Tag Archives: Οθωμανική Θεσσαλονίκη

Ένα μυθιστόρημα για τις Μαγεμένες ή αλλιώς «Las Incantadas»

img002

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Μαγεμένες (Las Incantadas)

Συγγραφέας: Μαίρη Κόντζογλου

Έκδοση: Μεταίχμιο (2017)

ISBN: 978-618-03-0987-4

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα περισσότερα ιστορικά μυθιστορήματα σχετικά με τη Θεσσαλονίκη κινούνται χρονικά στον 20ο αιώνα, ο οποίος υπήρξε γεμάτος με σπουδαία γεγονότα, τόσο για την ιστορία της πόλης, όσο και για της Ελλάδας και των Βαλκανίων γενικότερα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι μεν ιστορικό μυθιστόρημα, αλλά μας ταξιδεύει χρονικά στο 1864, σε μια Θεσσαλονίκη εντελώς διαφορετική από τη σημερινή, μια Θεσσαλονίκη, που θα αποχαιρετούσε ένα από τα ομορφότερα μνημεία της, που είχαν αντέξει σε σεισμούς, πυρκαγιές και λεηλασίες και τελικά χάθηκαν για χάρη του Γάλλου επιγραφολόγου Emmanuel Miller. Θέμα του βιβλίου, η αρπαγή των Μαγεμένων ή αλλιώς γνωστών ως «Las Incantadas».

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο.Στο εξώφυλλο μια κοκκινομάλλα γυναίκα τρέχει μεταξύ κάποιων κιόνων (κοκκινομάλλα είναι μία από τις πρωταγωνίστριες του έργου). Στην αρχή του βιβλίου υπάρχει ένα εισαγωγικό σημείωμα της συγγραφέως, με ιστορικές πληροφορίες για το μνημείο, καθώς επίσης ένας χάρτης της Θεσσαλονίκης εκείνης της εποχής. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει μια σύντομη βιβλιογραφία, έργα, τα οποία βοήθησαν τη συγγραφέα να γράψει το μυθιστόρημα. Εντύπωση κάνει πως από τη βιβλιογραφία λείπει το σημαντικότερο ίσως ιστορικό βιβλίο, που έχει γραφτεί για τις Μαγεμένες, αυτό του Άρη Παπάζογλου. Πάνω από 500 σελίδες, μπαίνει και αυτό δικαιωματικά στην κατηγορία «βιβλία-τούβλα». Μεγάλο τιράζ για πρώτη έκδοση, στα 10000 αντίτυπα.

Όπως είπαμε και πριν, βρισκόμαστε στη Θεσσαλονίκη του 1864 κυρίως. Η πόλη ανήκει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και διάφοροι δυτικοί αρχαιολόγοι, ιστορικοί και ερευνητές την επισκέπτονται για να δούνε από κοντά τα μνημεία του παρελθόντος, να τα μελετήσουν και, ει δυνατόν, να αποσπάσουν κάποια από αυτά και να τα μεταφέρουν στις πατρίδες τους. Ελάχιστοι Θεσσαλονικείς εκείνη την εποχή γνωρίζουν την αξία των μνημείων ή την ιστορία τους. Σε αυτό το περιβάλλον μια ομάδα ανθρώπων, η οποία έχει απώτερο σκοπό την απελευθέρωση της πόλης και της Μακεδονίας γενικότερα και την προσάρτησή της στο Ελληνικό Κράτος, μαθαίνει για τις προθέσεις του Γάλλου Emmanuel Miller να πάρει στη Γαλλία τις Μαγεμένες. Οι κινήσεις τους και η προσπάθειά τους να αποτραπεί αυτό το γεγονός τελικά δεν θα ευοδώσουν.

Πρωταγωνιστές είναι ο Νικόλας, ένας φτωχός υπάλληλος με Βλάχικη καταγωγή, η Χάννα ή Αννίκα, κόρη εμπόρου και αφεντικού του Νικόλα, ο Αλέξανδρος Δημητριάδης, γλύπτης επίσης Βλάχικης καταγωγής, γεννημένος στη Βιέννη, σπουδαγμένος στο Παρίσι, που τώρα ζει στη Θεσσαλονίκη, ο Περικλής Δημητριάδης, πατέρας του Αλέξανδρου, έμπορος, που δραστηριοποιείται στην πόλη μας, η Απολίν, Βελγικής καταγωγής, ερωμένη του Αλέξανδρου και γυναίκα στη συνέχεια του πατέρα του, κα. Από μια άποψη πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι και ο Emmanuel Miller, τον οποίο γνωρίζουμε κυρίως μέσα από επιστολές, που είχε στείλει στην σύζυγό του, αν και παίρνει μέρος και στην εξέλιξη του βιβλίου.

Φυσικά το ιστορικό γεγονός της αρπαγής των Μαγεμένων από μόνο του ίσως δεν ενδιέφερε το αναγνωστικό κοινό, οπότε η Κόντζογλου προσθέτει και δύο απαγορευμένους έρωτες, έναν μεταξύ του Νικόλα και της Αννίκα (χριστιανός αγαπά την εβραία κόρη του αφεντικού του…) και έναν μεταξύ του Αλέξανδρου και της Απολίν (η ερωμένη του γιου αποφασίζει να παντρευτεί τον πατέρα, αλλά μένει έγκυος από τον γιο…). Το τέλος της ιστορίας δραματικό, τόσο για τη μοίρα των γλυπτών, όσο και για τον έρωτα.

Όπως έχω γράψει πολλές φορές, για μένα ένα πετυχημένο ιστορικό μυθιστόρημα εντάσσει την ιστορία στην υπόθεση του έργου με τέτοιο τρόπο, ώστε κανείς να μην καταλαβαίνει ότι μιλάμε για μυθιστόρημα. Η ατμόσφαιρα της εποχής θα πρέπει να δίνεται με σωστό τρόπο, πράγμα, που επιβάλλει την μελέτη της ιστορίας του χώρου, του χρόνου και των ανθρώπων. Με βάση αυτά τα κριτήρια δεν μπορώ να πω ότι το βιβλίο με ενθουσίασε. Σίγουρα ένας συγγραφέας έχει το ελεύθερο να γράφει ό,τι θέλει και να πλάθει τον κόσμο του βιβλίου του όπως αυτός τον φαντάζεται, αλλά όταν θέλει κάποιος να γράψει ιστορικό μυθιστόρημα, μοιραία υπάρχουν περιορισμοί. Η Αννίκα, που ξέρει να μιλάει ελληνικά, ο Ντάβιντ, που είναι μεν Εβραίος έμπορος, αλλά αγαπά την Ελληνική ιστορία και διηγείται την ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας στα παιδιά του, ο Νικόλας, ο Δάσκαλος και τα όνειρά τους για μια Μακεδονία και Θεσσαλονίκη ελληνική είναι κάποια από τα σημεία του βιβλίου, που για μένα δεν έχουν σχέση με την ιστορική πραγματικότητα της κοινωνίας της Θεσσαλονίκης για εκείνη την εποχή. Περιγράφονται μεν σημεία της Θεσσαλονίκης, αλλά δεν υπάρχει η εικόνα μιας πόλης λαβύρινθου, όπως ήταν η πόλη τότε. Δεν ένιωσα να με μεταφέρει η συγγραφέας στη Θεσσαλονίκη του 1864. Πέρα από αυτά, νιώθω ότι η Κόντζογλου «έπρεπε» να γεμίσει σελίδες, για αυτό κάποια πράγματα επαναλαμβάνονται, υπάρχουν περιγραφές ιδιαίτερα κουραστικές και ανούσιες, που δεν εξυπηρετούν την πλοκή του βιβλίου. Προς το τέλος η ροή μου φαίνεται ότι καλυτερεύει κάπως, γίνεται πιο γρήγορη.

Στη Vivlioniki είχε παρουσιαστεί στο παρελθόν άλλο ένα μυθιστόρημα με θέμα τις Μαγεμένες με συγγραφέα τον Μανώλη Γκουνάγια. Ούτε εκείνο το βιβλίο με είχε ενθουσιάσει. Ίσως να φταίει το γεγονός, πως η Κόντζογλου επέλεξε μεν ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον θέμα, αλλά οι πηγές για εκείνη την περίοδο είναι λίγες και δεν βοηθούν ιδιαίτερα κάποιον συγγραφέα. Βέβαια με δεδομένο ότι το βιβλίο θα διαβαστεί από αρκετές χιλιάδες κόσμο, δίνεται η ευκαιρία στους αναγνώστες να μάθουν, αν δεν ξέρουν ήδη, κάποια πράγματα για την αρπαγή των Μαγεμένων, των «Ελγινείων» της Θεσσαλονίκης και αυτό είναι στα θετικά του βιβλίου. Ίσως θα μπορούσε να είναι καλύτερο, αλλά αυτό είναι καθαρά υποκειμενική άποψη, σε πολλούς μπορεί και να αρέσει ο συνδυασμός έρωτα και ιστορίας.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΝΤΖΟΓΛΟΥ, Μαίρη, Συγγραφείς

Θεσσαλονίκη: Από τα χάνια του 19ου αιώνα, στα πολυτελή ξενοδοχεία του 20ου

Σάρωση_20170911

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χάνια, πανδοχεία, ξενοδοχεία της Θεσσαλονίκης 1875-1917

Συγγραφέας: Αλέξανδρος Γρηγορίου

Έκδοση: University Studio Press (2003)

ISBN: 960-12-1254-X

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποιο καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki το εξαιρετικό βιβλίο του Βασίλη Κολώνα σχετικά με τα ξενοδοχεία της Θεσσαλονίκης και την ιστορία τους από το 1914 έως τις σύγχρονες ημέρες. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει παρόμοιο θέμα, αφού μιλάει για τα χάνια, τα πανδοχεία και τα ξενοδοχεία της πόλης, αλλά χρονικά μας πάει πίσω, στα τέλη του 19ου έως το 1917, τη χρονιά της Μεγάλης Πυρκαγιάς, η οποία άλλαξε την εικόνα της πόλης και έβαλε τέλος στη ζωή πολλών ξενοδοχείων. Πρόκειται για το τρίτο βιβλίο της σειράς της University Studio Press με τίτλο «Άγνωστες εικόνες και πηγές» (τα προηγούμενα δύο μπορείτε να τα δείτε εδώ και εδώ).

Η έκδοση είναι παρόμοια με αυτήν των προηγούμενων δύο βιβλίων της σειράς. Αρκετές φωτογραφίες, αν και εδώ κυριαρχεί το κείμενο. Ευανάγνωστο και σωστά ταξινομημένο υλικό, στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία. Στο πλάι των σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές.

Τον Αλέξανδρο Γρηγορίου τον έχουμε ξαναδεί στη Vivlioniki μέσα από δύο άλλες εκδόσεις, η μία ήταν αφιερωμένη στην ιστορία της Πλατείας Ελευθερίας και η άλλη μιλούσε για τις εμπειρίες διαφόρων περιηγητών από τη Θεσσαλονίκη στους προηγούμενους αιώνες.

Μετά τον πρόλογο του βιβλίου από τον Ευάγγελο Χεκίμογλου, υπάρχει το κύριο μέρος, το οποίο χωρίζεται σε δύο ουσιαστικά κομμάτια, το πρώτο με τίτλο «Χάνια-Πανδοχεία» και το δεύτερο με τίτλο «Ξενοδοχεία». Στα κομμάτια αυτά γίνονται αναφορές σχετικά με τις πιο γνωστές επιχειρήσεις ή για όσες έχουμε τις περισσότερες πληροφορίες. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι ο διαχωρισμός είναι και χρονικός, καθώς τα χάνια και τα πανδοχεία κυριάρχησαν έως το τέλος του 19ου αιώνα, ενώ στη συνέχεια τα σκήπτρα πήραν τα ξενοδοχεία. Για όλα υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με τη θέση τους, την ιστορία τους, αλλά και με γεγονότα, τα οποία συνέβησαν και σχετίζονται με αυτά τα μέρη. Ο περισσότερος κόσμος πιθανότατα έχει ακούσει τα ονόματα κάποιων ξενοδοχείων και μερικών πανδοχείων, αλλά θα μείνει έκπληκτος με το πόσα πολλά ακόμη υπήρχαν, καθώς μιλάμε χρονικά για μία εποχή, που η Θεσσαλονίκη αποτελεί τη σημαντικότερη πόλη των Βαλκανίων. Προς το τέλος γίνεται πολύ σύντομη αναφορά για ξενοδοχεία, για τα οποία όμως γνωρίζουμε ελάχιστα πράγματα.

Το βιβλίο αν και είναι μελέτη διαβάζεται πάρα πολύ εύκολα, σαν ιστορία. Κατάλληλο για τον αναγνώστη, που δεν είναι συνηθισμένος σε τέτοια έργα, αλλά και για τον ερευνητή ή τον ιστορικό, το βιβλίο του Γρηγορίου φωτίζει πολλές άγνωστες πτυχές της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και κυρίως της ιστορίας αυτών των επιχειρήσεων. Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Φωτίζει μια άγνωστη πτυχή στην ιστορία της πόλης μας και αναδεικνύει όπως πρέπει τις επιχειρήσεις αυτές.

Σχολιάστε

Filed under ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ, Αλέξανδρος, Συγγραφείς

Κρήνες, σιντριβάνια, κινστέρνες της Θεσσαλονίκης διηγούνται την ιστορία της πόλης

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι κρήνες της Θεσσαλονίκης αφηγούνται

Συγγραφέας: Ιωάννης Αρτόπουλος, Γιώργος Αρτόπουλος

Έκδοση: Ιδιωτική Έκδοση (2016)

ISBN: 978-1-5399-7686-8

Τιμή: Περίπου €25

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης κατέχει μία ξεχωριστή θέση στη βιβλιοθήκη μου. Ο λόγος είναι ότι προήλθε από την αγάπη και το μεράκι δύο ανθρώπων, πατέρα και γιου, οι οποίοι δεν είναι επαγγελματίες ιστορικοί ή αρχαιολόγοι κι όμως κατάφεραν μέσα από μια μακρόχρονη έρευνα να φτιάξουν ένα βιβλίο, το οποίο έχει να προσφέρει πολλά στη μελέτη του παρελθόντος της Θεσσαλονίκης. Αφορμή για το εξαιρετικό ταξίδι, που μας προσφέρουν οι συγγραφείς είναι οι κρήνες της πόλης (και οι φιάλες της, οι κινστέρνες της, τα σιντριβάνια της κα).

Η έκδοση είναι ιδιωτική, οπότε δεν βρίσκω σωστό να τη συγκρίνω με αντίστοιχες δουλειές, που θα έβγαζε ένας εκδοτικός οίκος, που έχει την πείρα και τα μέσα για να κυκλοφορήσει τέτοιου είδους βιβλία. Υπάρχουν πάρα πολλές φωτογραφίες στο κείμενο (360 αναφέρουν οι συγγραφείς) ,όλες ασπρόμαυρες.Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι αναφορές σε άλλους τίτλους. Στην τελευταία σελίδα γράφει ότι το βιβλίο τυπώθηκε τον Απρίλιο του 2017 στην Columbia της Νότιας Καρολίνας. Πυκνογραμμένο κείμενο. Στο οπισθόφυλλο υπάρχει μια περίληψη του κειμένου στα αγγλικά.

Όπως είπαμε και πριν, αυτό, που οδήγησε τους συγγραφείς στη δημιουργία αυτού του έργου, δεν είναι κάποια επαγγελματική ανάγκη, αλλά η αγάπη τους για την ιστορία και πιο συγκεκριμένα, το παρελθόν της Θεσσαλονίκης. Τον Ιωάννη Αρτόπουλο τον γνώρισα μέσα από τη σελίδα της ομάδας «Άγνωστη Θεσσαλονίκη» στο Facebook και θαύμαζα τις γνώσεις του και την έρευνα, που έκανε, ώστε να μεταφέρει στους υπόλοιπους τις σωστές πληροφορίες σχετικά με την ιστορία της πόλης, τα σημεία της και τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης.

Το αντικείμενο του βιβλίου ίσως ξαφνιάσει μερικούς και να μην καταλάβουν εξαρχής τη σημασία του έργου. Το νερό ήταν πάντα το πιο σημαντικό στοιχείο για την ανάπτυξη μιας πόλης και η σημασία του είχε αναγνωριστεί από τα χρόνια της αρχαιότητας. Το να χτίσει κάποιος μια βρύση ήταν κάτι πολύ σημαντικό και θεωρούνταν σπουδαία προσφορά στο κοινωνικό σύνολο. Η Θεσσαλονίκη στη μακραίωνη πορεία της είχε την τύχη να κοσμηθεί με πολλές κρήνες, μερικές εκ των οποίων παρέμειναν έως τις μέρες μας και κάποιες είναι πραγματικά στολίδια, κρίνοντας από την αρχιτεκτονική τους και το σχεδιασμό τους.

Στο βιβλίο υπάρχουν 6 κεφάλαια:

  • Το 1ο κεφάλαιο μας δίνει κάποιες σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ύδρευση της Θεσσαλονίκης.
  • Το 2ο κεφάλαιο μιλάει για τα λουτρά της Θεσσαλονίκης, τα οποία παλαιότερα έπαιζαν σημαντικό ρόλο στην κοινωνική ζωή της πόλης.
  • Το 3ο κεφάλαιο ασχολείται με τις κινστέρνες της πόλης μας, από τα λιγότερο γνωστά κτίσματα στη Θεσσαλονίκη.
  • Το 4ο κεφάλαιο είναι και το «κυρίως θέμα» θα λέγαμε, του βιβλίου, καθώς αναλύει κρήνες της Θεσσαλονίκης, οι οποίες υπήρχαν ή υπάρχουν στην πόλη μας και οι οποίες έχουν ταυτοποιηθεί τοπογραφικά και γνωρίζουμε πού βρίσκονταν. Η ταξινόμησή τους γίνεται με βάση την τοποθεσία τους.
  • Το 5ο κεφάλαιο μιλάει για κρήνες, για τις οποίες υπάρχουν μεν στοιχεία, αλλά δεν γνωρίζουμε πού ακριβώς βρίσκονταν.
  • Το 6ο κεφάλαιο τέλος μιλάει για κάποιες κρήνες, που παλαιότερα πιστεύαμε ότι βρίσκονται στη Θεσσαλονίκη, αλλά η μελέτη και η έρευνα απέδειξε ότι βρίσκονταν σε άλλους τόπους.

Όπως έγραψα και νωρίτερα, η αναφορά στις κρήνες αποτελεί μια αφορμή για τους συγγραφείς, ώστε να αναφέρουν και ιστορικές πληροφορίες γενικού και ειδικού ενδιαφέροντος σχετικές με τα κτίσματα αυτά. Σε κάποια σημεία ίσως η ορολογία δυσκολέψει τον αναγνώστη, καθώς χρησιμοποιούνται λέξεις και εκφράσεις εξειδικευμένες, κυρίως σχετικά με την κατασκευή τους. Ταξινομούνται οι κρήνες ανάλογα με το πού βρίσκονται και οι συγγραφείς χρησιμοποιούν ονομασίες οδών τόσο κατά την Οθωμανική περίοδο, όσο φυσικά και τις σημερινές. Ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει για κάθε μία κρήνη, που τον ενδιαφέρει φυσικά ξεχωριστά ή να κάνει μια βόλτα στην πόλη ακολουθώντας τις κρήνες της.

Στον επίλογο του βιβλίου αναφέρεται ότι παρουσιάζονται 85 κρήνες, 18 κινστέρνες, 10 φιάλες, 26 σιντριβάνια και πολλά πηγάδια, αγιάσματα κτλ. Αλλά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν οι ιστορικές πληροφορίες, άλλες περισσότερο γνωστές και άλλες άγνωστες, οι οποίες σχετίζονται με τις τοποθεσίες.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Όχι μόνο γιατί αν εξαιρέσουμε κάποιες λίγες κρήνες, των οποίων την ιστορία γνώριζα, για τις υπόλοιπες γνώριζα από λίγα έως τίποτα. Άλλος ένας λόγος, που μου άρεσε το βιβλίο είναι γιατί είναι γραμμένο με μεράκι και προέρχεται εξολοκλήρου από την αγάπη ενός ανθρώπου για την ιστορία της πόλης μας. Από τις πιο ενδιαφέρουσες εκδόσεις πιστεύω της προηγούμενης χρονιάς στην κατηγορία των ιστορικών βιβλίων για τη Θεσσαλονίκη.

 

Σχολιάστε

Filed under ΑΡΤΟΠΟΥΛΟΣ, Γιώργος, ΑΡΤΟΠΟΥΛΟΣ, Ιωάννης, Συγγραφείς

Διπλωματικά έγγραφα των Ελλήνων Προξένων στη Θεσσαλονίκη (1830-1889)

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Έλληνες Πρόξενοι στη Θεσσαλονίκη: Διπλωματικά έγγραφα (1830-1889)

Συγγραφέας: Ιάκωβος Μιχαηλίδης

Έκδοση: Αφοί Κυριακίδη (2013)

ISBN: 978-960-467-410-7

Τιμή: Περίπου €35

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα αρχεία ενός κράτους αποτελούν μία από τις σημαντικότερες πηγές άντλησης πληροφοριών για τους ιστορικούς και τους μελετητές. Το σημερινό βιβλίο αποτελεί μια συλλογή διπλωματικών εγγράφων, τα οποία έχουν να κάνουν σχέση με την ύπαρξη του Ελληνικού Προξενείου στη Θεσσαλονίκη, κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης και έχουν να μας προσφέρουν πολλές και σημαντικές γνώσεις για την εποχή, στην οποία αναφέρονται (1830-1889).

Η έκδοση είναι καλή, αν και θα μπορούσε να είναι άριστη. Σκληρό εξώφυλλο και ευανάγνωστο κείμενο με κάποια λίγα λαθάκια, κυρίως στις ημερομηνίες (πχ 1940 αντί για 1840). Κάποιες λίγες φωτογραφίες στο εσωτερικό και ένα ευρετήριο ονομάτων στο τέλος του βιβλίου. Στις εισαγωγικές σελίδες του βιβλίου αναγράφεται λανθασμένα το ISBN του βιβλίου, ενώ λείπουν οι σελίδες 473 έως 488. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει στα πλαίσια του εορτασμού για τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, χορηγός ήταν ο Δήμος Θεσσαλονίκης, ενώ είχε και τη στήριξη του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδος και της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Για ένα τέτοιο έργο, στα πλαίσια αυτού του εορτασμού και με στήριξη από κρατικούς φορείς, θα περίμενε κάποιος να μην υπάρχει λάθος ούτε σε ένα κόμμα.

Σύμφωνα με τον κατάλογο των εγγράφων, το βιβλίο έχει 220 έγγραφα, τα οποία χρονικά εντάσσονται στη χρονική περίοδο από το 1833 έως το 1889. Επειδή είπαμε νωρίτερα ότι λείπουν κάποιες σελίδες, ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει τα 211 εξ αυτών, με τελευταία χρονολογία το 1880. Το πρώτο έγγραφο είναι η διαταγή ίδρυσης προξενείου στη Θεσσαλονίκη και έχει ημερομηνία 9 Σεπτεμβρίου 1833, με διορισμό του Θεόδωρου Βαλλιάνου στη θέση του προξένου. Αυτός ήταν και ο πρώτος πρόξενος του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους στη Θεσσαλονίκη.

Χρησιμοποιήθηκε η γλώσσα των αρχικών εγγράφων και η ορθογραφία τους, χωρίς όμως το πολυτονικό σύστημα. Αυτό ίσως κάπως δυσκολεύει τους αναγνώστες, χωρίς όμως να αντιμετωπίσει κάποιος ιδιαίτερα προβλήματα στην κατανόηση του κειμένου.

Τον Ιάκωβο Μιχαηλίδη τον έχουμε συναντήσει ξανά στη Vivlioniki, ως συγγραφέα ενός βιβλίου, που μιλούσε για το Κίνημα της Εθνικής Άμυνας, κατά την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Εδώ όμως μελετά μια εντελώς διαφορετική περίοδο, ερευνώντας πρωτότυπο αρχειακό υλικό του Υπουργείου Εξωτερικών. Επιμέλεια του έργου έχει αναλάβει, αλλά τον θεωρώ ως συγγραφέα του βιβλίου.

Στα έγγραφα του βιβλίου παρουσιάζονται πολλά και ενδιαφέροντα στοιχεία, τα οποία έχουν να κάνουν σχέση με τις ελληνο-τουρκικές σχέσεις εκείνη την περίοδο, την επικρατούσα κατάσταση στη Βαλκανική με τη μάστιγα των ληστών και τις εμπορικές συναλλαγές, τα πρώτα βήματα των Πανσλαβιστών για έλεγχο της περιοχής, πολύ πριν «ξυπνήσει» το επίσημο Ελληνικό Κράτος και ξεκινήσει ο Μακεδονικός Αγώνας, τα προβλήματα της Ελληνικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης (μαζί δυστυχώς με τις ενδοκοινοτικές διαμάχες) και πολλά άλλα σημαντικά μικρά και μεγάλα. Κατά την περίοδο, που εξετάζουμε, οι σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μπορούν να χαρακτηριστούν ως καλές, με μεμονωμένες προστριβές, οι οποίες όμως επιλύονται. Είναι ενδιαφέρον πάντως το ότι μετά περίπου το 1860 οι προξενικές αρχές της Θεσσαλονίκης αρχίζουν να ενημερώνουν την Ελληνική Κυβέρνηση ότι ο πραγματικός εχθρός δεν είναι τόσο πολύ η Τουρκία, όσο η Βουλγαρία.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Περιέχει πληροφορίες για τη Θεσσαλονίκη και για γεγονότα, που καθόρισαν το μέλλον της. Τα ντοκουμέντα αυτά μας δείχνουν και τον τρόπο, που η τότε Ελληνική Κυβέρνηση αντιμετώπιζε θέματα, τα οποία είχαν σχέση με τη Θεσσαλονίκη και τη Μακεδονία γενικότερα. Θα μπορούσε ίσως η ποιότητα έκδοσης να είναι καλύτερη και ευελπιστώ πως τα τυπογραφικά λάθη θα διορθωθούν σε μελλοντική επανέκδοση του βιβλίου.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς

Οι μιναρέδες της Θεσσαλονίκης: Αρχιτεκτονική, τοπογραφία, ιστορία και άδοξο τέλος

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι μιναρέδες της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Άρης Παπάζογλου

Έκδοση: Κορνηλία Σφακιανάκη (2010)

ISBN: 978-960-6681-35-6

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Με την Θεσσαλονίκη ισχύει δυστυχώς ένα παράδοξο. Ενώ το παρελθόν της έχει να παρουσιάσει σπουδαία πρόσωπα, γεγονότα και μνημεία, εν τούτοις η σύγχρονη πόλη και ιδιαίτερα μετά το 1912 μοιάζει να είναι μαλωμένη με την ιστορία της. Δεν μπορούμε να δεχτούμε ότι στον τόπο αυτόν έζησαν για αιώνες όχι μόνο Ελληνικοί πληθυσμοί, αλλά και Εβραίοι, Τούρκοι, Σλάβοι, Αλβανοί κα. Και αντί αυτό το γεγονός να μας κάνει περήφανους, καθώς αποδεικνύει την αξία του τόπου μας, προσπαθούμε με κάθε τρόπο να σβήσουμε τις όποιες μαρτυρίες υπάρχουν από τον πολιτισμό ή τα κτίσματα των άλλων. Ο Χρίστος Ζαφείρης είχε γράψει μάλιστα ένα εξαιρετικό βιβλίο για το θέμα αυτό. Το οθωμανικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης είναι αυτό, που κυρίως δέχτηκε επίθεση, στα πλαίσια ενός «εξελληνισμού» της πόλης, λες και μια βαριοπούλα είναι ικανή να σβήσει αιώνες ιστορίας. Θύμα αυτής της λογικής ήταν και η καταστροφή των μιναρέδων της Θεσσαλονίκης, την θέα των οποίων για πολλά χρόνια θαύμαζε ο επισκέπτης της πόλης και ιδιαίτερα αυτός, που ερχόταν με το καράβι. Η σημερινή ανάρτηση έχει να κάνει με ένα εξαιρετικό βιβλίο, που γράφτηκε για αυτά τα κτίσματα.

Η έκδοση είναι καλή. Στο εξώφυλλο υπάρχει ένα χαρακτικό του 17ου αιώνα, που παρουσιάζει τη Θεσσαλονίκη όπως φαινόταν από το καράβι («Salonichi» γράφει στο πάνω μέρος). Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία, ενώ στο κάτω μέρος κάποιων λίγων σελίδων υπάρχουν σημειώσεις. Πάρα πολλές φωτογραφίες ασπρόμαυρες, ίσως θα μπορούσαν να είναι σε καλύτερη ανάλυση ή να είναι πιο καθαρές.

Τον Άρη Παπάζογλου τον έχουμε γνωρίσει στη Vivlioniki μέσα από δύο έργα του, ένα αφιερωμένο στις «Μαγεμένες«, μια εξαιρετική μελέτη για αυτές τις γλυπτές μορφές, που κάποιοι έχουν αποκαλέσει τα «Ελγίνεια της Θεσσαλονίκης» και ένα για την οργάνωση της Εβραϊκής Κοινότητας κατά την Οθωμανική περίοδο.

Μετά τις ευχαριστίες και ένα κείμενο προλογικό, το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη:

  • Το πρώτο μέρος περιέχει κάποια γενικά στοιχεία για την ιστορία και την αρχιτεκτονική των μιναρέδων αρχικά και στη συνέχεια επικεντρώνεται στους μιναρέδες, που υπήρχαν στην πόλη μας κυρίως μέσα από κείμενα περιηγητών, που πέρασαν από τη Θεσσαλονίκη. Εξαιρετικά ενδιαφέρον το κεφάλαιο, που μιλάει για το «τεφτέρι» της Πολεοδομίας Θεσσαλονίκης, ένα τετράδιο δηλαδή, στο οποίο υπήρχαν φωτογραφίες ή ιχνογραφίες των κορυφών κάποιων σημαντικών κτιρίων της πόλης μας και πολλών μιναρέδων. Φυσικά το τετράδιο αυτό χάθηκε και δεν ξέρουμε αν καταστράφηκε ή αν υπάρχει στο προσωπικό αρχείο κάποιου υπαλλήλου της Πολεοδομίας. Οι φωτογραφίες, που υπάρχουν στο βιβλίο από αυτό το τετράδιο μας παρουσιάζουν τις κορυφές αυτών των κτισμάτων, που σπάνια βλέπουμε σε φωτογραφίες του παρελθόντος. Ακολουθεί η παρουσίαση των τζαμιών και των μιναρέδων τους με φωτογραφικό υλικό βασισμένη κυρίως στο έργο του Βασίλη Δημητριάδη για την Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την Οθωμανική Περίοδο. Θα προτιμούσα το κείμενο και η εικόνα να είναι μαζί για να είναι ευκολότερη η ανάγνωση.
  • Το δεύτερο μέρος έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ο Παπάζογλου έχει μαζέψει στοιχεία για την καταστροφή των μιναρέδων. Ο «εξελληνισμός» της Θεσσαλονίκης ήταν απαραίτητος για τις εθνικές κυβερνήσεις στα πρώτα χρόνια μετά το 1912 και την προσάρτηση της πόλης στο Ελληνικό Κράτος, αλλά πολύ περισσότερο στα πρώτα Μεσοπολεμικά χρόνια με την έλευση των χιλιάδων προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Οι κινήσεις αυτές αρχινούσαν είτε από αποφάσεις της Κεντρικής Εξουσίας, είτε από τις Δημοτικές Αρχές της πόλης. Για πολιτικούς και κερδοσκοπικούς λόγους κυρίως, το γκρέμισμα των μιναρέδων μεθοδεύτηκε μέσα από δημοσιεύματα και πολιτικές δηλώσεις. Μετά τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917 δόθηκαν και οι κατάλληλες αφορμές για την κατεδάφιση των μιναρέδων, έργο, που υλοποιήθηκε μεταξύ 1925 και 1926 και είχε ως αποτέλεσμα να μείνει η πόλη μόνο με τον μιναρέ της Ροτόντας. Περίπου 96500 ΔΡΧ της εποχής εκείνης κόστισε η απόπειρα σβησίματος του παρελθόντος της πόλης, ενώ είχαμε και διάφορα ευτράπελα, όπως το γκρέμισμα από τον εργολάβο, που ανέλαβε τις κατεδαφίσεις, του μιναρέ του τζαμιού Λόντζα, το οποίο βρισκόταν κοντά στα σημερινά Λαδάδικα και το οποίο δεν συμπεριλαμβάνονταν στις υποχρεώσεις του. Πάρα πολύ ενδιαφέρον αυτό το δεύτερο μέρος του βιβλίου, σε κάποιους ίσως φανεί καλύτερο και από αυτό της παρουσίασης των μιναρέδων.

Μέσα σε ένα κλίμα εθνικισμού, που επικράτησε Μεσοπολεμικά και με εμφανείς τις πληγές της προσφυγιάς, οι περισσότερες φωνές μιλούσαν για απόλυτο σβήσιμο κάθε ίχνους, που θα θυμίζει την Οθωμανική παρουσία στην πόλη. Είχε προταθεί μάλιστα το γκρέμισμα του Μπεζεστενίου, του Χαμζά Μπέη Τζαμιού, μέχρι και του Λευκού Πύργου! Σε αυτές τις συνθήκες ξεχωρίζει η στάση του Αλέξανδρου Παπαναστασίου, ο οποίος από την πρώτη στιγμή θεώρησε λανθασμένη τη λογική των γκρεμισμάτων.

Θεωρώ ότι δύσκολα θα μπορούσαν να μείνουν όλοι οι μιναρέδες στη Θεσσαλονίκη. Αλλά υπήρχαν κάποιοι, που ήταν πραγματικά στολίδια, όπως ο μιναρές του Burmali Τζαμί, γνωστού και ως Αγία Κυριακή, που βρισκόταν στην Εγνατία πολύ κοντά στην Παναγία Χαλκέων και ο οποίος εξωτερικά είχε ελικοειδείς σπείρες ή ο πολύχρωμος μιναρές του Αλατζά Ιμαρέτ και διάφοροι άλλοι. Δυστυχώς επικράτησαν διαφορετικές λογικές, που ούτε φυσικά μπόρεσαν να ξεγράψουν την ιστορία, ούτε έκαναν τη Θεσσαλονίκη πιο ευρωπαϊκή ή όμορφη.

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό και σημαντικότατο. Πρόκειται για ένα έργο μοναδικό ως προς το θέμα του, που αναδεικνύει όχι μόνο τα μνημεία, που χάθηκαν, αλλά και την ανάγκη σεβασμού του παρελθόντος ενός τόπου. Η Οθωμανική Θεσσαλονίκη δεν εξαφανίστηκε επειδή γκρεμίστηκαν οι μιναρέδες, χάθηκαν όμως κάποια αρχιτεκτονικά στολίδια της πόλης μας. Το βιβλίο δεν υπάρχει σε πολλά ράφια βιβλιοπωλείων, αλλά κυκλοφορεί, οπότε μπορείτε να το παραγγείλετε. Αξίζει πιστεύω να διαβαστεί.

Σχολιάστε

Filed under ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ, Άρης, Συγγραφείς

Μονωδίες σχετικά με την Άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς το 1430

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εάλω Θεσσαλονίκη: Θρήνος για την Άλωση του 1430

Συγγραφέας: Μάρκος Ευγενικός

Έκδοση: Παπαδημητρίου (1997)

ISBN: 960-550-038-8

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα σημαντικότερα γεγονότα, που καθόρισαν την ιστορική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης είναι αναμφισβήτητα η Άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς στις 29 Μαρτίου 1430. Η πιο γνωστή διήγηση, από την οποία αποκτούμε πληροφορίες σχετικά με αυτό το γεγονός είναι αυτή του Ιωάννη Αναγνώστη, αλλά δεν είναι η μόνη. Έχουν καταγραφεί και άλλα κείμενα σχετικά με την Άλωση και ένα από αυτά αποτελεί το θέμα του βιβλίου της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Χάρτινο εξώφυλλο, που το κοσμεί μια χαλκογραφία του 1688, που δείχνει τη Θεσσαλονίκη από τη θάλασσα. Κάποιες σελίδες είναι στα αγγλικά, αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι η έκδοση είναι δίγλωσση. Στην εισαγωγή αναφέρεται ότι το βιβλίο αποτελεί προσφορά του εκδοτικού οίκου στα πλαίσια του εορτασμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Θεσσαλονίκη 1997».

Την επιμέλεια του έργου είχε αναλάβει ο Μάριος Πηλαβάκης, ενώ η μετάφραση είναι του Δημήτριου Βαμβακά. Μετά την εισαγωγή, που υπογράφει ο Πηλαβάκης και εκεί ο αναγνώστης θα βρει κάποια στοιχεία σχετικά με την πηγή του βιβλίου, ακολουθεί μεταφρασμένο το κείμενο, μια μονωδία για την Άλωση της Θεσσαλονίκης από τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό και στη συνέχεια υπάρχει ένα παράρτημα, με μια άλλη μονωδία, πάλι για την Άλωση της πόλης από τον αδερφό του, τον Ιωάννη τον Ευγενικό.

Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός ήταν η σημαντικότερη ανθενωτική μορφή στα τελευταία Βυζαντινά χρόνια και λίγο πριν την οριστική κατάρρευση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Υπήρξε Μητροπολίτης Εφέσου. Θεωρούσε πως η ένωση Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας μετά το Σχίσμα θα ήταν χειρότερη από την Οθωμανική σκλαβιά. Φαίνεται από την πορεία των γεγονότων, πως μάλλον οι απόψεις του αποδείχτηκαν λανθασμένες.

Στην εισαγωγή ο Πηλαβάκης κάνει αναφορές στο έργο του Γιάννη Τσάρα, ο οποίος από το 1958 είχε κυκλοφορήσει το έργο του Ιωάννη Αναγνώστη. Δίνει επίσης πληροφορίες για τα πρωτότυπα χειρόγραφα, από τα οποία μεταφράστηκε η μονωδία του Ευγενικού (ένα βρισκόταν στην Ιερά Μονή Παναγίας της Εικοσιφοίνισσας στο Παγγαίο, εκλάπη από τους Βούλγαρους το 1917 και βρίσκεται σήμερα στη Σόφια και ένα δεύτερο βρισκόταν αρχικά στην Κρήτη, πουλήθηκε στους Άγγλους και βρίσκεται σήμερα στην Οξφόρδη).

Στη συνέχεια παρουσιάζεται το πρωτότυπο κείμενο παράλληλα με τη μετάφραση. Εδώ υπάρχουν κάποιες ιστορικές πληροφορίες, όπως για παράδειγμα ότι υπήρχε σώμα Κρητικών για την υπεράσπιση της πόλης, ότι σκυλεύτηκε το πτώμα του Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Συμεών από τους Οθωμανούς, καθώς επίσης γίνεται λόγος για τις σφαγές, τις λεηλασίες και τον εξανδραποδισμό των κατοίκων. Ο Μάρκος Ευγενικός ισχυρίζεται ότι ο Ανδρέας Παλαιολόγος δεν πούλησε την πόλη στους Βενετούς, αλλά τη χάρισε για να μπορέσει να έχει περισσότερες πιθανότητες να σωθεί.

Τέλος στο παράρτημα η μονωδία του Ιωάννη του Ευγενικού προέρχεται από Βατοπεδινό χειρόγραφο και περιγράφει και αυτό τη θλίψη για το κακό, που βρήκε την πόλη.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Από τη στιγμή, που δεν έχουμε ιδιαίτερα πολλές πηγές σχετικά με την Άλωση του 1430, κάθε κείμενο, που μπορεί να μας προσφέρει περισσότερες πληροφορίες είναι σημαντικό. Ο Μάρκος ο Ευγενικός έζησε τα τελευταία χρόνια του Βυζαντίου, πιθανότατα δεν ήταν παρών στην Άλωση της Θεσσαλονίκης, αλλά άκουσε κάποια πράγματα από διασωθέντες και συνέγραψε τη μονωδία αυτή, έναν θρήνο για το χαμό της σπουδαίας πόλης του Βυζαντίου. Το κείμενό του δεν είναι ακριβώς ιστορικό, αλλά περιέχει ιστορικές πληροφορίες και για αυτό έχει τη δική του ξεχωριστή σημασία.

 

Σχολιάστε

Filed under ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ, Μάρκος, Συγγραφείς

Οι πρώτοι Μητροπολίτες Θεσσαλονίκης μετά την Άλωση του 1430.

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20161005

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι πρώτοι κατά την Τουρκοκρατίαν Μητροπολίται Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Απόστολος Γλαβίνας

Έκδοση: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (1978)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Χθες μιλήσαμε για ένα ανάτυπο, που είχε κυκλοφορήσει το 1976 από τη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ, στο οποίο αναφέρονταν κάποια γενικά στοιχεία για Μητροπολίτες της Θεσσαλονίκης στα τέλη του 16ου και στις αρχές του 17ου αιώνα. Το βιβλιαράκι αυτής της ανάρτησης κυκλοφόρησε επίσης από τη Θεολογική Σχολή, έχει συγγραφέα και αυτό τον Απόστολο Γλαβίνα, είναι όμως του 1978 και μιλάει για τους πρώτους Μητροπολίτες της Θεσσαλονίκης μετά την άλωση της πόλης το 1430.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές παραπομπές και σχόλια, ενώ στο τέλος υπάρχει περίληψη του κειμένου στα γερμανικά. Η γλώσσα και εδώ είναι καθαρεύουσα, που κουράζει κάπως και θέλει μια κάποια προσπάθεια για να γίνει κατανοητή.

Όπως είχαμε πει και στο προηγούμενο βιβλίου του Γλαβίνα, η δυσκολία στο να βρεθούν πηγές δυσκολεύουν το έργο του ιστορικού και του ερευνητή. Υπάρχουν δε πολλές φορές ασάφειες στις ίδιες τις πηγές, με αποτέλεσμα να μην μπορεί κάποιος να είναι σίγουρος για τα συμπεράσματά του.

Το βιβλίο αναφέρεται γενικά στους Μητροπολίτες της Θεσσαλονίκης μετά την άλωση της πόλης το 1430 και έως το τέλος του 15ου αιώνα περίπου. Ο τελευταίος Μητροπολίτης πριν την άλωση ήταν ο Συμεών, ο οποίος πέθανε περίπου τον Σεπτέμβριο του 1429. Στη Βενετοκρατούμενη τότε Θεσσαλονίκη για διάφορους λόγους η θέση του παρέμεινε κενή και καλύφθηκε μάλλον το 1431 από τον Γρηγόριο, ο οποίος παρέμεινε Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης μάλλον έως το 1439. Τον διαδέχεται ο Μεθόδιος, που θα παραμείνει σε αυτή τη θέση για άγνωστο χρονικό διάστημα, τουλάχιστον πάντως μέχρι το 1467. Ακολουθεί ο Παρθένιος έως περίπου το 1481 και στη συνέχεια ο Νήφων, ο οποίος διετέλεσε και Οικουμενικός Πατριάρχης.

Φαντάζομαι ότι τους περισσότερους τους αφήνει το συγκεκριμένο θέμα παγερά αδιάφορους και μπορώ να καταλάβω το γιατί. Η σημασία όμως τέτοιων πληροφοριών είναι μεγάλη γιατί μέσω αυτών μπορεί να γίνει χρονολογική εκτίμηση γεγονότων της ιστορίας. Για παράδειγμα αν σε ένα κείμενο γραφτεί πως κάτι έγινε επί των ημερών του Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Γρηγορίου, ο ιστορικός έχει μία σημαντική πυξίδα στην έρευνά του.

Και αυτό το βιβλιαράκι το βρήκα στο παλαιοβιβλιοπωλείο των Χρήστου και Νέστωρα Καββαδά, αν ενδιαφέρεται κανείς έχουν μερικά αντίτυπα ακόμη.

1 σχόλιο

Filed under ΓΛΑΒΙΝΑΣ, Απόστολος, Συγγραφείς

Θεσσαλονικείς Μητροπολίτες κατά την περίοδο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20161004

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Βραχέα τινά περί Μητροπολιτών Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Απόστολος Γλαβίνας

Έκδοση: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (1976)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η σημερινή ανάρτηση έχει να κάνει με ένα ανάτυπο, που είχε κυκλοφορήσει η Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ και σχετίζεται με μία μελέτη, που είχε γίνει σχετικά με τους Μητροπολίτες της Θεσσαλονίκης μετά την άλωση της πόλης το 1430. Τα στοιχεία, που υπάρχουν είναι σχετικά λίγα, το ίδιο και οι πηγές.

Η έκδοση είναι πολύ απλή, χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Χάρτινο γαλάζιο εξώφυλλο, μία περίληψη του κειμένου στο τέλος του βιβλίου στα γαλλικά, γλώσσα καθαρεύουσα, που κουράζει κάπως, αλλά το 1976 στη Θεολογική Σχολή μπορεί να μιλούσαν και στην καθαρεύουσα. Με λίγη προσπάθεια παλεύεται πάντως και γίνεται κατανοητό το τι λέει το βιβλίο.

Ο συγγραφέας την εποχή εκείνη, που κυκλοφόρησε το μικρό αυτό βιβλίο ήταν επιμελητής, ενώ με μια σύντομη αναζήτηση στο διαδίκτυο σχετικά με αυτόν βρήκα ότι σήμερα είναι ομότιμος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής.

Στην εισαγωγή αναφέρει ο Γλαβίνας τις δυσκολίες στο να βρεθούν πληροφορίες σχετικά με τους Μητροπολίτες της πόλης μας κατά την περίοδο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης. Στο σύντομο αυτό έργο του δίνει γενικές πληροφορίες για 4 Μητροπολίτες, που έζησαν στα τέλη του 16ου αιώνα και στις αρχές του 17ου. Πρόκειται για τους:

  • Γαβριήλ (από το 1590 περίπου έως το 1596): Πρέπει να διαδέχτηκε τον Μητροπολίτη Μητροφάνη, ο οποίος αποκεφαλίστηκε μετά από εντολή του Σουλτάνου Σουλεϊμάν. Μετά τη Θεσσαλονίκη έγινε και Οικουμενικός Πατριάρχης.
  • Κοσμάς (από το 1596 περίπου έως το 1605): Διαδέχτηκε τον Γαβριήλ. Το όνομά του εμπλέκεται σε μια ιστορία σχετικά με κάποιον Jahja, γιο του Σουλτάνου Μουράτ Γ’ και διεκδικητή του θρόνου. Αυτός είχε μητέρα Ελληνίδα, που ανήκε στην αυτοκρατορική οικογένεια των Κομνηνών της Τραπεζούντας. Πιθανότατα για να σωθεί, ο Κοσμάς την έβαλε μοναχή σε κάποιο μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία, που βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη.
  • Σωφρόνιος (από το 1605 έως το 1607): Διαδέχθηκε τον Κοσμά. Αυτός παραιτήθηκε λόγω κάποιων σκανδάλων, χωρίς όμως να γνωρίζουμε τη φύση αυτών.
  • Κίτρους Ζωσιμάς (από το 1607 έως το 1608). Διαδέχθηκε τον Σωφρόνιο. Λίγα πράγματα ξέρουμε για αυτόν, στο βιβλίο απλά αναφέρεται μία πηγή, που λέει ότι υπήρξε Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης για αυτό το χρονικό διάστημα

Δεν ξέρω πόσοι μπορεί να ενδιαφέρονται για ένα τέτοιο βιβλίο. Με δεδομένο τον τρόπο λειτουργίας της Ελληνικής Κοινότητας στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, ο ηγέτης της τοπικής εκκλησίας είχε μεγάλη ισχύ, καθώς θεωρούνταν ο πρέσβης των χριστιανών της πόλης και ο ηγέτης τους. Αν κάποιος πάντως θέλει να διαβάσει περισσότερα, μπορεί να βρει το βιβλίο στο παλαιοβιβλιοπωλείο των Χρήστου και Νέστωρα Καββαδά, που βρίσκεται στην οδό Μπακατσέλου 9.

2 Σχόλια

Filed under ΓΛΑΒΙΝΑΣ, Απόστολος, Συγγραφείς

Δομές και θεσμοί των Εβραίων Θεσσαλονικέων για κοντά μισή χιλιετία

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20160926

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εβραϊκοί κοινοτικοί θεσμοί στη Θεσσαλονίκη της Τουρκοκρατίας

Συγγραφέας: Άρης Παπάζογλου

Έκδοση: Megatype (1994)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η παρουσία των Εβραίων Θεσσαλονικέων στην πόλη έχει γίνει αντικείμενο έρευνας και μελέτης μόλις τα τελευταία χρόνια. Οι τίτλοι, που έχουν κυκλοφορήσει σχετικά με αυτό το θέμα επικεντρώνεται κυρίως στο Ολοκαύτωμα της πόλης του 1943. Λίγα γενικά πράγματα κυκλοφορούν για τον τρόπο, που αυτή η σπουδαία κοινότητα της πόλης μας είχε οργανωθεί και είχε λειτουργήσει στο μακραίωνο διάστημα, που κατοικούσε στη Θεσσαλονίκη. Το βιβλίο της Μόλχο είναι ίσως το πιο πλήρες αν και καλύπτει την περίοδο από τα μέσα του 19ου αιώνα έως την πρώτη εικοσαετία του 20ου αιώνα. Το βιβλίο αυτό είχε κυκλοφορήσει πρώτη φορά το 2001. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης γράφτηκε κάποια χρόνια πριν και έφερνε τους Θεσσαλονικείς σε μια πρώτη επαφή με τους θεσμούς και την οργάνωση των Εβραίων συμπολιτών τους κυρίως στην περίοδο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο τέλος υπάρχει βιβλιογραφία. Οι εικόνες προέρχονται από το περιοδικό «Χρονικά» του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου και από το βιβλίο του Κωστή Κοψίδα (Κοψιδά τον αναφέρει στο βιβλίο) με τίτλο «Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης». Το εξώφυλλο φυσικά δεν έχει τα μαύρα του τα χάλια, όπως αυτό στο αντίτυπο, που έχω εγώ και το οποίο το βρήκα σε παλαιοβιβλιοπωλείο. Στο κάτω μέρος μερικών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές.

Το βιβλίο αποτελείται από 4 κεφάλαια, στα οποία αναλύονται οι θεσμοί μέσα από τους οποίους λειτούργησε η Εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης από τον 15ο αιώνα έως τις αρχές του 20ου, δηλαδή μιλάμε για μία περίοδο σχεδόν μισής χιλιετίας.

  • Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η άφιξη από την Ισπανία» και μιλάει για την άφιξη των Σεφαραδίμ από την Ισπανία στη Θεσσαλονίκη στα τέλη του 15ου αιώνα. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για τις πρώτες προσπάθειες οργάνωσης αυτών των ανθρώπων στη νέα τους πατρίδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι από τα πρώτα μελήματα της κοινότητας ήταν η εκπαίδευση. Επίσης αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι σε αυτά τα πρώτα βήματα της κοινότητας δεν υπάρχει οργανωμένο όργανο, που να εκπροσωπεί όλους τους Εβραίους, αλλά παραμένουν ανεξάρτητες, σχεδόν, ομάδες, που αποτελούνται από άτομα προερχόμενα από την ίδια περιοχή πριν την προσφυγιά τους.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Ενοποίηση» και μας πάει στα μέσα του 17ου αιώνα, όταν ιδιαίτερες συνθήκες και κρίσεις στην κοινότητα, με κορυφαία αυτήν του Σαμπετάι Σεβή, αναγκάζουν τους Εβραίους Θεσσαλονικείς να οργανωθούν καλύτερα, δημιουργώντας μία πιο οργανωμένη δομή με περισσότερο συγκεντρωτικό χαρακτήρα. Σε αυτό το στάδιο οι θρησκευτικοί ηγέτες παίζουν τον πρωταρχικό ρόλο στη διοίκηση της κοινότητας.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Αναγέννηση» και χρονικά κινείται στα μέσα του 19ου αιώνα. Είναι η περίοδος κατά την οποία η Εβραϊκή κοινότητα, μετά από κάποια χρόνια, στα οποία είχε παρακμάσει, βρίσκει ξανά τη λάμψη της και οργανώνεται με πιο ευρωπαϊκό τρόπο. Πλέον υπάρχει διαχωρισμός της θρησκευτικής ηγεσίας με την κοσμική ηγεσία, που τρέχει τα περισσότερα ζητήματα των Εβραίων Θεσσαλονικέων. Πρόκειται για την περίοδο κατά την οποία βλέπουμε δημιουργία πολλών σχολών, φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, νοσοκομείων, πτωχοκομείων και άλλων ιδρυμάτων.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η ένταξη» και μιλάει για την οργάνωση της κοινότητας στα πρώτα χρόνια μετά την ένταξη της Θεσσαλονίκης στο ελληνικό κράτος. Αν και υπήρχαν φόβοι, καχυποψία και δυσκολίες, σε γενικές γραμμές οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς προσαρμόστηκαν στη νέα πραγματικότητα.

Το κείμενο διαβάζεται εύκολα μεν, αν και τα πολλά ονόματα ίσως μπερδέψουν κάπως τον αναγνώστη. Σε λίγες σελίδες παρουσιάζονται πράγματα στον σύγχρονο Θεσσαλονικέα, που καλύπτουν μία περίοδο 500 ετών περίπου, οπότε δεν γίνεται το κείμενο να μην είναι πυκνογραμμένο. Πέρα όμως από αυτό, πρόκειται για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι ο Παπάζογλου κάθισε να το γράψει το 1994. Σημαντική βιβλιογραφική έρευνα και αποτύπωση της οργάνωσης των Εβραίων Θεσσαλονικέων με πολλά πράγματα, που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουμε ακόμη και σήμερα. Στο σύνολό του το έργο νομίζω παρουσιάζει με σωστό τρόπο το πώς λειτούργησε η τόσο σημαντική κοινότητα της πόλης μας.

1 σχόλιο

Filed under ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ, Άρης, Συγγραφείς

Συνοπτική αναφορά των ελληνικών εφημερίδων της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης

%ce%b5%ce%b9%ce%ba%cf%8c%ce%bd%ce%b1

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ελληνικές εφημερίδες Θεσσαλονίκης επί Τουρκοκρατίας 1869-1912

Συγγραφέας: Ντίνος Χριστιανόπουλος

Έκδοση: Διαγώνιος (1992)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για τον αναγνώστη, που θέλει να μάθει πράγματα σχετικά με την ιστορία των εφημερίδων, που κυκλοφορούσαν στο παρελθόν στη Θεσσαλονίκη, το τετράτομο έργο του Μανώλη Κανδυλάκη είναι το ιδανικότερο εργαλείο. Ο πρώτος τόμος, που έχει βραβευτεί και από την Ακαδημία Αθηνών, κυκλοφόρησε το 2000 και ο τέταρτος το 2008. Λίγα χρόνια πριν ο Ντίνος Χριστιανόπουλος είχε γράψει ένα μικρό βιβλιαράκι για τις ελληνικές εφημερίδες, που είχαν κυκλοφορήσει κατά την περίοδο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης (μεταξύ 1869 και 1912) και είχε ανοίξει το δρόμο σε αυτόν τον τομέα. Αυτό το μικρό βιβλίο αποτελεί το θέμα αυτής της ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή, με εξώφυλλο ένα σχέδιο του Κάρολου Τσίζεκ. Γενικά μοιάζει πολύ με αρκετά ανάλογα έργα τόσο των εκδόσεων της Διαγωνίου, όσο και με κάποια, που είχε βγάλει ο Ραγιάς και έχουν παρουσιαστεί και στη Vivlioniki. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ευρετήριο ονομάτων, εντύπων, ένα ευχαριστήριο κείμενο, η βιβλιογραφία με σχολιασμό του συγγραφέα (!) και 3 ενδιαφέροντες πίνακες.

Το βιβλίο ήταν το πρώτο μίας σειράς της Διαγωνίου με τίτλο «Μελέτες και έρευνες για την πνευματική ζωή στη Θεσσαλονίκη και τη Μακεδονία», δεν γνωρίζω αν υπήρξαν και άλλα βιβλία της ίδιας σειράς.

Στις σελίδες του βιβλίου παρουσιάζονται στοιχεία για 19 τίτλους εφημερίδων, που κυκλοφόρησαν από το 1869 έως το 1912. Πρώτος τίτλος αναφέρεται η εφημερίδα «Θεσσαλονίκη», που κυκλοφόρησε το 1869 και τελευταία η εφημερίδα «Εμπρός», που κυκλοφόρησε το 1912. Οι περισσότεροι τίτλοι ήταν πολιτικές εφημερίδες, ενώ δεν λείπουν οι σατυρικές («Κουνούπι», «Βέλος», Σατανάς») καθώς και μία συνδικαλιστική («Εφημερίς του Εργάτου»), που εξέδιδε η Φεντερασιόν.

Στα διάφορα γενικά στοιχεία, που αναφέρει ο Χριστιανόπουλος για κάθε εφημερίδα, ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι μιλάει για το πού θα μπορέσει ο αναγνώστης να βρει αρχεία των εφημερίδων. Βέβαια το βιβλίο γράφτηκε το 1992 και από τότε μπορεί να έχουν μεταφερθεί τα αρχεία αυτά, αλλά τουλάχιστον έχουμε μία αρχή για να τα αναζητήσουμε.

Προσωπικά βρήκα το βιβλιαράκι ενδιαφέρον. Δεν έχει φυσικά την πληρότητα του έργου του Κανδυλάκη, αλλά δίνει συνοπτικά πληροφορίες για τις ελληνικές εφημερίδες της Θεσσαλονίκης κατά την Οθωμανική περίοδο. Το βρήκα σε παλαιοβιβλιοπωλείο και το αντίτυπό μου έχει και προσωπική αφιέρωση του Χριστιανόπουλου σε κάποιον, που το δώρισε. Αν το βρείτε σε τιμή περίπου των €5, νομίζω ότι αξίζει να το αποκτήσετε.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ, Ντίνος