Tag Archives: Οθωμανική Θεσσαλονίκη

Στοιχεία για το «Παπάφειο» ορφανοτροφείο, το «Θεαγένειο» νοσοκομείο, το «Χαρίσειο» γηροκομείο και το βρεφοκομείο «Άγιος Στυλιανός»

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το φιλανθρωπικό έργο στην Ελληνική Ορθόδοξη Κοινότητα Θεσσαλονίκης (1830-1928)

Συγγραφέας: Ιωάννης Ταγαράκης

Έκδοση: Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (1994)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €8

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης περιγράφει τις προσπάθειες και τις ενέργειες της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Θεσσαλονίκης να προσφέρει στα μέλη της κάποιες μορφές κοινωνικών παροχών και πιο συγκεκριμένα την ίδρυση και λειτουργία ενός Βρεφοκομείου, ενός Νοσοκομείου, ενός Γηροκομείου και ενός Ορφανοτροφείου. Είναι ένα θέμα για το οποίο μπορεί να έχουμε διαβάσει κάποια πράγματα παλαιότερα, αλλά πρώτη φορά στη Vivlioniki βλέπουμε ένα βιβλίο που επικεντρώνεται στο ζήτημα αυτό.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Στο τέλος υπάρχουν οι βιβλιογραφικές πηγές και τα αρχεία που ερευνήθηκαν. Υπάρχει και ένα παράρτημα με φωτογραφίες από κάποια έγγραφα. Στο κάτω μέρος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Στο εξώφυλλο του βιβλίου είναι μια φωτογραφία του παλιού κτιρίου της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, το οποίο δεν υπάρχει πια και βρισκόταν στο τετράγωνο που και σήμερα βρίσκεται ο Ι.Ν. του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και το Μητροπολιτικό Μέγαρο. Το βιβλίο είναι έκδοση του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης. Συμπαθητική έκδοση στο σύνολό της.

Το βιβλίο είναι η διδακτορική διατριβή του συγγραφέα που είχε υποβληθεί στο ΑΠΘ. Το ύφος πάντως και η γλώσσα δεν χαρακτηρίζονται από ακαδημαϊκή αυστηρότητα, οπότε το κείμενο διαβάζεται εύκολα από όλους.

Όπως είπαμε και πριν, το κύριο αντικείμενο του βιβλίου είναι η ίδρυση και η λειτουργία 4 ιδρυμάτων, του Βρεφοκομείου «Άγιος Στυλιανός», του Θεαγένειου Νοσοκομείου, του Χαρίσειου Γηροκομείου και του Παπάφειου Ορφανοτροφείου. Ο συγγραφέας επιλέγει να εξετάσει τη δράση τους από το 1840, όταν ιδρύεται το πρώτο από αυτά τα ιδρύματα (το Βρεφοκομείο) έως το 1928 όταν και με νόμο η λειτουργία αυτών των ιδρυμάτων πέρασε στην Κρατική ευθύνη.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 3 κύρια κεφάλαια και κάθε ένα από αυτά σε μικρότερα:

  • Το πρώτο κεφάλαιο δίνει στοιχεία για τη λειτουργία της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας και τη σχέση που είχε με την Μητρόπολη. Άλλωστε ο εκάστοτε Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης ήταν επικεφαλής τόσο της Αντιπροσωπείας της Κοινότητας, όσο και της Δημογεροντίας, αλλά και των Εφορειών. Στα χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης αυτά ήταν τα βασικά όργανα διοίκησης των Ελλήνων Θεσσαλονικέων τα οποία είχαν αρκετή εξουσία για μικρότερα θέματα που απασχολούσαν τα μέλη της Κοινότητας και την εκπροσωπούσαν στις συναλλαγές με την Κεντρική Οθωμανική εξουσία. Η διαχείριση και η λειτουργία των Ιδρυμάτων ήταν ευθύνη των οργάνων της Κοινότητας.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο είναι το κυρίως θέμα του βιβλίου όπου δίνονται στοιχεία για τη λειτουργία αυτών των ιδρυμάτων. Και τα 4 προήλθαν από δωρεές εύπορων πολιτών, το Βρεφοκομείο κυρίως από κληροδότημα του Αντώνιου Νίνη, το Νοσοκομείο από κληροδότημα του Θεαγένη Χαρίση, το Γηροκομείου από κληροδότημα του Δημητρίου Χαρίση και το Ορφανοτροφείο από κληροδότημα του Ιωάννη Παπάφη. Αυτό βέβαια ήταν απλά η αρχή, καθώς για τη λειτουργία των ιδρυμάτων αυτών χρειαζόντουσαν πολλά λεφτά τα οποία η Κοινότητα προσπαθούσε να βρει με πολλούς τρόπους.
  • Το τρίτο κεφάλαιο μιλάει κυρίως για το ρόλο της Εκκλησίας στη λειτουργία και συντήρηση αυτών των Ιδρυμάτων, με αναφορές και για τη συμβολή των ιερών ναών. Εδώ διαβάζουμε επίσης και για τις πηγές των οικονομικών πόρων που απαιτούνταν για το φιλανθρωπικό έργο.

Το βιβλίο έχει αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία, ειδικά στο δεύτερο κεφάλαιο. Σήμερα λειτουργούν και τα 4 αυτά ιδρύματα, αλλά εννοείται με διαφορετικό καθεστώς λειτουργίας από αυτό που είχαν πριν 150-180 χρόνια. Γενικά το ότι οι πληροφορίες για αυτά τα θέματα μαζεύτηκαν σε ένα βιβλίο είναι θετικό.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον. Διάβασα αρκετά πράγματα που δεν γνώριζα. Όπως και τα υπόλοιπα βιβλία του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης, δεν μπορείτε να το βρείτε στα βιβλιοπωλεία (για λόγους που δεν γνωρίζω και προτιμώ να μην σκεφτώ…), αλλά μόνο στο Κέντρο Ιστορίας, αν είστε τυχερός και το βρείτε ανοιχτό το δίωρο που έχουν ανοιχτό το ταμείο. Ειδάλλως σε ένα παλαιοβιβλιοπωλείο.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΤΑΓΑΡΑΚΗΣ, Ιωάννης

Ένα λεύκωμα των εκδόσεων του Εξάντα για τη Θεσσαλονίκη των πρώτων 60 χρόνων του 20ου αιώνα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εν Θεσσαλονίκη 1900-1960

Συγγραφέας: Χρίστος Ζαφείρης, Άρης Παπατζήκας

Έκδοση: Εξάντας (1994)

ISBN: 960-256-213-7

Τιμή: Περίπου €40

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα από τα σπουδαιότερα λευκώματα για το παρελθόν της Θεσσαλονίκης κατά τον 20ο αιώνα αποτελεί το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης. Κυκλοφόρησε πριν περίπου 25 χρόνια και διατηρεί ακόμη την αξία και τη ζωντάνια του ασχέτως του γεγονότος ότι εν τω μεταξύ βγήκαν πολλές άλλες εκδόσεις με παρόμοια θεματολογία.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Σκληρό εξώφυλλο, εξαιρετική ποιότητα χαρτιού, ευανάγνωστα κείμενα και φωτογραφικό υλικό σε πολύ καλή ανάλυση ώστε οι εικόνες να φαίνονται πεντακάθαρα. Τον πρόλογο τον υπογράφει η Μάγδα Κοτζιά, μια εμβληματική φιγούρα στο χώρο του βιβλίου της Θεσσαλονίκης, καθώς είχε ιδρύσει τις εκδόσεις του Εξάντα και είχε και ένα βιβλιοπωλείο στο κέντρο της πόλης. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποια βιβλιογραφικά στοιχεία.

Βιβλία του Χρίστου Ζαφείρη έχουμε δει αρκετά στη Vivlioniki. Από τους δύο τελευταίους οδηγούς του για την Θεσσαλονίκη των Εβραίων και τη Θεσσαλονίκη των Οθωμανών, μέχρι το πόνημά του για την Θεσσαλονίκη του έρωτα, την «τοπιογραφία» του για την πόλη, έναν ιδιαίτερο οδηγό πόλης που είχε γράψει, ένα βιβλίο για την περίοδο της Δικτατορίας στη Θεσσαλονίκη, ένα για τη Θεσσαλονίκη του ’60 και άλλα πολλά. Τον Άρη Παπατζήκα τον συναντάμε πρώτη φορά στο ιστολόγιο. Οι περισσότερες φωτογραφίες του βιβλίου ανήκουν στη συλλογή του, με εξαίρεση κάποιες λίγες, οι οποίες προέρχονται από άλλες πηγές, είτε δημόσιες συλλογές, είτε ιδιωτικές.

Στο βιβλίο υπάρχουν 4 ενότητες, οι οποίες ακολουθούν χρονολογική σειρά:

  • Η πρώτη ενότητα καλύπτει την περίοδο από το 1900 έως την απελευθέρωση της πόλης και την ένταξή της στο Ελληνικό Κράτος. Γίνεται λόγος για τον πολυπολιτισμικό της χαρακτήρα, το Μακεδονικό Αγώνα, την Επανάσταση των Νεότουρκων, τη Φεντερασιόν και φυσικά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων. Τα κείμενα είναι απλά και κατανοητά, με αρκετές λεπτομέρειες για κάποιον που δεν έχει ιδιαίτερες γνώσεις στα αναφερόμενα θέματα. Το φωτογραφικό υλικό είναι εξαιρετικό και μερικές εικόνες δεν τις έχω δει σε καμία άλλη έκδοση.
  • Η δεύτερη ενότητα είναι για την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου η Θεσσαλονίκη υποδέχτηκε εκατοντάδες χιλιάδες ξένους στρατιώτες από Γαλλία, Αγγλία, Ιταλία, Ρωσία κα. Σε αυτήν την περίοδο έγινε και η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, η οποία έπαιξε σημαντικότατο ρόλο στη μετέπειτα εξέλιξη της πόλης. Και εδώ έχουμε εξαιρετικό φωτογραφικό υλικό.
  • Η τρίτη ενότητα κάνει λόγο για την περίοδο του Μεσοπολέμου, με αναφορές στην έλευση των προσφύγων, την ίδρυση της ΔΕΘ και του ΑΠΘ, αλλά και γεγονότα που σημάδεψαν αυτήν την 20ετία. Οι φωτογραφίες και εδώ πάρα πολύ ενδιαφέρουσες.
  • Η τέταρτη ενότητα είναι για την περίοδο της Κατοχής, του Εμφυλίου και τα μεταπολεμικά χρόνια μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’60.

Στις φωτογραφίες αξίζει να σημειωθεί ότι ναι μεν ο αναγνώστης θα δει και στιγμές από μεγάλα ιστορικά γεγονότα, αλλά οι περισσότερες έχουν να κάνουν με τους ανθρώπους της πόλης και αυτοί είναι οι πρωταγωνιστές στις εικόνες. Είναι όλες ασπρόμαυρες και συνοδεύονται από επεξηγηματική σημείωση. Η περαιτέρω μελέτη τους δίνει πάρα πολλά στοιχεία για την πόλη.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο αυτό εξαιρετικό. Μια πολύ προσεγμένη δουλειά, η οποία δυστυχώς είναι εξαντλημένη και δεν γνωρίζω αν κάποια στιγμή στο μέλλον θα επανακυκλοφορήσει. Έχω δει ότι υπάρχει σε παλαιοβιβλιοπωλεία σε τιμή περίπου κοντά στα €20-€30.

Σχολιάστε

Filed under ΖΑΦΕΙΡΗΣ, Χρίστος, ΠΑΠΑΤΖΗΚΑΣ, Άρης, Συγγραφείς

Ένα βιβλιαράκι της Φιλόπτωχου Αδελφότητας Θεσσαλονίκης (νυν ΦΑΑΘ) για τα 100 χρόνια λειτουργίας της

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: 1871-1971 Φιλόπτωχος Αδελφότης Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Φιλόπτωχος Αδελφότης Θεσσαλονίκης (1971)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από περίπου 10 μήνες είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki μία έκδοση της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Κυριών Θεσσαλονίκης, το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1973 με αφορμή τη συμπλήρωση ενός αιώνα λειτουργίας της. Το βιβλίο αυτό το είχα βρει αρκετά ενδιαφέρον για τα κείμενα και τις φωτογραφίες του. Το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης είχε κυκλοφορήσει δύο χρόνια νωρίτερα από τη Φιλόπτωχο Αδελφότητα Θεσσαλονίκης, η οποία σήμερα είναι γνωστή ως Φιλόπτωχος Αδελφότητα Ανδρών Θεσσαλονίκης και αφορμή ήταν η συμπλήρωση ενός αιώνα της δικής της λειτουργίας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες που συνοδεύουν το κείμενο, αλλά οι περισσότερες είναι στο τέλος του βιβλίου. Την επιμέλεια του έργου την είχε αναλάβει ο Γεώργιος Βουλγαράκης, ο οποίος ήταν στο ΔΣ της Αδελφότητας. Βέβαια οφείλω να ομολογήσω ότι δεν πρέπει να κουράστηκε ιδιαίτερα, καθώς σύμφωνα με τα όσα γράφονται στο βιβλίο, υπήρξαν μόλις 3 βοηθήματα που χρησιμοποιήθηκαν για βιβλιογραφία. Αλλά φαντάζομαι ότι για τη χρησιμότητα του βιβλίου ίσως να ήταν αρκετά.

Το έργο προλογίζεται από τον Αλέξανδρο Κωνσταντινίδη, ο οποίος το 1971 ήταν ο πρόεδρος της Αδελφότητας. Ακολουθεί ένα σύντομο κείμενο για την ιστορία της πόλης μας, το οποίο καταφέρνει να έχει αρκετά λάθη. Ακολουθεί ένα κείμενο για την ίδρυση της Αδελφότητας, με αναφορές στην πρώτη γενική συνέλευση της Αδελφότητας, η οποία έγινε στις 5 Δεκεμβρίου του 1871. Η δεύτερη γενική συνέλευση στις 19 Δεκεμβρίου 1871 εξέλεξε ως πρώτο πρόεδρο της Αδελφότητας τον ιατρό Μιχαήλ Παπαδόπουλο, μια μορφή την οποία συναντήσαμε και σε άλλα βιβλία στη Vivlioniki, με έργο όχι μόνο στον τομέα της υγείας, αλλά και σε αυτόν του πολιτισμού. Στη συνέχεια έχουμε το κείμενο σχετικά με την ίδρυση των ελληνοχριστιανικών νεκροταφείων στην πόλη μας, της Ευαγγελίστριας στο ανατολικό τομέα, τα οποία ξεκίνησαν να χτίζονται το 1875, και της Αγίας Παρασκευής στο δυτικό τομέα, τα οποία άρχισαν να χτίζονται το 1897. Για μένα αυτό το κομμάτι του βιβλίου έχει και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον (ειδικότερα για τα κοιμητήρια ή τα μνήματα, όπως τα έλεγε η γιαγιά μου, της Ευαγγελίστριας έχει βγάλει η ΦΑΑΘ δύο μικρά βιβλιαράκια, τα οποία μπορείτε να δείτε εδώ και εδώ). Ακολουθούν κάποια κείμενα για το ρόλο της Φιλοπτώχου κατά τον Μακεδονικό Αγώνα, ένα για τους δωρητές της Αδελφότητας με στοιχεία για την περιουσία της, ενώ μεγάλο ενδιαφέρον έχει ένα κείμενο για τη δράση της Αδελφότητας κατά την περίοδο της Κατοχής, όπου στο χώρο του κτιρίου που βρίσκεται σήμερα η ΦΑΑΘ διοργανώνονταν συσσίτια για τα μικρά παιδιά, αναφορές δε σε αυτά έχει κάνει πολλές ο Γιώργος Ιωάννου. Η μεταπολεμική διαδρομή της Αδελφότητας έχει λιγότερο ενδιαφέρον, καθώς φαίνεται να χάνει το ρόλο που είχε παλαιότερα στην κοινωνία της Θεσσαλονίκης, χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι δεν επιτελεί κάποιο έργο. Στο τέλος υπάρχουν δύο κατάλογοι, ένας με τους Προέδρους της Φιλοπτώχου από την ίδρυσή της έως το 1971 και δεν μπορούμε να μην σταθούμε στα ονόματα των Μιχαήλ Παπαδόπουλου, Στέφανου Τάττη, Περικλή Χατζηλαζάρου, Κωνσταντίνου Τάττη και Δημητρίου Δίγκα. Ο άλλος κατάλογος έχει ονόματα των δωρητών της Αδελφότητας.

Σε σχέση με το αντίστοιχο βιβλίο, που είχε βγάλει η Φιλόπτωχος Αδελφότης Κυριών Θεσσαλονίκης, αυτό μου φαίνεται πιο πρόχειρη δουλειά. Αλλά δεν παύει να έχει την αξία του ως βιβλίο, ειδικά από τι στιγμή που περιέχει κάποιες ενδιαφέρουσες πληροφορίες ιστορικές, αλλά και μερικές φωτογραφίες που δεν συναντάμε εύκολα αλλού. Αν το βρείτε μόνο σε παλαιοβιβλιοπωλεία ή ίσως αν έχει μείνει κάποιο ξεχασμένο στο πωλητήριο της ΦΑΑΘ.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Μελέτες για την Εκπαίδευση στη Θεσσαλονίκη από τον 19ο αιώνα έως το Μεσοπόλεμο

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Σχολεία και εκπαιδευτικοί της Θεσσαλονίκης (19ος αιώνας – Μεσοπόλεμος)

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Δέσποινα Κυριακίδη (2013)

ISBN:978-618-5105-00-6

Τιμή: Περίπου €26

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Αν και στην αγορά κυκλοφορούν αρκετά βιβλία σχετικά με την εκπαίδευση στην πόλη μας, στη Vivlioniki έχουν παρουσιαστεί λίγα τέτοια έργα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έρχεται να βελτιώσει λίγο αυτήν την εικόνα.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Κάποιες λίγες φωτογραφίες συνοδεύουν τα κείμενα. Αν σκεφτεί κανείς ότι πρόκειται για πρακτικά ενός συνεδρίου, δεν θα έπρεπε να περιμένει κάτι καλύτερο. Συνολικά πάντως μια αξιοπρεπής δουλειά.

Όπως αναφέρθηκε και νωρίτερα, το βιβλίο περιέχει τα πρακτικά ενός συνεδρίου, που είχε διοργανωθεί από το Ιστορικό Αρχείο Νεοελληνικής Εκπαίδευσης (ΙΑΝΕ) και το Δήμο Θεσσαλονίκης στις 16-17 Οκτωβρίου του 2009 στο Κέντρο Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης. Την επιμέλεια είχε αναλάβει η Σιδηρούλα Ζιώγου-Καραστεργίου (τη συναντάμε συχνά σε μελέτες και εργασίες σχετικά με την εκπαίδευση στη Θεσσαλονίκη) και ο Βασίλης Φούκας. Η Ζιώγου-Καραστεργίου υπογράφει και την εισαγωγή του βιβλίου.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, Στο πρώτο μέρος υπάρχουν κείμενα σχετικά με προσωπογραφίες διαφόρων ευεργετών των σχολείων της πόλης μας. Ξεχωρίζω τις δύο πρώτες εργασίες, η πρώτη για τον Δημήτριο Ρογκότη (γραμμένη από τον Ευάγγελο Χεκίμογλου) και η δεύτερη για τη δράση της οικογένειας Αλατίνι (από τον Αλέξανδρο Γρηγορίου). Συγκριτικά το πρώτο μέρος είναι πολύ μικρότερο σε σχέση με το δεύτερο.

Το δεύτερο μέρος είναι χωρισμένο σε 6 θεματικές:

  • Η πρώτη έχει τίτλο «Προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση». Από τις 3 εργασίες ξεχώρισα αυτήν της Ελένης Τζιούτζια για τα προσφυγικά σχολεία της Τούμπας (η Τζιούτζια έχει γράψει και ένα βιβλίο αφιερωμένο στο Τενεκεδένιο Σχολείο της Τούμπας) και της Ζιώγου-Καραστεργίου για τη δράση των Αθανασίου και Βασιλείου Μάνου (συγγενείς του δημάρχου Θεσσαλονίκης Νικολάου Μάνου).
  • Η δεύτερη έχει τίτλο «Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση»
  • Η τρίτη έχει τίτλο «Διοίκηση Εκπαίδευσης»
  • Η τέταρτη έχει τίτλο «Ιδιωτικά και ξένα σχολεία», περιέχει τρεις εργασίες, που μου άρεσαν όλες, τόσο αυτή του Λέων Ναρ σχετική με το Κολλέγιο Ανατόλια και τα εκπαιδευτήρια της Ισραηλίτικης Κοινότητας της πόλης μας, όσο και του Αστέριου Κρεμέτη για τη Γερμανική Σχολή και των Αλέξανδρου Καλέση και Ιωάννη Σκούρτη για τον Στέφανο Νούκα, μιας ξεχωριστής προσωπικότητας στον τομέα της εκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη.
  • Η πέμπτη έχει τίτλο «Γυναίκες εκπαιδευτικοί» και έχει δύο εξαιρετικές για μένα εργασίες, μία της Ζιώγου-Καραστεργίου και μία της Στέλλας Κυριακάκη-Χατζηγεωργίου. Στις εργασίες αυτές αναδεικνύεται ο ρόλος πολλών σπουδαίων γυναικών, οι οποίες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εκπαίδευση των παιδιών. Ακόμη υπάρχει κόσμος που μνημονεύει την Αγλαΐα Σχινά, τη Σταματία Πατρικίου-Βαλαγιάννη και την Αγγελική Τσιώμου-Μεταλλινού. Αλλά γενικά η θεματική αυτή νομίζω αποτελεί φόρο τιμής στις γυναίκες εκπαιδευτικούς της πόλης μας.
  • Η έκτη έχει τίτλο «Διάφορες ειδικότητες εκπαιδευτικών». Ξεχωρίζω την εργασία του Κωνσταντίνου Πλαστήρα για τον Μιχαήλ Παπαδόπουλο, έναν γιατρό της πόλης μας με σπουδαίο έργο σε πολλούς τομείς (μια φωτογραφία του κοσμεί το εξώφυλλο ενός βιβλίου για τους γιατρούς της Θεσσαλονίκης από τον 18ο αιώνα έως το 1912) και αυτή του Περικλή Σφυρίδη για τους ζωγράφους εκπαιδευτικούς.

Όπως είναι εύκολα κατανοητό, οι εργασίες απευθύνονται σε κοινό που έχει σχέση με τον εκπαιδευτικό κόσμο. Πιθανόν ο αναγνώστης που δεν ανήκει σε αυτόν το χώρο να βρει τις εργασίες βαρετές. Σίγουρα έχουν, αρκετές από αυτές, ιστορικό ενδιαφέρον. Προσωπικά ομολογώ ότι κάποιες με κούρασαν πολύ, ενώ άλλες τις διάβασα πιο εύκολα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάποιος που είναι πιο ειδικός από εμένα δεν θα τις εκτιμήσει ορθότερα.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον, τουλάχιστον κάποια κομμάτια του. Επαναλαμβάνω ότι δεν είμαι ο κατάλληλος να το κρίνω. Σίγουρα αν είστε εκπαιδευτικός ή ιστορικός θα μπορέσετε να το διαβάσετε με μεγαλύτερη άνεση.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

14 ομιλίες-εργασίες για το παρελθόν της Θεσσαλονίκης μέσα από τις εφημερίδες

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η νεότερη ιστορία της Θεσσαλονίκης και ο τύπος

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (1993)

ISBN: 960-85171-4-1

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι μια συλλογή ομιλιών, οι οποίες παρουσιάστηκαν την άνοιξη του 1992 με κεντρικό θέμα τον τίτλο του βιβλίου.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Αν σκεφτεί κανείς ότι στην έκδοση συμμετείχε και το Πολιτιστικό Κέντρο Βορείου Ελλάδος της Εθνικής Τράπεζας Ελλάδος (πρόγονος του σημερινού ΜΙΕΤ), θα περίμενε κάποιος μια περισσότερο προσεγμένη έκδοση, με φωτογραφικό υλικό κτλ.

Στο βιβλίο υπάρχουν συνολικά 14 εργασίες, οι οποίες καλύπτουν χρονικά την περίοδο από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ου. Οι συγγραφείς δε είναι σήμερα πολύ γνωστά ονόματα στη μελέτη και την έρευνα της ιστορίας της πόλης μας και των οποίων αρκετά έργα έχουν παρουσιαστεί και στη Vivlioniki.

Οι 14 εργασίες-ομιλίες είναι οι εξής:

  • Η 1η είναι του Γιώργου Αναστασιάδη με τίτλο «Ο τύπος ως πηγή της ιστορίας – Η εμπειρία από την ιστορική έρευνα των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης», όπου ο συγγραφέας εξετάζει τη χρήση του τύπου ως ιστορική πηγή και θέτει κάποιους κανόνες ώστε η μελέτη του να γίνεται με σωστό τρόπο για την ιστορική επιστήμη. Το 1992, όταν και παρουσιάστηκε αυτή η ομιλία, φαίνεται πως η μελέτη του τοπικού τύπου ήταν σε εμβρυικό ακόμη επίπεδο και ο Αναστασιάδης θέλει να τονίσει τα σημεία που πρέπει να προσέξει ο αναγνώστης των παλαιών εφημερίδων ώστε να μπορεί να εξάγει και τα σωστά συμπεράσματα.
  • Η 2η είναι του Γεράσιμου Δώσσα με τίτλο «Ο τύπος και η πολιτική ιστορία της Θεσσαλονίκης – Μια ανασκόπηση» και μας παρουσιάζει στοιχεία για το πώς αντιμετώπισαν ή «διάβασαν» τις πολιτικές εξελίξεις στη Θεσσαλονίκη και τον ευρύτερο Μακεδονικό χώρο, οι εφημερίδες της πόλης μας, από τον «Ερμή» του Γκαρπολά το 1875 έως νεότερα φύλλα. Βέβαια το βάρος πέφτει χρονικά από τα μέσα του 19ου αιώνα έως και τα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
  • Η 3η είναι της Σιδηρούλας Ζιώγου-Καραστεργίου και έχει τίτλο «Γρηγορείτε Μακεδόνες – Η εκπαιδευτική δραστηριότητα της Ελληνικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα μέσα από τις εφημερίδες «Ερμής» και «Φάρος της Μακεδονίας». Η συγγραφέας είναι ίσως η σημαντικότερη ερευνήτρια στον τομέα της εκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη από τον 19ο αιώνα και έπειτα. Στην εργασία της αυτή παρουσιάζει τις κινήσεις της Ελληνικής Κοινότητας στην εκπαίδευση των Ελλήνων μέσα από αναφορές αυτών των δύο εφημερίδων (αμφότερες με εκδότες τον Γκαρπολά). Μιλάμε για μία περίοδο πριν τον Μακεδονικό Αγώνα, όταν όμως είχαν ήδη ξεκινήσει οι ενέργειες της Βουλγαρίας με απώτερο στόχο την προσάρτηση της Μακεδονίας και τον διωγμό των Ελληνικών πληθυσμών της περιοχής.
  • Η 4η είναι του Πάνου Καϊσίδη και έχει τίτλο «Η εφημερίδα «Εποχή» της Τραπεζούντας και η Μακεδονία (1918-1921)». Η ομιλία δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με τη Θεσσαλονίκη και την ιστορία της, απλά μιλάει για άρθρα της εφημερίδας «Εποχή» τα οποία είχαν σχέση με τον Μακεδονικό χώρο.
  • Η 5η είναι του Βασίλη Καλφόπουλου και έχει τίτλο «Η νεότερη ιστορία της Θεσσαλονίκης και ο τύπος – Το πλαίσιο». Πολύ σύντομο κείμενο, θα μπορούσε να είναι και εισαγωγή του βιβλίου, δεν ξέρω για ποιο λόγο μπήκε σε αυτή τη θέση.
  • Η 6η είναι του Μανώλη Κανδυλάκη και έχει τίτλο «Ο τύπος της Θεσσαλονίκης ως μη προσιτή πηγή της ιστορίας». Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εργασία, όπου αναφέρονται διάφοροι λόγοι οι οποίοι δημιούργησαν προβλήματα στην ανεύρεση ή διάσωση πολλών εφημερίδων του παρελθόντος. Γίνονται επίσης και κάποιες προτάσεις για να μπορέσουμε να διασώσουμε όσο το δυνατόν περισσότερους τίτλους του παρελθόντος. Εν συντομία ο Κανδυλάκης μιλάει για το ρόλο που έπαιξαν μεγάλες καταστροφές (όπως οι δύο μεγάλες πυρκαγιές του 1890 και του 1917), οι μετακινήσεις πληθυσμών (κυρίως αυτής των Τούρκων Θεσσαλονικέων και το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης), οι στρατοί Κατοχής (οι Γερμανοί κατέστρεψαν πολλά αρχεία εφημερίδων, αναφέρεται η καταστροφή του προπολεμικού αρχείου της Μακεδονίας) κα.
  • Η 7η είναι της Αλέκας Καραδήμου-Γερόλυμπου και έχει τίτλο «Ο τύπος και η διαμόρφωση μιας «συνείδησης της πόλης» στα τέλη του 19ου αιώνα». Εδώ γίνεται μια προσέγγιση στον τρόπο που δύο εφημερίδες, ο «Ερμής» και ο «Φάρος της Μακεδονίας» κατάφεραν μέσα από τα άρθρα τους να δημιουργήσουν στους πολίτες τη συνείδηση ότι ανήκουν όχι μόνο σε μια εθνική ή θρησκευτική ομάδα, αλλά ότι αποτελούν κομμάτι μίας πόλης.
  • Η 8η είναι του Αθανάσιου Καραθανάση και έχει τίτλο «Το περιοδικό «Γρηγόριος Παλαμάς» και η Θεσσαλονίκη (1917-1951) – Ο Γεννάδιος και η εποχή του». Ομολογώ ότι δεν γνώριζα για την ύπαρξη αυτού του περιοδικού ή και αν κάπου είχα διαβάσει για αυτό, το είχα ξεχάσει. Ήταν ένα έντυπο που είχε κυκλοφορήσει από τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, κυρίως με εκκλησιαστικό περιεχόμενο, το οποίο όμως είχε αναφορές και σε άλλα ζητήματα. Συνδέθηκε η κυκλοφορία του με την παρουσία του Μητροπολίτη Γενναδίου στην πόλη μας.
  • Η 9η είναι της Χάϊδως Κεραμοπούλου και έχει τίτλο «Η εμπειρία μιας έκθεσης μικροϊστορίας». Αυτή είναι μια γενική παρουσίαση μιας έκθεσης ιστορικών τεκμηρίων με τίτλο «Ημερολόγιον Θεσσαλονίκης 1912-1951». Ψιλοαδιάφορο το κείμενο.
  • Η 10η είναι του Αλμπέρτου Ναρ και έχει τίτλο «Η θεατρική δραστηριότητα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης μέσα από τα δημοσιεύματα του τύπου τους». Πολύ ενδιαφέρουσα εργασία, που μιλάει για ένα θέμα όχι τόσο πολύ γνωστό, αλλά με τη δική του ιδιαίτερη σημασία, καθώς καλύπτει μια χρονική περίοδο από τα μέσα του 19ου αιώνα έως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
  • Η 11η είναι του Χρήστου Παπαδημητρίου και έχει τίτλο «Η Μακεδονία το 1910 μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας «Σάλπιγξ» Μυτιλήνης. Όπως και με την εφημερίδα «Εποχή» της Τραπεζούντας, εδώ βλέπουμε κάποια άρθρα και αναφορές σε ζητήματα της Μακεδονίας από την Λεσβιακή εφημερίδα σε μια εποχή που ο Ελληνισμός της Μακεδονίας αντιμετώπιζε πολλά προβλήματα τόσο από την Οθωμανική διοίκηση, όσο και από τη Βουλγαρία.
  • Η 12η είναι του Αντώνη Σατραζάνη και έχει τίτλο «Ο λόγιος Michel Paillarès και η αρθογραφία του για την Μακεδονία». Πρόκειται για μια εργασία σχετική με τα κείμενα, που είχε γράψει ο ένθερμος φιλέλλην Γάλλος. Ενδιαφέρον ως κείμενο, λίγο εκτός θέματος μου φάνηκε.
  • Η 13η είναι του Γιώργου Σταμπουλή και έχει τίτλο «Η περιοχή του Λευκού Πύργου στα 1866». Τον Σταμπουλή τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του για τη ζωή των Θεσσαλονικέων πριν το 1912. Εδώ γράφει με το ίδιο ύφος για τη Θεσσαλονίκη του 1866. Υπάρχουν βέβαια αρκετές ανακρίβειες, τόσες ώστε οι επιμελητές θέλησαν να εκφράσουν τις επιφυλάξεις τους στην αρχή του κειμένου με υποσημείωση.
  • Η 14η και τελευταία είναι του Ευάγγελου Χεκίμογλου και έχει τίτλο «…και τιμαί προσιταί – Η διαφήμιση στην προπολεμική Θεσσαλονίκη». Ο συγγραφέας προσεγγίζει τις διαφημίσεις του Μεσοπολέμου σε εφημερίδες της Θεσσαλονίκης για να συλλέξει ιστορικά στοιχεία για επιχειρήσεις, αλλά και για την πόλη την ίδια.

Συνολικά το βιβλίο διαβάζεται εύκολα, άσχετα αν σε λίγα σημεία ο αναγνώστης ίσως δυσκολευτεί στο ύφος, αν δεν είναι συνηθισμένος σε τέτοια κείμενα. Για την εποχή που βγήκε αυτές οι προσπάθειες ήταν πολύ σημαντικές, σήμερα η ιστορική έρευνα για τη Θεσσαλονίκη έχει προχωρήσει πολύ, η αποδελτίωση και η μελέτη των έντυπων μέσων γίνεται πολύ πιο εύκολα, το διαδίκτυο επιτρέπει στους μελετητές να βρούνε εύκολα περισσότερες πηγές. Προσωπικά μου άρεσε, είχε κάποια πράγματα που δεν τα ήξερα και εν γένει δεν θεωρώ ότι πήγε χαράμι ο χρόνος που έδωσα για να το διαβάσω.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Γενικά στοιχεία για την Οθωμανική Θεσσαλονίκη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη μου δεν σε ξεχνώ

Συγγραφέας: Αλέξανδρος – Αντώνιος Ρέγκος

Έκδοση: Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (2006)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει ενδιαφέρον για λόγους πέρα από τη θεματολογία του. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο οποίος είναι επίσης επιμελητής του εξώφυλλου, του κειμένου, της ηλεκτρικής μορφής και των φωτογραφιών, όλα ξεκίνησαν από μία εργασία, που του είχε ζητήσει να γράψει η δασκάλα του (στην οποία αφιερώνει και το βιβλίο) φαντάζομαι στο σχολείο του το 1999. Με κάποιο τρόπο η εργασία αυτή έγινε βιβλίο, την οποία μάλιστα κυκλοφόρησε το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης…

Η έκδοση είναι μέτρια. Αρκετές εικόνες σε μέτρια ανάλυση, ευανάγνωστο κείμενο. Καλή ταξινόμηση του υλικού με αρκετά κεφάλαια. Στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία και στην αρχή ένας χάρτης της πόλης με τα μνημεία της. Αν ήταν ιδιωτική έκδοση θα έλεγα πως είμαι ικανοποιημένος από την ποιότητα έκδοσης, αλλά από το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης περίμενα κάτι καλύτερο. Συν τοις άλλοις, μου κάνει εντύπωση, που το ΚΙΘ επέλεξε αυτό το έργο για να το κυκλοφορήσει με δεδομένο προηγούμενες και μεταγενέστερες δουλειές του.

Όπως είπαμε και πριν ο συγγραφέας έτρεξε για το σύνολο της δουλειάς, η οποία μοιάζει να αποτελεί ένα copy-paste από άλλες δουλειές. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία. Ουσιαστικά η ύλη μιλάει για την εικόνα της Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου. Σε 28 κεφάλαια ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει για το Λευκό Πύργο, τα Τείχη, για διάφορα μνημεία, για την Άνω Πόλη, το Μπεχ Τσινάρ, για διάφορες δραστηριότητες των Θεσσαλονικέων, για τις τέχνες, για το εμπόριο και τα επαγγέλματα κτλ. Ο τίτλος, που επιλέχτηκε μου έκανε εντύπωση, το «δεν σε ξεχνώ», για έναν συγγραφέα, που μπορεί να μην είχε τελειώσει καν το λύκειο όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο του.

Ποιος λοιπόν ίσως θα ενδιαφερόταν για ένα τέτοιο βιβλίο; Νομίζω ότι αν και το βιβλίο ξεκίνησε ως σχολική εργασία για το Δημοτικό, περιέχει πολλά πράγματα ιστορικά, που αποτελούν μια καλή βάση για να ξεκινήσει κάποιος τη μελέτη για το παρελθόν της πόλης στα πρώτα του βήματα. Προσωπικά δεν με ενθουσίασε, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να αρέσει σε κάποιον άλλον.

Σχολιάστε

Filed under ΡΕΓΚΟΣ, Αλέξανδρος-Αντώνιος, Συγγραφείς

Ένας χρήσιμος οδηγός για τη δράση και την προσφορά των Οθωμανών Θεσσαλονικέων

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη των Οθωμανών

Συγγραφέας: Χρίστος Ζαφείρης

Έκδοση: Επίκεντρο (2019)

ISBN: 978-960-458-896-1

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν 3 χρόνια, στη 13η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου, είχε παρουσιαστεί και κυκλοφορήσει ένα εξαιρετικό βιβλίο του Χρίστου Ζαφείρη, το οποίο με τη μορφή τουριστικού και ιστορικού οδηγού, μιλούσε για την κληρονομιά, που άφησαν στη Θεσσαλονίκη οι Εβραίοι συμπολίτες μας. Φέτος, πάλι στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου, κυκλοφόρησε το νέο έργο του Ζαφείρη, πάλι ένας «ιστορικός και περιηγητικός οδηγός», αφιερωμένος αυτή τη φορά στους Οθωμανούς Θεσσαλονικείς και στο τι άφησαν αυτοί κληρονομιά στη Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση είναι πολύ καλή για οδηγό, όμοια με αυτήν του πρηγούμενου έργου του συγγραφέα για τη Θεσσαλονίκη των Εβραίων. Και εδώ έχουμε πολύ φωτογραφικό υλικό. Ίσως επειδή μεγάλωσα και πλέον έχω να αντιμετωπίσω και την πρεσβυωπία, μου φάνηκαν τα γράμματα μικρά. Στο τέλος υπάρχουν οι βιβλιογραφικές πηγές, ένα γλωσσάρι και κατάλογος ονομάτων. Χρησιμοποιήθηκε χαρτί Velvet των 90gr. Ενδιαφέρον έχει ο χάρτης, στο τέλος του βιβλίου, ο οποίος θα σας φανεί ιδιαίτερα χρήσιμος αν αποφασίσετε να κάνετε μια περιήγηση στην πόλη για να δείτε τα υπάρχοντα Οθωμανικά μνημεία (τα οποία είναι πολύ περισσότερα από ό,τι θα περιμένατε).

Η φόρμα του βιβλίου είναι η ίδια με αυτήν του «Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων», προτιμήθηκε εδώ το πράσινο χρώμα στο εξώφυλλο. Μετά τις ευχαριστίες του συγγραφέα, ξεκινάνε οι 9 ενότητες, που αποτελούν το βιβλίου:

  • Η πρώτη με τίτλο «Οι συγκάτοικοι λαοί της Θεσσαλονίκης» θα μπορούσε να είναι και πρόλογος του βιβλίου, καθώς κάνει μια γενική αναφορά στα χρόνια, που Εβραίοι, Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί συγκατοικούσαν στην πόλη μας, όχι πάντα χωρίς φασαρίες, αλλά σε γενικές γραμμές χωρίς προβλήματα.
  • Η δεύτερη με τίτλο «Χρονολόγιο Θεσσαλονίκης 1430-1912» δίνει εν συντομία κάποιους σταθμούς στα περίπου 500 χρόνια Οθωμανικής κυριαρχίας στην πόλη, γεγονότα, που επηρέασαν ως έναν βαθμό την εξέλιξη της πόλης.
  • Η τρίτη έχει τίτλο «Ιστορικοί σταθμοί της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης» και περιγράφει συνοπτικά γεγονότα και καταστάσεις, που συνέβησαν στην πόλη μας από την άλωση της Θεσσαλονίκης το 1430 από τους Οθωμανούς έως το 1924 και την αναχώρηση των μουσουλμάνων Θεσσαλονικέων κατά την ανταλλαγή πληθυσμών. Όσο και αν μας είναι δύσκολο να το κατανοήσουμε, ο πόνος της φυγής δεν ήταν αποκλειστικότητα των ελληνικών πληθυσμών, που ξεριζώθηκαν από Μικρά Ασία και Πόντο, αλλά τον ένιωσαν και οι Μουσουλμάνοι Θεσσαλονικείς, που άφησαν την πόλη μας για το ταξίδι τους προς την Ανατολή.
  • Η τέταρτη έχει τίτλο «Οθωμανική πόλη, κοινωνία και κουλτούρα» και είναι από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια του βιβλίου. Παρουσιάζεται ο κόσμος των Οθωμανών συμπολιτών μας, οι τόποι, που ζούσαν, που κινούνταν, που εργάζονταν, οι ιεροί τους χώροι, τα νεκροταφεία τους, ο κόσμος τους. Στα πλαίσια εξελληνισμού της Θεσσαλονίκης δυστυχώς πολλά από αυτά τα αποτυπώματα χάθηκαν, άλλα κατά λάθος, άλλα εσκεμμένως.
  • Η πέμπτη έχει τίτλο «Η Οθωμανική αρχιτεκτονική κληρονομιά» και εδώ ο αναγνώστης θα εκπλαγεί από το πλήθος των μνημείων, που άντεξαν στη φθορά του χρόνου και διεσώθησαν από το πνεύμα εκδίκησης και καταστροφής των ανθρώπων. Πολλοί δεν γνωρίζουν πως και αυτό το σύμβολο της πόλης μας, ο Λευκός Πύργος, είναι Οθωμανικό έργο, όπως και μια σειρά άλλων κτιρίων, μικρών ή μεγάλων. Τώρα, που φτιάχνει ο καιρός, πιστεύω αξίζει να κάνετε βόλτες στην πόλη και να τα γνωρίσετε.
  • Η έκτη έχει τίτλο «Ντονμέδες, οι εξισλαμισμένοι Εβραίοι» και ένα αντίστοιχο κεφάλαιο υπήρχε και στο βιβλίο του Ζαφείρη για τη Θεσσαλονίκη των Εβραίων. Για την ιδιαίτερη ιστορία τους έχουν γραφτεί αρκετά πράγματα σε πολλά βιβλία, αλλά δεν γνωρίζω βιβλίο αφιερωμένο μόνο σε αυτούς (στα ελληνικά) και πιστεύω πως αξίζει κάποιος να αφιερώσει μια έρευνα για αυτήν την ομάδα.
  • Η έβδομη έχει τίτλο «Μουσείο Ατατούρκ» και μιλάει, όπως καταλαβαίνετε, για το Μουσείο στην Αποστόλου Παύλου, δίπλα στο Τουρκικό Προξενείο, τόπο, όπου μαζεύονται πάρα πολλοί τουρίστες από την Τουρκία.
  • Η όγδοη έχει τίτλο «Μουσεία σε οθωμανικά μνημεία, αρχεία, συλλογές» και αναφέρει μουσεία με υλικό από το Οθωμανικό παρελθόν της πόλης.
  • Η ένατη και τελευταία ενότητα έχει τίτλο «Γιαννιτσά, η ιερή πόλη των μουσουλμάνων» και μας δίνει λεπτομέρειες και πληροφορίες για μνημεία στην πόλη των Γιαννιτσών από την Οθωμανική εποχή. Ομολογώ, πως ενώ ήξερα ότι τα Γιαννιτσά είναι ιερή πόλη των μουσουλμάνων, δεν γνώριζα ότι υπάρχουν τόσα πολλά και σημαντικά μνημεία της Οθωμανικής περιόδου.

Αν και το βιβλίο διαθέτει πάρα πολύ και σημαντικό υλικό, ο τρόπος γραφής είναι τέτοιος, που μπορεί να γίνει κατανοητό αυτό το υλικό από τον κάθε έναν. Άλλωστε ο Ζαφείρης απευθύνεται στον σημερινό Θεσσαλονικέα, ο οποίος ίσως δεν έχει πολλές ιστορικές γνώσεις.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Ως οδηγός είναι υπερπλήρης νομίζω, ως ιστορικό ανάγνωσμα έχει μοναδικό ενδιαφέρον. Όπως είπα και νωρίτερα, αξίζει να ξεκινήσετε μια βόλτα και παρέα με το βιβλίο να γνωρίσετε των χαμένο ή καλύτερα άγνωστο κόσμο των Οθωμανών Θεσσαλονικέων με όσα στοιχεία έχουν απομείνει.

1 σχόλιο

Filed under ΖΑΦΕΙΡΗΣ, Χρίστος, Συγγραφείς

Ένα λεύκωμα της Φιλόπτωχου Αδελφότητας Κυριών Θεσσαλονίκης για τα 100 χρόνια λειτουργίας της

Σάρωση_20190109 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Φιλόπτωχος Αδελφότης Κυριών Θεσσαλονίκης – 100 χρόνια (1873-1973)

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Μ. Τριανταφύλλου Υιοί (1973)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης μας έρχεται από το 1973 και αποτελεί μία έκδοση ενός σωματείου με πολύχρονη διαδρομή και συνεισφορά στη Θεσσαλονίκη, το οποίο ίσως δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό σήμερα. Πρόκειται για τη Φιλόπτωχο Αδελφότητα Κυριών Θεσσαλονίκης (ΦΑΚΘ), η οποία μετράει αισίως 146 χρόνια λειτουργίας και το λεύκωμα, για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα έγινε στα πλαίσια εορτασμού του πρώτου αιώνα ύπαρξής της.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή με έντονη την αισθητική της δεκαετίας του ’70, όταν και κυκλοφόρησε. Η γλώσσα είναι αυτό το μείγμα δημοτικής και καθαρεύουσας, η οποία επίσης ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής σε αρκετά έντυπα της εποχής. Η ποιότητα των φωτογραφιών δεν είναι και καλύτερη δυνατή, αν και δεν γνωρίζω πόσο καλύτερη θα μπορούσε να είναι με τα μέσα εκείνης της περιόδου. Το έργο είχε επιμεληθεί η Ρούλα Παπαδημητρίου.

Στο βιβλίο αυτό γίνεται μια ανασκόπηση της δράσης της ΦΑΚΘ στον πρώτο αιώνα της λειτουργίας της. Σύμφωνα με το βιβλίο, το σωματείο ιδρύθηκε στη γειτονιά του Αγίου Αθανασίου, περιοχή, όπου κυριαρχούσε το ελληνικό στοιχείο κατά την περίοδο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης και αποτελούσε ιδέα της Λιζέττας Χατζηλαζάρου, της Αικατερίνης Ράλλη, της Χρυσάνθης Χατζηλαζάρου, της Καλλιόπης Τάττη και της Ελένης Ρουσίδου. Μεγάλη βοήθεια προσέφερε τόσο στα πρώτα βήματα της Αδελφότητας, όσο και στη συνέχεια η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, ενώ για τη χρηματοδότηση βοήθησαν ιδιαίτερα πολλοί Έλληνες του εξωτερικού. Ως πρώτη πρόεδρος αναφέρεται η Χρυσάνθη Χατζηλαζάρου. Στο κείμενο του βιβλίου γενικά ο αναγνώστης μπορεί να βρει πολλά και σημαντικά στοιχεία, κάποια από αυτά έχουν το δικό τους ενδιαφέρον. Περισσότερο ενδιαφέρον βέβαια παρουσιάζει το φωτογραφικό υλικό, το οποίο είναι σπάνιο και δύσκολα κάποιος θα βρει σε κάποια άλλη έκδοση. Οι εικόνες δείχνουν τόσο πρόσωπα, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του σωματείου, όσο και στιγμές από τις δράσεις.

Προσωπικά βρήκα το λεύκωμα εξαιρετικά ενδιαφέρον, πρώτον για τις εικόνες και δεύτερον επειδή μας δίνει υλικό για ένα κομμάτι της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, για το οποίο λίγα πράγματα γνωρίζουμε. Στην εποχή μας ο ρόλος της ΦΑΚΘ δεν φαίνεται να έχει τη σημασία, που είχε παλαιότερα ή μπορεί και να μην γίνεται γνωστός. Οι περισσότεροι δεν νομίζω καν να γνωρίζουν πού βρίσκονται τα γραφεία της, σίγουρα δεν έχει την αίγλη της αντίστοιχης αδελφότητας των ανδρών. Εννοείται φυσικά πως θα το βρείτε μόνο σε κάποιο παλαιοβιβλιοπωλείο, αν το πετύχετε κάπου, σας συμβουλεύω να το αποκτήσετε.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα για τη Σφαγή των Προξένων στη Θεσσαλονίκη το 1876

Σάρωση_20190109

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η σφαγή των προξένων – Θεσσαλονίκη 1876

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας

Έκδοση: University Studio Press (2018)

ISBN: 978-960-12-2413-8

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Νέα χρονιά μπήκε, νέα βιβλία για τη Θεσσαλονίκη θα κυκλοφορήσουν, νέα πράγματα θα μάθουμε για το παρελθόν της πόλης μας, νέες ιστορίες θα εμπνευστούν οι λογοτέχνες από το γκρίζο τοπίο της ομίχλης και τον ήχο του Βαρδάρη στα στενά. Η Vivlioniki θα προσπαθήσει να παρουσιάσει όσο το δυνατόν περισσότερες δουλειές και θα ψάξει να βρει παλαιότερα έργα, τα οποία θα μιλάνε για αυτόν τον τόπο. Ως πρώτη παρουσίαση για το 2019 επέλεξα το τελευταίο έργο του Γιάννη Μέγα, το οποίο κυκλοφόρησε λίγο πριν τις γιορτές και είναι και αυτό, όπως και τα υπόλοιπα βιβλία του συγγραφέα, μια εξαιρετική δουλειά.

Η έκδοση είναι άριστη. Μου άρεσε πολύ το εξώφυλλο, μια γκραβούρα, που περιγράφει, με τη φαντασία του δημιουργού της βέβαια, το γεγονός της σφαγής των δύο προξένων, της Γαλλίας και της Γερμανίας, το Μάιο του 1876 στη Θεσσαλονίκη. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει γλωσσάριο, η πλούσια βιβλιογραφία και το ευρετήριο. Σε κάποια σημεία υπάρχουν σημειώσεις και επεξηγήσεις στο κάτω μέρος της σελίδας. Το φωτογραφικό υλικό είναι μοναδικό, πλουσιότατο, σε πολύ καλή ανάλυση και μεγάλο μέρος φαντάζομαι θα ανήκει στη συλλογή του συγγραφέα. Εξαιρετική δουλειά, άξια της ποιότητας του περιεχομένου και των βιβλίων, που υπογράφει ο Μέγας.

Όπως είναι ευνόητο, ο Μέγας καταπιάστηκε με τη σφαγή του Γάλλου και του Γερμανού πρόξενου στις 6 Μαΐου του 1876, ένα γεγονός, που σημάδεψε την ιστορία της Θεσσαλονίκης και, ως έναν βαθμό, επέφερε εξελίξεις ακόμη και στην ίδια την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο μύθος και η πραγματικότητα για τα όσα συνέβησαν εκείνες τις μέρες μπλέκονται σε πολλά σημεία, οι πληροφορίες μας για μερικά πράγματα είναι ασαφείς ή και ανύπαρκτες και το πρώτο επίτευγμα του Μέγα είναι ότι ξεμπλέκει το κουβάρι και μας φανερώνει και το μύθο, αλλά και την ιστορική αλήθεια μέσα από ντοκουμέντα. που προέρχονται από διάφορες πηγές.

Όποιος έχει διαβάσει κάποια παλαιότερα βιβλία του Μέγα (όπως για παράδειγμα αυτό για τους Βαρκάρηδες της Θεσσαλονίκης ή αυτό για την απελευθέρωση της πόλης το 1912 ή αυτό για το κίνημα των Νεότουρκων), θα αναγνωρίσει τη δομή, που έχει επιλεχτεί για το βιβλίο και είναι αυτή της παράθεσης των γεγονότων με βάση τη χρονική σειρά. Το άριστα ταξινομημένο υλικό χωρίζεται σε 8 κεφάλαια, ενώ υπάρχει στο τέλος και ένα επίμετρο.

  • Το πρώτο κεφάλαιο είναι η εισαγωγή, με κάποια γενικά στοιχεία για τους δολοφονηθέντες, το γεγονός, ενώ γίνεται και αναφορά στις σημαντικότερες πηγές πληροφοριών, οι οποίες είναι συμπληρωματικές στα βιβλιογραφικά στοιχεία, που αναφέρονται στο τέλος.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η Θεσσαλονίκη το 1876» και δίνει την εικόνα της πόλης εκείνη την χρονική περίοδο. Ξεχωρίζω την επιστολή, που παρουσιάζεται, από κάποιον ανώνυμο Αθηναίο, η οποία είχε δημοσιευτεί το 1875 στην εφημερίδα «Ερμής» της Θεσσαλονίκης.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Ιστορικό υπόβαθρο» και είναι από τα πιο ενδιαφέροντα του βιβλίου, καθώς η ανάλυση, που γίνεται βοηθά τον αναγνώστη να καταλάβει και να ξεχωρίσει την ιστορική πραγματικότητα, η οποία οδήγησε στο τραγικό γεγονός της σφαγής των Προξένων. Ο Μέγας γράφει απλά και κατανοητά, χωρίς όμως να μειώνει την αξία του κειμένου ως ιστορικό έργο.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η αρχή του κακού (3-5 Μαΐου 1876)» και εδώ περιγράφονται τα γεγονότα της αφορμής, που οδήγησε στη δολοφονία των Προξένων, δηλαδή την προσπάθεια αποτροπής εξισλαμισμού της νεαρής Στεφάνας. Με ύφος μεταξύ μυθιστορηματικής και ιστορικής γραφής, ο Μέγας καταφέρνει να παρουσιάσει ένα εξαιρετικό κείμενο, στο οποίο ο αναγνώστης θα διαβάσει πολλά πράγματα, που ήδη ίσως γνωρίζει, καθώς και πολύ περισσότερα, που θα του είναι άγνωστα.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η σφαγή (6 Μαΐου 1876)» και εδώ περιγράφονται με πάρα πολλές λεπτομέρειες τα όσα συνέβησαν τη μέρα της σφαγής, ενός γεγονότος, το οποίο θα μπορούσε να αποφευχθεί, αλλά φαίνεται πως όλα λειτουργούσαν, είτε τυχαία, είτε εσκεμμένα, ώστε να συμβεί αυτό το τραγικό γεγονός. Το φωτογραφικό υλικό στο κεφάλαιο αυτό είναι μοναδικό.
  • Το έκτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Τα παρεπόμενα της σφαγής (7 Μαΐου-21 Αυγούστου 1876)» και εδώ περιγράφονται όσα ακολούθησαν, από τα δικαστήρια, που έγιναν, την παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων, τις κηδείες των δύο αξιωματούχων, τις εκτελέσεις των «υπευθύνων» και πολλά άλλα. Γίνεται δε λόγος για το Γάλλο συγγραφέα Πιέρ Λοτί, του οποίου το έργο «Αζιγιαντέ» μιλάει για τη Σφαγή των Προξένων και πιο συγκεκριμένα για τις εκτελέσεις, που έγιναν.
  • Το έβδομο κεφάλαιο έχει τίτλο «Επίλογος-Επιπτώσεις» και ουσιαστικά κλείνει το κυρίως θέμα του βιβλίου. Οι επιπτώσεις της Σφαγής των Προξένων παρουσιάστηκαν τόσο σε τοπικό, όσο και σε ευρύτερο επίπεδο. Ουσιαστικά από τότε θα αρχίσει ο κατακερματισμός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο οποίος θα ολοκληρωθεί περίπου 40 χρόνια μετά, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι η δολοφονία των δύο Προξένων προκάλεσε αυτές τις εξελίξεις.
  • Το όγδοο κεφάλαιο είναι και το τελευταίο και μιλάει για τους απόγονους των δύο προξένων σήμερα.

Όπως είπαμε και στην αρχή, υπάρχει και ένα επίμετρο, το οποίο δίνει πληροφορίες για τη γιορτή του Hidirellez, μουσουλμανική γιορτή, που εορτάζονταν τη μέρα του Αγίου Γεωργίου.

Το βιβλίο είναι εξαιρετικό. Μιλάει για ένα γεγονός, που στιγμάτισε την πόλη και δίνει πολλές και σημαντικές λεπτομέρειες. Όπως και με το βιβλίο του για τους Βαρκάρηδες, ο Μέγας καταφέρνει να μας παρουσιάσει ένα έργο, το οποίο σίγουρα θα συναντήσουμε σε πολλές βιβλιογραφίες στο μέλλον. Κυκλοφόρησε μέσα στις γιορτές των Χριστουγέννων και για μένα είναι ίσως το σημαντικότερο ιστορικό βιβλίο, που κυκλοφόρησε μέσα στο 2018.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Η ιστορία του ιατρικού κόσμου της Θεσσαλονίκης από τις αρχές του 19ου αιώνα έως το 1912

Σάρωση_20181003 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Γιατροί Θεσσαλονίκης 1800-1912

Συγγραφέας: Γεράσιμος Πεντόγαλος

Έκδοση: University Studio Press (2010)

ISBN: 978-960-12-1990-5

Τιμή: Περίπου €35

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από αρκετό καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki ένα βιβλίο του Σταύρου Πολυζωίδη σχετικά με τον ιατρικό κόσμο της Θεσσαλονίκης από το 1912 έως τις σύγχρονες ημέρες. Στη σημερινή ανάρτηση θα δούμε ένα έργο, στο οποίο επίσης πρωταγωνιστούν οι ιατροί της πόλης μας, αλλά χρονικά θα μας ταξιδέψει στον 19ο αιώνα κυρίως, καθώς πρόκειται για μία μελέτη, που κινείται χρονικά από το 1800 έως το 1912.

Η έκδοση είναι καλή. Στο εξώφυλλο φιγουράρει ένας από τους σπουδαιότερους γιατρούς της πόλης κατά τον 19ο αιώνα, ο Μιχαήλ Παπαδόπουλος. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες, που συνοδεύουν κάποια κείμενα. Στο τέλος υπάρχει ευρετήριο όρων και ονομάτων. Αξίζει κάποιος να σταθεί στον μεγάλο όγκο της βιβλιογραφίας, ελληνόγλωσσης και ξενόγλωσσης, καθώς και στο πλήθος των πηγών, που χρησιμοποιήθηκαν για την έρευνα του συγγραφέα, συνολικά 23 σελίδες, γεγονός, που αποδεικνύει την πολύ καλή δουλειά, που έγινε.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο βασικά μέρη. Στο πρώτο περιγράφονται με λεπτομέρειες οι συνθήκες μέσα στις οποίες ασκήθηκε η ιατρική πράξη κατά το προς εξέταση χρονικό διάστημα, γεγονότα, που έπαιξαν ρόλο στην ανάπτυξη και την εξέλιξη του ιατρικού επαγγέλματος, πρακτικές αντιμετώπισης ασθενειών της εποχής εκείνης, καθώς και επιδημίες, που μάστιζαν την πόλη για αιώνες (πχ πανούκλα, χολέρα, ευλογιά κα). Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι ούτε και ο ιατρικός κλάδος θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστος από τις ιστορικές εξελίξεις στην πόλη και την ευρύτερη περιοχή. Ουσιαστικά μιλάμε για μία περίοδο, κατά την οποία το ιατρικό επάγγελμα κατάφερε να απαγκιστρωθεί από τον κομπογιαννιτισμό και να προσεγγίσει τις πρακτικές της επιστήμης. Το δεύτερο μέρος του βιβλίου περιέχει βιογραφικά στοιχεία, όσα μπορούσαν να βρεθούν, για τους ιατρούς, που εργάστηκαν στη Θεσσαλονίκη, είτε για μικρό, είτε για μεγάλο διάστημα. Αν και κάπως κουραστικό, το κομμάτι αυτό του βιβλίου περιέχει σημαντικές πληροφορίες και προσωπικά μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρον, αρκεί να μην προσπαθήσει κάποιος να το διαβάσει όπως ένα λογοτεχνικό κείμενο.

Αν και το βιβλίο έχει αντικείμενο επιστημονικό, ο Πεντόγαλος γράφει απλά και κατανοητά, ώστε να μπορεί να γίνει κατανοητός από όλους. Θα μπορούσα να χαρακτηρίσω το έργο περισσότερο ιστορικό, παρά επιστημονικό (ο συγγραφέας υπήρξε καθηγητής της ιστορίας της Ιατρικής στη Θεσσαλονίκη), χωρίς όμως αυτό να μειώνει την αξία του μοναδικού αυτού έργου.

Από το δεύτερο μέρος του βιβλίου θα μπορούσε κάποιος να σταθεί σε πάρα πολλά ονόματα, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της ιατρικής επιστήμης στην πόλη μας, αλλά κάποιοι από αυτούς διαδραμάτισαν και ιστορικό ρόλο. Θα αναφερθώ στον Γκαμπριέλ Λαφόν (γάλλος ιατρός, αναφέρεται ως ο παλαιότερος στο βιβλίο, ασκώντας ιατρικό επάγγελμα από το 1800), τον Ιωάννη Πρασσακάκη (ο πρώτος παράλληλος της Αγίας Σοφίας προς την Καμάρα δρόμος φέρει το όνομά του), ο Μωυσής Αλλατίνι (από τις σπουδαιότερες μορφές της Θεσσαλονίκης, στην κηδεία του οι καμπάνες των εκκλησιών βαρούσαν πένθιμα), τον Ιωάννη Σαμαριναίο, τον Μιχαήλ Παπαδόπουλο, τον Δημήτριο Ζάννα, τον Μαρίνο Κουτούβαλη, τον Μωύς Μισραχή, τον Ζακ Νισσίμ Πασά, τον Μιχαήλ Χρίστοβιτς και πολλούς άλλους.

Αυτό, που μου έκανε εντύπωση είναι ο πολύ μεγάλος αριθμός Ελλήνων ιατρών, οι οποίοι βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη για να ασκήσουν το επάγγελμά τους, με δεδομένο το γεγονός ότι ο ελληνικός πληθυσμός στην πόλη κατά τον 19ο αιώνα και έως το 1912 δεν αποτελούσε πλειοψηφία.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Πιθανόν επειδή το επάγγελμά μου είναι ιατρικό, αλλά όπως είπα ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει πάρα πολλά πράγματα σχετικά με το παρελθόν της πόλης. Σίγουρα όσοι ανήκουν στον ιατρικό κόσμο θα βρούνε το βιβλίο πιο χρήσιμο, αλλά η γλώσσα και η ύλη του βιβλίου είναι τέτοια, που μπορεί να γοητεύσει τον κάθε ένα. Σίγουρα είναι καλύτερο να διαβαστεί ως βιβλίο αναφοράς για να μην κουράσει, αλλά πιστεύω ότι πρέπει να βρίσκεται στις βιβλιοθήκες κάποιου, που ενδιαφέρεται για το παρελθόν της πόλης μας.

1 σχόλιο

Filed under ΠΕΝΤΟΓΑΛΟΣ, Γεράσιμος, Συγγραφείς