Tag Archives: μεταπολεμική γενιά

Μια αυτοβιογραφία του Δημήτρη Τσιάλα

Σάρωση_20181127

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μαγδαληνή, η αγία κουμουνίστρια

Συγγραφέας: Δημήτρης Τσιάλας

Έκδοση: Κώδικας (2002)

ISBN: 960-7332-89-X

Τιμή: Περίπου €9

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στην προηγούμενη ανάρτηση είδαμε το τελευταίο βιβλίο του ζεύγους Οφλίδη, το οποίο χρονικά μας μετέφερε στην μεταπολεμική Θεσσαλονίκη, από τα πρώτα μετεμφυλιακά χρόνια έως τη σημερινή εποχή. Σε ανάλογα χρονικά πλαίσια κινείται και το έργο αυτής της ανάρτησης, το οποίο κυκλοφόρησε πριν 16 χρόνια.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Δεν μπορώ να πω ότι με ενθουσίασε το εξώφυλλο αν και κοσμείται από χαρακτικό του Τάσσου. Ευανάγνωστο κείμενο, δεν υπάρχουν κεφάλαια σαφώς καθορισμένα.

Τον συγγραφέα τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από ένα άλλο του έργο, μια συλλογή διηγημάτων με τίτλο «Τα αλάνια του Βαρδαρίου«, παρεξηγημένο για μένα, καθώς ενώ προσωπικά μου άρεσε, δεν φαίνεται να γνώρισε την επιτυχία σε πωλήσεις, καθώς βρίσκεται μόνιμα στα ράφια των διαφόρων παζαριών βιβλίου, που διοργανώνονται.

Ο τίτλος του βιβλίου μάλλον είναι άστοχος, καθώς ο Τσιάλας περισσότερο γράφει για τον εαυτό του και τη ζωή του, παρά για τη Μαγδαληνή, υπαρκτό πρόσωπο, αδερφή της μητέρας του. Ίσως η Μαγδαληνή να είναι η αφορμή για να ξεκινήσει τη διήγηση, αλλά πολύ μεγάλο μέρος του βιβλίου, ίσως το μεγαλύτερο, κινείται γύρω από την προσωπική και επαγγελματική ζωή του συγγραφέα.

Η Μαγδαληνή, όπως είπαμε, ήταν υπαρκτό πρόσωπο, συγγενής του Τσιάλα, παιδίατρος, η οποία ζούσε επί της Εγνατίας, στο 102. Για τις πολιτικές της πεποιθήσεις βασανίστηκε και εξορίστηκε. Χαρακτηρίζεται «αγία» γιατί ήταν καλοκάγαθη, δεν κρατούσε κακίες, είχε φιλότιμο και σεβασμό στην ανθρώπινη ύπαρξη και τον ανθρώπινο πόνο. Η παρουσία της επηρέασε μάλλον ως έναν βαθμό και τον συγγραφέα και πολλά από τα όσα περιγράφονται στο βιβλίο συνδέονται με κάποιο τρόπο με πράγματα, που είχε πει ή ζήσει η Μαγδαληνή.

Ο Τσιάλας χρησιμοποιεί γλώσσα ρεαλιστική και άμεση, δύσκολα άλλωστε θα μπορούσε να περιγράψει με διαφορετικό τρόπο τις προσωπικές του εμπειρίες. Γεννημένος λίγο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Τσιάλας θα περάσει τα εφηβικά του χρόνια στην μεταπολεμική Θεσσαλονίκη, με τα τραύματα του Εμφυλίου ανοιχτά και ένα κλίμα τρομοκρατίας για όσους δεν ήταν «εθνικόφρονες». Στο βιβλίο θα συναντήσουμε εικόνες της πόλης, περιστατικά από τη ζωή στο ΑΠΘ, στη Φιλοσοφική Σχολή κυρίως, την οποία τελείωσε ο Τσιάλας. Ειδικά κάποιες περιγραφές του για τη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του ’50 και ’60 έχουν μεγάλο ενδιαφέρον. Από εκεί και πέρα, η ζωή του μοιάζει να είναι ένα συνεχόμενο πέρα-δώθε στη Θεσσαλονίκη, τη μια ερχόταν με μετάθεση σε κάποιο σχολείο της πόλης, μετά τον έστελναν σε κάποιο χωριό ή σε κάποια επαρχιακή πόλη και ξανά πίσω στη Θεσσαλονίκη μέχρι την επόμενη μετάθεση. Ο Τσιάλας βγήκε στη σύνταξη μετά από 25ετία και έκτοτε είναι συνταξιούχος. Μετά πάντως τη συνταξιοδότησή του αρχίζει ουσιαστικά το λογοτεχνικό του έργο με τη βοήθεια του Ντίνου Χριστιανόπουλου, για τον οποίο μάλλον έχει αρνητική άποψη. Προς το τέλος του βιβλίου αναφέρει για κάποιες συναντήσεις, που γίνονταν στον Τόττη της Αριστοτέλους από τον κύκλο του Χριστιανόπουλου και δεν μπορώ να φανταστώ ποιοι είναι αυτοί, που τους θεωρεί ακροδεξιούς και ανήκαν σε αυτόν τον κύκλο.

Έγραψα πριν για τις αναφορές, που γίνονται για τη Θεσσαλονίκη στο βιβλίο, που είναι πολλές και έχουν να κάνουν με τοποθεσίες, μαγαζιά και πρόσωπα της πόλης. Χρονικά το βιβλίο κινείται κυρίως μεταπολεμικά, από τη δεκαετία του 1950 έως τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1990.

Χωρίς να με ενθουσιάσει, μπορώ να πω ότι το διάβασα άνετα. Σε κάποια σημεία αποκτά μεγάλο ενδιαφέρον, σε κάποια άλλα οι προσωπικές εμπειρίες του συγγραφέα με άφησαν αδιάφορο. Αν πέσει στα χέρια σας, αξίζει να του ρίξετε μια ματιά.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΤΣΙΑΛΑΣ, Δημήτρης

Η μεταπολεμική Θεσσαλονίκη μέσα από τη ζωή και την κάμερα ενός φωτογράφου

Σάρωση_20181108

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ρετούς, το τρυφερο χέρι του ψέματος

Συγγραφέας: Λένα Καλαϊτζή-Οφλίδη, Σίμος Οφλίδης

Έκδοση: Νησίδες (2018)

ISBN: 978-618-5228-33-0

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Οι γιορτές των Χριστουγέννων πλησιάζουν και προβλέπεται να δούμε πολλές εκδόσεις, που θα έχουν αντικείμενο την πόλη μας, είτε στο χώρο της λογοτεχνίας, είτε σε μελέτες, λευκώματα και έρευνες. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης βγήκε στην αγορά λίγο καιρό πριν και αυτό ίσως το αδικεί στο θέμα των πωλήσεων, καθώς πρόκειται για μια ιδιαίτερα αξιόλογη δουλειά του ζεύγους Οφλίδη, ένα μυθιστόρημα, το οποίο ακολουθεί τη ζωή των πρωταγωνιστών του στη μεταπολεμική Θεσσαλονίκη κυρίως.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο μου άρεσε, ο άντρας της φωτογραφίας μπορεί να μοιάζει με σταρ του σινεμά, αλλά πρόκειται για τον Παναγιώτη Σαμαρά, ιδιοκτήτη του φωτογραφείου «Φώτο Ζενίθ», από τα πιο ιστορικά της πόλης μας. Ευανάγνωστο κείμενο, σωστά χωρισμένο υλικό σε κεφάλαια. Αξιοπρεπέστατη δουλειά.

Το ζεύγος Οφλίδη το γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από ένα όμορφο βιβλίο διηγημάτων, που είχαν γράψει για τη Δυτική Θεσσαλονίκη και τις περιοχές από το Μπεχ Τσινάρ έως τη Χαλάστρα. Τη Λένα Οφλίδη δε, την έχουμε δει μέσα από μια έρευνα, που είχε κάνει για τα πατσατζίδικα της Θεσσαλονίκης. Το να γράφει ένα ζευγάρι μαζί ένα μυθιστόρημα φαντάζομαι θα έχει κάποιες ευκολίες, αλλά και το ρίσκο να μην κουμπώνουν σωστά τα ύφη γραφής των συγγραφέων και το αποτέλεσμα να βγαίνει παράφωνο. Εδώ πάντως τα όρια είναι δυσδιάκριτα και δεν νομίζω εύκολα κάποιος να καταλαβαίνει πότε γράφει ο ένας και πότε ο άλλος.

Το βιβλίο ακολουθεί κυρίως τη ζωη του Αλέκου, γεννημένου το 1934 σε κάποιο χωριό της Μακεδονίας, εσωτερικού μετανάστη μεταπολεμικά στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος μαζί με τον δίδυμο αδερφό του προσπαθεί να φτιάξει τη ζωή του σε μια πόλη άγνωστη για αυτόν, που θα γίνει τελικά το σπίτι του. Υπάρχουν και άλλοι πρωταγωνιστές και πρόσωπα καταλύτες για την εξέλιξη του έργου, αλλά ο φακός εστιάζει κυρίως σε αυτόν (για να χρησιμοποιήσω την κλισεδιά μου, που ταιριάζει κάπως και με το θέμα του βιβλίου). Μια πόλη, που θέλει απλά να προχωρήσει και να αφήσει πίσω της της πληγές του πολέμου, της Κατοχής και του Εμφυλίου, χωρίς να θέλει να δει τι ζημιές έγιναν. Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να ζήσουν, να δημιουργήσουν, να οργανώσουν το μέλλον τους, να κάνουν όνειρα και να βελτιώσουν τον τρόπο ζωής τους. Ευκαιρίες υπάρχουν για πολλούς, όχι για όλους βέβαια. Βήμα βήμα ο Αλέκος θα χτίσει το δικό του οικοδόμημα, τόσο στην επαγγελματική, όσο και στην προσωπική του ζωή, μέσα από το φωτογραφείο, που ανοίγει με τον αδερφό του. Στην αρχή συμβαδίζει με την εποχή του, αλλά οι καιροί ανοίγουν τον ρυθμό και όσο περνάνε τα χρόνια τον αφήνουν όλο και πιο πίσω, όχι μόνο επαγγελματικά. Ο κόσμος στον οποίο μεγάλωσε αλλάζει πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί ή θέλει αυτός να το δεχτεί. Δεν θα ήθελα να αποκαλύψω στοιχεία για το τέλος, είναι στα μάτια μου απρόσμενο, αφήνω εσάς να το ανακαλύψετε.

Η γραφή είναι ρεαλιστική, ζωντανή, αποφεύγοντας φιοριτούρες και πολλά πολλά στολίδια. Τόσο οι διάλογοι, όσο και οι περιγραφές μου άρεσαν ιδιαίτερα, το κείμενο κυλάει πολύ εύκολα. Το χτίσιμο των χαρακτήρων είναι πολύ προσεγμένο, ανθρώπινο, πρόσωπα με αρνητικά και θετικά. Η περιγραφή των χρονικών περιόδων είναι επίσης καλοδουλεμένη και κυρίως τα χρόνια των δεκαετιών 50 και 60. Σχετικά με το χρόνο, οι συγγραφείς επέλεξαν ένα ταξίδι στο παρελθόν και στο παρόν, το οποίο αλλάζει συχνά, χωρίς όμως αυτό να μπερδεύει τον αναγνώστη. Αν και κυρίως το έργο κινείται στο παρελθόν, οι συγγραφείς έχουν να κάνουν το δικό τους σχόλιο για τη σημερινή πραγματικότητα, μέσα από τα μάτια του Αλέκου.

Οι πρωταγωνιστές είναι περίπου στην ηλικία των γονιών μου, λίγο μεγαλύτεροι. Και αυτοί εσωτερικοί μετανάστες της Θεσσαλονίκης, έχω ακούσει ιστορίες πολλές για τις δυσκολίες εκείνων των χρόνων, τα όνειρα, που έκαναν και τη σταθερή εξέλιξη και βελτίωση της ζωής τους μέσα από πολύ κόπο και αγώνα.

Η Θεσσαλονίκη είναι παρούσα σε πολύ μεγάλο μέρος του βιβλίου, με αναφορές σε μαγαζιά της πόλης, τοποθεσίες, γεγονότα. Δεν γίνεται πρωταγωνίστρια ίσως, αλλά αφήνει το στίγμα της σίγουρα.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Και θεωρώ ίσως αποτυχημένη την επιλογή να κυκλοφορήσει αρκετά πριν τις γιορτές, θα άξιζε να βρίσκεται στα πρώτα ράφια των βιβλιοπωλείων κατά την εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων. Είναι η πρώτη μου πρόταση για εσάς, αν σκέφτεστε να πάρετε δώρο ένα βιβλίο για κάποιον, που αγαπάτε, για τις γιορτές.

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΛΑΪΤΖΗ-ΟΦΛΙΔΗ, Λένα, ΟΦΛΙΔΗΣ, Σίμος, Συγγραφείς

Η αυτοβιογραφία μιας Εβραίας Θεσσαλονικιάς της μεταπολεμικής γενιάς

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Στη σκιά της μνήμης

Συγγραφέας: Φλώρα Μόλχο

Έκδοση: University Studio Press (2016)

ISBN: 978-960-12-2257-8

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μια μαρτυρία αναμνήσεων, είδος, που έχουμε συναντήσει σε πάρα πολλά βιβλία, που έχουμε διαβάσει και έχουν παρουσιαστεί από τη Vivlioniki. Το ενδιαφέρον όμως αυτού του έργου είναι ότι γράφτηκε από μία συγγραφέα, που ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά Εβραίων Θεσσαλονικέων, μία γενιά παιδιών, που δεν έζησαν μεν τις φρικτές εμπειρίες του Ολοκαυτώματος, αλλά βίωσαν το μετατραυματικό σοκ του εγκλήματος αυτού.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες κυρίως από το οικογενειακό αρχείο της συγγραφέως. Στο τέλος υπάρχουν κάποια ντοκουμέντα, στα οποία αναφέρεται η Μόλχο στο βιβλίο, ντοκουμέντα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το έργο το προλογίζει ο πρόεδρος της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ καθώς και ο Maurizio De Rosa, συνάδελφος της συγγραφέως. Η φωτογραφία στο εξώφυλλο έχει μια φωτογραφία με τη γιαγιά, τη μητέρα και μια ξαδέρφη της Μόλχο, ενώ η ίδια είναι μωρό στην αγκαλιά της μητέρας της. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει αρχικά στην Ιταλία το 2014 με τίτλο «Anamnesis. Ricordi familiari di un’ebrea sefardita di Salonicco»

Η αυτοβιογραφία της Μόλχο δεν είναι λογοτεχνικό κείμενο, οπότε δεν πρέπει να κρίνεται ως ένα τέτοιο. Η συγγραφέας μπορεί να δίδασκε Νέα Ελληνικά στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα, αλλά δεν είναι συγγραφέας. Αυτό βέβαια δεν είναι μειονέκτημα για το βιβλίο αυτό. Ούτε όμως και ιστορικό κείμενο είναι, αν και έχει αρκετά ιστορικά στοιχεία, μαζί με κάποια μικρά λαθάκια, εκ των οποίων το πιο χτυπητό έχει να κάνει με το ότι αναφέρει πως υπήρχαν πολλές μαζώξεις των Εβραίων από τους Γερμανούς στην Πλατεία Ελευθερίας.

Η Μόλχο δεν έχει κάποια συγγένεια με τη γνωστή οικογένεια των Μόλχο, που είχανε το ιστορικό βιβλιοπωλείο. Μεγάλωσε στο κέντρο, σε σπίτι της Παλιάς Παραλίας σε μια οικογένεια μάλλον μεγαλοαστική. Οι αναμνήσεις της από την παιδική της ηλικία μας δίνουν κάποιες λίγες πληροφορίες για το κέντρο της πόλης, αν και δεν νομίζω ότι εκφράζει το κλίμα της εποχής, καθώς μία μικρή μειοψηφία μπορούσε να ζει όπως ζούσε η Μόλχο, λόγω οικονομικών ανισοτήτων. Ενδιαφέρον όμως έχουν οι περιγραφές της για το πώς ζούσε μια εβραϊκή οικογένεια μεταπολεμικά, προσπαθώντας να βρει ισορροπίες μέσα σε ένα ιδιαίτερο κλίμα. Μετά το Ολοκαύτωμα της πόλης οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς είναι πλέον ελάχιστοι, ενώ και από όσους επέστρεψαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης πολλοί επιλέγουν τη λύση της φυγής, είτε προς την Αθήνα, είτε προς το Ισραήλ, είτε για κάπου αλλού.

Περισσότερο πιστεύω η Μόλχο γράφει αυτό το βιβλίο της για τους γονείς της, για να μείνουν για την οικογένειά της οι πληροφορίες σχετικά με το τι πέρασαν αυτοί οι άνθρωποι και οι συγγενείς τους. Ο μεν πατέρας της σώθηκε φεύγοντας στην Αθήνα και με πλαστή ταυτότητα, η δε μητέρα της έμεινε κρυμμένη σε ένα υπόγειο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το κυνηγητό και ο αγώνας για επιβίωση υπό τέτοιες δύσκολες συνθήκες φαίνεται να επηρέασαν κυρίως τη μητέρα της. Από εκεί και πέρα αναφέρονται αρκετές πληροφορίες για τη ζωή των συγγενών της, κάποιες εκ των οποίων έχουν ενδιαφέρον, όπως για παράδειγμα το ότι η Μόλχο ήταν ξαδέρφη του πολύ γνωστού συνθέτη Ζακ Ιακωβίδη. Κάποιες από τις πληροφορίες, που είναι πολύ προσωπικές, μου φάνηκαν αδιάφορες και μερικές, που αφορούν τρίτα πρόσωπα, ίσως καλό θα ήταν να μην αναφέρονται καν.

Το θέμα με το πώς αισθάνεται ένας Εβραίος Θεσσαλονικέας, που ανήκει στην μεταπολεμική γενιά το είχε αναφέρει και ο Αλμπέρτο Ναρ και γενικά είναι ένα θέμα για το οποίο δεν έχουν γραφτεί πολλά πράγματα. Το κείμενο της Μόλχο μπορεί στο σύνολό του να μην με συνάρπασε, αλλά έχει κάποια σημεία με εξαιρετικό ενδιαφέρον, ενώ τα ντοκουμέντα στο τέλος του βιβλίου έχουν ιδιαίτερη αξία.

Σχολιάστε

Filed under ΜΟΛΧΟ, Φλώρα, Συγγραφείς