Tag Archives: νεκροταφεία

Μετά την καταστροφή: Τα πρώτα βήματα των επιζώντων Εβραίων Θεσσαλονικέων και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης

Σάρωση_20181211

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ξανά στη Σαλονίκη – Η μετέωρη επιστροφή των Ελλήνων Εβραίων στον γενέθλιο τόπο (1945-1946)

Συγγραφέας: Λέων Ναρ

Έκδοση: Πόλις (2018)

ISBN: 978-960-435-638-6

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα τελευταία χρόνια έχουν γραφτεί πάρα πολλά και σημαντικά βιβλία για τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης, κάποια εκ των οποίων έχουν παρουσιαστεί και από τη Vivlinoiki. Η σημερινή ανάρτηση θα ασχοληθεί με το τελευταίο εξαιρετικό έργο του Λέοντα Ναρ, το οποίο μάλιστα εξετάζει μια άγνωστη πτυχή των Εβραίων Θεσσαλονικέων, καθώς μιλάει για όσα αντίκρισαν αυτοί, που επέζησαν του Ολοκαυτώματος της πόλης μας.

Η έκδοση είναι εξαιρετική, όπως θα περιμέναμε άλλωστε από τις εκδόσεις Πόλις. Ευανάγνωστο κείμενο, λιτό εξώφυλλο, στο τέλος υπάρχουν οι σημειώσεις και οι βιβλιογραφικές αναφορές της έρευνας.

Όπως είπαμε και νωρίτερα, ενώ για την προπολεμική ζωή των Εβραίων Θεσσαλονικέων και για τα όσα συνέβησαν στην Κατοχή έχουν γραφτεί αρκετά βιβλία, λίγα γνωρίζουμε για το τι έγινε με όσους Εβραίους κατάφεραν να επιζήσουν και επέστρεψαν στην πόλη τους. Ο Ναρ ερεύνησε στα αρχεία της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης και στο αρχείο της παλιάς εφημερίδας «Ισραηλίτικον Βήμα», που κυκλοφόρησε μεταπολεμικά στην πόλη μας και μάζεψε πληροφορίες σημαντικές, που σχηματίζουν μια πρώτη εικόνα για τα όσα αντιμετώπισαν οι επιζώντες.

Το βιβλίο προλογίζει ο Στράτος Δορδανάς και ουσιαστικά γράφει όλα όσα θα έγραφα εγώ σε αυτήν την παρουσίαση και με καλύτερο τρόπο. Προσωπικά δεν κατάλαβα το διαχωρισμό της ύλης σε δύο μέρη, για μένα ο Ναρ έχει χωρίσει την έρευνά του σε 8 κεφάλαια, κάθε ένα εκ των οποίων αναλύει διαφορετικές πτυχές των δυσκολιών, που αντιμετώπισαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ναρ επέλεξε να περιορίσει την έρευνά του στα πρώτα δύο χρόνια μετά την απελευθέρωση, το 1945 και το 1946. Τα βασικά θέματα, που απασχολούν τον συγγραφέα είναι η απόδοση των λεηλατημένων περιουσιών των Εβραίων Θεσσαλονικέων, η οποία τελικά στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έγινε, οι εξελίξεις σχετικά με το κατεστραμμένο Εβραϊκό Νεκροταφείο, οι προσπάθειες, που έγιναν για να εξυπηρετηθούν και να αντιμετωπίσουν βασικές δυσκολίες οι επιζώντες, οι εξελίξεις σχετικά με τη μοίρα των προδοτών της κοινότητας και κυρίως του Βιτάλ Χασόν και οι πρώτες εκλογές μεταπολεμικά στην Ισραηλιτική Κοινότητα, οι οποίες είχαν κάποια πολύ ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ναρ μας παρουσιάζει την κωλυσιεργία του Ελληνικού Κράτους και των μηχανισμών του, στο να βοηθήσει ή μάλλον πιο σωστά να αποδώσει δίκαιο στους ελάχιστους επιζώντες Εβραίους Θεσσαλονικείς. Αλλά και η εν γένει συμπεριφορά του απέναντί τους ήταν μάλλον αδιάφορη, ακόμη και όταν ψηφίζονταν νόμοι υπέρ των Εβραίων, η εφαρμογή τους ήταν κάτι σπάνιο. Τα ντοκουμέντα, που ερεύνησε ο Ναρ είναι πολύ σημαντικά και δεν έχουν ερευνηθεί φαντάζομαι στο σύνολό τους. Στο μυαλό, μου έρχονται δύο βιβλία της Μπενβενίστε, που ασχολούνται επίσης με την μεταπολεμική πραγματικότητα των επιζώντων (δείτε εδώ και εδώ) και αυτό του Ναρ είναι ουσιαστικά μία από τις λίγες δουλειές, που έχουν αυτό το αντικείμενο.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Τόσο για τη θεματολογία του, όσο και για τη δομή και τη γραφή του. Ο Ναρ μας μιλάει για ένα κεφάλαιο σχετικά άγνωστο στη σύγχρονη ιστορία της πόλης, ιδιαίτερα σκοτεινό τόσο για το επίσημο Ελληνικό Κράτος, όσο και για μερίδα του ντόπιου πληθυσμού. Ένας από τους λόγους, που για μένα επικράτησε σιωπή για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης μεταπολεμικά, ήταν το θέμα των περιουσιών των Εβραίων Θεσσαλονικέων και η συμπεριφορά πολλών επίσημων και ανεπίσημων φορέων απέναντί τους.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΝΑΡ, Λέων, Συγγραφείς

Οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στη μετάβαση από την Οθωμανική στη Ελληνική Θεσσαλονίκη

Σάρωση_20180619

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων – Ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη νεότερη Ελλάδα

Συγγραφέας: Devin Naar

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-750-4

Τιμή: Περίπου €25

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποιον καιρό παρουσιάστηκαν 3 βιβλία από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, που υπάγονται στην πολύ ενδιαφέρουσα σειρά του εκδοτικού οίκου με τίτλο «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας». Πρόκειται για τις δύο επανεκδόσεις των έργων των Μαρσέλ Νατζαρή και Ισαάκ Ματαράσσο, καθώς και για τη δουλειά του Λεόν Σαλτιέλ. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην ίδια σειρά και πρόκειται για τη μετάφραση ενός πολύ γνωστού έργου, που κυκλοφόρησε πριν λίγα χρόνια στην αγγλική, από έναν σύγχρονο μελετητή της Σεφαραδίτικης ιστορίας, του Αμερικανού Devin Naar.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Υπάρχουν κάποιες, λίγες κατ’εμέ εικόνες από διάφορα αρχεία. Πλουσιότατη βιβλιογραφία, βρίσκεται στο τέλος του βιβλίου, μαζί με τις σημειώσεις και είναι περίπου 50 σελίδες. Στο τέλος υπάρχει και ευρετήριο ονομάτων. Τη μετάφραση την έκανε από τα αγγλικά ο Χρήστος Γεμελιάρης και κρίνοντας από τον τρόπο, που ρέει η ανάγνωση την βρίσκω πολύ καλή. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2016 με τον τίτλο «Jewish Salonica: Between the Ottoman Empire and Modern Greece» από τις εκδόσεις Stanford University Press.

Μετά το προοίμιο, που υπογράφει ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης, δύο προλογικά σημειώματα και ένα σημείωμα για τη μεταγραφή ξένων όρων, ξεκινάει το κυρίως θέμα του βιβλίου, το οποίο χωρίζεται στην εισαγωγή και 5 κεφάλαια:

  • Η εισαγωγή ουσιαστικά προετοιμάζει τον αναγνώστη για το τι θα διαβάσει στη συνέχεια. Το ερώτημα, στον τίτλο «Είναι η Θεσσαλονίκη εβραϊκή;» σίγουρα δεν απαντάται στο κομμάτι αυτό του βιβλίου.
  • Το 1ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Σαν δήμος και κράτος: Η Κοινότητα» και αναφέρεται στις εξελίξεις μέσα στην Ισραηλιτική Κοινότητα από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως και το Ολοκαύτωμα της πόλης το 1943. Ουσιαστικά μιλάμε για μία περίοδο μεγάλων αλλαγών όχι μόνο για την πόλη. Οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς αποτέλεσαν το πιο προοδευτικό ίσως κομμάτι της Θεσσαλονίκης και ήταν οι πρώτοι, που προσπάθησαν να ξεφύγουν στην κοινότητά τους από την θρησκευτική κυριαρχία και να οργανώσουν μια κοσμική δομή, η οποία θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των μελών της. Μετά το 1912 η κοινότητα έπρεπε να διαμορφώσει νέα χαρακτηριστικά στην ταυτότητά της, ώστε να μπορεί να ενταχθεί στο ελληνικό όραμα του νέου κράτους, στο οποίο ανήκε η πόλη. Όταν για πολλούς αιώνες η Εβραϊκή Κοινότητα ήταν κυρίαρχη στην πόλη, η μεταβολή, που έγινε ιδίως μετά την Μικρασιατική Καταστροφή με την μετατροπή της σε μειοψηφία, προκάλεσε αναταράξεις. Το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούσε πια η Ισραηλιτική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης δεν ήταν αυτό μιας προνομιακής ομάδας, κομματιού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά μιας θρησκευτικής μειονότητας του ελληνικού κράτους. Όλα αυτά αναπτύσσονται με πολλές λεπτομέρειες στο κεφάλαιο αυτό.
  • Το 2ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Ποιος θα σώσει τον Σεφαραδίτικο Ιουδαϊσμό;» και αναλύει με λεπτομέρειες τις εξελίξεις στον τομέα της αρχιρραβινείας στη Θεσσαλονίκη, από τα τέλη της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως το Ολοκαύτωμα του 1943. Ακολουθείται χρονολογική σειρά παρουσιάζοντας τη δράση και το έργο των αρχιρραβίνων της πόλης μας, από τον Ιακώβ Κόβο, ο οποίος διαδέχτηκε ουσιαστικά την τελευταία τριανδρία ραβίνων, οι οποίοι ήταν η θρησκευτική, αλλά και κοινοτική εξουσία των Εβραίων Θεσσαλονικέων έως τον Σέβη Κόρετς, τον τελευταίο της προς εξέταση περιόδου. Το κεφάλαιο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς αναλύεται το έργο και η προσωπικότητα αυτών των ανθρώπων, οι διαδικασίες εκλογής τους, οι διαφωνίες μέσα στην Κοινότητα κτλ. Πολύ χρήσιμο το κομμάτι του κεφαλαίου, που αναφέρεται στον αρχιρραβίνο Ιακώβ Μεΐρ, μια σπουδαία προσωπικότητα, που πέρασε από την πόλη μας. Προσωπικά κράτησα από αυτό το κεφάλαιο το γεγονός ότι ενώ παλαιότερα η Θεσσαλονίκη ήταν ξακουστή για τους ραβίνους, που έβγαζε, οι οποίοι είχαν φήμη και όνομα και αναλάμβαναν θέσεις σε εβραϊκές κοινότητες σε όλη την Ευρώπη, από τον Κόβο και έπειτα δεν μπόρεσε να βρεθεί ένας Θεσσαλονικιός ραβίνος να αναλάβει τη θέση, για διάφορους λόγους, υπήρξε μάλιστα και μια μεγάλη περίοδος, που η κοινότητα δεν είχε αρχιρραβίνο. Το δεύτερο, που σημείωσα είναι ότι η θέση της αρχιρραβινείας στη Θεσσαλονίκη είχε τόσο κύρος, ας αντανάκλαση του κύρους της εβραϊκής κοινότητας της πόλης μας, ώστε υποψήφιος για τη θέση υπήρξε μέχρι και ο Ισαάκ Χέρτσογκ, ο πρώτος αρχιρραβίνος του Ισραήλ μετά τη δημιουργία του κράτους. Τέλος αξίζει ο αναγνώστης να διαβάσει το κεφάλαιο για τον Κόρετς, καθώς σε αντίθεση με την πλειοψηφία όσων έχουν γραφτεί στα βιβλία, ο Κόρετς δεν παρουσιάζεται ως προδότης του ποιμνίου του.
  • Το 3ο κεφάλαιο έχει τον τίτλο «Πιο ιερό και από συναγωγή» και μιλάει για τη δημιουργία των σχολείων και τις προσπάθειες της Εβραϊκής Κοινότητας να οργανώσει την παιδεία των μελών της. Εδώ κυριαρχεί η ύπαρξη της Αλιάνς και της Ταλμούδ Τορά, μαζί με κάποια ιδιωτικά σχολεία, που έγιναν. Το ενδιαφέρον σε αυτό το κεφάλαιο είναι ότι βλέπουμε τις προσπάθειες, που έγιναν κυρίως μετά το 1912 για την ενσωμάτωση των εβραιοπαίδων σε ένα ελληνικό σύστημα εκπαίδευσης ή μάλλον καλύτερα την προσπάθεια προσέγγισης, που έγινε. Πολλές λεπτομέρειες εκπαιδευτικού χαρακτήρα, με πολλές μεταβολές, που συντελέστηκαν κυρίως κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου. Ο τίτλος του κεφαλαίου φανερώνει και το πόσο σημαντική θεωρούσε η Εβραϊκή Κοινότητα την εκπαίδευση των νεαρών μελών της. Προβληματισμοί γύρω από τον άξονα κατεύθυνσης της παιδείας, διαμάχες μεταξύ των υπέρμαχων της αφομοίωσης και των σιωνιστών και άλλα πολλά αναλύονται σε αυτό το κεφάλαιο.
  • Το 4ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Προετοιμάζοντας το έδαφος για καλύτερες μέρες» και μιλάει για τους ιστορικούς της περιόδου, οι οποίοι ασχολήθηκαν με τη μελέτη του παρελθόντος των Εβραίων Θεσσαλονικέων. Το εξαιρετικό αυτό κεφάλαιο, που μιλάει για πράγματα άγνωστα στους περισσοτέρους μας ουσιαστικά αναλύει το έργο 5 ιστορικών, οι οποίοι επίσης παρουσιάζονται με κάποια χρονολογική σειρά. Οι ιστορικοί αυτοί ήταν ο Μερκάδο Κόβο, Μπαρούχ Μπεν-Ιακώβ, Ιωσήφ Νεχαμά (ίσως ο πιο γνωστός από όλους), Ισαάκ Εμμανουήλ και Μιχαήλ Μόλχο. Στη Vivlioniki έχουμε δει δύο έργα του Νεχαμά (δείτε εδώ και εδώ), ενώ από τον Μόλχο έχουμε δει το In Memoriam, το οποίο όμως γράφτηκε μεταπολεμικά.
  • Το 5ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Πέτρες με λαλιά», είναι το τελευταίο του βιβλίου και έχει θέμα το Εβραϊκό Νεκροταφείο και πιο συγκεκριμένα για τις προσπάθειες, που έγιναν κυρίως από το Ελληνικό Κράτος για αλλαγή χρήσης του χώρου του Εβραϊκού Νεκροταφείου και πιο συγκεκριμένα να μετατραπεί ο ιερός αυτός χώρος των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη σημερινή Πανεπιστημιούπολη. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες για τη σύγκρουση μεταξύ φορέων του Ελληνικού Κράτους και της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης για το μέλλον του Νεκροταφείου, το οποίο τελικά καταστράφηκε κατά την περίοδο της Κατοχής.

Στο βιβλίο, όπως καταλάβατε, κύριο αντικείμενο μελέτης είναι οι διαδικασίες σε διάφορους τομείς και φορείς, οι οποίες συντέλεσαν στις αλλαγές της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κατά τη μετάβαση από κομμάτι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε μειονότητα του Ελληνικού Κράτους. Η μετάβαση αυτή δεν ήταν ούτε εύκολη, ούτε γρήγορη και δυστυχώς ούτε αναίμακτη, αν θυμηθεί κανείς τον εμπρησμό του συνοικισμού Κάμπελ το 1931. Αλλά παρά τα εμπόδια φαινόταν να υπάρχει μια προσέγγιση μεταξύ Ελληνικού και Ισραηλίτικου στοιχείου, η οποία όμως διεκόπη κατά την περίοδο της Κατοχής με το χαμό των 50000 περίπου συμπολιτών μας.

Η γλώσσα του Ναρ είναι κατανοητή, αν και υπάρχουν πολλά ονόματα και λεπτομέρειες, που ίσως κουράσουν τον μέσο αναγνώστη. Υπάρχουν και κάποια λάθη, τα οποία όμως δεν αλλοιώνουν την ουσία των πραγμάτων. Κάποια από τα πράγματα, που υπάρχουν στο βιβλίο ίσως ενοχλήσουν κάποιους. Το ύφος είναι ένας συνδυασμός λογοτεχνικής ιστορικής αφήγησης τύπου Mazower και πανεπιστημιακής διατριβής. Μην ξεχνάμε ότι το βιβλίο γράφτηκε αρχικά για να διαβαστεί από μη Έλληνες. Με λίγη προσπάθεια πάντως γίνεται κατανοητό από τον καθένα.

Βρήκα το βιβλίο αρκετά ενδιαφέρον. Δεν έχω τις γνώσεις να το συγκρίνω με αντίστοιχα έργα άλλων συγγραφέων, όπως πχ η Ρένα Μόλχο, ο Mark Mazower και η Μερόπη Αναστασιάδου, αλλά θεωρώ ότι μας δίνει πολύ υλικό για μια κρίσιμη περίοδο των Εβραίων Θεσσαλονικέων και βοηθάει στο να κατανοήσουμε πολλά γεγονότα της εποχής, όπως τουλάχιστον τα έβλεπαν οι Εβραίοι συμπολίτες μας.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, NAAR, Devin

Ζητήματα σχετικά με τις ταφές και τα νεκροταφεία των Χριστιανών Θεσσαλονικέων στο παρελθόν

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χριστιανική Θεσσαλονίκη – Ταφές και Κοιμητήρια

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (2005)

ISBN: 960-12-1393-7

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποια χρόνια και στα πλαίσια των Δημήτριων διεξάγονταν στη Θεσσαλονίκη ένα διεθνές επιστημονικό συμπόσιο με τίτλο «Χριστιανική Θεσσαλονίκη». Στα συμπόσια αυτά γίνονταν διάφορες παρουσιάσεις πάνω σε ένα γενικό θέμα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει σε αυτήν την κατηγορία και μιλάει για ταφές και κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης, που έχουν σχέση με τον χριστιανικό πληθυσμό της πόλης και κυρίως για τη Βυζαντινή περίοδό της.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Δεν θα μπορούσε άλλωστε να ξεχωρίζει, καθώς πρόκειται για ένα βιβλίο με πρακτικά ομιλιών από ένα συμπόσιο. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες σε μερικά κείμενα, ενώ στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές και σημειώσεις. Πριν τις ομιλίες υπάρχει το μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και ένα εισαγωγικό κείμενο του Μητροπολίτη Τυρολόης και Σερεντίου Παντελεήμονος. Το συμπόσιο είχε γίνει στα πλαίσια των ΚΘ’ (29ων) Δημήτριων στην Ιερά Μονή Βλατάδων, από τις 6 έως τις 8 Οκτωβρίου του 1994.

Όπως και στο συμπόσιο, έτσι και στο βιβλίο το υλικό χωρίστηκε σε 3 κατηγορίες ανάλογα με τη θεματολογία:

  • Η πρώτη κατηγορία έχει τίτλο «Θεολογία-Λατρεία» και περιέχει τρεις ομιλίες. Η πρώτη είναι του Ιωάννη Φουντούλη σχετική με τα νεκρώσιμα τελετουργικά. Η δεύτερη είναι του Νικόλαου Ματσούκα σχετική με το θεολογικό περιεχόμενο της νεκρώσιμης ακολουθίας. Η τρίτη είναι του Αθανάσιου Καραθανάση και μιλάει για τα κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης στην ιστορία της πόλης και στη λογοτεχνία της. Καθώς δεν έχω θεολογικές γνώσεις και σπουδές, μου φάνηκε πολύ πιο ενδιαφέρουσα η ομιλία του Καραθανάση, καθώς το θέμα της ήταν πιο κοντά στα δικά μου ενδιαφέροντα. Φυσικά κάποιος με πιο εξειδικευμένες γνώσεις πάνω σε εκκλησιαστικά και θεολογικά ζητήματα ίσως εκτιμήσει περισσότερο και καλύτερα τις δύο πρώτες ομιλίες. Τον Καραθανάση στη Vivlioniki τον γνωρίσαμε κυρίως μέσα από δύο βιβλία του σχετικά με τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη κατά την Επανάσταση του 1821 (εδώ και εδώ), ενώ τον Ματσούκα τον γνωρίσαμε μέσα από ένα μυθιστόρημα, που είχε γράψει και το οποίο διαδραματίζονταν στην εποχή του Κινήματος των Ζηλωτών.
  • Η δεύτερη κατηγορία έχει τίτλο «Ιστορία-Δίκαιον» και περιέχει τέσσερις ομιλίες. Η πρώτη είναι του Ιωάννη Κονιδάρη και ασχολείται με τα μνημόσυνα. Η δεύτερη είναι του Κωνσταντίνου Πιτσάκη και μιλάει για νομικά ζητήματα στις ταφές, όπως αυτά αναφέρονται σε κείμενα Θεσσαλονικέων νομικών της ύστερης Βυζαντινής περιόδου. Η τρίτη είναι των Χεκίμογλου και Σατραζάνη και μιλάει για τα ορθόδοξα νεκροταφεία στη Θεσσαλονίκη πριν γίνουν αυτά της Ευαγγελίστριας και της Αγίας Παρασκευής. Η τέταρτη τέλος είναι του Νίκου Εμμανουηλίδη και αναφέρεται στην τυμβωρυχία και στους νόμους, που υπήρχαν σχετικά με αυτήν από τον 3ο έως τον 7ο αιώνα. Από τις ομιλίες αυτές ξεχωρίζω του Πιτσάκη, που μιλάει για το έργο δύο σπουδαίων Θεσσαλονικέων νομικών, του πολύ γνωστού σε όλους μας Κωνσταντίνου Αρμενόπουλου και στον λιγότερο γνωστό στον μέσο αναγνώστη Ματθαίο Βλάσταρη. Η εργασία των Χεκίμογλου και Σατραζάνη είναι επίσης πάρα πολύ ενδιαφέρουσα και νομίζω ότι μπορεί ο αναγνώστης να διαβάσει για το θέμα και σε ένα βιβλίο του Χεκίμογλου με τίτλο «Τα μυστήρια της Θεσσαλονίκης«.
  • Η τρίτη κατηγορία έχει τίτλο «Αρχαιολογία-Τέχνη» και προσωπικά μου φάνηκε αυτή με τις πιο ενδιαφέρουσες ομιλίες. Αυτό χωρίς να θέλω να αδικήσω κάποιες από τις υπόλοιπες ομιλίες. Εδώ υπάρχουν πέντε ομιλίες: Η πρώτη είναι της Αικατερίνης Λοβέρδου-Τσιγαρίδα και ασχολείται με τις επιτύμβιες επιγραφές, που βρέθηκαν σε νεκροταφεία της Θεσσαλονίκης. Πριν από καιρό μάλιστα είχαμε δει στη Vivlioniki ένα βιβλίο της ομιλήτριας (ως Κάτια αντί για Αικατερίνη), το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1979 και το είχε γράψει μαζί με τον Ευθύμιο Τσιγαρίδα με θέμα τις χριστιανικές επιγραφές των μουσείων της Θεσσαλονίκης. Η δεύτερη είναι της Ευτέρπης Μαρκή με θέμα τα κοιμητήρια της πόλης κατά την περίοδο των παλαιοχριστιανικών χρόνων. Η τρίτη είναι της Έλλης Πελεκανίδου, η οποία είχε ασχοληθεί με κάποιους τάφους, που είχαν βρεθεί στην περιοχή, που σήμερα βρίσκεται το Τελλόγλειο Ίδρυμα. Η τέταρτη είναι του Ιωάννη Κανονίδη με θέμα ταφές, που είχαν γίνει εντός των τειχών της πόλης κατά τη μέση και ύστερη Βυζαντινή περίοδο και μου φάνηκε αρκετά ενδιαφέρουσα. Τέλος η Ευτυχία Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου είχε μιλήσει για ταφές μέσα σε ναούς κατά την ύστερη Βυζαντινή περίοδο και πιο αναλυτικά για αυτές, που βρήκε στο μικρό ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, για τον οποίο έγραψε και ένα εξαιρετικό βιβλίο.

Το συμπόσιο και οι ομιλίες απευθύνονταν κυρίως σε θεολόγους, ιστορικούς και αρχαιολόγους, οπότε κάποια κείμενα ίσως σας δυσκολέψουν με την ορολογία και το ύφος. Υπάρχουν και κάποιες ομιλίες, που δεν συμπεριλήφθηκαν στον τόμο. Σε γενικές γραμμές όμως είναι ένα ενδιαφέρον βιβλίο, το οποίο μιλάει για θέματα, που δεν συναντάμε συχνά σε άλλα κείμενα. Δεν είμαι θεολόγος, ιστορικός ή αρχαιολόγος για να μπορώ να κρίνω πόσο σημαντικές ήταν οι ανακοινώσεις ή αν έχουν επαναληφθεί πολλάκις στο παρελθόν, αλλά διάβασα πράγματα, που δεν γνώριζα και έχουν τη δική τους ξεχωριστή σημασία, ακόμη και αν ασχολούνται με ζητήματα όπως το δίκαιο των ταφών και τα κοιμητήρια.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Η Θεσσαλονίκη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο: Οι τελευταίες κατοικίες των νεκρών

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η μνήμη του Μεγάλου Πολέμου: Κοιμητήρια του Μακεδονικού Μετώπου στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Βλάσης Βλασίδης

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2278-3

Τιμή: Περίπου €9

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στην προηγούμενη ανάρτηση στη Vivlioniki είχαμε ασχοληθεί με ένα βιβλίο της σειράς «H Θεσσαλονίκη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο» από τις εκδόσεις University Studio Press με θέμα τη χαρτογραφική δραστηριότητα. Στην ίδια σειρά ανήκει και το βιβλίο αυτής της ανάρτησης με θέμα τα κοιμητήρια των νεκρών του Μεγάλου Πολέμου, τα οποία βρίσκονται ή βρίσκονταν στην πόλη μας.

Και σε αυτήν την έκδοση ισχύουν όσα έχουμε πει στα προηγούμενα βιβλία της σειράς. Πολύ καλή δουλειά, ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, ευανάγνωστα κείμενα. Βιβλιογραφικά στοιχεία υπάρχουν στο τέλος του βιβλίου.

Από τη στιγμή, που μιλάμε για πόλεμο, σημαίνει ότι θα μιλάμε και για νεκρούς. Και μπορεί για τους περισσότερους από εμάς το θέμα να σταματάει εκεί, που χάνεται η ζωή, υπήρχε όμως συνέχεια για τις δυνάμεις, που πολεμούσαν, καθώς έπρεπε με κάποιο τρόπο να διαχειριστούν τα κράτη τα χιλιάδες πτώματα, τόσο στις μάχες, όσο και εξαιτίας των ανθυγιεινών συνθηκών.

Το βιβλίο θα μπορούσε να χωριστεί σε δύο μέρη με βάση την ύλη του:

  • Στο πρώτο ο αναγνώστης θα δει τον τρόπο Βρετανοί, Γάλλοι, Σέρβοι, Ιταλοί, Ρώσοι αλλά και Γερμανοί διαχειρίστηκαν τους νεκρούς και τις ενέργειες, που έκαναν για την ταφή των πτωμάτων. Οι προσπάθειες οργάνωσης νεκροταφείων για την τίμηση των νεκρών ξεκίνησαν με το τέλος του πολέμου. Και αν κάποιος μπορεί να καταλάβει για ποιο λόγο οι Σύμμαχοι της Αντάντ ήθελαν οι νεκροί να είναι θαμμένοι στην Ελλάδα, εντύπωση κάνει, που και οι Γερμανοί είχαν ζητήσει χώρο ταφής των δικών τους νεκρών στη Θεσσαλονίκη και μάλιστα τους είχε παραχωρηθεί έκταση στο Ζέιτενλικ.
  • Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζονται οι τόποι ανάπαυσης των νεκρών, που βρίσκονται πέριξ της Θεσσαλονίκης, σε κοντινή ή λίγο πιο μακρινή απόσταση από το κέντρο της πόλης μας. Οι περισσότεροι φαντάζομαι γνωρίζετε το «Συμμαχικό Στρατιωτικό Κοιμητήριο Ζέιτενλικ», που βρίσκεται επί της οδού Λαγκαδά, λίγο πιο πάνω από τα μνήματα της Αγίας Παρασκευής και εκεί είναι θαμμένοι στρατιώτες Βρετανοί, Γάλλοι, Σέρβοι, Ιταλοί και Ρώσοι. Αλλά προσωπικά μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η παρουσίαση άλλων τριών νεκροταφείων με νεκρούς εκείνης της εποχής, για τα οποία ομολογώ πως γνώριζα ελάχιστα πράγματα έως καθόλου. Μιλάμε για το «Κοινοπολιτειακό Στρατιωτικό Κοιμητήριο Μίκρας», για το «Κοινοπολιτειακό Στρατιωτικό Κοιμητήριο Εξοχής-Χορτιάτη» και για το «Κοινοπολιτειακό Ινδικό Στρατιωτικό Κοιμητήριο» στην οδό Μοναστηρίου.

Ο σεβασμός των νεκρών, ανεξάρτητα από εθνικότητα, ιδιότητα κα, αποτελεί βασικό στοιχείο πολιτισμού. Καταλαβαίνω βέβαια ότι κάτι τέτοιο δεν είναι πάντα εύκολο. Η βεβήλωση ενός τάφου, άσχετα με τον «κάτοχο» του τάφου είναι μια πράξη βαρβαρότητας. Ο συγγραφέας αναφέρει πως μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι Γερμανικοί τάφοι δεν είχαν υποστεί καμία επίθεση από τους κατοίκους των γύρω περιοχών, ενώ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο παρατηρήθηκαν καταστροφές σε τάφους Γερμανών στρατιωτών.

Τα νεκροταφεία, που προαναφέραμε, έχουν χαρακτηριστικό ότι είναι ιδιαίτερα προσεγμένα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός, ότι για αυτά υπεύθυνες είναι οι χώρες των συμμάχων και όχι το Ελληνικό Κράτος…

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Δεν διαβάζουμε συχνά για αυτό το κομμάτι της ιστορίας της πόλης και πιθανότατα δεν του δίνουμε την προσοχή, που θα τους άρμοζε. Οι αναφορές ειδικά στα συμμαχικά κοιμητήρια, που βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης είναι μια αφορμή επίσκεψης αυτών των χώρων, όσων τουλάχιστον επιτρέπεται η επίσκεψη.

 

Σχολιάστε

Filed under ΒΛΑΣΙΔΗΣ, Βλάσης, Συγγραφείς