία, λογοτεχνικά κείμενα αυτών των πρώτων πεζογράφων, που εμφανίστηκαν στη Θεσσαλονίκη και τα οποία πολύ δύσκολα μπορεί να βρει σε άλλα βιβλία.

Προσωπικά απόλαυσα και τα δύο μέρη, αν και το πρώτο μου φάνηκε περισσότερο ενδιαφέρον, καθώς για το δεύτερο είχα ήδη διαβάσει κάποια πράγματα. Σήμερα είναι δύσκολο για κάποιον να φανταστεί το πώς ήταν η Θεσσαλονίκη την περίοδο μεταξύ 1850 και 1912 και πώς αισθάνονταν οι λογοτέχνες εκείνης της εποχής, οι οποίοι παρουσίαζαν το έργο τους σε ένα κοινό, που μάλλον δεν ήταν συνηθισμένο και εκπαιδευμένο σε πεζογραφία και ποίηση. Τα μέσα ήταν ελάχιστα (δύο ήταν οι σημαντικότερες ελληνικές εφημερίδες με μάλλον μικρή κυκλοφορία), υπήρχαν προβλήματα λογοκρισίας, η επικοινωνία με άλλους πνευματικούς κύκλους ήταν περιορισμένη και ο κόσμος, που θα διάβαζε τα έργα τους και θα μπορούσε να τα εκτιμήσει ήταν μάλλον λίγος. Στα πρώτα βήματα τα κείμενα προσπαθούσαν να ακολουθήσουν το ρεύμα του ρομαντισμού, το οποίο όμως εκείνη την εποχή είχε αρχίσει να σβήνει. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, τα περισσότερα κείμενα, που έχουμε από εκείνη την εποχή δεν είχαν κάποια ιδιαίτερη αξία λογοτεχνική, μάλλον είναι περισσότερο σημαντικά για ιστορικούς λόγους. Άλλωστε τα ονόματα της πλειοψηφίας των λογοτεχνών έχουν ξεχαστεί, όπως και αρκετά από τα έργα τους.

Πέρα όμως από τη λογοτεχνία, ο Πλαστήρας μέσα από την έρευνά του μας παρουσιάζει πληροφορίες για την κίνηση στο θέατρο, τη μουσική, τις εφημερίδες, τα βιβλιοπωλεία και τις εκδόσεις. Ειδικά για το χρονικό διάστημα από το 1897 έως το 1912 υπάρχει πολύ υλικό.

Σχετικά θέματα με αυτά του βιβλίου έχουν και τα έργα του Κώστα Τομανά για το θέατρο και την καλλιτεχνική ζωή στη Θεσσαλονίκη, αλλά και τα βιβλία του Χριστιανόπουλου, που είχαν κυκλοφορήσει από τον Ραγιά σχετικά με τη λογοτεχνία και τις παλιές εφημερίδες στην πόλη μας. Τέλος ο Κανδυλάκης έχει πάρα πολύ υλικό σχετικό στα δικά του βιβλία.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Περισσότερο νομίζω ως βιβλίο αναφοράς αξίζει να διαβαστεί, αν και το έργο διαβάζεται και μονορούφι. Μέσα στην επιστημονική αφήγηση υπάρχουν και πολλά ιστορικά στοιχεία για τη Θεσσαλονίκη και για τους Θεσσαλονικείς. Βρήκα συγκινητικό επίσης το να διαβάζω για τις πρώτες προσπάθειες, που έγιναν για τη δημιουργία λογοτεχνίας σε μια πόλη, που για αιώνες φαινόταν να μην κινείται τίποτα. Σήμερα αν κάποιοι διαβάσουν τα ποιήματα εκείνης της περιόδου μπορεί να τους φανούν αστεία. Δεν κατάφεραν να γίνουν κλασσικά, αλλά από μία έννοια ήταν πρωτοπόρα.

Σχολιάστε

Filed under Γενικά, ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ, Κωνσταντίνος