Tag Archives: Νίκος Μπακόλας

Η Γερμανική Κατοχή της Θεσσαλονίκης σε λογοτεχνικά κείμενα

vivlioniki157

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Γερμανική Κατοχή σε πεζογράφους της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Σωτηρία Σταυρακοπούλου

Έκδοση: Μαλλιάρης (2015)

ISBN: 978-960-457-736-1

Τιμή: Περίπου €7

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Όπως πολλές φορές έχουμε πει από αναρτήσεις στη Vivlioniki, το κεφάλαιο της Κατοχής στην ιστορία της Θεσσαλονίκης αποτέλεσε από τα σημαντικότερα γεγονότα, που επηρέασαν σε τεράστιο βαθμό την εξέλιξη της πόλης. Με κύριο γεγονός τον αφανισμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων, αλλά και με την πείνα τον χειμώνα του 1941 και 1942, τη δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας και της ΟΠΛΑ, την αντιστασιακή δράση κτλ, η Κατοχή στιγμάτισε την πόλη με τρόπο, που ακόμη και σήμερα συναντάμε σημάδια της σε μνημεία και δρόμους. Φυσικό ήταν η λογοτεχνία, ειδικά όσων έζησαν αυτήν την εποχή, να επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό και οι αφηγήσεις τους να συμπληρώνουν πολλές φορές την ιστορική επιστήμη. Το βιβλίο αυτό μιλάει για το πώς είδαν και αποτύπωσαν στα βιβλία τους την Κατοχή 5 συγγραφείς, από τους πιο γνωστούς και σημαντικούς της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, με πλαστικοποιημένο εξώφυλλο. Το χαρτί είναι Chamois των 100gr. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν αρκετές σημειώσεις, καθώς και ευρετήριο όρων και ονομάτων. Δεν υπάρχουν καθόλου φωτογραφίες.

Η μελέτη αυτή βασίστηκε όπως είπαμε σε βιβλία 5 συγγραφέων,

,τα οποία έχουν παρουσιαστεί στο παρελθόν στη Vivlioniki.

Η συγγραφέας επιλέγει να κάνει έναν αποτυχημένο, για μένα, διαχωρισμό στο κείμενο, βάζοντας τα κείμενα των Ιωάννου, Σφυρίδη, Χριστιανόπουλου και Καζαντζή στο πρώτο μέρος ως «βιωματική πεζογραφία» και εξετάζει τα κείμενα του Μπακόλα σε ένα δεύτερο μέρος ως «πεζογραφία πνευματικού εργαστηρίου». Τα δύο μέρη είναι ανισομερή εντελώς και δυστυχώς αδικείται το κείμενο του Μπακόλα.

Πέρα όμως από αυτήν την παρατήρηση, το βιβλίο έχει ένα ενδιαφέρον, κυρίως για κάποιον, που δεν έχει διαβάσει αυτά τα έργα και του δίνεται η δυνατότητα μιας πρώτης επαφής με αυτά. Η συγγραφέας σωστά φτιάχνει ενότητες με γεγονότα και παρουσιάζει κομμάτια των λογοτεχνών, που μιλάνε για αυτές τις ενότητες, πχ για την είσοδο των Γερμανών στην πόλη, την πείνα, τον χαμό των Εβραίων, τον βομβαρδισμό των Δυτικών συνοικιών από τους Συμμάχους, τις εμφύλιες διαμάχες κτλ. Φαίνεται έτσι πόσο πολύ μπορεί να βοηθήσει η λογοτεχνία την ιστορική επιστήμη, καθώς οι διηγήσεις των λογοτεχνών αποτελούν ντοκουμέντα και πιθανόν και πεδία μελέτης για τους ερευνητές.

Η γλώσσα είναι απλή και κατανοητή από όλους και το βιβλίο διαβάζεται ιδιαίτερα εύκολα, πιθανότατα σε μία μέρα θα το έχετε τελειώσει. Η επιλογή αυτών των συγγραφέων έγινε, γιατί όλοι τους ήταν παιδιά κατά την περίοδο της Κατοχής και έχουν μνήμες της εποχής εκείνης. Σίγουρα κάποιος μπορεί να πει, ότι υπάρχουν και άλλα έργα και άλλοι συγγραφείς, που πιθανότατα έχουν καταγράψει σε βιβλία τους τις εμπειρίες τους από τις μέρες εκείνες, αλλά πιστεύω ότι αυτοί οι 5, που διάλεξε η Σταυρακοπούλου είναι από τους πιο σημαντικούς.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε, χωρίς να με ξετρελάνει, ίσως επειδή ήξερα και είχα διαβάσει τα βιβλία, στα οποία αναφέρεται. Θεωρώ θετικότατο, ότι έγινε μια προσπάθεια οργάνωσης των κειμένων, πάνω σε μια τόσο σημαντική περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της πόλης μας. Παρόμοιες μελέτες υπάρχουν και σε περιοδικά αλλά και στο διαδίκτυο μπορεί να βρει κάποιος. Είναι και σε καλή τιμή, οπότε δεν νομίζω να κλάψετε τα λεφτά σας, ειδικά αν δεν έχετε διαβάσει τα βιβλία των συγγραφέων.

Advertisements

2 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΣΤΑΥΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Σωτηρία

Το τελευταίο κομμάτι της «τετραλογίας» του Μπακόλα

vivlioniki025

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Καταπάτηση

Συγγραφέας: Νίκος Μπακόλας

Έκδοση: Κέδρος (1997)

ISBN: 960-04-0374-0

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το τελευταίο μέρος από την άτυπη τετραλογία του Μπακόλα, είναι το βιβλίο για το οποίο θα μιλήσουμε σε αυτήν την ανάρτηση. Είχαν προηγηθεί «Ο κήπος των πριγκίπων«, η «Μυθολογία» και «Η μεγάλη πλατεία«. Πρόκειται για ένα έργο, που κάποιος θα μπορούσε να πει ότι είναι ο επίλογος του εμβληματικού (όπως το χαρακτήρισε ένας καθηγητής μου) έργου «Η μεγάλη πλατεία».

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο είναι πλαστικοποιημένο, ενώ η ανάγνωση του κειμένου είναι ιδιαίτερα εύκολη, αφού χρησιμοποιήθηκαν μεγαλύτεροι γραφικοί χαρακτήρες από αυτούς της Μεγάλης Πλατείας. Η πρώτη έκδοση του έργου είχε κυκλοφορήσει το 1990, εγώ έχω την δεύτερη έκδοσή του.

Πρωταγωνιστής σε αυτό το βιβλίο, είναι ο Δημήτρης, ο γιος του Χρίστου της Μεγάλης Πλατείας. Στην Καταπάτηση βλέπουμε κομμάτια της ζωής του, από περίπου την δεκαετία του 1950, μέχρι τις σύγχρονες ημέρες. Δεν είναι όμως μόνο αυτή η σύνδεση των δύο βιβλίων. Ο Γιάννης και η Αγγέλα επανέρχονται, με μικρούς ρόλους, εργαλεία ουσιαστικά για την ανάπτυξη της πλοκής, το ίδιο και η Ελένη, η ερωμένη του Χρίστου.

Το βιβλίο έχει τρία διαφορετικά επίπεδα διηγήσεως, τα οποία είναι ιδιαίτερα διακριτά στο κείμενο. Υπάρχουν 10 κεφάλαια, στα οποία συναντάμε τον Δημήτρη στο παρόν, στο εγγύς και στο άπω παρελθόν. Το άπω παρελθόν, το διηγείται ο ίδιος, είναι ο χρόνος κοντά στον θάνατο της Αντιγόνης, την αυτοκτονία της. Το εγγύς παρελθόν είναι αρκετά χρόνια μετά, είναι παντρεμένος, δουλεύει σε εφημερίδα και οι αναμνήσεις του μπλέκονται συνεχώς με την ζωή του. Σε αυτό το επίπεδο είναι που συναντά και κάποιους από τους ήρωες της Μεγάλης Πλατείας. Τέλος το παρόν, είναι μια δικαστική διαμάχη για ένα χωράφι. Μοιάζουν ασύνδετα τα επίπεδα αυτά, αλλά δεν είναι και τόσο, πέρα από τον κοινό πρωταγωνιστή, τον Δημήτρη, υπάρχει η ιστορική συνέχεια, η αλλαγή ενός ανθρώπου, που κάποτε (στην Μεγάλη Πλατεία) ήταν αγωνιστής και ιδεολόγος ίσως και τώρα τα γεγονότα και οι πολιτικές εξελίξεις τον έχουν αλλάξει σε έναν «μικροαστό», ο οποίος τρέχει στα δικαστήρια για μήνες για ένα ιδιοκτησιακό θέμα.

Η Θεσσαλονίκη εδώ είναι σιωπηρή, δεν πρωταγωνιστεί, αποτελεί απλά το πεδίο, όπου εξελίσσονται τα γεγονότα. Δεν υπάρχουν ιδιαίτερες ιστορικές αναφορές ή τοπογραφικά στοιχεία, γιατί ο Μπακόλας περισσότερο επικεντρώνεται στις ζωές των πρωταγωνιστών του (δηλαδή του Δημήτρη), σκάβοντας στις ψυχές και τις σκέψεις τους.

Θα χαρακτήριζα το βιβλίο έναν μεγάλο επίλογο της Μεγάλης Πλατείας. Όσο και αν προσπαθεί να είναι ανεξάρτητο κείμενο, γίνεται καλύτερα κατανοητό μόνο αν κάποιος έχει διαβάσει αρχικά την Μεγάλη Πλατεία. Όχι ότι δεν είναι ένα ενδιαφέρον βιβλίο, το αντίθετο, σε ηλικία άνω των 60 ετών, ο Μπακόλας προσφέρει μια ιδιαίτερα μοντέρνα γραφή, κρατώντας κάποια από τα χαρακτηριστικά, που έμαθε να χρησιμοποιεί σε προηγούμενες δουλειές του. Σε αντίθεση με τον Κήπο των Πριγκίπων και την Μεγάλη Πλατεία, εδώ ο λόγος δεν είναι χειμαρρώδης, αλλά πιο στρωτός. Η διήγηση περισσότερο ομαλή. Ίσως ο Μπακόλας γνωρίζει ότι είναι αδύνατον να γράψει μια δεύτερη Πλατεία και αυτό τον έχει ηρεμήσει. Καθώς όμως έχουν αλλάξει οι εποχές, καταφέρνει να μην κολλήσει τον πρωταγωνιστή του στο παρελθόν, αλλά τον εξελίσσει, σαν χαρακτήρα και σαν άνθρωπο γενικά. Η καταπάτηση ενός χωραφιού με το «έτσι θέλω» από κάποιον, ο οποίος εκμεταλλεύεται τον νόμο και τα κενά του για να εισβάλλει στην περιουσία του Δημήτρη, θα μπορούσε ίσως να δημιουργήσει παραλληλισμούς με παλαιότερα γεγονότα καταπάτησης ζωών, τις οποίες ο Μπακόλας έχει διηγηθεί σε άλλα έργα του.

Με την Καταπάτηση κλείνει ένας κύκλος, που είχε ανοίξει περίπου 30 χρόνια πριν, με την κυκλοφορία του Κήπου των Πριγκίπων. Το αποτέλεσμα αυτό έμελλε να είναι μια σειρά σπουδαίων βιβλίων, με αποκορύφωμα την Μεγάλη Πλατεία. Οι ήρωες των βιβλίων μοιάζουν να έχουν ξεφύγει από την εξάρτηση της συγγραφικής πένας και να έχουν γίνει άτομα καθημερινά, δικά μας. Και νομίζω αυτό είναι από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του Μπακόλα.

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΑΚΟΛΑΣ, Νίκος, Συγγραφείς

Θεσσαλονίκη, μια μεγάλη πλατεία…

vivlioniki024

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η μεγάλη πλατεία

Συγγραφέας: Νίκος Μπακόλας

Έκδοση: Κέδρος (2014)

ISBN: 978-960-04-0110-3

Τιμή: Περίπου €19

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Νίκος Μπακόλας είχε γράψει την Μυθολογία (μιλήσαμε για αυτήν στην προηγούμενη ανάρτηση στην Vivlioniki) το 1977. Ακολούθησε μια δεκαετία συγγραφικής σιωπής του, μέχρι το 1987. Ήταν η χρονιά, που κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Η μεγάλη πλατεία», ένα έργο, το οποίο δεν θεωρείται απλά το καλύτερο του λογοτέχνη, αλλά ένα από τα σημαντικότερα πεζογραφήματα της Ελληνικής λογοτεχνίας, όχι μόνο της σύγχρονης.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Το βιβλίο της πρώτης κυκλοφορίας ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια και θεωρούνταν αρκετά σπάνιο. Ο Κέδρος αποφάσισε να το επανακυκλοφορήσει, με νέο εξώφυλλο, μια φωτογραφία της Ερμού, τραβηγμένη περίπου στο ύψος της Πλατείας της Αγίας Σοφίας, με φορά δυτική. Το έργο είχε αποσπάσει το Α’ Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος για το 1988. Από την έκδοση που έχω εγώ, λείπει η σελίδα 298 και στην θέση της είναι η 268, μάλλον από λάθος κατά την εκτύπωση του βιβλίου.

Μέσα από τις σελίδες του έργου και από τις ζωές των πρωταγωνιστών του βιβλίου, παρουσιάζεται η ιστορία της Θεσσαλονίκης, από το 1920 περίπου, μέχρι τη δεκαετία του 1980. Μικρά και μεγάλα γεγονότα, κάποια γνωστά και κάποια άγνωστα, συναντούν τους ήρωες του έργου. Είναι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι, προερχόμενοι από διαφορετικούς κόσμους, των οποίων όμως οι ζωές σε συγκεκριμένες στιγμές ενώνονται, άλλες φορές περισσότερο (πχ ο Γιάννης και η Αγγέλα γίνονται ζευγάρι) και άλλες λιγότερο (πχ η επίσκεψη του Φώτη στο μαγαζί, που τραγουδά η Αγγέλα). Αν έχετε δει την ταινία Crash ή την ταινία Babel, ίσως η δομή των ταινιών αυτών, σας φέρει κάτι από την δομή του βιβλίου.

Οι πρωταγωνιστές είναι εντελώς διαφορετικοί χαρακτήρες. Ο Φώτης ένας άνθρωπος της περιπέτειας, ο Γιάννης ένας αστός της πόλης, η Αγγέλα πρόσφυγας της Μικράς Ασίας, ο Χρίστος ο ιδεαλιστής. Ο Άγγελος είναι γιος του Φώτη και η Αντιγόνη η μικρή κόρη του Χρίστου. Υπάρχει και ο Χριστόφορος, παράλληλα με τους άλλους, ξεχωριστή μορφή και μια ιστορία κάπως ανεξάρτητη από τις άλλες, που κινείται σε παράλληλη τροχιά.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, το πρώτο έχει να κάνει με την ιστορία από το 1920 περίπου έως λίγο πριν τον πόλεμο και το δεύτερο από την Κατοχή και τον Εμφύλιο έως το σήμερα (το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1987). Τα κεφάλαια έχουν τίτλο τον εκάστοτε πρωταγωνιστή τους, ενώ όσα αναφέρονται στην ζωή του Χριστόφορου έχουν τίτλο «Οι μέσοι χρόνοι».

Νομίζω ότι από το πρώτο βιβλίο, που έγραψε ο Μπακόλας, το 1957, συνεχώς δούλευε στο μυαλό του αυτό το έργο. Δεν είναι τυχαίο μάλλον, ότι υπάρχουν «συνδέσεις» στην Μεγάλη Πλατεία, τόσο με τον Κήπο των Πριγκήπων (αναφορές στην Ηλέκτρα, τον Αίγισθο, την οικογένεια Ιατρίδη), όσο και με την Μυθολογία (η επανάληψη του ονόματος του Χριστόφορου). Τα περισσότερα συμβάντα που περιγράφονται, αποτελούν και εμπειρίες του συγγραφέα, αφού ο Μπακόλας γεννήθηκε το 1927. Μπορεί να μην τις έζησε ιδίοις όμμασι, αλλά σίγουρα επηρέασαν την ζωή του.

Ο τρόπος γραφής είναι ένα επιπλέον γεγονός, που με οδηγεί στο προηγούμενο συμπέρασμα, ότι δηλαδή το έργο αυτό δουλευόταν για μια τριακονταετία. Υπάρχουν σημεία με εσωτερικό μονόλογο, κάποια άλλα με συνειρμούς, ενώ οι περιγραφές των γεγονότων είναι κεντημένες με τρομερή λεπτομέρεια και τέχνη. Διαβάζεις ένα βιβλίο των περίπου 550 σελίδων και νομίζεις ότι δεν υπάρχει καμία επανάληψη στις πάρα πολλές περιγραφές προσώπων, περιοχών, γεγονότων. Οι χαρακτήρες χτίζονται επίσης με αριστοτεχνικό τρόπο, χωρίς να υπάρχουν κενά ή παραλείψεις. Το βιβλίο συνδυάζει την κινηματογραφική κίνηση  με την θεατρική αμεσότητα.

Η ιστορία της πόλης είναι ιδιαίτερα έντονη στο βιβλίο και ίσως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ιστορικό μυθιστόρημα. Αλλά σε αντίθεση με πολλά άλλα βιβλία, που έχουμε δει, τα οποία προσπαθούν με δυσκολία να χωρέσουν την ιστορία στις σελίδες τους και πολλές φορές μοιάζουν οι γραμμές να έχουν αντιγραφεί από ιστορικά βιβλία, εδώ τα γεγονότα και οι προσωπικότητες «κουμπώνουν» με μαεστρία, χωρίς να υποβαθμίζουν τους χαρακτήρες, αλλά να συνοδεύουν τις ζωές τους. Σπουδαία πρόσωπα τα οποία σημάδεψαν την πόλη (πχ ο Βασίλης Τσιτσάνης δουλεύει με την Αγγέλα στο μαγαζί, ο Ευριπίδης Μπακιρτζής ήταν στον στρατό με τον Χρίστο κα) συναντούν τους ήρωες του βιβλίου, μιλάνε μαζί τους και αποκτούν και αυτοί ρόλο στο έργο. Χαρακτηριστικό, ότι δεν αναφέρεται το επίθετό τους.

Η Θεσσαλονίκη έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Κυρίως η περιοχή των Εξοχών, με τα αρχοντικά και τα μικρότερα σπίτια που υπήρχαν στην σημερινή Βασ. Όλγας, και το κέντρο της πόλης. Η αγάπη του Μπακόλα για αυτήν φαίνεται ιδιαίτερα μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Αποδίδεται με ρεαλιστικό τρόπο η αλλαγή των όψεων της πόλης, κατά το πέρασμα των χρόνων. Αποτελεί νομίζω η Θεσσαλονίκη το ιδανικό σκηνικό για το έργο αυτό και δεν νομίζω ότι θα μπορούσε να γραφτεί το βιβλίο για κάποια άλλη πόλη, γιατί λίγες πόλεις έχουν τόση πολλή ιστορία συμπτυγμένη να χωρά σε τόσα λίγα χρόνια.

Για ποιους γράφει όμως ο Μπακόλας αυτό το βιβλίο; Στο επίκεντρο νομίζω είναι ο ανώνυμος Θεσσαλονικιός και η πόλη. Στο μυαλό του συγγραφέα είναι ο καθημερινός κάτοικος της πόλης, ο οποίος πέρασε τις δυσκολίες αυτές, τον οποίο η Ιστορία επηρέασε, αλλά δεν ανέδειξε ποτέ. Και ο Μπακόλας θέλει με αυτό το βιβλίο να τους φέρει στο ύψος, που θα έπρεπε να είναι. Η τελευταία σελίδα του έργου, είναι και εδώ η φωνή του συγγραφέα, η τελευταία αφήγηση-επίλογος.

Προσωπικά θεωρώ ότι η Μεγάλη Πλατεία είναι ένα από τα σημαντικότερα βιβλία της Ελληνικής λογοτεχνίας και από τα έργα, που ο κάθε Θεσσαλονικέας θα έπρεπε να διαβάσει. Για την πόλη, αποτελεί στολίδι της και κληρονομιά της. Έρχονται γιορτές, οπότε είναι μια μοναδική ευκαιρία, να το δωρίσετε πρώτα στον εαυτό σας, αν δεν το έχετε διαβάσει. Σίγουρα θα αγαπήσετε στο τέλος του την πόλη και τους ανθρώπους της λίγο παραπάνω.

10 Σχόλια

Filed under ΜΠΑΚΟΛΑΣ, Νίκος, Συγγραφείς

Η Μυθολογία του Μπακόλα

vivlioniki023

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μυθολογία

Συγγραφέας: Νίκος Μπακόλας

Έκδοση: Παρατηρητής (1989)

ISBN: 960-260-236-8

Τιμή: Περίπου €7

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα, είναι από τα πιο χαρακτηριστικά του Νίκου Μπακόλα. Ο συγγραφέας είχε γίνει γνωστός στο πανελλήνιο, με το μυθιστόρημά του «Ο Κήπος των Πριγκίπων«, για το οποίο μιλήσαμε στην προηγούμενη ανάρτηση. Η «Μυθολογία» είναι μια σειρά διηγημάτων, τα οποία όμως άνετα θα μπορούσαν να είναι κεφάλαια ενός μικρού μυθιστορήματος.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο οπισθόφυλλο υπάρχουν κριτικές για το έργο από τους Αλέξανδρο Κοτζιά, Τόλη Καζαντζή (έχουμε παρουσιάσει στο παρελθόν έργα του Καζαντζή από την Vivlioniki) και του Αλέξη Ζήρα (τον είχαμε συναντήσει ως επιμελητή του βιβλίου του Κάρολου Τσίζεκ «Η λιμνοθάλασσα της Γεωργικής Σχολής και άλλες αφηγήσεις«). Στο εμπροσθόφυλλο υπάρχει φωτογραφία της Κάζα Μπιάνκα, πριν την ανακαίνισή της. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1977, από τις εκδόσεις του Εξάντα, εγώ έχω αντίτυπο των εκδόσεων του Παρατηρητή.

Τα διηγήματα δεν είναι ανεξάρτητα, αλλά συνδέονται μεταξύ τους, με εξαίρεση ίσως το τελευταίο, το οποίο, αν και δεν είναι άσχετο, ξεφεύγει κάπως από την υπόθεση των υπολοίπων. Πρωταγωνιστής ο Νικόλας, ένα παιδί, το οποίο στην ηλικία των δέκα ετών φεύγει από το καλύβι που ζούσε κάπου στην Ήπειρο (στην Δάρδα πιο συγκεκριμένα) και αποφασίζει να έρθει στην Θεσσαλονίκη. Η εξέλιξη της ζωής του, οι χαρές και τα βάσανά του περιγράφονται στο κείμενο. Χρονικά κινούμαστε από τα τέλη του 19ου αιώνα, μέχρι τις αρχές τις δεκαετίας του 1920.

Η Θεσσαλονίκη εδώ δεν είναι σιωπηλός θεατής, όπως στον Κήπο των Πριγκίπων, αλλά κάνει αισθητή την παρουσία της. Είναι βλέπετε μια περίοδος, που ιστορικά η πόλη έχει να διηγηθεί πάρα πολλά και μάρτυρας αυτών των αλλαγών είναι ο Νικόλας. Αναφέρονται τοπογραφικά στοιχεία της πόλης, ιστορικά γεγονότα και πρόσωπα. Η άνοδος και η πτώση του Νικόλα συμβαδίζουν με την ιστορία. Περιγράφονται επίσης νοοτροπίες των Θεσσαλονικέων της εποχής, ο συντηρητισμός τους και η λογική τους.

Σε σύγκριση με τον Κήπο των Πριγκίπων, υπάρχουν ορισμένες διαφορές. Δεν υπάρχει εδώ εσωτερικός μονόλογος, αλλά αφήγηση του συγγραφέα. Πολύ πιο εύκολο στην ανάγνωση το κείμενο και ξεκούραστο. Ακολουθείται η χρονολογική σειρά επίσης.

Προσωπικά, το βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Πέρα από τις συγκρίσεις που ανέφερα πριν, δεν νομίζω ότι θα ήταν σωστό να κάνουμε άλλες μεταξύ της Μυθολογίας και του Κήπου των Πριγκίπων, είναι δύο διαφορετικά κείμενα. Με το δικό μου το μυαλό, βρίσκω και τα δύο να έχουν μια μοναδική ομορφιά, η σφραγίδα και το ύφος του Μπακόλα είναι ιδιαίτερα έντονα στα κείμενα και παρά το γεγονός ότι τα έργα είναι εντελώς ανεξάρτητα μεταξύ τους, τα βρίσκω σαν μια «προπόνηση» του συγγραφέα, που θα τον προετοιμάσουν για την συγγραφή του μοναδικού αριστουργήματος της Ελληνικής λογοτεχνίας «Η Μεγάλη Πλατεία», για την οποία θα μιλήσουμε στην επόμενη ανάρτηση. Ένα όμορφο και οικονομικό βιβλίο, το οποίο θα μπορέσει να σας κρατήσει καλή συντροφιά το Σαββατοκύριακο.

3 Σχόλια

Filed under ΜΠΑΚΟΛΑΣ, Νίκος, Συγγραφείς

Ο μύθος των Ατρειδών στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου

vivlioniki022

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο κήπος των πριγκίπων

Συγγραφέας: Νίκος Μπακόλας

Έκδοση: Παρατηρητής (1989)

ISBN: 960-260-237-6

Τιμή: Περίπου €9

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Αν κάτι χαρακτήρισε την επονομαζόμενη «Σχολή της Θεσσαλονίκης» στον λογοτεχνικό κόσμο της χώρας μας, ήταν η ένταξη στο κείμενο στοιχείων από την ξένη λογοτεχνία. Οι Θεσσαλονικείς συγγραφείς μετέφεραν στα γραπτά τους χαρακτηριστικά ιδιαίτερα μοντέρνα για την εποχή τους (από το 1930 και έπειτα). Με βάση αυτά τα κριτήρια, ο Μπακόλας είναι από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους αυτής της σχολής. Και το βιβλίο του «Ο κήπος των πριγκίπων» ένα από τα σημαντικότερα έργα του.

Η έκδοση είναι απλή, λιτή, χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Στο οπισθόφυλλο υπάρχουν κομμάτια από κριτικές για το βιβλίο, από την εποχή που πρωτοκυκλοφόρησε, τις οποίες υπογράφουν ο Στρατής Τσίρκας, ο Μανώλης Αναγνωστάκης και ο Παναγιώτης Πίστας. Στο πρόσθιο εξώφυλλο, υπάρχει μια φωτογραφία από το Μπεχ Τσινάρ, όπως ήταν αυτό πριν γίνει το λιμάνι. Είναι δε η περιοχή, όπου εκτυλίσσεται κυρίως το έργο, αφού Κήπος των Πριγκίπων είχε ονομαστεί μετά την απελευθέρωση η περιοχή.

Ο Μπακόλας στο έργο αυτό μεταφέρει τον αρχαίο μύθο των Ατρείδων, στην Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και κυρίως στα χρόνια πριν και μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Πρωταγωνιστές, τα μέλη της οικογένειας Ιατρίδη (το όνομα σαφέστατα επιλέγεται για να έχει σχέση με τους Ατρείδες). Η τραγωδία των ζωών του Αγαμέμνωνα Ιατρίδη και της οικογένειάς του είναι το κύριο θέμα, αν και γύρω από αυτήν εξελίσσονται και άλλες ιστορίες, οι οποίες όμως έχουν και αυτές άμεση σχέση με την οικογένεια.

Τα κεφάλαια, με εξαίρεση το τελευταίο, αποτελούν μονολόγους των κύριων πρωταγωνιστών του έργου. Σε κάποια από αυτά υπάρχει και μια χρονολογία. Γενικά στο κείμενο υπάρχουν άλματα στον χρόνο. Στο τελευταίο κεφάλαιο, ο συγγραφέας με τη μορφή αφηγητή, κλείνει το βιβλίο.

Μοναδική είναι η γραφή του κειμένου, μια σειρά συνεχιζόμενων σκέψεων, συνειρμών, μπερδεμένων και ασαφών στην αρχή, αλλά όσο προχωράει το βιβλίο, ξεκαθαρίζονται. Είναι σαν ο Μπακόλας να μπαίνει μέσα στο μυαλό των πρωταγωνιστών, όπου οι μνήμες και οι προθέσεις τους μπλέκονται. Πραγματικός χείμαρρος ο λόγος, ίσως δυσκολέψει τον αναγνώστη σε κάποια σημεία και κυρίως στις πρώτες σελίδες, αλλά μόλις τον συνηθίσει, σίγουρα θα γοητευτεί από αυτόν.

Το βιβλίο όταν πρωτοκυκλοφόρησε, το 1966, ήταν κάτι πρωτοποριακό για τα Ελληνικά δεδομένα. Μοντέρνα γραφή, έξω από τα στερεότυπα που ακολουθούσαν μέχρι τότε οι συγγραφείς της χώρας, έμελλε να επηρεάσει και να ανανεώσει τα κείμενα πολλών άλλων λογοτεχνών. Η Θεσσαλονίκη είναι σε δεύτερο ή και τρίτο πλάνο, υπάρχουν αναφορές έμμεσες κυρίως για αυτήν. Οι εικόνες που δημιουργεί ο Μπακόλας μοιάζουν περισσότερο σε αυτές του θεάτρου, παρά σε ταινίας κινηματογραφικής. Η δράση δεν είναι τόσο στις πράξεις των πρωταγωνιστών, όσο στις σκέψεις τους.

Προσωπικά δυσκολεύτηκα στην αρχή να το ακολουθήσω και χρειάστηκε τα πρώτα κεφάλαια της Κασσάνδρας και του Ορέστη να τα ξαναδιαβάσω, μέχρι να μπω στο νόημα. Με κέρδιζε όμως το κείμενο σελίδα σελίδα. Δεν νομίζω πως σκοπός του Μπακόλα είναι να επαναλάβει την ιστορία του αρχαίου μύθου, αλλά χρησιμοποιεί το όχημα αυτό για την δική του ιστορία. Σε συγκεκριμένα σημεία υπάρχουν παραλληλισμοί, οι οποίοι έχουν το δικό τους ενδιαφέρον. Πρόκειται για ένα βιβλίο, το οποίο απαιτεί την συνεχή προσοχή σας. Είναι το έργο, το οποίο έφερε στο επίκεντρο του λογοτεχνικού κόσμου τον Νίκο Μπακόλα και το οποίο θα χρειαστούν αρκετά χρόνια να περάσουν, μέχρι να καταφέρει να το ξεπεράσει. Το θεωρώ από τις σημαντικότερες λογοτεχνικές κληρονομιές, που διαθέτει η Θεσσαλονίκη σήμερα.

4 Σχόλια

Filed under ΜΠΑΚΟΛΑΣ, Νίκος, Συγγραφείς