Tag Archives: Μεταπολίτευση

Η ιστορία των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης: Δικτατορία και Μεταπολίτευση

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εφημεριδογραφία της Θεσσαλονίκης Ε’: 1967-2017

Συγγραφέας: Μανώλης Κανδυλάκης

Έκδοση: University Studio Press (2019)

ISBN: 978-960-12-2429-9

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγα χρόνια είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki το τετράτομο έργο του Μανώλη Κανδυλάκη με θέμα την ιστορία των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα στη βιβλιογραφία της Θεσσαλονίκης, το οποίο καλύπτει μια χρονική περίοδο από την εποχή της Τουρκοκρατίας έως το 1967. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι πάλι του Κανδυλάκη και έρχεται να καλύψει το χρονικό διάστημα από το 1967 έως τις μέρες μας (2017 πιο συγκεκριμένα).

Η έκδοση είναι καλή. Πάρα πολύ φωτογραφικό υλικό κυρίως με εικόνες των ανθρώπων, που δούλεψαν ή έπαιξαν ρόλο στη λειτουργία και την κυκλοφορία των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης για την εξεταζόμενη περίοδο. Άλλωστε σε αυτούς τους ανθρώπους είναι αφιερωμένο και το βιβλίο. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου υπάρχουν βιβλιογραφικά στοιχεία και πηγές. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει και ένα χρονολόγιο γεγονότων.

Η ύλη του βιβλίου χωρίζεται ουσιαστικά σε τρία μέρη:

  • Στο πρώτο μέρος γίνεται λόγος για την περίοδο της Δικτατορίας και τις εφημερίδες που επέλεξαν να συνεχίσουν την κυκλοφορία τους, καθώς επίσης και για κάποιες παράνομες, οι οποίες όμως είχαν συντομότατο βίο. Μακεδονία, Ελληνικός Βοράς, Νέα Αλήθεια, Θεσσαλονίκη και Δράση ήταν κάποιοι τίτλοι της πόλης μας και ο κάθε ένας από αυτούς κράτησε λιγότερο ή περισσότερο κατά τη διάρκεια της Επταετίας. Εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι το κομμάτι που μιλάει για τη λογοκρισία που είχε επιβληθεί.
  • Στο δεύτερο μέρος γίνεται λόγος για την περίοδο της Μεταπολίτευσης και τις εξελίξεις στα κυριότερα φύλλα της πόλης μας, τόσο για τις πολιτικές εφημερίδες όσο και για τις πάρα πολλές αθλητικές.
  • Στο τρίτο μέρος δίνονται κάποια γενικά στοιχεία για μικρότερες εφημερίδες, οι οποίες κυκλοφόρησαν τα 50 περίπου χρόνια από το 1967 έως το 2017 (κοντά 70 σελίδες το υλικό…).

Ο αναγνώστης στον πέμπτο αυτό τόμο του έργου του Κονδυλάκη θα διαβάσει για τον θάνατο των μεγάλων εφημερίδων της πόλης, ο οποίος δεν σχετίζεται μόνο με τη μείωση του ενδιαφέροντος του αναγνωστικού κοινού για τις εφημερίδες, αλλά και με άλλους παράγοντες (από λάθη των εκδοτών, πολιτικές αποφάσεις, αποτυχημένα ρίσκα, έλευση νέων τεχνολογιών κτλ). Εγώ πρόλαβα αυτήν την περίοδο της Μεταπολίτευσης και θυμάμαι που έμπαινε στο σπίτι η Μακεδονία και περιμέναμε να δούμε το περιοδικό «Επιλογές» ή να διαβάσουμε τα αθλητικά άρθρα από τις σελίδες της Θεσσαλονίκης. Θυμάμαι και πόσο είχαμε σοκαριστεί όταν έκλεισε για πρώτη φορά η Μακεδονία και τα όσα είχαν ακουστεί για την ιδιοκτήτρια Κατερίνα Βελλίδη. Είναι μια θλιβερή περίοδος, όταν αποσύρθηκαν μεγάλα ονόματα του Τύπου της Θεσσαλονίκης και οι συνεχιστές δεν μπόρεσαν να κρατήσουν τα έντυπα ανοιχτά. Σήμερα αν δεν κάνω λάθος δεν υπάρχει καθημερινή εφημερίδα στην πόλη.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ, ίσως και κάπως περισσότερο από τα προηγούμενα 4, καθώς ο Κανδυλάκης μιλάει εδώ για μια περίοδο που την έχω ζήσει. Φαντάζομαι ότι ο Κανδυλάκης με αυτό το βιβλίο ολοκληρώνει την προσπάθειά του, η οποία είναι εξαιρετικά σημαντική για την ιστοριογραφία της Θεσσαλονίκης. Μακάρι στο μέλλον και με βάση το έργο αυτό να βρεθούν συνεχιστές της προσπάθειας αυτής.

1 σχόλιο

Filed under ΚΑΝΔΥΛΑΚΗΣ, Μανώλης, Συγγραφείς

Ο Στέλιος Νέστωρ μιλάει για τη ζωή και τις μνήμες του

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το συναξάρι μου

Συγγραφέας: Στέλιος Νέστωρ

Έκδοση: Πατάκη (2019)

ISBN: 978-960-16-8077-4

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Καιρό είχα να πιάσω ένα βιβλίο και να με κρατήσει σε τέτοιο βαθμό, ώστε να τελειώσω τις 500+ σελίδες του μέσα σε ένα τριήμερο. Ο συγγραφέας του δεν είναι λογοτέχνης (άλλωστε δεν μιλάμε για κάποιο πεζογράφημα), αλλά μια προσωπικότητα η οποία είχε εμπλακεί ιδιαίτερα στα κοινά τόσο της Θεσσαλονίκης αλλά και γενικότερα στην πολιτική ζωή του τόπου. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μιλάει για τις μνήμες και τη ζωή του Στέλιου Νέστωρα.

Η έκδοση είναι η τυπική του Πατάκη, κοινώς αξιοπρεπέστατη, ευανάγνωστο κείμενο και καλή ποιότητα συνολικά. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, λίγες κατά τη γνώμη μου, από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα. Στο τέλος υπάρχουν δύο παραρτήματα.

Όσοι είναι στην ηλικία μου (43) και μεγαλύτεροι σίγουρα θα θυμούνται στις δημοτικές εκλογές την αφίσα με τον υποψήφιο για το Δήμο Στέλιο Νέστωρ. Υποστηρίζονταν από την προοδευτική αριστερά κατά κύριο λόγο. Έτσι τουλάχιστον τον είχα γνωρίσει και τον θυμάμαι εγώ, ως υποψήφιο δήμαρχο. Βέβαια το έργο του και οι ενασχολήσεις του υπήρξαν πολύ περισσότερες, για μικρό διάστημα ήταν και βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης, για 20 χρόνια εργάζονταν στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, ενώ υπήρξε και από τα πρώτα στελέχη του τμήματος της Διεθνούς Αμνηστείας στη χώρα μας. Το όνομά του βέβαια ακούστηκε για πρώτη φορά ευρέως κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας, όταν και είχε καταδικαστεί για τη συμμετοχή του στην αντιστασιακή οργάνωση «Δημοκρατική Άμυνα».

Το βιβλίο χωρίζεται σε 3 μέρη τα οποία ακολουθούν χρονολογική σειρά και με τη σειρά τους είναι χωρισμένα και αυτά σε κεφάλαια:

  • Το πρώτο μέρος έχει τίτλο «Τα πρώτα τριάντα, 1931-1960» και καλύπτουν τα χρόνια του συγγραφέα από τη γέννησή του έως την επιστροφή του από τις μεταπτυχιακές του σπουδές στις ΗΠΑ. Γεννημένος το 1931, ανήκει σε μια γενιά ανθρώπων, που στα παιδικά της χρόνια γνώρισε τον πόλεμο και την Κατοχή με τις αμέτρητες κακουχίες της, στα εφηβικά της χρόνια έπρεπε να μεγαλώσει στα μετεμφυλιακά χρόνια των διώξεων και των απαγορεύσεων και να σπουδάσει σε ένα πανεπιστήμιο το οποίο στη δεκαετία του ’50 δεν είχε τίποτα να προσφέρει από ανέσεις που έχουν οι σημερινοί φοιτητές και, καλώς ή κακώς, δεν τις αναγνωρίζουν και δεν τις εκτιμούν. Στο μέρος αυτό υπάρχουν πάρα πολλές πληροφορίες για τη Θεσσαλονίκη και μάλιστα αυτές για την περίοδο της Κατοχής έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αλλά και τα φοιτητικά χρόνια του συγγραφέα ήταν στην Θεσσαλονίκη, σε μια εποχή που το Κυπριακό ήταν αντικείμενο σφοδρών αντιπαραθέσεων και αιτία διαδηλώσεων και διαμαρτυριών. Ο Νέστωρ δίνει μια από τις λίγες διαθέσιμες περιγραφές που έχουμε για τους βομβαρδισμούς της Θεσσαλονίκης.
  • Το δεύτερο μέρος έχει τίτλο «Η τεμαχισμένη δεκαετία, η Δικτατορία, ο «σωφρονισμός», 1960-1973 και προσωπικά θα το χώριζα σε δύο μέρη, με το πρώτο να είναι από το 1960 έως το 1968, χρονιά που καταδικάστηκε ο Νέστωρ και το δεύτερο από το 1968 έως το 1973, όπου ο Νέστωρ είναι πολιτικός κρατούμενος και θα περάσει πεντέμιση χρόνια στις φυλακές του Γεντί Κουλέ, της Αίγινας, της Αλικαρνασσού και του Κορυδαλλού. Εδώ με διαφορά το πιο ενδιαφέρον κομμάτι είναι αυτό για τη δράση των μελών της Δημοκρατικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη, τη σύλληψη των μελών της και τη δίκη-παρωδία που ακολούθησε στο στρατοδικείο. Για τη δίκη αυτή και για τη Δημοκρατική Άμυνα είχαμε δει κάποια πράγματα σε ένα βιβλίο, που είχε παρουσιαστεί παλαιότερα στη Vivlioniki, του Ξενοφώντα Μαυραγάνη. Ο Νέστωρ βασανίστηκε και κυνηγήθηκε, υπήρξε πολιτικός κρατούμενος και υπήρξαν αντιδράσεις για τη δίωξή του στο εξωτερικό.
  • Το τρίτο μέρος έχει τίτλο «Πολιτικές εμπειρίες και κοινωνική δράση, 1973-2013». Σε αυτό το κομμάτι ο αναγνώστης έχει να διαβάσει πολλά για την εμπλοκή του συγγραφέα με την πολιτική. Υπήρξε από τα πρώτα στελέχη του ΠΑΣΟΚ, αν και διαγράφηκε πολύ γρήγορα. Στη συνέχεια βρέθηκε στο χώρο της προοδευτικής Αριστεράς, όπως είπαμε νωρίτερα υπήρξε υποψήφιος Δήμαρχος Θεσσαλονίκης, βουλευτής με τον τότε Συνασπισμό. Η κοινωνική του δράση έχει να κάνει κυρίως με τη Διεθνή Αμνηστεία, τη θητεία του στο ΚΕΘΕΑ και την εργασία του στο Μέγαρο Μουσικής.

Υπάρχουν όπως είπαμε και δύο παραρτήματα, στο πρώτο είναι ένα κείμενο από το βιβλίο «Barbarism in Greece» του James Becket, το οποίο είχε κυκλοφορήσει στην Αμερική το 1970 και μιλάει για τα βασανιστήρια και τη δίωξη του συγγραφέα, ενώ το δεύτερο είναι το πρωτοσέλιδο της Βραδυνής την παραμονή του Δημοψηφίσματος του 1973 για το Πολιτειακό.

Ο Νέστωρ μιλάει με ονόματα, τόσο για αυτούς που τον ευεργέτησαν, όσο και για αυτούς που τον κυνήγησαν ή τον βασάνισαν. Φυσικά στην προσπάθεια καταγραφής αναμνήσεων για μία περίοδο 80 ετών μπορεί να υπάρχουν και παραλείψεις και ίσως και λάθη, αλλά αυτό δεν έχει και πολύ σημασία, καθώς το βιβλίο έχει μεν ιστορικό περιεχόμενο, αλλά δεν είναι ιστορικό σύγγραμμα. Η ανάγνωση είναι πολύ εύκολη και δεν κουράζει καθόλου. Στο βιβλίο του μοιράζεται μαζί μας και προσωπικές στιγμές, αλλά και γεγονότα ιστορικά, που συγκλόνισαν τη χώρα, αλλά και τη Θεσσαλονίκη.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Περιέχει πέρα από τις προσωπικές αφηγήσεις, πάρα πολλά στοιχεία για τη Θεσσαλονίκη, ειδικά το πρώτο μέρος νομίζω ότι μπορεί να προσφέρει πολλά πράγματα στους μελετητές της πόλης μας. Αν και ανήκω σε διαφορετικό πολιτικό χώρο από αυτόν του Νέστωρα, πάντα τον έχω στο νου μου ως έναν άνθρωπο αξιοπρεπή, που πολέμησε για τα πιστεύω του με σεβασμό πάντα στις αρχές της Δημοκρατίας. Πολύ καλή δουλειά.

Σχολιάστε

Filed under ΝΕΣΤΩΡ, Στέλιος, Συγγραφείς

Τα τελευταία χρόνια της Δικτατορίας στη Θεσσαλονίκη και το φοιτητικό της κίνημα

vivlioniki134

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: «Αντεθνικώς δρώντες…»

Συγγραφέας: Χρίστος Ζαφείρης

Έκδοση: Επίκεντρο (2011)

ISBN: 978-960-458-335-5

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η περίοδος της Δικτατορίας (1967-1974) δεν είναι ακόμη ιδιαίτερα γνωστή σε πολλούς, ούτε έχουν γραφτεί πολλά πράγματα για αυτήν. Ίσως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι δεν έχει περάσει ακόμη το απαραίτητο χρονικό διάστημα για να γίνει η εικόνα πιο καθαρή, ίσως το ενδιαφέρον των ερευνητών για άλλες περιόδους να είναι μεγαλύτερο. Από τα λίγα σχετικά βιβλία, που μιλάνε για την περίοδο της Επταετίας στην πόλη μας, είναι και αυτό, για το οποίο θα μιλήσουμε σε αυτήν εδώ την ανάρτηση.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, καλύτερη από πολλές που βγάζει το Επίκεντρο (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι υπόλοιπες είναι κακές). Χρησιμοποιήθηκε χαρτί Chamois των 100gr. Υπάρχουν πολλές και σημαντικές φωτογραφίες, πολλές από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα, τις οποίες δύσκολα θα βρει ο αναγνώστης σε άλλα έργα. Ευανάγνωστο κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει πλουσιότατη βιβλιογραφία και ευρετήριο ονομάτων, ιδιαίτερα χρήσιμο, καθώς υπάρχουν πολλές επώνυμες αναφορές.

Ο Ζαφείρης είναι γνωστός για τα βιβλία του για την Θεσσαλονίκη, πολλά εκ των οποίων έχουν παρουσιαστεί και μέσα από τη Vivlioniki (μπορείτε να διαβάσετε για αυτά πατώντας εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ και εδώ!). Ο συγγραφέας-δημοσιογράφος-ερευνητής σε αυτό το έργο του, συνεχίζει ένα προηγούμενο βιβλίο του, το οποίο ήταν αφιερωμένο στη γενιά του 1960. Το χρονικό διάστημα, που εξετάζει εδώ είναι μεταξύ 1971 και 1974 και το υλικό του βασίζεται τόσο σε προσωπικές εμπειρίες του, όσο και σε έρευνα.

Μετά την εισαγωγή του Δημήτρη Φατούρου και τον πρόλογο, το βιβλίο χωρίζεται σε 8 κεφάλαια:

  • Το πρώτο κεφάλαιο είναι καθαρά αυτοβιογραφικό, καθώς μιλάει για την περίοδο, που δούλευε στην εφημερίδα Θεσσαλονίκη, του συγκροτήματος Βελλίδη, από το 1971 έως το τέλος Μάρτη του 1973, οπότε και απολύθηκε μετά από πολιτική παρέμβαση για την δράση του και τα γραφόμενά του σχετικά με το φοιτητικό κίνημα.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο μιλάει πάλι κυρίως για την προσωπική του δουλειά, με ανταποκρίσεις που έστελνε σε έντυπα του εξωτερικού, σχετικά με το τι γινόταν στην Ελλάδα.
  • Το τρίτο κεφάλαιο είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον, καθώς περιγράφει τον μηχανισμό της Δικτατορίας, που είχε επιβληθεί στην πόλη. Εδώ υπάρχει και η αναφορά στον θάνατο του φοιτητή Οδοντιατρικής Νίκου Ρουκουνάκη, ο οποίος αυτοπυρπολήθηκε και ο οποίος δυστυχώς δεν μνημονεύεται στα θύματα της Δικτατορίας από τους περισσότερους, οι οποίοι αγνοούν το γεγονός. Σε αυτό το κεφάλαιο υπάρχουν και πολλές αναφορές στην πολιτιστική κίνηση της πόλης και στον αντιστασιακό της ρόλο.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο μιλάει για τους εκπροσώπους της Δικτατορίας μέσα στο χώρο του Πανεπιστημίου και υπάρχει μακρά αναφορά στο έντυπο «Φοιτητής», που εξέδιδε θεωρητικά η ΦΕΑΠΘ και το οποίο κυκλοφόρησε από το 1971 έως και λίγους μήνες μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο αναφέρεται στη δράση του φοιτητικού κινήματος πριν τα γεγονότα του Πολυτεχνείου. Ουσιαστικά η εξέγερση στο Πολυτεχνείο της Αθήνας αλλά και της Θεσσαλονίκης, δεν γεννήθηκαν από το πουθενά, αλλά ήταν το αποτέλεσμα μιας πορείας εκδηλώσεων, οι οποίες κλιμακώθηκαν μετά το 1971. Υπάρχει δε και ένα κείμενο αφιερωμένο στον Θωμά Βασιλειάδη, σημαντική μορφή του αντιδικτατορικού αγώνα στην Θεσσαλονίκη.
  • Το έκτο κεφάλαιο μιλάει για τα γεγονότα σχετικά με την κατάληψη της Πολυτεχνικής Σχολής του ΑΠΘ, ένα γεγονός, που νομίζω οι πάρα πολλοί αγνοούν, παρά το γεγονός ότι και εδώ είχαμε ραδιοφωνικό σταθμό, βίαιη εκκένωση, επεισόδια, συλλήψεις, μέχρι και τανκ. Βέβαια για διάφορους λόγους, η μαζική παρουσία κόσμου για στήριξη της κατάληψης ήταν από δύσκολη έως αδύνατη. Τα γεγονότα στο Πολυτεχνείο του ΑΠΘ έγιναν επίσης 17 Νοεμβρίου του 1973.
  • Το έβδομο κεφάλαιο αναφέρεται στα γεγονότα, που συνέβησαν στην πόλη, αλλά και στην ευρύτερη πολιτική σκηνή από το Νοέμβριο του 1973 έως και τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια. Από την τρομοκρατία που ακολούθησε τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, έως την πτώση της Χούντας με την άφιξη του Κωνσταντίνου Καραμανλή και το δημοψήφισμα για το πολιτειακό.
  • Το όγδοο κεφάλαιο, εξαιρετικά ενδιαφέρον, είναι μια κριτική ματιά του Ζαφείρη στον «μύθο του Πολυτεχνείου», όπως τον αποκαλεί, την εμπορευματοποίηση του γεγονότος και την πολιτική εκμετάλλευσή του, που ακολούθησε κατά τη δεκαετία του 1980. Οι ιδέες και τα ιδανικά, που ξεχάστηκαν, ενώ προβλήθηκαν κυρίως άτομα, που «εξαργύρωσαν» την όποια δραστηριότητά τους.

Παρά την σαφέστατη πολιτική τοποθέτηση του Ζαφείρη, το κείμενο δεν είναι μια προπαγάνδα, ούτε κομματική μπροσούρα. Ο Ζαφείρης θέλει να μιλήσει για τα άτομα, τα γεγονότα, το κλίμα, που επικρατούσε στη Θεσσαλονίκη. Ο λόγος του είναι ιδιαίτερα κριτικός και νομίζω ότι περισσότερες ενστάσεις θα έχει από την Αριστερά παρά από τη Δεξιά για το βιβλίο του. Δεν ωραιοποιεί, ούτε στολίζει καταστάσεις, έχει κάνει έρευνα για όσα δεν έζησε και δεν μπορεί να γνωρίζει και δεν θέλει να χαϊδέψει αυτιά.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό, τόσο ως ποιότητα έκδοσης, αλλά και ως αντικείμενο ιστορικής έρευνας. Πρόκειται όπως είπαμε και πριν για μία από τις λίγες αναφορές σε αυτά τα χρόνια και νομίζω πως στο μέλλον οι ερευνητές θα ανατρέξουν στα γραπτά του Ζαφείρη για την εξέταση αυτής της περιόδου και για να δούνε τι επικρατούσε στην πόλη τότε. Αξίζει να διαβαστεί με ανοιχτό μυαλό και χωρίς κομματικές παρωπίδες.

1 σχόλιο

Filed under ΖΑΦΕΙΡΗΣ, Χρίστος, Συγγραφείς