Tag Archives: Οθωμανική Θεσσαλονίκη

Η ιστορία του ιατρικού κόσμου της Θεσσαλονίκης από τις αρχές του 19ου αιώνα έως το 1912

Σάρωση_20181003 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Γιατροί Θεσσαλονίκης 1800-1912

Συγγραφέας: Γεράσιμος Πεντόγαλος

Έκδοση: University Studio Press (2010)

ISBN: 978-960-12-1990-5

Τιμή: Περίπου €35

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από αρκετό καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki ένα βιβλίο του Σταύρου Πολυζωίδη σχετικά με τον ιατρικό κόσμο της Θεσσαλονίκης από το 1912 έως τις σύγχρονες ημέρες. Στη σημερινή ανάρτηση θα δούμε ένα έργο, στο οποίο επίσης πρωταγωνιστούν οι ιατροί της πόλης μας, αλλά χρονικά θα μας ταξιδέψει στον 19ο αιώνα κυρίως, καθώς πρόκειται για μία μελέτη, που κινείται χρονικά από το 1800 έως το 1912.

Η έκδοση είναι καλή. Στο εξώφυλλο φιγουράρει ένας από τους σπουδαιότερους γιατρούς της πόλης κατά τον 19ο αιώνα, ο Μιχαήλ Παπαδόπουλος. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες, που συνοδεύουν κάποια κείμενα. Στο τέλος υπάρχει ευρετήριο όρων και ονομάτων. Αξίζει κάποιος να σταθεί στον μεγάλο όγκο της βιβλιογραφίας, ελληνόγλωσσης και ξενόγλωσσης, καθώς και στο πλήθος των πηγών, που χρησιμοποιήθηκαν για την έρευνα του συγγραφέα, συνολικά 23 σελίδες, γεγονός, που αποδεικνύει την πολύ καλή δουλειά, που έγινε.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο βασικά μέρη. Στο πρώτο περιγράφονται με λεπτομέρειες οι συνθήκες μέσα στις οποίες ασκήθηκε η ιατρική πράξη κατά το προς εξέταση χρονικό διάστημα, γεγονότα, που έπαιξαν ρόλο στην ανάπτυξη και την εξέλιξη του ιατρικού επαγγέλματος, πρακτικές αντιμετώπισης ασθενειών της εποχής εκείνης, καθώς και επιδημίες, που μάστιζαν την πόλη για αιώνες (πχ πανούκλα, χολέρα, ευλογιά κα). Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι ούτε και ο ιατρικός κλάδος θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστος από τις ιστορικές εξελίξεις στην πόλη και την ευρύτερη περιοχή. Ουσιαστικά μιλάμε για μία περίοδο, κατά την οποία το ιατρικό επάγγελμα κατάφερε να απαγκιστρωθεί από τον κομπογιαννιτισμό και να προσεγγίσει τις πρακτικές της επιστήμης. Το δεύτερο μέρος του βιβλίου περιέχει βιογραφικά στοιχεία, όσα μπορούσαν να βρεθούν, για τους ιατρούς, που εργάστηκαν στη Θεσσαλονίκη, είτε για μικρό, είτε για μεγάλο διάστημα. Αν και κάπως κουραστικό, το κομμάτι αυτό του βιβλίου περιέχει σημαντικές πληροφορίες και προσωπικά μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρον, αρκεί να μην προσπαθήσει κάποιος να το διαβάσει όπως ένα λογοτεχνικό κείμενο.

Αν και το βιβλίο έχει αντικείμενο επιστημονικό, ο Πεντόγαλος γράφει απλά και κατανοητά, ώστε να μπορεί να γίνει κατανοητός από όλους. Θα μπορούσα να χαρακτηρίσω το έργο περισσότερο ιστορικό, παρά επιστημονικό (ο συγγραφέας υπήρξε καθηγητής της ιστορίας της Ιατρικής στη Θεσσαλονίκη), χωρίς όμως αυτό να μειώνει την αξία του μοναδικού αυτού έργου.

Από το δεύτερο μέρος του βιβλίου θα μπορούσε κάποιος να σταθεί σε πάρα πολλά ονόματα, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της ιατρικής επιστήμης στην πόλη μας, αλλά κάποιοι από αυτούς διαδραμάτισαν και ιστορικό ρόλο. Θα αναφερθώ στον Γκαμπριέλ Λαφόν (γάλλος ιατρός, αναφέρεται ως ο παλαιότερος στο βιβλίο, ασκώντας ιατρικό επάγγελμα από το 1800), τον Ιωάννη Πρασσακάκη (ο πρώτος παράλληλος της Αγίας Σοφίας προς την Καμάρα δρόμος φέρει το όνομά του), ο Μωυσής Αλλατίνι (από τις σπουδαιότερες μορφές της Θεσσαλονίκης, στην κηδεία του οι καμπάνες των εκκλησιών βαρούσαν πένθιμα), τον Ιωάννη Σαμαριναίο, τον Μιχαήλ Παπαδόπουλο, τον Δημήτριο Ζάννα, τον Μαρίνο Κουτούβαλη, τον Μωύς Μισραχή, τον Ζακ Νισσίμ Πασά, τον Μιχαήλ Χρίστοβιτς και πολλούς άλλους.

Αυτό, που μου έκανε εντύπωση είναι ο πολύ μεγάλος αριθμός Ελλήνων ιατρών, οι οποίοι βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη για να ασκήσουν το επάγγελμά τους, με δεδομένο το γεγονός ότι ο ελληνικός πληθυσμός στην πόλη κατά τον 19ο αιώνα και έως το 1912 δεν αποτελούσε πλειοψηφία.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Πιθανόν επειδή το επάγγελμά μου είναι ιατρικό, αλλά όπως είπα ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει πάρα πολλά πράγματα σχετικά με το παρελθόν της πόλης. Σίγουρα όσοι ανήκουν στον ιατρικό κόσμο θα βρούνε το βιβλίο πιο χρήσιμο, αλλά η γλώσσα και η ύλη του βιβλίου είναι τέτοια, που μπορεί να γοητεύσει τον κάθε ένα. Σίγουρα είναι καλύτερο να διαβαστεί ως βιβλίο αναφοράς για να μην κουράσει, αλλά πιστεύω ότι πρέπει να βρίσκεται στις βιβλιοθήκες κάποιου, που ενδιαφέρεται για το παρελθόν της πόλης μας.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΠΕΝΤΟΓΑΛΟΣ, Γεράσιμος, Συγγραφείς

Γαλλικά, Γερμανικά και Ιταλικά σχολεία της Θεσσαλονίκης, από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Σάρωση_20180903

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αστική τάξη και ευρωπαϊκά σχολεία της Θεσσαλονίκης (1888-1943)

Συγγραφέας: Ανδρέας Μπουρούτης

Έκδοση: Ρώμη (2018)

ISBN: 978-618-5321-15-4

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι από αυτά, που ενώ έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον και είναι αποτέλεσμα μιας βαθιάς έρευνας και μελέτης, εν τούτοις δεν γίνονται όσο γνωστά θα έπρεπε, ίσως λόγω της θεματολογίας τους, η οποία δεν αποτελεί και κράχτη για τον αναγνώστη. Κι όμως, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αυτού περιγράφεται η εικόνα της Θεσσαλονίκης από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τον Μεσοπόλεμο. Όχημα αυτής της παρουσίασης τα διάφορα ευρωπαϊκά σχολεία, που λειτούργησαν στη Θεσσαλονίκη σε αυτήν την περίοδο.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, λιτή και προσεγμένη. Όμορφο εξώφυλλο. Στο κάτω μέρος πολλών σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές και σημειώσεις, ενώ η πλούσια βιβλιογραφία και οι πηγές έρευνας του συγγραφέα αναγράφονται στο πίσω μέρος του έργου. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, μερικές με εξαιρετικό ενδιαφέρον. Στο τέλος υπάρχει επίσης και το χρησιμότατο ευρετήριο ονομάτων. Σωστά ταξινομημένο υλικό, που δεν κουράζει τον αναγνώστη. Μια αξιοπρεπέστατη δουλειά.

Τον συγγραφέα τον συναντάμε για πρώτη φορά στη Vivlioniki. Όπως αναφέρει και στην εισαγωγή, πρόκειται για μια επεξεργασμένη μορφή της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα. Αυτό σημαίνει, πως ο μέσος αναγνώστης ίσως βρει δυσκολίες σε κάποια σημεία, ενώ τα στατιστικά στοιχεία, που υπάρχουν είναι πάρα πολλά. Αλλά ο τρόπος γραφής είναι τέτοιος, που ο καθένας μπορεί να κατανοήσει το κείμενο.

Ως αρχή της μελέτης έχει οριστεί το 1888, όχι τυχαία φυσικά, Είναι η χρονιά, που ξεκινάνε τη λειτουργία τους στη Θεσσαλονίκη η Γερμανική Σχολή, τα Γαλλικά θρησκευτικά σχολεία και τα Ιταλικά σχολεία. Η έρευνα θα σταματήσει στο 1943, χρονιά του Ολοκαυτώματος της Θεσσαλονίκης με το σχεδόν ολοκληρωτικό χαμό της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας.

Το κύριο μέρος του βιβλίου χωρίζεται σε 7 κεφάλαια και ένα επίμετρο, το οποίο θα μπορούσε να αποτελεί και το 8ο κεφάλαιο του έργου:

  • Το 1ο κεφάλαιο περιγράφει τις κοσμογονικές αλλαγές, που επιτελέστηκαν στην Ευρώπη κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, με την άνοδο και την κυριαρχία της αστικής τάξης και τις παράλληλες κινήσεις, που έγιναν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά και τη Θεσσαλονίκη. Η ίδρυση των ευρωπαϊκών αυτών σχολείων στην πόλη μας έχει άμεση σχέση με την επικράτηση του καπιταλισμού, αλλά και τα εθνικιστικά κινήματα, που τότε άρχισαν να αναπτύσσονται.
  • Το 2ο κεφάλαιο περιγράφει τα πρώτα βήματα αυτών των σχολείων στη Θεσσαλονίκη, κινούμενο χρονικά από το 1888, χρονιά ίδρυσης της Γερμανικής Σχολής, των γαλλικών θρησκευτικών σχολείων (ποιος δεν έχει ακούσει για το Δελασάλ;) και των ιταλικών σχολείων.
  • Το 3ο κεφάλαιο κινείται χρονικά από το 1906 έως το 1911, όχι τυχαία, καθώς το 1911 αποτελεί μια χρονιά, όπου η αστική τάξη της Θεσσαλονίκης δέχτηκε ένα ισχυρό πλήγμα, με την αποχώρηση πολλών Ιταλοεβραίων της πόλης μας (με τον Αλατίνι να είναι το πιο γνωστό όνομα) λόγω του Ιταλοτουρκικού πολέμου. Η διακοπή λειτουργίας των ιταλικών σχολείων επέφερε αλλαγές στα υπόλοιπα ιδιωτικά σχολεία της πόλης. Παράλληλα έχουμε και την ίδρυση των κοσμικών γαλλικών σχολείων, μετά το διαχωρισμό Εκκλησίας-Κράτους στη Γαλλία (ακόμη στην Ελλάδα δεν το έχουμε καταφέρει…).
  • Το 4ο κεφάλαιο καλύπτει την περίοδο μεταξύ 1911 και 1914, όπου η Θεσσαλονίκη από μια Οθωμανική πόλη μετατρέπεται σε κομμάτι του Ελληνικού κράτους. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αυτή η περίοδος ήταν ο πρόλογος του Μεγάλου Πολέμου, που ερχόταν. Η αστική τάξη της πόλης συνεχίζει να στηρίζει πάντως τα σχολεία, που είχαν απομείνει, τα οποία σε γενικές γραμμές δεν άλλαξαν ιδιαίτερα τη λειτουργία τους.
  • Το 5ο κεφάλαιο περιγράφει τη λειτουργία των σχολείων και τη σχέση τους με την αστική τάξη της πόλης κατά την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, από το 1914 έως το 1917. Εδώ έχουμε την παύση λειτουργίας της Γερμανικής Σχολής, παρά τις προσπάθειές της να μην εμπλακεί στην προπαγάνδα του πολέμου. Εδώ έχουμε κυρίως την άνθηση των γαλλικών σχολείων.
  • Το 6ο κεφάλαιο μιλάει για τα χρόνια από το 1917 έως το 1923, περίοδο, που ξεκίνησαν πάλι τη λειτουργία τους τα ιταλικά σχολεία και ουσιαστικά τα γαλλικά σχολεία είχαν το μονοπώλιο της ξένης ιδιωτικής εκπαίδευσης. Έχουμε όμως προς το τέλος αυτής της περιόδου και την επαναλειτουργία της Γερμανικής Σχολής, με πολλές δυσκολίες βέβαια.
  • Το 7ο κεφάλαιο επικεντρώνεται στην αστική τάξη της πόλης, στη μεταβολή της Θεσσαλονίκης από μια πόλη της Ανατολής σε μια Ελληνική πόλη, στις επιρροές από τα ξένα κράτη και στην νέα πραγματικότητα, που επικράτησε μετά το 1912 κτλ.
  • Υπάρχει και ένα επίμετρο, το οποίο θα μπορούσε να είναι το 8ο κεφάλαιο, το οποίο περιληπτικά περιγράφει την κατάσταση από το 1923 έως το 1943, χρονιά του εκτοπισμού των Εβραίων Θεσσαλονικέων και καταστροφής ουσιαστικά της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας. Οι Εβραίοι αστοί ήταν αυτοί, που κυρίως στήριζαν και έστελναν τα παιδιά τους σε αυτά τα σχολεία, οπότε ο αφανισμός τους αποτέλεσε το τέλος μιας εποχής. Στην περίοδο αυτή του Μεσοπολέμου τα σχολεία λειτούργησαν, ίσως όσο ποτέ άλλοτε, ως μηχανισμού προπαγάνδας των χωρών προέλευσής των.

Το βιβλίο περιγράφει με ξεχωριστό τρόπο όχι μόνο τη λειτουργία των ιταλικών, γερμανικών και γαλλικών σχολείων (με πάρα πολλές και σημαντικές λεπτομέρειες), αλλά και την εικόνα της πόλης για το προς εξέταση διάστημα. Βέβαια η περίοδος του Μεσοπολέμου δεν αναλύεται όσο τα προηγούμενα χρόνια, αλλά αυτό δεν αφαιρεί κάτι από την αξία του βιβλίου. Καταλαβαίνει κάποιος διαβάζοντας το κείμενο, ότι η λειτουργία αυτών των ιδρυμάτων επηρεάστηκε σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς και τις τοπικές εξελίξεις. Η ποιότητα σπουδών ήταν κορυφαία στην πόλη και αποτελούσαν ένα παράδειγμα και μία απόδειξη συνύπαρξης και αρμονικής λειτουργίας των διαφόρων φυλών της πόλης μας.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Αξίζει να διαβαστεί σίγουρα από εκπαιδευτικούς, αλλά και γενικά από άτομα, που ενδιαφέρονται για την ιστορία της πόλης μας, καθώς φαίνεται από τις σελίδες του έργου, ότι υπήρχε παράλληλη πορεία.

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΟΥΡΟΥΤΗΣ, Ανδρέας, Συγγραφείς

Οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στη μετάβαση από την Οθωμανική στη Ελληνική Θεσσαλονίκη

Σάρωση_20180619

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων – Ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη νεότερη Ελλάδα

Συγγραφέας: Devin Naar

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-750-4

Τιμή: Περίπου €25

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποιον καιρό παρουσιάστηκαν 3 βιβλία από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, που υπάγονται στην πολύ ενδιαφέρουσα σειρά του εκδοτικού οίκου με τίτλο «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας». Πρόκειται για τις δύο επανεκδόσεις των έργων των Μαρσέλ Νατζαρή και Ισαάκ Ματαράσσο, καθώς και για τη δουλειά του Λεόν Σαλτιέλ. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην ίδια σειρά και πρόκειται για τη μετάφραση ενός πολύ γνωστού έργου, που κυκλοφόρησε πριν λίγα χρόνια στην αγγλική, από έναν σύγχρονο μελετητή της Σεφαραδίτικης ιστορίας, του Αμερικανού Devin Naar.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Υπάρχουν κάποιες, λίγες κατ’εμέ εικόνες από διάφορα αρχεία. Πλουσιότατη βιβλιογραφία, βρίσκεται στο τέλος του βιβλίου, μαζί με τις σημειώσεις και είναι περίπου 50 σελίδες. Στο τέλος υπάρχει και ευρετήριο ονομάτων. Τη μετάφραση την έκανε από τα αγγλικά ο Χρήστος Γεμελιάρης και κρίνοντας από τον τρόπο, που ρέει η ανάγνωση την βρίσκω πολύ καλή. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2016 με τον τίτλο «Jewish Salonica: Between the Ottoman Empire and Modern Greece» από τις εκδόσεις Stanford University Press.

Μετά το προοίμιο, που υπογράφει ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης, δύο προλογικά σημειώματα και ένα σημείωμα για τη μεταγραφή ξένων όρων, ξεκινάει το κυρίως θέμα του βιβλίου, το οποίο χωρίζεται στην εισαγωγή και 5 κεφάλαια:

  • Η εισαγωγή ουσιαστικά προετοιμάζει τον αναγνώστη για το τι θα διαβάσει στη συνέχεια. Το ερώτημα, στον τίτλο «Είναι η Θεσσαλονίκη εβραϊκή;» σίγουρα δεν απαντάται στο κομμάτι αυτό του βιβλίου.
  • Το 1ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Σαν δήμος και κράτος: Η Κοινότητα» και αναφέρεται στις εξελίξεις μέσα στην Ισραηλιτική Κοινότητα από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως και το Ολοκαύτωμα της πόλης το 1943. Ουσιαστικά μιλάμε για μία περίοδο μεγάλων αλλαγών όχι μόνο για την πόλη. Οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς αποτέλεσαν το πιο προοδευτικό ίσως κομμάτι της Θεσσαλονίκης και ήταν οι πρώτοι, που προσπάθησαν να ξεφύγουν στην κοινότητά τους από την θρησκευτική κυριαρχία και να οργανώσουν μια κοσμική δομή, η οποία θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των μελών της. Μετά το 1912 η κοινότητα έπρεπε να διαμορφώσει νέα χαρακτηριστικά στην ταυτότητά της, ώστε να μπορεί να ενταχθεί στο ελληνικό όραμα του νέου κράτους, στο οποίο ανήκε η πόλη. Όταν για πολλούς αιώνες η Εβραϊκή Κοινότητα ήταν κυρίαρχη στην πόλη, η μεταβολή, που έγινε ιδίως μετά την Μικρασιατική Καταστροφή με την μετατροπή της σε μειοψηφία, προκάλεσε αναταράξεις. Το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούσε πια η Ισραηλιτική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης δεν ήταν αυτό μιας προνομιακής ομάδας, κομματιού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά μιας θρησκευτικής μειονότητας του ελληνικού κράτους. Όλα αυτά αναπτύσσονται με πολλές λεπτομέρειες στο κεφάλαιο αυτό.
  • Το 2ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Ποιος θα σώσει τον Σεφαραδίτικο Ιουδαϊσμό;» και αναλύει με λεπτομέρειες τις εξελίξεις στον τομέα της αρχιρραβινείας στη Θεσσαλονίκη, από τα τέλη της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως το Ολοκαύτωμα του 1943. Ακολουθείται χρονολογική σειρά παρουσιάζοντας τη δράση και το έργο των αρχιρραβίνων της πόλης μας, από τον Ιακώβ Κόβο, ο οποίος διαδέχτηκε ουσιαστικά την τελευταία τριανδρία ραβίνων, οι οποίοι ήταν η θρησκευτική, αλλά και κοινοτική εξουσία των Εβραίων Θεσσαλονικέων έως τον Σέβη Κόρετς, τον τελευταίο της προς εξέταση περιόδου. Το κεφάλαιο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς αναλύεται το έργο και η προσωπικότητα αυτών των ανθρώπων, οι διαδικασίες εκλογής τους, οι διαφωνίες μέσα στην Κοινότητα κτλ. Πολύ χρήσιμο το κομμάτι του κεφαλαίου, που αναφέρεται στον αρχιρραβίνο Ιακώβ Μεΐρ, μια σπουδαία προσωπικότητα, που πέρασε από την πόλη μας. Προσωπικά κράτησα από αυτό το κεφάλαιο το γεγονός ότι ενώ παλαιότερα η Θεσσαλονίκη ήταν ξακουστή για τους ραβίνους, που έβγαζε, οι οποίοι είχαν φήμη και όνομα και αναλάμβαναν θέσεις σε εβραϊκές κοινότητες σε όλη την Ευρώπη, από τον Κόβο και έπειτα δεν μπόρεσε να βρεθεί ένας Θεσσαλονικιός ραβίνος να αναλάβει τη θέση, για διάφορους λόγους, υπήρξε μάλιστα και μια μεγάλη περίοδος, που η κοινότητα δεν είχε αρχιρραβίνο. Το δεύτερο, που σημείωσα είναι ότι η θέση της αρχιρραβινείας στη Θεσσαλονίκη είχε τόσο κύρος, ας αντανάκλαση του κύρους της εβραϊκής κοινότητας της πόλης μας, ώστε υποψήφιος για τη θέση υπήρξε μέχρι και ο Ισαάκ Χέρτσογκ, ο πρώτος αρχιρραβίνος του Ισραήλ μετά τη δημιουργία του κράτους. Τέλος αξίζει ο αναγνώστης να διαβάσει το κεφάλαιο για τον Κόρετς, καθώς σε αντίθεση με την πλειοψηφία όσων έχουν γραφτεί στα βιβλία, ο Κόρετς δεν παρουσιάζεται ως προδότης του ποιμνίου του.
  • Το 3ο κεφάλαιο έχει τον τίτλο «Πιο ιερό και από συναγωγή» και μιλάει για τη δημιουργία των σχολείων και τις προσπάθειες της Εβραϊκής Κοινότητας να οργανώσει την παιδεία των μελών της. Εδώ κυριαρχεί η ύπαρξη της Αλιάνς και της Ταλμούδ Τορά, μαζί με κάποια ιδιωτικά σχολεία, που έγιναν. Το ενδιαφέρον σε αυτό το κεφάλαιο είναι ότι βλέπουμε τις προσπάθειες, που έγιναν κυρίως μετά το 1912 για την ενσωμάτωση των εβραιοπαίδων σε ένα ελληνικό σύστημα εκπαίδευσης ή μάλλον καλύτερα την προσπάθεια προσέγγισης, που έγινε. Πολλές λεπτομέρειες εκπαιδευτικού χαρακτήρα, με πολλές μεταβολές, που συντελέστηκαν κυρίως κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου. Ο τίτλος του κεφαλαίου φανερώνει και το πόσο σημαντική θεωρούσε η Εβραϊκή Κοινότητα την εκπαίδευση των νεαρών μελών της. Προβληματισμοί γύρω από τον άξονα κατεύθυνσης της παιδείας, διαμάχες μεταξύ των υπέρμαχων της αφομοίωσης και των σιωνιστών και άλλα πολλά αναλύονται σε αυτό το κεφάλαιο.
  • Το 4ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Προετοιμάζοντας το έδαφος για καλύτερες μέρες» και μιλάει για τους ιστορικούς της περιόδου, οι οποίοι ασχολήθηκαν με τη μελέτη του παρελθόντος των Εβραίων Θεσσαλονικέων. Το εξαιρετικό αυτό κεφάλαιο, που μιλάει για πράγματα άγνωστα στους περισσοτέρους μας ουσιαστικά αναλύει το έργο 5 ιστορικών, οι οποίοι επίσης παρουσιάζονται με κάποια χρονολογική σειρά. Οι ιστορικοί αυτοί ήταν ο Μερκάδο Κόβο, Μπαρούχ Μπεν-Ιακώβ, Ιωσήφ Νεχαμά (ίσως ο πιο γνωστός από όλους), Ισαάκ Εμμανουήλ και Μιχαήλ Μόλχο. Στη Vivlioniki έχουμε δει δύο έργα του Νεχαμά (δείτε εδώ και εδώ), ενώ από τον Μόλχο έχουμε δει το In Memoriam, το οποίο όμως γράφτηκε μεταπολεμικά.
  • Το 5ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Πέτρες με λαλιά», είναι το τελευταίο του βιβλίου και έχει θέμα το Εβραϊκό Νεκροταφείο και πιο συγκεκριμένα για τις προσπάθειες, που έγιναν κυρίως από το Ελληνικό Κράτος για αλλαγή χρήσης του χώρου του Εβραϊκού Νεκροταφείου και πιο συγκεκριμένα να μετατραπεί ο ιερός αυτός χώρος των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη σημερινή Πανεπιστημιούπολη. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες για τη σύγκρουση μεταξύ φορέων του Ελληνικού Κράτους και της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης για το μέλλον του Νεκροταφείου, το οποίο τελικά καταστράφηκε κατά την περίοδο της Κατοχής.

Στο βιβλίο, όπως καταλάβατε, κύριο αντικείμενο μελέτης είναι οι διαδικασίες σε διάφορους τομείς και φορείς, οι οποίες συντέλεσαν στις αλλαγές της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κατά τη μετάβαση από κομμάτι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε μειονότητα του Ελληνικού Κράτους. Η μετάβαση αυτή δεν ήταν ούτε εύκολη, ούτε γρήγορη και δυστυχώς ούτε αναίμακτη, αν θυμηθεί κανείς τον εμπρησμό του συνοικισμού Κάμπελ το 1931. Αλλά παρά τα εμπόδια φαινόταν να υπάρχει μια προσέγγιση μεταξύ Ελληνικού και Ισραηλίτικου στοιχείου, η οποία όμως διεκόπη κατά την περίοδο της Κατοχής με το χαμό των 50000 περίπου συμπολιτών μας.

Η γλώσσα του Ναρ είναι κατανοητή, αν και υπάρχουν πολλά ονόματα και λεπτομέρειες, που ίσως κουράσουν τον μέσο αναγνώστη. Υπάρχουν και κάποια λάθη, τα οποία όμως δεν αλλοιώνουν την ουσία των πραγμάτων. Κάποια από τα πράγματα, που υπάρχουν στο βιβλίο ίσως ενοχλήσουν κάποιους. Το ύφος είναι ένας συνδυασμός λογοτεχνικής ιστορικής αφήγησης τύπου Mazower και πανεπιστημιακής διατριβής. Μην ξεχνάμε ότι το βιβλίο γράφτηκε αρχικά για να διαβαστεί από μη Έλληνες. Με λίγη προσπάθεια πάντως γίνεται κατανοητό από τον καθένα.

Βρήκα το βιβλίο αρκετά ενδιαφέρον. Δεν έχω τις γνώσεις να το συγκρίνω με αντίστοιχα έργα άλλων συγγραφέων, όπως πχ η Ρένα Μόλχο, ο Mark Mazower και η Μερόπη Αναστασιάδου, αλλά θεωρώ ότι μας δίνει πολύ υλικό για μια κρίσιμη περίοδο των Εβραίων Θεσσαλονικέων και βοηθάει στο να κατανοήσουμε πολλά γεγονότα της εποχής, όπως τουλάχιστον τα έβλεπαν οι Εβραίοι συμπολίτες μας.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, NAAR, Devin

Ζητήματα σχετικά με τις ταφές και τα νεκροταφεία των Χριστιανών Θεσσαλονικέων στο παρελθόν

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χριστιανική Θεσσαλονίκη – Ταφές και Κοιμητήρια

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (2005)

ISBN: 960-12-1393-7

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποια χρόνια και στα πλαίσια των Δημήτριων διεξάγονταν στη Θεσσαλονίκη ένα διεθνές επιστημονικό συμπόσιο με τίτλο «Χριστιανική Θεσσαλονίκη». Στα συμπόσια αυτά γίνονταν διάφορες παρουσιάσεις πάνω σε ένα γενικό θέμα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει σε αυτήν την κατηγορία και μιλάει για ταφές και κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης, που έχουν σχέση με τον χριστιανικό πληθυσμό της πόλης και κυρίως για τη Βυζαντινή περίοδό της.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Δεν θα μπορούσε άλλωστε να ξεχωρίζει, καθώς πρόκειται για ένα βιβλίο με πρακτικά ομιλιών από ένα συμπόσιο. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες σε μερικά κείμενα, ενώ στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές και σημειώσεις. Πριν τις ομιλίες υπάρχει το μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και ένα εισαγωγικό κείμενο του Μητροπολίτη Τυρολόης και Σερεντίου Παντελεήμονος. Το συμπόσιο είχε γίνει στα πλαίσια των ΚΘ’ (29ων) Δημήτριων στην Ιερά Μονή Βλατάδων, από τις 6 έως τις 8 Οκτωβρίου του 1994.

Όπως και στο συμπόσιο, έτσι και στο βιβλίο το υλικό χωρίστηκε σε 3 κατηγορίες ανάλογα με τη θεματολογία:

  • Η πρώτη κατηγορία έχει τίτλο «Θεολογία-Λατρεία» και περιέχει τρεις ομιλίες. Η πρώτη είναι του Ιωάννη Φουντούλη σχετική με τα νεκρώσιμα τελετουργικά. Η δεύτερη είναι του Νικόλαου Ματσούκα σχετική με το θεολογικό περιεχόμενο της νεκρώσιμης ακολουθίας. Η τρίτη είναι του Αθανάσιου Καραθανάση και μιλάει για τα κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης στην ιστορία της πόλης και στη λογοτεχνία της. Καθώς δεν έχω θεολογικές γνώσεις και σπουδές, μου φάνηκε πολύ πιο ενδιαφέρουσα η ομιλία του Καραθανάση, καθώς το θέμα της ήταν πιο κοντά στα δικά μου ενδιαφέροντα. Φυσικά κάποιος με πιο εξειδικευμένες γνώσεις πάνω σε εκκλησιαστικά και θεολογικά ζητήματα ίσως εκτιμήσει περισσότερο και καλύτερα τις δύο πρώτες ομιλίες. Τον Καραθανάση στη Vivlioniki τον γνωρίσαμε κυρίως μέσα από δύο βιβλία του σχετικά με τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη κατά την Επανάσταση του 1821 (εδώ και εδώ), ενώ τον Ματσούκα τον γνωρίσαμε μέσα από ένα μυθιστόρημα, που είχε γράψει και το οποίο διαδραματίζονταν στην εποχή του Κινήματος των Ζηλωτών.
  • Η δεύτερη κατηγορία έχει τίτλο «Ιστορία-Δίκαιον» και περιέχει τέσσερις ομιλίες. Η πρώτη είναι του Ιωάννη Κονιδάρη και ασχολείται με τα μνημόσυνα. Η δεύτερη είναι του Κωνσταντίνου Πιτσάκη και μιλάει για νομικά ζητήματα στις ταφές, όπως αυτά αναφέρονται σε κείμενα Θεσσαλονικέων νομικών της ύστερης Βυζαντινής περιόδου. Η τρίτη είναι των Χεκίμογλου και Σατραζάνη και μιλάει για τα ορθόδοξα νεκροταφεία στη Θεσσαλονίκη πριν γίνουν αυτά της Ευαγγελίστριας και της Αγίας Παρασκευής. Η τέταρτη τέλος είναι του Νίκου Εμμανουηλίδη και αναφέρεται στην τυμβωρυχία και στους νόμους, που υπήρχαν σχετικά με αυτήν από τον 3ο έως τον 7ο αιώνα. Από τις ομιλίες αυτές ξεχωρίζω του Πιτσάκη, που μιλάει για το έργο δύο σπουδαίων Θεσσαλονικέων νομικών, του πολύ γνωστού σε όλους μας Κωνσταντίνου Αρμενόπουλου και στον λιγότερο γνωστό στον μέσο αναγνώστη Ματθαίο Βλάσταρη. Η εργασία των Χεκίμογλου και Σατραζάνη είναι επίσης πάρα πολύ ενδιαφέρουσα και νομίζω ότι μπορεί ο αναγνώστης να διαβάσει για το θέμα και σε ένα βιβλίο του Χεκίμογλου με τίτλο «Τα μυστήρια της Θεσσαλονίκης«.
  • Η τρίτη κατηγορία έχει τίτλο «Αρχαιολογία-Τέχνη» και προσωπικά μου φάνηκε αυτή με τις πιο ενδιαφέρουσες ομιλίες. Αυτό χωρίς να θέλω να αδικήσω κάποιες από τις υπόλοιπες ομιλίες. Εδώ υπάρχουν πέντε ομιλίες: Η πρώτη είναι της Αικατερίνης Λοβέρδου-Τσιγαρίδα και ασχολείται με τις επιτύμβιες επιγραφές, που βρέθηκαν σε νεκροταφεία της Θεσσαλονίκης. Πριν από καιρό μάλιστα είχαμε δει στη Vivlioniki ένα βιβλίο της ομιλήτριας (ως Κάτια αντί για Αικατερίνη), το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1979 και το είχε γράψει μαζί με τον Ευθύμιο Τσιγαρίδα με θέμα τις χριστιανικές επιγραφές των μουσείων της Θεσσαλονίκης. Η δεύτερη είναι της Ευτέρπης Μαρκή με θέμα τα κοιμητήρια της πόλης κατά την περίοδο των παλαιοχριστιανικών χρόνων. Η τρίτη είναι της Έλλης Πελεκανίδου, η οποία είχε ασχοληθεί με κάποιους τάφους, που είχαν βρεθεί στην περιοχή, που σήμερα βρίσκεται το Τελλόγλειο Ίδρυμα. Η τέταρτη είναι του Ιωάννη Κανονίδη με θέμα ταφές, που είχαν γίνει εντός των τειχών της πόλης κατά τη μέση και ύστερη Βυζαντινή περίοδο και μου φάνηκε αρκετά ενδιαφέρουσα. Τέλος η Ευτυχία Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου είχε μιλήσει για ταφές μέσα σε ναούς κατά την ύστερη Βυζαντινή περίοδο και πιο αναλυτικά για αυτές, που βρήκε στο μικρό ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, για τον οποίο έγραψε και ένα εξαιρετικό βιβλίο.

Το συμπόσιο και οι ομιλίες απευθύνονταν κυρίως σε θεολόγους, ιστορικούς και αρχαιολόγους, οπότε κάποια κείμενα ίσως σας δυσκολέψουν με την ορολογία και το ύφος. Υπάρχουν και κάποιες ομιλίες, που δεν συμπεριλήφθηκαν στον τόμο. Σε γενικές γραμμές όμως είναι ένα ενδιαφέρον βιβλίο, το οποίο μιλάει για θέματα, που δεν συναντάμε συχνά σε άλλα κείμενα. Δεν είμαι θεολόγος, ιστορικός ή αρχαιολόγος για να μπορώ να κρίνω πόσο σημαντικές ήταν οι ανακοινώσεις ή αν έχουν επαναληφθεί πολλάκις στο παρελθόν, αλλά διάβασα πράγματα, που δεν γνώριζα και έχουν τη δική τους ξεχωριστή σημασία, ακόμη και αν ασχολούνται με ζητήματα όπως το δίκαιο των ταφών και τα κοιμητήρια.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Στοιχεία για τη Φράγκικη Κοινότητα της Θεσσαλονίκης

img059

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Φράγκοι της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Γρηγόρης Μπρέντας, Σπύρος Λαζαρίδης, Κώστας Κρικέλης

Έκδοση: Κέντρο Ιστορίας Αμπελοκήπων Θεσσαλονίκης (2017)

ISBN: 978-960-99908-2-0

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η πληθώρα βιβλίων, που έχει κυκλοφορήσει για τη Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια, έχει ως αποτέλεσμα να μαθαίνουμε όλο και περισσότερα πράγματα για πολλές άγνωστες πτυχές της ιστορίας της πόλης μας. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης κάνει μια εξαιρετική δουλειά, παρουσιάζοντας ένα σημαντικότατο κομμάτι του παρελθόντος της Θεσσαλονίκης, το οποίο για διάφορους λόγους, δεν είχε αποτελέσει πεδίο μελέτης για ιστορικούς και ερευνητές. Ένα βιβλίο για την κοινότητα των Φράγκων της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Πολύ όμορφο εξώφυλλο με φωτογραφία του οικογενειακού τάφου των Charnaud, που βρίσκεται στο καθολικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης. Δεν νομίζω πολλοί Θεσσαλονικείς να γνωρίζουν πού βρίσκεται το καθολικό νεκροταφείο (στους Αμπελόκηπους είναι, πίσω από το συμμαχικό νεκροταφείο του Ζέιτενλικ) και φαντάζομαι πολύ λιγότεροι γνωρίζουν ότι ένα τέτοιο μνημείο, όπως ο οικογενειακός τάφος των Charnaud υπάρχει στη Θεσσαλονίκη (για τους Charnaud ούτε λόγος φυσικά…). Ευανάγνωστο κείμενο, φωτογραφίες σε πολύ καλή ανάλυση, σωστά ταξινομημένο υλικό, ώστε να μην κουράζει τον αναγνώστη. Στις κάτω σελίδες πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Με τόσα πολλά ονόματα, που υπάρχουν, θεωρώ πως θα έπρεπε να υπάρχει ένα ευρετήριο ονομάτων. Πάντως συνολικά τη βρήκα μια πολύ προσεγμένη δουλειά και σε πολύ καλή τιμή.

Από τους συγγραφείς, τον Μπρέντα και τον Κρικέλη τους συναντάμε για πρώτη φορά στη Vivlioniki, ενώ τον Σπύρο Λαζαρίδη τον έχουμε δει σε κάποια βιβλία του. Ο Λαζαρίδης είναι ίσως ο σημαντικότερος μελετητής και ερευνητής της ιστορίας της Δυτικής Θεσσαλονίκης, με το έργο του «Η μοναξιά του Ζέιτενλικ» να θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα βιβλία, που έχουν γραφτεί συνολικά για την ιστορία της πόλης μας. Άλλα έργα του, που παρουσιάστηκαν στη Vivlioniki μπορείτε να δείτε εδώ, εδώ και εδώ.

Το βιβλίο χωρίζεται ουσιαστικά σε 4 κεφάλαια, εκ των οποίων το τέταρτο περιέχει φωτογραφικό υλικό από το καθολικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης.

  • Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η ιστορία της Καθολικής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης» και το υπογράφει ο Γρηγόρης Μπρέντας. Σε αυτό ο συγγραφέας ξεκινά χρονικά από τα πρώτα χρόνια της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης, η οποία μπορεί να υπερηφανεύεται ότι ιδρύθηκε από τον Απόστολο Παύλο. Άλλωστε η πρώτη επιστολή του Παύλου προς τους Θεσσαλονικείς θεωρείται το παλαιότερο γραπτό κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης. Λίγοι νομίζω γνωρίζουν ότι η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης αρχικά ήταν υπό τη δικαιοδοσία του Πάπα της Ρώμης και όχι υπό τη δικαιοδοσία του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Ο λόγος δε, που ο εκάστοτε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης ονομάζεται και «Παναγιότατος» έχει τις ρίζες του σε εκείνα τα χρόνια και μπορείτε να τον διαβάσετε στο βιβλίο. Πολύ σημαντικές οι αναφορές, που γίνονται τόσο στην άλωση της πόλης από τους Νορμανδούς, όσο και στο Λατινικό Βασίλειο της Θεσσαλονίκης, για το οποίο είχαμε δει κάποια πράγματα σε προηγούμενη ανάρτηση στη Vivlioniki. Με κείμενα σχετικά με τους Ιησουίτες μοναχούς και την πρώτη εγκατάσταση Φράγκων στη Θεσσαλονίκη φτάνουμε στο χτίσιμο του πρώτου καθολικού ναού, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Λουδοβίκο και η θεμελίωσή του έγινε το 1743, ενώ στη συνέχεια γίνονται αναφορές τόσο για τους Λαζαριστές, όσο και για την καθολική κοινότητα με πολλές λεπτομέρειες τόσο για την ανάπτυξή της, όσο και για τα προβλήματα, που αυτή αντιμετώπιζε. Ακολουθούν κείμενα για την πορεία της κοινότητας στον 20ο αιώνα και στο πόσο αυτή επηρεάστηκε από τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, αλλά και με τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους. Συνολικά πρόκειται για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο, όπου ο αναγνώστης μπορεί να βρει πάρα πολύ σημαντικές πληροφορίες για τη Θεσσαλονίκη και για τη Φράγκικη κοινότητά της.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Οι Καθολικοί δυτικά» και το υπογράφει ο Σπύρος Λαζαρίδης. Εδώ ο συγγραφέας επικεντρώνεται στο έργο των Λαζαριστών στη Θεσσαλονίκη, το οποίο ήταν ιδιαίτερα σπουδαίο, αν και για εθνικούς και θρησκευτικούς λόγους έχει υποβαθμιστεί η αξία του. Εδώ επίσης ο αναγνώστης θα βρει πληροφορίες σχετικά με την ιστορία του καθολικού νεκροταφείου. Με πάρα πολλές αναφορές σε ονόματα, ίσως κουράσει λίγο τον αναγνώστη, αλλά ο τρόπος γραφής του Λαζαρίδη προσδίδει στο κείμενο μια συναρπαστική χροιά.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Βιογραφίες επωνύμων» και υπογράφεται πάλι από τον Γρηγόρη Μπρέντα. Εδώ ο συγγραφέας ασχολείται με το έργο μερικών «ενοίκων» του Καθολικού Νεκροταφείου, των πιο επώνυμων εξ αυτών. Μερικούς τους γνωρίζουμε όλοι, όπως τον Pierro Arrigoni και τον Vitaliano Poselli, σπουδαίους αρχιτέκτονες, των οποίων κομμάτι από το έργο κοσμεί ακόμη και σήμερα τη Θεσσαλονίκη. Λιγότερο γνωστός, αλλά με σημαντικό έργο και ο Γάλλος αρχιτέκτονας Joseph Pleyber.
  • Τέλος, το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Τα Καθολικά Κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης – Φωτογραφικό Λεύκωμα» και μεταφέρει τον αναγνώστη μέσα από το φακό του Κώστα Κρικέλη στον άγνωστο, στους περισσότερους, χώρο του Καθολικού Νεκροταφείου. Αξίζει να σταθούμε στο μαρμάρινο φέρετρο της Ερνεστίνας, αλλά και στον οικογενειακό τάφο των Charnaud, με τα υπέροχα γλυπτά. Πολλά μνήματα δυστυχώς είναι παρατημένα και δύσκολα κάποιος θα βρεθεί να τα προσέξει ή να τα συντηρήσει, αν και αξίζει να σημειωθεί ότι στο νεκροταφείο ακόμη και σήμερα γίνονται ταφές.

Τον κόσμο των Φράγκων της Θεσσαλονίκης τον γνώρισα αρχικά μέσα από τα κείμενα του Μάριου Μαρίνου Χαραλάμπους, ο οποίος γοητευμένος από τον κόσμο αυτόν είχε αφιερώσει πολλές σελίδες για αυτόν, τόσο στα ποιήματα, όσο και στις έρευνές του. Το βιβλίο αυτό της σημερινής ανάρτησης προσεγγίζει τη Φράγκικη Κοινότητα της Θεσσαλονίκης περισσότερο με ιστορικό ύφος, παρά με μυθιστορηματικό και το θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό, καθώς, όπως γράφεται και στο οπισθόφυλλο «Η Κοινότητα των «Φράγκων», σαν μια ασήμαντη για τους ιστοριογράφους λεπτομέρεια στον κορμό της Θεσσαλονίκης, λείπει από τις περισσότερες εξιστορήσεις για την πόλη…». Την αδικία αυτή έρχεται να διορθώσει το έργο των Μπρέντα, Λαζαρίδη και Κρικέλη, σε μια πολύ όμορφη έκδοση, αναδεικνύοντας για άλλη μια φορά το πολύχρωμο μωσαϊκό της πόλης μας, το οποίο της έδιδε την ξεχωριστή, αρχοντική ομορφιά της.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΡΙΚΕΛΗΣ, Κώστας, ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ, Σπύρος, ΜΠΡΕΝΤΑΣ, Γρηγόρης, Συγγραφείς

Λογοτεχνική και πολιτισμική κίνηση στη Θεσσαλονίκη: Τα πρώτα βήματα

Σάρωση_20180116

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Δημιουργική λογοτεχνία στη Θεσσαλονίκη (1850-1912)

Συγγραφέας: Κωνσταντίνος Πλαστήρας

Έκδοση: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (2009)

ISBN: 978-960-7265-94-4

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Όταν μιλάμε για λογοτεχνία στη Θεσσαλονίκη, κυρίως αναφερόμαστε στην περίοδο μετά το Μεσοπόλεμο και τη γενιά του 1930, με παρουσίες όπως του Πεντζίκη, του Ξεφλούδα, του Γιαννόπουλου και του Δέλιου, οι οποίοι θεωρούνται πρωτοπόροι. Στη συνέχεια εμφανίστηκαν πολλοί ποιητές και πεζογράφοι, οι οποίοι συνέχισαν αυτήν την παράδοση και φτάσαμε μέχρι τις μέρες μας, με τα κείμενα πολλών νέων λογοτεχνών να εμπλουτίζουν διαρκών την κληρονομιά της πόλης μας σε αυτόν τον τομέα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης θα μας πάει πάνω από έναν αιώνα πίσω, όταν η Θεσσαλονίκη ήταν ακόμη πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και κατά τα μέσα του 19ου αιώνα γίνονταν τα πρώτα βήματα της ελληνικής λογοτεχνίας στη Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο είναι έργο της ζωγράφου Θάλειας Φλωρά-Καραβία και απεικονίζει την πόλη το 1913. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες, καθώς επίσης ευρετήριο ονομάτων και φυσικά η βιβλιογραφία. Στο κάτω μέρος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές.

Τον συγγραφέα τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από ένα μικρό βιβλίο, που είχε κυκλοφορήσει από την ΕΜΣ ως ευχετήριο φυλλάδιο το 2016.

Το θέμα του βιβλίου αποτέλεσε τη διδακτορική διατριβή του συγγραφέα στο τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, οπότε το ύφος ίσως δυσκολέψει κάπως τον αναγνώστη, χωρίς όμως να είναι αδύνατον να διαβαστεί. Ο Πλαστήρας χώρισε το υλικό της έρευνάς του σε δύο μέρη. Το πρώτο καλύπτει το χρονικό διάστημα από το 1850 (χρονιά ίδρυσης του πρώτου ελληνικού τυπογραφείου στη Θεσσαλονίκη) έως το 1897 και το δεύτερο από το 1897 έως το 1912. Το δεύτερο μέρος είναι πολύ μεγαλύτερο και περιέχει περισσότερες λεπτομέρειες, για αυτό κιόλας είναι και χωρισμένο σε 3 κεφάλαια, ένα για τη γενική ατμόσφαιρα και τον πολιτισμό στην πόλη, ένα αφιερωμένο στις εφημερίδες κυρίως και ένα τρίτο, που μιλάει για τη λογοτεχνική κίνηση καθαρά. Πέρα όμως από αυτά, που αποτελούν το κύριο θέμα του βιβλίου, υπάρχει ένα εξαιρετικό επίμετρο, όπου ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει, μαζί με κάποιους πίνακες και συμπληρωματικά στοιχεία, λογοτεχνικά κείμενα αυτών των πρώτων πεζογράφων, που εμφανίστηκαν στη Θεσσαλονίκη και τα οποία πολύ δύσκολα μπορεί να βρει σε άλλα βιβλία.

Προσωπικά απόλαυσα και τα δύο μέρη, αν και το πρώτο μου φάνηκε περισσότερο ενδιαφέρον, καθώς για το δεύτερο είχα ήδη διαβάσει κάποια πράγματα. Σήμερα είναι δύσκολο για κάποιον να φανταστεί το πώς ήταν η Θεσσαλονίκη την περίοδο μεταξύ 1850 και 1912 και πώς αισθάνονταν οι λογοτέχνες εκείνης της εποχής, οι οποίοι παρουσίαζαν το έργο τους σε ένα κοινό, που μάλλον δεν ήταν συνηθισμένο και εκπαιδευμένο σε πεζογραφία και ποίηση. Τα μέσα ήταν ελάχιστα (δύο ήταν οι σημαντικότερες ελληνικές εφημερίδες με μάλλον μικρή κυκλοφορία), υπήρχαν προβλήματα λογοκρισίας, η επικοινωνία με άλλους πνευματικούς κύκλους ήταν περιορισμένη και ο κόσμος, που θα διάβαζε τα έργα τους και θα μπορούσε να τα εκτιμήσει ήταν μάλλον λίγος. Στα πρώτα βήματα τα κείμενα προσπαθούσαν να ακολουθήσουν το ρεύμα του ρομαντισμού, το οποίο όμως εκείνη την εποχή είχε αρχίσει να σβήνει. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, τα περισσότερα κείμενα, που έχουμε από εκείνη την εποχή δεν είχαν κάποια ιδιαίτερη αξία λογοτεχνική, μάλλον είναι περισσότερο σημαντικά για ιστορικούς λόγους. Άλλωστε τα ονόματα της πλειοψηφίας των λογοτεχνών έχουν ξεχαστεί, όπως και αρκετά από τα έργα τους.

Πέρα όμως από τη λογοτεχνία, ο Πλαστήρας μέσα από την έρευνά του μας παρουσιάζει πληροφορίες για την κίνηση στο θέατρο, τη μουσική, τις εφημερίδες, τα βιβλιοπωλεία και τις εκδόσεις. Ειδικά για το χρονικό διάστημα από το 1897 έως το 1912 υπάρχει πολύ υλικό.

Σχετικά θέματα με αυτά του βιβλίου έχουν και τα έργα του Κώστα Τομανά για το θέατρο και την καλλιτεχνική ζωή στη Θεσσαλονίκη, αλλά και τα βιβλία του Χριστιανόπουλου, που είχαν κυκλοφορήσει από τον Ραγιά σχετικά με τη λογοτεχνία και τις παλιές εφημερίδες στην πόλη μας. Τέλος ο Κανδυλάκης έχει πάρα πολύ υλικό σχετικό στα δικά του βιβλία.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Περισσότερο νομίζω ως βιβλίο αναφοράς αξίζει να διαβαστεί, αν και το έργο διαβάζεται και μονορούφι. Μέσα στην επιστημονική αφήγηση υπάρχουν και πολλά ιστορικά στοιχεία για τη Θεσσαλονίκη και για τους Θεσσαλονικείς. Βρήκα συγκινητικό επίσης το να διαβάζω για τις πρώτες προσπάθειες, που έγιναν για τη δημιουργία λογοτεχνίας σε μια πόλη, που για αιώνες φαινόταν να μην κινείται τίποτα. Σήμερα αν κάποιοι διαβάσουν τα ποιήματα εκείνης της περιόδου μπορεί να τους φανούν αστεία. Δεν κατάφεραν να γίνουν κλασσικά, αλλά από μία έννοια ήταν πρωτοπόρα.

Σχολιάστε

Filed under Γενικά, ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ, Κωνσταντίνος

Το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα για την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης 1912-1913

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας

Έκδοση: University Studio Press (2011)

ISBN: 978-960-12-2065-9

Τιμή: Περίπου €45

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 2012 η Θεσσαλονίκη γιόρτασε τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της πόλης από τους Οθωμανούς και την προσάρτησή της στο ελληνικό κράτος. Για το γεγονός γράφτηκαν πάρα πολλά βιβλία, μερικά εξ αυτών δε ήταν ιδιαίτερα αξιόλογα. Ίσως το πιο πλήρες ιστορικό βιβλίο, το οποίο περιγράφει εκείνη την περίοδο είναι αυτό της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Το εξώφυλλο κοσμεί φωτογραφία του πολύ γνωστού πίνακα του Πολύκλειτου Ρέγκου, με την είσοδο του τότε Βασιλέα Γεώργιου Α’ με τον υιό και διάδοχό του Κωνσταντίνο. Οι πηγές και η βιβλιογραφία βρίσκονται στο πίσω μέρος του βιβλίου. Κάποιες σημειώσεις υπάρχουν και στο κάτω μέρος μερικών σελίδων. Ευανάγνωστο κείμενο και άριστα ταξινομημένο υλικό. Οι δε φωτογραφίες είναι πάρα πολλές, μερικές σπάνιες, καθώς δεν τις έχουμε δει σε άλλες εκδόσεις. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών ανήκει στη συλλογή του συγγραφέα.

Το συγγραφικό έργο του Γιάννη Μέγα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την ιστορία της Θεσσαλονίκης, καθώς έχει καταπιαστεί με πάρα πολλά ζητήματα του παρελθόντος και έχει καταφέρει να τα αναλύσει σε βάθος και με αντικειμενικότητα, μετά από πολύχρονες έρευνες. Και όλα αυτά από έναν άνθρωπο, ο οποίος δεν είναι ιστορικός, εργάστηκε ως πολιτικός μηχανικός! Στη Vivlioniki έχουν παρουσιαστεί κάποια από αυτά τα βιβλία (για τους Βαρκάρηδες, την επανάσταση των Νεότουρκων, τις εμπειρίες περιηγητών για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, το λεύκωμα με τις φωτογραφίες του Λυκίδη, το λεύκωμα για τη ζωή της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, το λεύκωμα για την επίσκεψη του Σουλτάνου Mehmet Reşat, το βιβλίο για τη Θεσσαλονίκη του 1896), ενώ είναι και επιμελητής της εξαιρετικής σειράς του University Studio Press για τη Θεσσαλονίκη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 14 κεφάλαια και τον επίλογο. Ακολουθείται χρονολογική σειρά, ξεκινώντας από την περίοδο λίγο πριν την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων και φτάνει ουσιαστικά έως τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου, με την οποία έληξε επίσημα και ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος. Σε πολλά από αυτά τα κεφάλαια, στο τέλος υπάρχουν κάποια πολύ χρήσιμα ένθετα, στα οποία αναλύονται κάποια επιμέρους ζητήματα, εξαιρετικά σημαντικά και αυτά. Όλο το υλικό περιγράφεται με απλό και κατανοητό τρόπο και αποτελεί προϊόν μεγάλης έρευνας. Θαύμασα το γεγονός ότι ο Μέγας προσεγγίζει το θέμα του χωρίς φανατισμούς, μελετώντας πηγές όχι μόνο ελληνικές. Αν θα έπρεπε κάποια κεφάλαια να ξεχωρίσω, σίγουρα θα ήταν το 5ο και 6ο, που περιγράφουν τα γεγονότα της 26ης και 27ης Οκτωβρίου 1912 αντίστοιχα, το 10ο, που μιλάει για τις προσπάθειες ενσωμάτωσης της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας στο ελληνικό κράτος, αλλά και το 12ο, που είναι αφιερωμένο στη δολοφονία του Βασιλέως Γεωργίου Α’. Πάντως τονίζω, πως όλο το βιβλίο έχει να πει πολλά πράγματα στον αναγνώστη, καθώς στις σελίδες του υπάρχει υλικό γνωστό, αλλά και άγνωστο στους περισσότερους. Οι φωτογραφικό δε υλικό, που συνοδεύει τα κείμενα είναι μοναδικό και τεκμηριωμένο.

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Από τα σημαντικότερα ιστορικά κείμενα για το παρελθόν της Θεσσαλονίκης και από μια περίοδο πολυτάραχη, που όρισε σε πολύ μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της πόλης. Σε μια πολύ καλή έκδοση ποιοτικά και ύφος μοντέρνο και κατανοητό από κάθε αναγνώστη, έργο συνολικά αντάξιο του ονόματος του συγγραφέα.

 

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Όταν η Θεσσαλονίκη είχε χειμάρρους, ποτάμια και ρυάκια

img051

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη των νερών

Συγγραφέας: Γιώργος Μπλιώνης, Μιχάλης Τρεμόπουλος

Έκδοση: Αντιγόνη (2017)

ISBN: 978-618-82604-2-9

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από λίγο καιρό ζήσαμε την τραγωδία στη Μάνδρα με τις πλημμύρες, οι οποίες άφησαν πίσω τους πάνω από 20 νεκρούς και υλικές καταστροφές τεράστιες. Η ευθύνη του ανθρώπινου παράγοντα αποδείχτηκε μεγάλη, όχι τόσο στην αντιμετώπιση της πλημμύρας, όσο στην παρέμβασή του σε χειμάρρους, ρυάκια και ποταμούς, η οποία είχε ως αποτέλεσμα να μην μπορεί η τεράστια ποσότητα νερού να διοχετευθεί με σωστό τρόπο προς τη θάλασσα. Λίγο καιρό πριν τα γεγονότα στη Μάνδρα είχε κυκλοφορήσει το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο μιλάει, όπως γράφει στον υπότιτλο, για την τοπογραφία των χειμάρρων και των υδατικών πόρων της Θεσσαλονίκης από την αρχαιότητα έως τις μέρες μας. Μαζί με το βιβλίο για της κρήνες της πόλης, που επίσης κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό, μας δίνει μια πολύ καθαρή εικόνα για την αξία και την ιστορία του νερού στη Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία. Πάρα πολλές χρήσιμες και σπάνιες (μερικές εξ αυτών) φωτογραφίες, σχέδια και χάρτες, που βοηθούν τον αναγνώστη να κατανοήσει τα όσα γράφονται στο κείμενο. Υλικό ταξινομημένο σωστά και με γλώσσα κατανοητή στους περισσότερους. Ευανάγνωστο κείμενο, στο τέλος κάποιων σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές παραπομπές. Η έκδοση πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη της ΕΥΑΘ, της ΔΕΘ-HELEXPO και του ιδρύματος μελετών Heinrich Böll. Το βιβλίο προλογίζουν οι Πολυξένη Αδάμ-Βελένη, Νίκος Καλογήρου και Παρασκευάς Σαββαΐδης.

Από τους συγγραφείς του βιβλίου, τον Γιώργο Μπλιώνη τον συναντάμε για πρώτη φορά στη Vivlioniki, ενώ τον Μιχάλη Τρεμόπουλο τον έχουμε δει από το εξαιρετικό του βιβλίο αφιερωμένο στην ιστορία της αεροπορίας στη Θεσσαλονίκη. Βέβαια η συμμετοχή του στα οικολογικά κινήματα και τις δράσεις αυτών τον έχουν κάνει πιο γνωστό στο ευρύ κοινό και αυτό το βιβλίο είναι πιο σχετικό με αυτή του τη δραστηριότητα.

Το κυρίως θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 7 κεφάλαια και τον επίλογο. Ακολουθείται χρονική σειρά, αρχίζοντας από τα προϊστορικά χρόνια και φτάνοντας έως τις σύγχρονες ημέρες. Σε αυτά τα κεφάλαια περιγράφεται η πορεία των χειμάρρων, των υπογείων νερών, των ποταμιών γύρω από τη Θεσσαλονίκη ή και μέσα στο χώρο της περίκλειστης από τα τείχη πόλης. Η ιστορία της πόλης και η ανάπτυξή της, αλλά ακόμη και η επιλογή της συγκεκριμένης θέσης από τον Κάσσανδρο για το χτίσιμο της Θεσσαλονίκης, όλα αυτά ήταν άμεσα συνδεδεμένα με την ύπαρξη του νερού. Αυτό είναι κάτι, που δεν μπορούμε ίσως σήμερα να το συνειδητοποιήσουμε, αλλά αν αναλογιστούμε τον αριθμό των λουτρών στην πόλη και τη θέση τους, τα πλατάνια της πόλης και αν κοιτάξουμε σε παλιές φωτογραφίες, μπορούμε να καταλάβουμε ότι σε πολλά σημεία, που σήμερα βλέπουμε άσφαλτο και πανύψηλες πολυκατοικίες, παλαιότερα υπήρχαν ρέματα, χείμαρροι και ρυάκια, τα οποία αποτελούσαν κομμάτι του περιβάλλοντος της παλαιάς πόλης, αλλά και των γύρω περιοχών. Στη λογοτεχνία της πόλης υπάρχουν πολλές αναφορές για αυτά τα θέματα, τα πρώτα βιβλία, που μου έρχονται στο νου είναι του Παπασπύρου, του Σιμώτα, του Ροδοκανάκη και του Θωμαΐδη.

Από τα κεφάλαια του βιβλίου όλα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, είναι πολύ καλογραμμένα και παρέχουν πολλές και χρήσιμες πληροφορίες στον αναγνώστη. Προσωπικά ξεχωρίζω το πρώτο (Από την προϊστορία, στην πόλη της Θεσσαλονίκης) και το δεύτερο (Η αρχαία ιστορία των χειμάρρων εντός των τειχών) κεφάλαιο, καθώς παρουσιάζουν την εικόνα του περιβάλλοντος της πόλης από τη νεολιθική εποχή έως τα και τα ρωμαϊκά χρόνια με αναφορές σε χειμάρρους, που βρίσκονταν ΜΕΣΑ στην πόλη, όπως αυτή ορίζονταν από τα τείχη της. Ξεχωρίζω επίσης το έβδομο κεφάλαιο (Σκιαγράφηση ενός οικολογικού τρόπου διαχείρισης), γιατί εκεί υπάρχουν προτάσεις συγκεκριμένες, οι οποίες θα άλλαζαν την εικόνα της πόλης προς το καλύτερο, μου φάνηκε δε πολύ ενδιαφέρουσα η πρόταση για την αποκατάσταση ανοικτής κοίτης ή ανάδυση (daylighting) κάποιων χειμάρρων, δηλαδή το «ξεμπάζωμα» ας πούμε των χειμάρρων ή κομματιών τους. Όπως είπα και πριν όλα τα κεφάλαια έχουν ενδιαφέρον, ξεχώρισα τα συγκεκριμένα σύμφωνα με τα δικά μου ενδιαφέροντα.

Σήμερα έχουν μείνει κάποιες ονομασίες να θυμίζουν στους κατοίκους την ύπαρξη αυτών των πραγμάτων. Δενδροπόταμος, ρέμα Υφανέτ, ρέμα Κωνσταντινίδη, ρέμα Στρατηγείου είναι τα πιο γνωστά, που χρησιμοποιούνται ακόμη από τους πολίτες, μηχανικά ίσως, αλλά διατηρώντας την ιστορία της περιοχής.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Μιλάει για την ιστορία της πόλης, αποκαλύπτει πράγματα, που είναι πολύ δύσκολο να φανταστεί ο σύγχρονος κάτοικος σχετικά με την εικόνα της Θεσσαλονίκης στο παρελθόν και προτείνει αλλαγές, που θα μπορούσαν να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής και την εικόνα της πόλης. Είναι από τα βιβλία, τα οποία πιστεύω θα συναντήσουμε πολλές φορές στο μέλλον στις σελίδες βιβλιογραφικών πηγών άλλων έργων.

2 Σχόλια

Filed under ΜΠΛΙΩΝΗΣ, Γιώργος, Συγγραφείς, ΤΡΕΜΟΠΟΥΛΟΣ, Μιχάλης

Ένας εξαιρετικός κατάλογος για μία εξαιρετική έκθεση

img050

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το τέλος της παλιάς μας πόλης – Θεσσαλονίκη 1870-1917

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: ΜΙΕΤ (2017)

ISBN: 978-960-250-696-7

Τιμή: Περίπου €7

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τις μέρες αυτές διοργανώνεται στο Πολιτιστικό Κέντρο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τράπεζας (ΜΙΕΤ), το οποίο στεγάζεται στη Βίλα Καπαντζή επί της Βασ. Όλγας, μια έκθεση με τίτλο «Το τέλος της παλιάς μας πόλης, Θεσσαλονίκη 1870-1917». Ο κατάλογος της έκθεσης αυτής, η οποία ξεκίνησε στις 15 Νοεμβρίου και θα διαρκέσει έως τις 18 Φεβρουαρίου 2018, είναι το θέμα της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι εκπληκτική, αντάξια του κύρους και της ποιότητας των εκδόσεων του ΜΙΕΤ. Χρησιμοποιήθηκε χαρτί Tatami ivory των 135gr. Οι φωτογραφίες είναι σε πολύ καλή ανάλυση και πεντακάθαρες. Κείμενα ευανάγνωστα. Στο τέλος τα κείμενα είναι γραμμένα και στην αγγλική γλώσσα. Υπάρχει ένα ένθετο, το οποίο παρουσιάζει κάποιες σπάνιες φωτογραφίες, ένα πανόραμα των Robert Weir Schultz και Sidney Howard Barnsley του 1890 και τη σύγκριση των δύο παλαιότερων, όπως νομίζαμε μέχρι πρόσφατα, φωτογραφιών της Θεσσαλονίκης, αυτή του Herbert Sayce και αυτή του Josef Szekely, οι οποίες είχαν παρουσιαστεί σε παλαιότερες εκδόσεις του ΜΙΕΤ. Αρχοντική δουλειά, πολυτελής και πανέμορφη.

Στον κατάλογο υπάρχουν 7 κείμενα. Κάποια από αυτά έχουν γραφτεί από ανθρώπους, που έχουν παρουσιάσει σημαντικότατο έργο σχετικά με το παρελθόν της Θεσσαλονίκης (Γιάννης Επαμεινώνδας, Βασίλης Γούναρης, Ευάγγελος Χεκίμογλου, Αλέκα Καραδήμου-Γερόλυμπου, Βασίλης Κολώνας, Μαρία Καμπούρη-Βαμβούκου). Τα κείμενα φυσικά είναι μικρά, καθώς αποτελούν κομμάτι ενός καταλόγου έκθεσης:

  • Ο Γιάννης Επαμεινώνδας υπογράφει το κείμενο με τίτλο «Το τέλος της παλιάς μας πόλης», το οποίο νομίζω στους περισσότερους φέρνει στο νου τον τίτλο του βιβλίου του Δημήτρη Χατζή «Το τέλος της μικρής μας πόλης». Εδώ ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι άσχετα από το γεγονός ότι οι περισσότεροι θεωρούμε ότι η πόλη άλλαξε πρόσωπο μετά την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, εν τούτοις οι περισσότερες και βαθύτερες αλλαγές τόσο στην όψη, όσο και στην πληθυσμιακή της δομή έγιναν πολύ μετά από τότε και για διαφορετικούς λόγους.
  • Ο Βασίλης Γούναρης στο κείμενό του με τίτλο «Αναζητώντας την ταυτότητα της Θεσσαλονίκης στις στάχτες της πυρκαγιάς του 1917» υποστηρίζει ότι ήταν μοιραίο να υπάρξουν αλλαγές στη Θεσσαλονίκη και να μοιάζει περισσότερο με Ευρωπαϊκή, παρά με Ανατολίτικη πόλη, απλά η Μεγάλη Πυρκαγιά επιτάχυνε αυτές τις διαδικασίες και τις διευκόλυνε ίσως.
  • Το επόμενο κείμενο υπογράφει ο Δρ Ρόντερικ Μπέιλυ και αναφέρεται σε φωτογραφικό υλικό από τις Βρετανικές δυνάμεις, που βρίσκονταν στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Μεγάλης Πυρκαγιάς και οι οποίες βρίσκονται στην έκθεση.
  • Ο Ευάγγελος Χεκίμογλου στο κείμενό του με τίτλο «Η πυρκαγιά και η μεσαία τάξη» μιλάει για τις κοινωνικές αλλαγές, που έφερε η Μεγάλη Πυρκαγιά στον πληθυσμό της πόλης και στην αναδιανομή της γης, που ήταν αποτέλεσμα του τρόπου, που επιλέχτηκε από το Κράτος να χτιστεί η νέα Θεσσαλονίκη.
  • Η Αλέκα Καραδήμου-Γερόλυμπου, μια συγγραφέας με πολύ και σημαντικό έργο πάνω στο θέμα της Μεγάλης Πυρκαγιάς, γράφει ένα κείμενο με τίτλο «Αντιδράσεις Θεσσαλονικέων στον ανασχεδιασμό της πόλης μετά την πυρκαγιά του 1917» και στο οποίο περιγράφει τις πρώτες αντιδράσεις στο σχέδιο ανοικοδόμησης της πόλης και υποστηρίζει ότι οι αλλαγές στην κατανομή της γης είχαν κυρίως ταξικά χαρακτηριστικά και όχι εθνικά ή φυλετικά.
  • Ο Βασίλης Κολώνας στο κείμενό του με τίτλο «Σχέδια του Ernest Hebrard από τη συλλογή Αλέξανδρου και Στέφανου Καλλιγά» σχολιάζει ένα εξαιρετικό εύρημα, το τοπογραφικό διάγραμμα της Αριστοτέλους, όπως το είχε οραματιστεί ο Γάλλος πολεοδόμος.
  • Τέλος η Μαρία Καμπούρη-Βαμβούκου στο κείμενο με τίτλο «Η καθημερινότητα στη Θεσσαλονίκη, 1917» επικεντρώνεται στους Θεσσαλονικείς τους «αφανείς» και στον τρόπο, που αυτοί έδιναν το χρώμα στην πόλη πριν την Μεγάλη Πυρκαγιά, προσπαθώντας εν συντομία να παρουσιάσει τη ρουτίνα της πόλης.

Πέρα από τα πολύ ενδιαφέροντα κείμενα, ο αναγνώστης μπορεί να βρει και σε άριστη ποιότητα τη φωτογραφία με το θαλάσσιο τείχος της Θεσσαλονίκης, η οποία εντοπίστηκε πριν λίγο καιρό από τον Ζαχαρία Σεμερτζίδη και παρουσιάστηκε στην ομάδα του Facebook «Παλιές φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης» στις 23 Σεπτεμβρίου και για την οποία έγινε τόσος λόγος αν όντως απεικονίζεται η πόλη μας ή όχι. Η αγάπη και το μεράκι κάποιων ανθρώπων για το παρελθόν και για την πόλη γενικότερα είχε ως αποτέλεσμα να ταυτοποιηθεί η εικόνα και να αποδειχτεί ότι όντως η πόλη αυτή είναι η Θεσσαλονίκη. Στο βιβλίο υπάρχει και σχολιασμός της εικόνας.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό ή για να είμαι ακριβής, τον κατάλογο της έκθεσης. Αν δεν έχετε πάει στην έκθεση, να φροντίσετε να το κάνετε, ο κατάλογος είναι σαν «ορεκτικό». Αλλά και μόνο για το φωτογραφικό του υλικό και τα κείμενα αξίζει να αποκτήσετε την έκδοση αυτή, η τιμή του αναλογικά με την ποιότητα του καταλόγου είναι αστεία. Πάρα πολύ όμορφη δουλειά, πραγματικό κόσμημα.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Μικρό βιβλίο σχετικά με τις τοιχογραφίες της Νέας Παναγίας Θεσσαλονίκης

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Συντήρηση των τοιχογραφιών στο Ιερό Βήμα της Νέας Παναγίας Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Ιωάννης Κανονίδης, Πελαγία Μάστορα

Έκδοση: Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης (2000)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Αν ρωτήσουν κάποιον σχετικά με τις εκκλησίες της Θεσσαλονίκης, το μυαλό του θα πάει πρώτα στην Αχειροποίητο, στην Αγία Σοφία, την Παναγία Χαλκεών ή σε κάποιον άλλον από τους ναούς, που χτίστηκαν κατά την περίοδο της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης. Υπάρχουν όμως στην πόλη και υστεροβυζαντινοί ναοί, που χτίστηκαν δηλαδή κατά την περίοδο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης και οι οποίοι μπορεί να μην είναι τόσο μεγάλοι και λαμπροί όσο οι παλαιότεροί τους, αλλά έχουν το δικό τους ενδιαφέρον, τη δική τους ιστορία και ομορφιά. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μιλάει για έναν τέτοιο ναό αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, πιο γνωστό στους Θεσσαλονικείς ως Νέα Παναγία, που βρίσκεται στη γωνία Μητροπόλεως και Δημητρίου Γούναρη, στο κέντρο της πόλης.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Βιβλιογραφία και φωτογραφίες (έγχρωμες ευτυχώς όλες) υπάρχουν στο πίσω μέρος του βιβλίου. Την εποπτεία και την επιμέλεια του βιβλίου είχε αναλάβει ο πολύ γνωστός μας Χαράλαμπος Μπακιρτζής. Το βιβλίο ανήκει σε μια σειρά, που είχε κυκλοφορήσει παλαιότερα η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης με τίτλο «Τετράδια Αρχαιολογίας». Στο διαδίκτυο δεν βρήκα πολλά άλλα τεύχη, που να κυκλοφόρησαν, αυτό το βιβλίο πάντως ήταν το πρώτο της σειράς. Εντύπωση μου κάνει το γεγονός, ότι τα ονόματα των συγγραφέων δεν αναφέρονται στο εξώφυλλο, αλλά στον πρόλογο του Μπακιρτζή, δεν μπορώ να καταλάβω τη σκοπιμότητα αυτήν.

Το θέμα του βιβλίου είναι πάρα πολύ συγκεκριμένο, όπως άλλωστε το φανερώνει και ο τίτλος. Στις λίγες σελίδες του μικρού αυτού βιβλίου πάντως ο αναγνώστης μπορεί να βρει στοιχεία για την ιστορία του ναού, ο οποίος χτίστηκε το 1727 στη θέση μιας παλιάς βυζαντινής μονής, που είχε καεί το 1690. Στα μέσα του 19ου αιώνα έγιναν κάποιες εργασίες επέκτασης του ναού, ενώ το 1928 φτιάχτηκε το πρόπυλο με το κωδωνοστάσιο (το οποίο δεν άντεξε στο σεισμό του 1978). Οι τοιχογραφίες έγιναν και αυτές σε τρεις φάσεις, με την πρώτη να υπολογίζεται περίπου το 1730, η δεύτερη στα μέσα του 19ου αιώνα και η τρίτη μόλις το 1935. Προσπάθειες συντήρησης των τοιχογραφιών, αλλά και όλου του ναού, είχαν γίνει και στο παρελθόν, στο βιβλίο αυτό περιγράφονται οι ενέργειες και οι προσπάθειες, που έγιναν από τον Απρίλιο του 1998 έως τον Μάρτιο του 1999. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η άποψη, πως πολλές από της ζημιές στις τοιχογραφίες οφείλονται στην υγρασία, καθώς ο ναός φαίνεται να έχει χτιστεί στο επίπεδο της θάλασσας. Σκεφτείτε μόνο πού βρίσκεται σήμερα η θάλασσα και πού είναι η Νέα Παναγία!

Το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου έχει δυσκολίες στην κατανόηση για τον αναγνώστη, που δεν έχει εξειδικευμένες γνώσεις πάνω στην αρχιτεκτονική και τη συντήρηση έργων τέχνης. Προφανώς το βιβλίο αυτό δεν απευθύνεται στον μέσο αναγνώστη, αλλά σε αρχαιολόγους και ιστορικούς. Μπορεί όμως πιστεύω ο καθένας να κρατήσει κάποια ιστορικά στοιχεία αρκετά ενδιαφέροντα. Οι φωτογραφίες πάντως είναι σε καλή ανάλυση και βοηθούν αρκετά στην κατανόηση.

Ο λόγος, που μου άρεσε το βιβλίο είναι ότι μιλάει για έναν ναό, που ελάχιστοι μιλάνε για αυτόν, καθώς, όπως είπαμε και πριν, δεν έχει τη μεγαλοπρέπεια και την ομορφιά των βυζαντινών εκκλησιών της πόλης. Μου έδωσε δε και κίνητρο να παρατηρήσω τις τοιχογραφίες αυτές, κάποιες εκ των οποίων μοιάζουν σαν να δημιουργήθηκαν στην Παλαιολόγεια περίοδο. Αρκετά εξειδικευμένο έργο, αν θέλετε πιο γενικές γνώσεις μπορείτε να διαβάσετε κάποια άλλα βιβλία, όπως αυτό των Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου και Τούρτα. ή το βιβλίο των Τσακτσίρα, Παπάνθιμου, Μάντζιου και Καλογήρου.

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΝΟΝΙΔΗΣ, Ιωάννης, ΜΑΣΤΟΡΑ, Πελαγία, Συγγραφείς