Tag Archives: μεσοπόλεμος

Ένα θεατρικό έργο για την προσφυγική Θεσσαλονίκη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κι από Σμύρνη…Σαλονίκη

Συγγραφέας: Μιμή Ντενίση

Έκδοση: Πατάκη (2019)

ISBN: 978-960-16-8536-6

Τιμή: Περίπου €11

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στη Vivlioniki γενικά έχουν παρουσιαστεί λίγα βιβλία με θεατρικό περιεχόμενο. Πριν λίγο καιρό είχαμε δει τη διασκευή του Άκη Δήμου στο μεγαλειώδες μυθιστόρημα του Νίκου Μπακόλα «Η Μεγάλη Πλατεία», παλαιότερα είχε παρουσιαστεί ένα θεατρικό από τον Λέων Ναρ για το Ολοκαύτωμα της πόλης μας, ενώ είχαμε δει και μία οπερέτα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης θα εμπλουτίσει κάπως τη συλλογή μας σε θεατρικά έργα και το υπογράφει η Μιμή Ντενίση.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, κλασσική των εκδόσεων Πατάκη. Προσωπικά δεν μου άρεσε το εξώφυλλο, η Μιμή Ντενίση μοιάζει να παρεμβάλλεται άγαρμπα στην εικόνα, σαν να σηκώνει το χέρι της για να σταματήσει ταξί. Πριν το κείμενο υπάρχει ένα σημείωμα της συγγραφέως, στο οποίο μαθαίνουμε ότι το «Κι από Σμύρνη…Σαλονίκη» αποτελεί τη συνέχεια ενός άλλου έργου της Ντενίση, του «Σμύρνη μου αγαπημένη», μιας τεράστιας θεατρικής επιτυχίας και πολύ μεγάλης παραγωγής. Όλο το κείμενο έχει ενδιαφέρον και αξίζει να διαβαστεί. Ακολουθούν κάποιες φωτογραφίες από την παράσταση και η διανομή των ρόλων, όπου βλέπουμε ότι πρωταγωνιστούν πολλοί και γνωστοί ηθοποιοί. Στο τέλος υπάρχει ένα κείμενο της Μαρίας Σκιαδαρέση, διάφορες σημειώσεις καθώς και η βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε για τη συγγραφή του έργου. Ευανάγνωστο κείμενο, σε γενικές γραμμές, αν εξαιρέσω την αποτυχημένη έμπνευση του εξώφυλλου, μια αξιοπρεπέστατη δουλειά.

Το έργο χωρίζεται σε δύο πράξεις και κάθε μία από αυτές σε πάνω από 40 σκηνές. Πρωταγωνίστρια βασική και αφηγήτρια όπου αυτό χρειάζεται η Φιλιώ Μπαλτατζή, μια Σμυρνιά αρχόντισσα, που μετά την Καταστροφή της Σμύρνης βρέθηκε αρχικά στην Αθήνα και στη συνέχεια, τον χειμώνα του 1924, φτάνει στη Θεσσαλονίκη για να εγκατασταθεί στην πόλη μαζί με την οικογένειά της. Από εδώ ξεκινάει και η υπόθεση για να καταλήξει χρονικά στην έναρξη του έπους του 1940. Σε όλα αυτά τα χρόνια βλέπουμε τις δυσκολίες στην εγκατάσταση, στη συμβίωση με τον ντόπιο πληθυσμό, αλλά και τις ελπίδες και την βελτίωση της ζωής της οικογένειας. Μαζί υπάρχει και το ερωτικό στοιχείο, αλλά και πάρα πολλά κομμάτια ιστορίας για την Ελλάδα γενικά, αλλά και για την πόλη πιο συγκεκριμένα.

Δεν μπορώ να κρίνω το έργο, δεν το έχω δει και μόνο από το κείμενο δεν έχω την πείρα να καταλάβω την αξία του. Αυτό πάντως που πιστεύω ότι μπορώ να καταλάβω είναι το ιστορικό κομμάτι του έργου, το οποίο οφείλω να πω ότι δίνεται με ειλικρίνεια, αλήθεια και θάρρος. Η Ντενίση δεν θέλησε να εξωραΐσει τις καταστάσεις του παρελθόντος, τουλάχιστον στο κομμάτι του έργου που έχει να κάνει με τα πραγματικά γεγονότα. Ο ρατσισμός που αντιμετώπισαν οι πρόσφυγες, οι δυσκολίες στη συμβίωση με τους ντόπιους πληθυσμούς, οι εντάσεις και η άνοδος του αντισημιτισμού στη Θεσσαλονίκη, οι εργατικοί αγώνες και όλες οι στιγμές που συγκλόνισαν την πόλη κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου.

Ακόμη δεν έχει ανακοινωθεί πότε θα ανέβει το έργο στη Θεσσαλονίκη, φαντάζομαι πάντως πως κάποια στιγμή θα έρθει. Αν σας άρεσε το «Σμύρνη μου αγαπημένη» φαντάζομαι θα ενθουσιαστείτε με τη συνέχεια του έργου αυτού.

Σχολιάστε

Filed under ΝΤΕΝΙΣΗ, Μιμή, Συγγραφείς

Τραμ, απαγορευμένοι έρωτες και βάσανα στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και της Κατοχής

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χρώμα πράσινο του αμυγδάλου

Συγγραφέας: Γιάννης Σαλαπασίδης

Έκδοση: Λιβάνης (1993)

ISBN: 960-236-343-6

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης το βρήκα ψάχνοντας στα παλαιοβιβλιοπωλεία. Αν και ασχολούμαι αρκετά με τη λογοτεχνία και γενικά τη βιβλιογραφία σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, δεν είχα ποτέ διαβάσει κάπου για αυτό, ούτε κάποια αναφορά, ούτε κάποιο άρθρο. Χαίρομαι που η ανάγνωσή του άξιζε τον κόπο, καθώς πέρα από τη λογοτεχνική του αξία (άλλος μπορεί να τη βρει μεγάλη, σε άλλον μπορεί να φανεί αδιάφορο το βιβλίο), ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει αρκετά στοιχεία για τα τραμ της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο δεν με ενθουσίασε, το κείμενο είναι ευανάγνωστο, μια οικονομική δουλειά, αλλά αξιοπρεπής. Εννοείται φυσικά πως το σκίσιμο του εξώφυλλου στο κάτω αριστερά μέρος δεν υπάρχει κανονικά στο βιβλίο, δυστυχώς έτσι το βρήκα εγώ.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο Ηλίας, ο οποίος γράφει ένα ημερολόγιο με γεγονότα της ζωής του της καθημερινής. Σήμερα θα τον λέγαμε μικροαστό, εργαζόμενος στην Ηλεκτρική Εταιρεία, η οποία ήταν υπεύθυνη και για τη λειτουργία του τραμ στη Θεσσαλονίκη. Παντρεμένος με δύο παιδιά, τα όνειρά του είναι να κάνει μια ευτυχισμένη οικογένεια και να ζήσει με ασφάλεια με τα παιδιά και τη γυναίκα του, να αποκαταστήσει τον γιο και την κόρη και να μην μπλέκεται σε φασαρίες. Σήμερα ίσως κάποιοι θα τον έλεγαν «νοικοκύρη» με αρνητική χροιά στον τόνο της φωνής. Παρακολουθούμε λοιπόν αυτό το ημερολόγιο, με πρώτη καταγραφή στις 23 Αυγούστου του 1923 και τελευταία στις 30 Οκτωβρίου του 1944, ημέρα όπου τελείωσε η Γερμανική Κατοχή στη Θεσσαλονίκη.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο κινούμαστε από τις 23 Αυγούστου του 1923 έως τις 12 Μαΐου του 1927. Στο δεύτερο κινούμαστε από τις 7 Αυγούστου του 1932 έως την 1 Αυγούστου του 1938. Τέλος στο τρίτο κινούμαστε από τις 9 Απριλίου 1941 έως τις 30 Οκτωβρίου του 1944, δηλαδή είναι το διάστημα της Κατοχής στην πόλη μας. Σε κάθε μέρος οι καταγραφές είναι σε γενικές γραμμές σύντομες, μερικές μόνο λίγες σειρές. Η γλώσσα είναι η απλή, καθημερινή που θα χρησιμοποιούσε ένας απλός εργαζόμενος. Ο Ηλίας δεν είναι ιδιαίτερα μορφωμένος και δεν προσπαθεί στο ημερολόγιό του να εντυπωσιάσει. Μέσα από τα γραφόμενά του όμως δεν παρακολουθούμε μόνο τα προβλήματα της οικογένειάς του, με τους έρωτες των παιδιών του, τα οικονομικά προβλήματα, το άγχος και τις δυσκολίες, αλλά ο συγγραφέας καταφέρνει να χωρέσει γεγονότα που στιγμάτισαν τη Θεσσαλονίκη και τα οποία μπορεί να έχουν σχέση με τη γενική πολιτική κατάσταση ή με συμβάντα καθαρά τοπικού χαρακτήρα.

Ο Σαλαπασίδης, σύμφωνα με το σύντομο βιογραφικό του στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, εργαζόταν στη ΔΕΗ. Από εκεί φαντάζομαι μπόρεσε και άντλησε υλικό για τις αναφορές που κάνει στα τραμ και στον τρόπο λειτουργίας τους στη Θεσσαλονίκη. Δεν θυμάμαι άλλο βιβλίο να δίνει τόσες λεπτομέρειες, ειδικά λογοτεχνικό κείμενο. Πιστεύω πως από το αρχείο της εταιρείας μπόρεσε και βρήκε μέχρι και αναφορές εργαζομένων προς την εταιρεία τις οποίες μετέφερε στο βιβλίο.

Στο μυθιστόρημα υπάρχει και το ερωτικό στοιχείο, ο έρωτας του γιου του Ηλία, του Ιορδάνη, με μια Εβραιοπούλα, τη Λουκία. Για την εποχή του Μεσοπολέμου μια τέτοια σχέση είναι απαγορευμένη και από τις δύο μεριές. Η εξέλιξη της σχέσης αυτής αποτελεί επίσης αντικείμενο του βιβλίου, με την κλιμάκωση και το τραγικό τέλος να έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στο μυαλό μου, όταν διάβαζα το βιβλίο, μου ήρθε η αριστουργηματική «Τζιοκόντα» του Νίκου Κοκάντζη.

Ο ρεαλισμός είναι κυρίαρχος στο βιβλίο και δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς. Ο Σαλαπασίδης καταφέρνει να πείσει ότι το ημερολόγιο ανήκει σε έναν απλό εργαζόμενο και δεν είναι το έργο του συγγραφέα. Σε κάποια σημεία το έργο έχει χιούμορ, σε άλλα σημεία γίνεται τραγικό, όπως η ζωή ενός απλού ανθρώπου. Τα ιστορικά στοιχεία δε, καταφέρνουν να δένουν πολύ καλά με τη λογοτεχνική πλοκή. Στο τέλος του βιβλίου δε υπάρχει ένα ποίημα, επίλογος του συνολικού έργου.

Η Θεσσαλονίκη είναι παντού παρούσα, ως σκηνικό, ως τόπος δράσης των γεγονότων, ως πρωταγωνίστρια με την ιστορία της. Αναφορές γίνονται σε κάποια σημεία της, αλλά περισσότερο πρωταγωνιστεί με τις αναφορές στα τραμ της πόλης. Το Ντεπό είναι το μέρος που μένει ο Ηλίας, ενώ πολλές αναφορές γίνονται στην περιοχή των Εξοχών.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Το διάβασα πολύ εύκολα και το βρήκα καλογραμμένο και με ενδιαφέρουσα θεματολογία. Δεν είναι από τα βιβλία για τα οποία θα διαβάσετε πολλά πράγματα, αλλά αν το βρείτε πιστεύω ότι αξίζει να το διαβάσετε.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΛΑΠΑΣΙΔΗΣ, Γιάννης

Η αδελφή του Τάσου Τούση μιλάει για τον αδερφό της

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τάσος Τούσης: Ο θάνατος ενός ήρωα για τα δικαιώματα των εργαζομένων

Συγγραφέας: Μαρίκα Μπόχαλη – Τούση

Έκδοση: Ιδιωτική Έκδοση (1983)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα γεγονότα του Μάη του ’36 στη Θεσσαλονίκη άφησαν έντονα το στίγμα τους στη σύγχρονη ιστορία της πόλης. Βέβαια οι περισσότεροι έχουν ακούσει για αυτά τα γεγονότα εξαιτίας του ποιήματος του Γιάννη Ρίτσου, το οποίο μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης και το τραγούδησε αρχικά ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, το «Μέρα Μαγιού μου μίσεψες«. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης προσεγγίζει με πιο ανθρώπινο τρόπο το πιο γνωστό από τα θύματα εκείνων των ημερών, τον Τάσο Τούση.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο εξώφυλλο η πολύ γνωστή φωτογραφία με τη μάνα να κλαίει μπροστά στο σώμα του νεκρού παιδιού της, το οποίο κείτεται πάνω σε μια πόρτα. Αντί προλόγου υπάρχει ένα ιδιόχειρο γράμμα του Γιάννη Ρίτσου προς τη συγγραφέα του βιβλίου. Στο τέλος υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, οι περισσότερες από το οικογενειακό αρχείο της συγγραφέως, οι οποίες έχουν το δικό τους ενδιαφέρον. Ευανάγνωστο κείμενο, για ιδιωτική έκδοση μια χαρά μου φαίνεται το βιβλίο. Εκδόθηκε στις εγκαταστάσεις των εκδόσεων Εγνατία.

Η συγγραφέας είναι αδερφή του Τάσου Τούση, μικρότερη σε ηλικία. Το βιβλίο αυτό το έγραψε μεταπολιτευτικά παρά το γεγονός ότι ήταν τυφλή. Φυσιολογικό είναι να υπάρχει έντονο το συναισθηματικό στοιχείο στο έργο της.

Στο βιβλίο υπάρχουν 4 ουσιαστικά ενότητες, σαν κεφάλαια. Στην πρώτη η συγγραφέας μιλάει για το πώς έζησε τα τραγικά γεγονότα της 9ης Μαΐου του 1936 η ίδια η συγγραφέας και η μητέρα της. Στη δεύτερη μιλάει για το τι έκανε ο Τάσος Τούσης εκείνη τη μέρα μέχρι την στιγμή, που δολοφονήθηκε. Η τρίτη ενότητα μιλάει για το πώς μεγάλωσε ο Τούσης, από την Πρωτοχρονιά του 1906, που γεννήθηκε στο Ασβεστοχώρι. Τα δύσκολα παιδικά χρόνια έπαιξαν ρόλο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του. Στην τελευταία ενότητα η συγγραφέας μιλάει για την επαγγελματική σταδιοδρομία του Τούση από τα χρόνια, που πήρε το δίπλωμα οδήγησης και έγινε αυτοκινητιστής.

Αν κάποιος θέλει να προσεγγίσει τα γεγονότα του Μάη του ’36 ιστορικά, υπάρχουν άλλα βιβλία με κυριότερο αυτό του Φουντανόπουλου, αλλά και κάποια έντυπα, που προσεγγίζουν κομματικά τα γεγονότα αυτά, όπως αυτό του ΚΚΕ από τη δεκαετία του ’70 ή το έργο του Θέμου Κορνάρου από το 1958. Εδώ η συγγραφέας δίνει έναν προσωπικό τόνο και σκοπό έχει να παρουσιάσει το ανθρώπινο πρόσωπο του Τάσου Τούση. Οι προσωπικές μνήμες έχουν το δικό τους ενδιαφέρον.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Είναι πάρα πολύ απλά γραμμένο και ξεκούραστο στην ανάγνωση, ενώ προσφέρει μια διαφορετική ματιά σε έναν εκ των πρωταγωνιστών των γεγονότων εκείνης της εποχής. Δεν κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία πλέον, αλλά μπορείτε ίσως να το βρείτε σε κάποιο παλαιοβιβλιοπωλείο σε μια τιμή περίπου στα €5.

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΟΧΑΛΗ-ΤΟΥΣΗ, Μαρίκα, Συγγραφείς

Μια ιστορία για το Σανατόριο Ασβεστοχωρίου, νυν ΓΝ «Παπανικολάου»

Σάρωση_20180907

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο χρόνος είναι αναπνοές

Συγγραφέας: Χαρούλα Αποστολίδου

Έκδοση: Βάρφη (2018)

ISBN: 978-618-5261-25-2

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Μέσα από τα πάρα πολλά βιβλία, που έχουν γραφτεί για ένα κομμάτι της Θεσσαλονίκης, συνεχώς ανακαλύπτονται στον αναγνώστη άγνωστα ή λιγότερο προβεβλημένα κομμάτια αυτής της πόλης. Και αυτό μόνο ευχάριστο μπορεί να είναι. Όταν μια τέτοια προσπάθεια γίνεται μέσα από ένα μυθιστόρημα καλογραμμένο και στιβαρό και μάλιστα μιλάμε για το πρώτο μυθιστόρημα μιας συγγραφέως, τότε η συνολική προσπάθεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για ένα βιβλίο, που μέσα από το μύθο θα αποκαλύψει εικόνες και στιγμές του Σανατορίου στο Ασβεστοχώρι, νυν Γενικό Νοσοκομείο «Παπανικολάου» με υπογραφή της Χαρούλας Αποστολίδου.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Πολύ όμορφο χάρτινο εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο, υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες από το αρχείο του Νοσοκομείου και από οικογενειακά αρχεία. Σημαντικό το γεγονός ότι οι εκδόσεις Βάρφη εδρεύουν στην πόλη μας. Συνολικά μια εξαιρετική δουλειά.

Τη Χαρούλα Αποστολίδου τη συναντάμε για πρώτη φορά στη Vivlioniki. Έχει γράψει κυρίως θεατρικά έργα. Το βιβλίο της αυτό ακροβατεί μεταξύ μύθου και πραγματικότητας, βρίσκοντας όμως μια ισορροπία ξεχωριστή, που δίνει στο έργο μια ζωντάνια. Το ιστορικό κομμάτι του βιβλίου βασίστηκε σε δύο μεταπτυχιακές εργασίες του Γιάννη Καλλιαρέκου, οι οποίες είχαν θέμα το Σανατόριο του Ασβεστοχωρίου. Η συγγραφέας επίσης έκανε έρευνα σε αρχειακό υλικό, αλλά και σε βιβλιογραφία ποικίλη για να μπορεί να παρουσιάσει το έργο της. Δεν γνωρίζω αν κάποιοι πρωταγωνιστές του έργου είναι αληθινά πρόσωπα.

Σχετικά με την υπόθεση, βρισκόμαστε στα τελευταία χρόνια του Μεσοπολέμου, καθώς χρονικά κινούμαστε από το 1936 έως το 1939. Η φυματίωση είναι ακόμη μια ασθένεια, που ταλανίζει τους ανθρώπους και δη της Θεσσαλονίκης, της οποίας το κλίμα δεν βοηθά ιδιαίτερα. Το Σανατόριο είναι μια μονάδα, που προσπαθεί να βοηθήσει τους πολλούς ασθενείς. Μέσα σε αυτό το κλίμα συναντάμε και τους τέσσερις πρωταγωνιστές μας, τη Σουλτάνα, το Βάνια, το Λυσίμαχο και τον Ανέστη, αν και γύρω τους υπάρχουν πολλοί ακόμη, με σημαντικό ρόλο. Τέσσερα πρόσωπα, που προέρχονται από διαφορετικούς κόσμους, με διαφορετικές εμπειρίες, από διαφορετικούς τόπους, αλλά τους ενώνει η ασθένεια και συνυπάρχουν στο χώρο του Σανατορίου. Η πρώτη δε σκηνή του βιβλίου είναι εξαιρετικά κινηματογραφική, καθώς η συγγραφέας τους τοποθετεί όλους στο χώρο ενός λεωφορείου σαν μια πρώτη παρουσίασή τους. Θα μπορούσε κάποιος να χαρακτηρίσει αυτό το κομμάτι του βιβλίου ως εισαγωγή στο κυρίως θέμα.

Το βιβλίο χωρίζεται σε ενότητες:

  • Η πρώτη έχει τίτλο «Οι πρώτες αναπνοές» και περιγράφεται η ζωή αυτών των τεσσάρων προσώπων πριν τη νοσηλεία τους στο Σανατόριο. Προσωπικά το βρήκα εξαιρετικό κομμάτι, καθώς η Αποστολίδου με αφορμή την αφήγηση των ζωών των πρωταγωνιστών της, παρουσιάζει την ιστορική εξέλιξη της Μακεδονίας στα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα, μιλάει για τους πρόσφυγες και τις δυσκολίες, που αυτοί αντιμετώπισαν, αλλά και για τους ντόπιους κατοίκους του Ασβεστοχωρίου. Σε μια εποχή, που με αφορμή το Μακεδονικό έχουμε την αναβίωση των εθνικισμών και των ακραίων αντιδράσεων, το κομμάτι αυτό του βιβλίου με θάρρος περιγράφει μια πραγματικότητα (ή καλύτερα πολλές πραγματικότητες), που πολλοί δεν θέλουν να γνωρίζουμε ή να μιλάμε για αυτήν. Πέρα όμως από τα ιστορικά στοιχεία, η συγγραφέας εδώ χτίζει ουσιαστικά τους χαρακτήρες των πρωταγωνιστών της και τους χτίζει με μαεστρία, ζωντάνια και ρεαλισμό. Ακόμη και για τον «κακό» της υπόθεσης, των Ανέστη, σκάβει στα άδυτα της ψυχής του και προσπαθεί να δώσει μια εξήγηση, δίνει στοιχεία στον αναγνώστη για να καταλάβει πράγματα για το πώς ένας άνθρωπος μπορεί να γίνει κακός, μοχθηρός κτλ.
  • Η δεύτερη έχει τίτλο «Δύσκολες αναπνοές» και μας μεταφέρει στο χώρο του Σανατορίου. Εδώ βλέπουμε τη δράση στο κλειστό περιβάλλον ενός νοσηλευτηρίου, όπου πολλοί ασθενείς γνωρίζουν πως δεν θα φύγουν ζωντανοί. Η προσπάθεια του νοσηλευτικού προσωπικού με τις δυσκολίες της εποχής, η προκαταλήψεις των «έξω», οι ιστορικές εξελίξεις στη Θεσσαλονίκη και στη χώρα γενικά, η προσπάθεια των ασθενών να φτιάξουν μια δική τους κοινωνία και να κρατήσουν επαφή με την καθημερινότητα, έρωτες και καβγάδες και αγώνας για τη ζωή. Καθώς η φυματίωση είναι νόσος του αναπνευστικού, ο τίτλος τόσο του βιβλίου, όσο και των ενοτήτων δεν είναι τυχαίος. Άλλοτε με χιούμορ, άλλοτε με δραματικό τρόπο, η συγγραφέας περιγράφει αυτόν τον κόσμο, για τον οποίο μπορεί να διαβάσαμε κάποια πράγματα και να γνωρίζουμε ίσως μερικές πτυχές του, αλλά μέσα από ένα μυθιστόρημα αποκαλύπτονται πολλά ιστορικά στοιχεία. Αν εξαιρέσω μερικά κομμάτια, που μου φάνηκαν πολύ μελό, και αυτή η ενότητα μου άρεσε πολύ.
  • Η τρίτη και τελευταία ενότητα έχει τίτλο «Οι αναπνοές τελειώνουν» και η Αποστολίδου επιστρέφει πάλι στους τέσσερις πρωταγωνιστές της και στη ζωή τους μετά το Σανατόριο. Ειδικά το κομμάτι για τη Σουλτάνα μου φάνηκε από τα πιο συγκινητικά, που έχω διαβάσει σε βιβλίο. Η εμπειρία τους στο Σανατόριο τους έχει κάνει διαφορετικούς ανθρώπους από ό,τι ήταν πριν από αυτό. Η επαφή με τον έξω κόσμο δεν είναι εύκολη, γενικά η ζωή πλέον θα είναι διαφορετική. Όσα έζησαν τους έχουν στιγματίσει όλους και το βάρος αυτών είναι δυσβάστακτο. Όνειρα, επιθυμίες, φιλοδοξίες, όλα έμειναν ανεκπλήρωτα, αλλά η ανάγκη για τη ζωή και η γνώση της αξίας της κάθε αναπνοής είναι αυτό, που τους κάνει να συνεχίζουν.

Η συγγραφέας μέσα από την πλοκή του έργου της ανοίγει πολλά ζητήματα για συζήτηση, με κύριο ίσως την προκατάληψη του κόσμου απέναντι στους «χλεμπονιάρηδες» ή τους «χτικιάρηδες». Οι ιστορικές εξελίξεις στην πόλη με τις ιδιαίτερες συνθήκες, που είχαν δημιουργηθεί κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου με τον αντισημιτισμό, τη δράση της ΕΕΕ, τα γεγονότα του Μάη του 1936 περιγράφονται μέσα από την οπτική γωνιά των ασθενών και των γύρω από αυτούς. Η ροή του βιβλίου είναι συνεχής, κάποιες σκηνές είναι πάρα πολύ δυνατές (αναφέρθηκα σε αυτήν του λεωφορείου ως παράδειγμα), τα πρόσωπα δομούνται με σαφήνεια, οι διάλογοι είναι ρεαλιστικοί (ειδικά στη μεταφορά της ποντιακής στα νεοελληνικά ήταν σαν να άκουγα τη γιαγιά μου).

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Όχι μόνο γιατί μιλάμε για μία συγγραφέα, που έκανε το πρώτο της βήμα στο μυθιστόρημα, όχι μόνο γιατί ασχολείται το βιβλίο με το θέμα του Σανατορίου στο Ασβεστοχώρι, για το οποίο λίγα πράγματα γνωρίζουμε για την καθημερινότητά του, αλλά γιατί αισθάνθηκα ότι διάβασα ένα όμορφο λογοτεχνικό βιβλίο, με σωστές δόσεις μύθου και ιστορίας. Νομίζω ότι αξίζει να το διαβάσετε.

Σχολιάστε

Filed under ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΟΥ, Χαρούλα, Συγγραφείς

Γαλλικά, Γερμανικά και Ιταλικά σχολεία της Θεσσαλονίκης, από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Σάρωση_20180903

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αστική τάξη και ευρωπαϊκά σχολεία της Θεσσαλονίκης (1888-1943)

Συγγραφέας: Ανδρέας Μπουρούτης

Έκδοση: Ρώμη (2018)

ISBN: 978-618-5321-15-4

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι από αυτά, που ενώ έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον και είναι αποτέλεσμα μιας βαθιάς έρευνας και μελέτης, εν τούτοις δεν γίνονται όσο γνωστά θα έπρεπε, ίσως λόγω της θεματολογίας τους, η οποία δεν αποτελεί και κράχτη για τον αναγνώστη. Κι όμως, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αυτού περιγράφεται η εικόνα της Θεσσαλονίκης από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τον Μεσοπόλεμο. Όχημα αυτής της παρουσίασης τα διάφορα ευρωπαϊκά σχολεία, που λειτούργησαν στη Θεσσαλονίκη σε αυτήν την περίοδο.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, λιτή και προσεγμένη. Όμορφο εξώφυλλο. Στο κάτω μέρος πολλών σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές και σημειώσεις, ενώ η πλούσια βιβλιογραφία και οι πηγές έρευνας του συγγραφέα αναγράφονται στο πίσω μέρος του έργου. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, μερικές με εξαιρετικό ενδιαφέρον. Στο τέλος υπάρχει επίσης και το χρησιμότατο ευρετήριο ονομάτων. Σωστά ταξινομημένο υλικό, που δεν κουράζει τον αναγνώστη. Μια αξιοπρεπέστατη δουλειά.

Τον συγγραφέα τον συναντάμε για πρώτη φορά στη Vivlioniki. Όπως αναφέρει και στην εισαγωγή, πρόκειται για μια επεξεργασμένη μορφή της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα. Αυτό σημαίνει, πως ο μέσος αναγνώστης ίσως βρει δυσκολίες σε κάποια σημεία, ενώ τα στατιστικά στοιχεία, που υπάρχουν είναι πάρα πολλά. Αλλά ο τρόπος γραφής είναι τέτοιος, που ο καθένας μπορεί να κατανοήσει το κείμενο.

Ως αρχή της μελέτης έχει οριστεί το 1888, όχι τυχαία φυσικά, Είναι η χρονιά, που ξεκινάνε τη λειτουργία τους στη Θεσσαλονίκη η Γερμανική Σχολή, τα Γαλλικά θρησκευτικά σχολεία και τα Ιταλικά σχολεία. Η έρευνα θα σταματήσει στο 1943, χρονιά του Ολοκαυτώματος της Θεσσαλονίκης με το σχεδόν ολοκληρωτικό χαμό της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας.

Το κύριο μέρος του βιβλίου χωρίζεται σε 7 κεφάλαια και ένα επίμετρο, το οποίο θα μπορούσε να αποτελεί και το 8ο κεφάλαιο του έργου:

  • Το 1ο κεφάλαιο περιγράφει τις κοσμογονικές αλλαγές, που επιτελέστηκαν στην Ευρώπη κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, με την άνοδο και την κυριαρχία της αστικής τάξης και τις παράλληλες κινήσεις, που έγιναν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά και τη Θεσσαλονίκη. Η ίδρυση των ευρωπαϊκών αυτών σχολείων στην πόλη μας έχει άμεση σχέση με την επικράτηση του καπιταλισμού, αλλά και τα εθνικιστικά κινήματα, που τότε άρχισαν να αναπτύσσονται.
  • Το 2ο κεφάλαιο περιγράφει τα πρώτα βήματα αυτών των σχολείων στη Θεσσαλονίκη, κινούμενο χρονικά από το 1888, χρονιά ίδρυσης της Γερμανικής Σχολής, των γαλλικών θρησκευτικών σχολείων (ποιος δεν έχει ακούσει για το Δελασάλ;) και των ιταλικών σχολείων.
  • Το 3ο κεφάλαιο κινείται χρονικά από το 1906 έως το 1911, όχι τυχαία, καθώς το 1911 αποτελεί μια χρονιά, όπου η αστική τάξη της Θεσσαλονίκης δέχτηκε ένα ισχυρό πλήγμα, με την αποχώρηση πολλών Ιταλοεβραίων της πόλης μας (με τον Αλατίνι να είναι το πιο γνωστό όνομα) λόγω του Ιταλοτουρκικού πολέμου. Η διακοπή λειτουργίας των ιταλικών σχολείων επέφερε αλλαγές στα υπόλοιπα ιδιωτικά σχολεία της πόλης. Παράλληλα έχουμε και την ίδρυση των κοσμικών γαλλικών σχολείων, μετά το διαχωρισμό Εκκλησίας-Κράτους στη Γαλλία (ακόμη στην Ελλάδα δεν το έχουμε καταφέρει…).
  • Το 4ο κεφάλαιο καλύπτει την περίοδο μεταξύ 1911 και 1914, όπου η Θεσσαλονίκη από μια Οθωμανική πόλη μετατρέπεται σε κομμάτι του Ελληνικού κράτους. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αυτή η περίοδος ήταν ο πρόλογος του Μεγάλου Πολέμου, που ερχόταν. Η αστική τάξη της πόλης συνεχίζει να στηρίζει πάντως τα σχολεία, που είχαν απομείνει, τα οποία σε γενικές γραμμές δεν άλλαξαν ιδιαίτερα τη λειτουργία τους.
  • Το 5ο κεφάλαιο περιγράφει τη λειτουργία των σχολείων και τη σχέση τους με την αστική τάξη της πόλης κατά την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, από το 1914 έως το 1917. Εδώ έχουμε την παύση λειτουργίας της Γερμανικής Σχολής, παρά τις προσπάθειές της να μην εμπλακεί στην προπαγάνδα του πολέμου. Εδώ έχουμε κυρίως την άνθηση των γαλλικών σχολείων.
  • Το 6ο κεφάλαιο μιλάει για τα χρόνια από το 1917 έως το 1923, περίοδο, που ξεκίνησαν πάλι τη λειτουργία τους τα ιταλικά σχολεία και ουσιαστικά τα γαλλικά σχολεία είχαν το μονοπώλιο της ξένης ιδιωτικής εκπαίδευσης. Έχουμε όμως προς το τέλος αυτής της περιόδου και την επαναλειτουργία της Γερμανικής Σχολής, με πολλές δυσκολίες βέβαια.
  • Το 7ο κεφάλαιο επικεντρώνεται στην αστική τάξη της πόλης, στη μεταβολή της Θεσσαλονίκης από μια πόλη της Ανατολής σε μια Ελληνική πόλη, στις επιρροές από τα ξένα κράτη και στην νέα πραγματικότητα, που επικράτησε μετά το 1912 κτλ.
  • Υπάρχει και ένα επίμετρο, το οποίο θα μπορούσε να είναι το 8ο κεφάλαιο, το οποίο περιληπτικά περιγράφει την κατάσταση από το 1923 έως το 1943, χρονιά του εκτοπισμού των Εβραίων Θεσσαλονικέων και καταστροφής ουσιαστικά της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας. Οι Εβραίοι αστοί ήταν αυτοί, που κυρίως στήριζαν και έστελναν τα παιδιά τους σε αυτά τα σχολεία, οπότε ο αφανισμός τους αποτέλεσε το τέλος μιας εποχής. Στην περίοδο αυτή του Μεσοπολέμου τα σχολεία λειτούργησαν, ίσως όσο ποτέ άλλοτε, ως μηχανισμού προπαγάνδας των χωρών προέλευσής των.

Το βιβλίο περιγράφει με ξεχωριστό τρόπο όχι μόνο τη λειτουργία των ιταλικών, γερμανικών και γαλλικών σχολείων (με πάρα πολλές και σημαντικές λεπτομέρειες), αλλά και την εικόνα της πόλης για το προς εξέταση διάστημα. Βέβαια η περίοδος του Μεσοπολέμου δεν αναλύεται όσο τα προηγούμενα χρόνια, αλλά αυτό δεν αφαιρεί κάτι από την αξία του βιβλίου. Καταλαβαίνει κάποιος διαβάζοντας το κείμενο, ότι η λειτουργία αυτών των ιδρυμάτων επηρεάστηκε σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς και τις τοπικές εξελίξεις. Η ποιότητα σπουδών ήταν κορυφαία στην πόλη και αποτελούσαν ένα παράδειγμα και μία απόδειξη συνύπαρξης και αρμονικής λειτουργίας των διαφόρων φυλών της πόλης μας.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Αξίζει να διαβαστεί σίγουρα από εκπαιδευτικούς, αλλά και γενικά από άτομα, που ενδιαφέρονται για την ιστορία της πόλης μας, καθώς φαίνεται από τις σελίδες του έργου, ότι υπήρχε παράλληλη πορεία.

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΟΥΡΟΥΤΗΣ, Ανδρέας, Συγγραφείς

Ένα ακόμη ιστορικό μυθιστόρημα με φόντο τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917

Σάρωση_20180724

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η γυναίκα με το κρυμμένο πρόσωπο

Συγγραφέας: Άννα Τσιλιγκίρογλου-Φαχαντίδου

Έκδοση: Ωκεανίδα (2017)

ISBN: 978-960-410-830-5

Τιμή: Περίπου €8

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917 στη Θεσσαλονίκη αποτέλεσε ένα γεγονός, που στιγμάτισε την ιστορική εξέλιξη της πόλης. Οι μεταβολές, που επέφερε στον πολεοδομικό και κοινωνικό χάρτη ήταν σημαντικότατες και πολλοί την θεωρούν ως το χρονικό σημείο, όπου σβήνει πλέον η Θεσσαλονίκη της Ανατολής. Απολύτως φυσιολογικό άρα είναι και το γεγονός ότι η Μεγάλη Πυρκαγιά αποτέλεσε έμπνευση για πολλούς συγγραφείς. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει σε αυτήν την κατηγορία βιβλίων.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Το εξώφυλλο δεν με εντυπωσίασε, σκηνικό ο Λευκός Πύργος και σε πρώτο φόντο μια γυναίκα με γυρισμένο το πρόσωπό της, ακολουθεί την αισθητική μιας σειράς βιβλίων, όπου για κάποιο λόγο μια γυναικεία μορφή κοσμεί το βιβλίο, ίσως σαν κράχτης για το γυναικείο αναγνωστικό κοινό. Ευανάγνωστο κείμενο, υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, που το συνοδεύουν. Η ταξινόμηση σε κεφάλαια κάνει εύκολη την ανάγνωση. Στο πίσω μέρος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία, που βοήθησε τη συγγραφέα να συλλέξει τα ιστορικά στοιχεία του έργου της. Πριν το κυρίως θέμα του βιβλίου υπάρχει μια σύντομη αναφορά στην ιστορία της πόλης, από την ίδρυσή της έως τις σύγχρονες ημέρες.

Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο Ανδρέας Ζιμάς, ένας αρχιτέκτονας των αρχών του 20ου αιώνα. Ζει στη Θεσσαλονίκη την περίοδο της Μεγάλης Πυρκαγιάς, νεαρός ακόμα. Η καταστροφή της πόλης θα επιφέρει μια τεράστια αλλαγή στη ζωή του, καθώς η πανέμορφη γυναίκα του Έλενα θα υποστεί σοβαρά εγκαύματα στο πρόσωπο και θα αναγκαστεί να φορέσει μια μάσκα για να μην φαίνεται η παραμόρφωση. Λίγο καιρό μετά θα πεθάνει από άλλους λόγους. Αυτή είναι και η γυναίκα με το κρυμμένο πρόσωπο του έργου. Στη συνέχεια θα γνωρίσει την Αγγέλα, τον νέο έρωτά του, θα κάνει οικογένεια μαζί της και επαγγελματικά θα ασχοληθεί με την δημιουργία της νέας Θεσσαλονίκης. Ο αναγνώστης θα ακολουθήσει τη ζωή του μέχρι το τέλος της στη δεκαετία του ’50. Πέρα όμως από την προσωπική ζωή του Ανδρέα, παρακολουθούμε και πολλά στοιχεία για την ιστορία της πόλης, μέσα από διαλόγους του Ανδρέα με φίλους και συνεργάτες.

Προσωπικά το βιβλίο δεν μου άρεσε καθόλου. Ούτε ως λογοτεχνικό κείμενο, ούτε ως ιστορικό, άλλωστε στο εξώφυλλο αναφέρει ότι πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Λογοτεχνικά οι διάλογοι δεν κολλάνε καθόλου με το κείμενο και δεν δείχνουν καθόλου ρεαλιστικοί, η υπόθεση δεν μου άρεσε, καθώς ουσιαστικά η γυναίκα με το κρυμμένο πρόσωπο φεύγει πριν καν τα μέσα του βιβλίου, ο έρωτας με την Αγγέλα μοιάζει να μην έχει κανένα πάθος, οι χαρακτήρες δεν στήνονται σωστά, το τέλος μοιάζει να είναι απότομο, ο χρόνος και η εξιστόρηση των γεγονότων μοιάζει να βιάζονται. Και αν λογοτεχνικά ο καθένας μπορεί να προσεγγίζει ένα κείμενο όπως αυτός θέλει, οπότε κάτι, που αρέσει σε κάποιον, μπορεί να μην αρέσει στον διπλανό του, το ιστορικό κομμάτι του έργου επίσης δεν πείθει. Δεν δικαιολογείται σε ένα βιβλίο, στο οποίο έχει γίνει επιμέλεια, αναγράφονται και ιστορικές πηγές έρευνας, να αναφέρεται ότι από τη Μεγάλη Πυρκαγιά κάηκε ο Άγιος Νικόλας ο Ορφανός (που βρίσκεται στην Άνω Πόλη) και να τον μπερδεύει η συγγραφέας με τον Άγιο Νικόλαο τον Τρανό (που βρισκόταν περίπου στη θέση, που σήμερα βρίσκεται μια μικρή εκκλησία του Αγίου Νικολάου, επί της Μητροπολίτου Γενναδίου, στην Πλατεία Αριστοτέλους). Ή δεν γίνεται να έχει κάνει κάποιος έρευνα και να γράφει ότι στο Μαύρο Σάββατο της πόλης, τον Ιούλιο του 1942, όταν οι Γερμανοί κατά την Κατοχή είχαν μαζέψει τους Εβραίους Θεσσαλονικείς στην Πλατεία Ελευθερίας, ότι φορούσαν το κίτρινο αστέρι (η διαταγή βγήκε τους πρώτους μήνες του 1943). Και αν λογοτεχνικά ο συγγραφέας έχει την «ποιητική αδεία», στις ιστορικές αναφορές χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.

Δεν μπορώ να πω ότι θα συνιστούσα το βιβλίο αυτό σε κάποιον. Από την άλλη η παρουσίαση των βιβλίων στη Vivlioniki έχει καθαρά υποκειμενικό χαρακτήρα, όπως είπα και πριν μπορεί κάτι, που να μην άρεσε σε εμένα, να συναρπάσει κάποιον άλλον.

2 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΤΣΙΛΙΓΚΙΡΟΓΛΟΥ-ΦΑΧΑΝΤΙΔΟΥ, Άννα

Αντισημιτισμός στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου: Ο εμπρησμός του συνοικισμού Κάμπελ

20080712 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα τρία Ε (ΕΕΕ) και ο εμπρησμός του Κάμπελ – Το πογκρόμ του 1931 στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Μιχάλης Τρεμόπουλος

Έκδοση: Αντιγόνη (2018)

ISBN: 978-618-82604-4-3

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγες μέρες είχαμε δύο επιθέσεις αντισημιτικού χαρακτήρα στη Θεσσαλονίκη. Η πρώτη στο μνημείο για τα θύματα του Ολοκαυτώματος της πόλης μας, το οποίο βρίσκεται στην Πλατεία Ελευθερίας και η δεύτερη στο μνημείο, που ανεγέρθηκε πρόσφατα στο χώρο του ΑΠΘ για τους Εβραίους συμπολίτες μας. Οι άθλιες αυτές κινήσεις καθιστούν επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό και το οποίο περιγράφει με πάρα πολλές λεπτομέρειες την επίθεση, που είχε γίνει τον Ιούνιο του 1931 στον Εβραϊκό συνοικισμό του Κάμπελ με αποτέλεσμα τον εμπρησμό του.

Η έκδοση είναι καλή. Δεν με ενθουσίασε το εξώφυλλο προσωπικά. Το βιβλίο προλογίζουν η ιστορικός Ρένα Μόλχο και δύο εκπρόσωποι του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ), ο Σωτήρης Γεωργιάδης και ο Ανανίας Τσιραμπίδης. Βιβλιογραφία και ευρετήριο όρων και ονομάτων βρίσκονται στο τέλος του βιβλίου, ενώ στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Αρκετές φωτογραφίες συνοδεύουν το κείμενο, εκ των οποίων τις περισσότερες μάλλον δύσκολα θα βρείτε σε άλλα βιβλία. Η έκδοση έγινε με την υποστήριξη του Ιδρύματος Heinrich Böll.

Θα σταθώ αρχικά στα προλογικά σημειώματα των εκπροσώπων του ΙΑΠΕ, καθώς προσωπικά βρήκα την κίνηση αυτή σπουδαία, αν σκεφτεί κανείς ότι όλοι οι κατηγορούμενοι για την υπόθεση ήταν πρόσφυγες. Το να κοιτάς την αλήθεια κατάματα και χωρίς φόβους και προκαταλήψεις αποτελεί πιστεύω ό,τι πιο σημαντικό για έναν ιστορικό ή έναν μελετητή.

Το βιβλίο αποτελείται από 11 κεφάλαια, τα οποία με τη σειρά τους χωρίζονται σε μικρότερες ενότητες, με αποτέλεσμα το έργο να διαβάζεται εύκολα:

  • Τα δύο πρώτα κεφάλαια ουσιαστικά περιγράφουν το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναδύθηκε και ανδρώθηκε η ΕΕΕ (Εθνική Ένωση Ελλάς), αλλά και άλλες οργανώσεις παρόμοιου χαρακτήρα στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Το ότι η Θεσσαλονίκη υπήρξε η πόλη, όπου οι περισσότερες από αυτές εμφανίστηκαν δεν είναι κάτι τυχαίο και έχει να κάνει με την ιδιαιτερότητα της πόλης στην πληθυσμιακή της σύνθεση, αλλά και με τα πρόσφατα (εκείνη την εποχή) γεγονότα των Βαλκανικών Πολέμων, της έλευσης των χιλιάδων προσφύγων κτλ.
  • Το 3ο και 4ο κεφάλαιο είναι από τα πιο σημαντικά του βιβλίου, καθώς μιλάει για την οργάνωση της ΕΕΕ, το πώς γεννήθηκε, από ποιους, σε ποιους απευθυνόταν, ποιοι την στήριξαν και γιατί, με ποιες άλλες οργανώσεις συνδέθηκε και πολλά ακόμη λίγο ή και περισσότερο άγνωστα στοιχεία για την οργάνωση αυτή.
  • Εξαιρετικά σημαντικό και το 5ο κεφάλαιο, το οποίο περιγράφει λεπτομερώς τα γεγονότα του Ιουνίου του 1931, τα οποία δεν περιλαμβάνουν μόνο την επίθεση του Κάμπελ, αλλά και άλλες επιθέσεις σε Εβραϊκούς συνοικισμούς, καθώς επίσης και το τι ειπώθηκε στη Βουλή και τι γράφτηκε στις εφημερίδες της εποχής και κυρίως σε αυτές της Θεσσαλονίκης.
  • Το 6ο κεφάλαιο επικεντρώνεται στην επίθεση στο Κάμπελ, με τις προετοιμασίες, τα γεγονότα και τις πρώτες πρώτες αντιδράσεις, που είχαμε. Αξίζει να σημειωθεί ότι αναφέρονται δύο νεκροί από τον εμπρησμό στο Κάμπελ, ο ένας μάλιστα ήταν ο χριστιανός φούρναρης του συνοικισμού Λεωνίδας Παπάς.
  • Πολύ σημαντικό το 7ο κεφάλαιο με αναφορές στις αντιδράσεις τόσο του πολιτικού κόσμου της χώρας, όσο και των εφημερίδων. Είναι δύσκολο για τον σημερινό αναγνώστη να καταλάβει με τα σημερινά δεδομένα το τι είχε ειπωθεί και το τι γραφόταν εκείνες τις μέρες.
  • Το 8ο κεφάλαιο μιλάει για το πώς γιγαντώθηκε η ΕΕΕ μετά τα γεγονότα του Κάμπελ. Αν σκεφτεί κάποιος ότι μιλάμε για τον Μεσοπόλεμο, μια περίοδο, όπου στην Ευρώπη είχαν κυριαρχήσει οι φασιστικές και εθνοσοσιαλιστικές ιδέες σε πολλές χώρες, το γεγονός αυτό δεν κάνει και τόσο εντύπωση. Βέβαια δεν γίνεται να μην γίνουν και παραλληλισμοί με τη γιγάντωση του πολιτικού εξαμβλώματος της Χρυσής Αυγής, αν και προσωπικά πιστεύω ότι υπάρχουν και πολλές διαφορές.
  • Από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια του βιβλίου είναι το 9ο, όπου ο αναγνώστης θα διαβάσει για τις συζητήσεις, που έγιναν στη Βουλή για τα γεγονότα του Κάμπελ, υλικό παρμένο από τα πρακτικά των συνεδριάσεων.
  • Ακόμη πιο ενδιαφέροντα όμως μου φάνηκαν το 10ο και 11ο κεφάλαιο, τα οποία μιλάνε για τη δίκη των πρωταιτίων, που έγινε τον Απρίλιο του 1932 στη Βέροια και από την οποία ουσιαστικά αθωώθηκαν σχεδόν όλοι οι υπεύθυνοι του εμπρησμού.
  • Το 12ο κεφάλαιο επιχειρεί μια σύνδεση του χθες με το σήμερα στον τομέα της ανόδου της ακροδεξιάς στην Ευρώπη και στην Ελλάδα.

Περισσότερο από την έρευνα του Τρεμόπουλου σε βιβλιογραφικές πηγές κάνει θετικότατη εντύπωση η πρωτογενής έρευνά του σε αρχειακό υλικό κρατικών φορέων, όπως η έρευνά του στη δικογραφία της υπόθεσης, τα πρακτικά της Βουλής και φυσικά το αρχείο των εφημερίδων. Το υλικό του βιβλίου έχει συνταχτεί με τέτοιο τρόπο, ώστε ο αναγνώστης σε πολλά κεφάλαια να ακολουθεί το χρόνο μέσα από τα ρεπορτάζ και την αρθρογραφία της εποχής. Η γλώσσα διατηρήθηκε όπως ήταν, αλλά δεν νομίζω να προκαλεί προβλήματα κατανόησης σε κάποιον, μιλάμε για μια απλή μορφή καθαρεύουσας (στα κείμενα των εφημερίδων και των πρακτικών εννοείται, όχι στο κείμενο του συγγραφέα). Αξίζει ίσως να σχολιαστεί ιδιαίτερα ότι για πρώτη φορά γίνεται τέτοια έρευνα στο υλικό της δικογραφίας, τις καταθέσεις μαρτύρων, κατηγορουμένων κτλ από τη δίκη της Βέροιας, όπου φανερώνεται η πολιτική σκοπιμότητα της αθωωτικής απόφασης.

Τον Τρεμόπουλο στη Vivlioniki τον έχουμε γνωρίσει μέσα από άλλα δύο βιβλία του, ένα για την ιστορία της αεροπορίας της Θεσσαλονίκης και ένα για τα ρέματα και τους χειμάρρους της πόλης μας. Σε αμφότερα, άσχετα από το αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με τις απόψεις του, υπάρχει βαθιά έρευνα στο αντικείμενο, που εξετάζει και ο αναγνώστης σίγουρα έχει να μάθει πάρα πολλά και σημαντικά πράγματα.

Για τον εμπρησμό του Κάμπελ έχουν γραφτεί πλέον αρκετά πράγματα και σε πολλά βιβλία. Εδώ όμως έχουμε συγκεντρωμένο υλικό για το πώς οδηγηθήκαμε στο γεγονός αυτό, τους υπευθύνους, τη στάση της πολιτικής σκηνής, τη δίκη κτλ. Δεν γνωρίζω κάποιο άλλο έργο, που να έχει ασχοληθεί σε τέτοιο βαθμό με τον εμπρησμό του Κάμπελ, ένα γεγονός, το οποίο μπορεί να μοιάζει μεμονωμένο, αλλά αποτέλεσε καταλύτη για πολλά πράγματα, που επακολούθησαν, όπως για παράδειγμα τη φυγή πολλών Εβραίων από τη Θεσσαλονίκη από φόβο για νέες επιθέσεις.

Το βιβλίο μου άρεσε. Και μου άρεσε γιατί πέρα από την έρευνα, μπορεί να ανοίξει συζητήσεις για πάρα πολλά θέματα και αυτός είναι ίσως ο πρωταρχικός σκοπός μιας ιστορικής μελέτης. Οφείλω να ομολογήσω ότι έχω απορίες για κάποια από τα γραφόμενα, αλλά και ενστάσεις για κάποια άλλα, όμως στο σύνολό του το βιβλίο είναι σημαντικό για όσους εξετάζουν τη νεώτερη ιστορία της πόλης μας. Εξαίρετη, λεπτομερής, τεκμηριωμένη δουλειά.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΤΡΕΜΟΠΟΥΛΟΣ, Μιχάλης

Οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στη μετάβαση από την Οθωμανική στη Ελληνική Θεσσαλονίκη

Σάρωση_20180619

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων – Ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη νεότερη Ελλάδα

Συγγραφέας: Devin Naar

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-750-4

Τιμή: Περίπου €25

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποιον καιρό παρουσιάστηκαν 3 βιβλία από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, που υπάγονται στην πολύ ενδιαφέρουσα σειρά του εκδοτικού οίκου με τίτλο «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας». Πρόκειται για τις δύο επανεκδόσεις των έργων των Μαρσέλ Νατζαρή και Ισαάκ Ματαράσσο, καθώς και για τη δουλειά του Λεόν Σαλτιέλ. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην ίδια σειρά και πρόκειται για τη μετάφραση ενός πολύ γνωστού έργου, που κυκλοφόρησε πριν λίγα χρόνια στην αγγλική, από έναν σύγχρονο μελετητή της Σεφαραδίτικης ιστορίας, του Αμερικανού Devin Naar.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Υπάρχουν κάποιες, λίγες κατ’εμέ εικόνες από διάφορα αρχεία. Πλουσιότατη βιβλιογραφία, βρίσκεται στο τέλος του βιβλίου, μαζί με τις σημειώσεις και είναι περίπου 50 σελίδες. Στο τέλος υπάρχει και ευρετήριο ονομάτων. Τη μετάφραση την έκανε από τα αγγλικά ο Χρήστος Γεμελιάρης και κρίνοντας από τον τρόπο, που ρέει η ανάγνωση την βρίσκω πολύ καλή. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2016 με τον τίτλο «Jewish Salonica: Between the Ottoman Empire and Modern Greece» από τις εκδόσεις Stanford University Press.

Μετά το προοίμιο, που υπογράφει ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης, δύο προλογικά σημειώματα και ένα σημείωμα για τη μεταγραφή ξένων όρων, ξεκινάει το κυρίως θέμα του βιβλίου, το οποίο χωρίζεται στην εισαγωγή και 5 κεφάλαια:

  • Η εισαγωγή ουσιαστικά προετοιμάζει τον αναγνώστη για το τι θα διαβάσει στη συνέχεια. Το ερώτημα, στον τίτλο «Είναι η Θεσσαλονίκη εβραϊκή;» σίγουρα δεν απαντάται στο κομμάτι αυτό του βιβλίου.
  • Το 1ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Σαν δήμος και κράτος: Η Κοινότητα» και αναφέρεται στις εξελίξεις μέσα στην Ισραηλιτική Κοινότητα από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως και το Ολοκαύτωμα της πόλης το 1943. Ουσιαστικά μιλάμε για μία περίοδο μεγάλων αλλαγών όχι μόνο για την πόλη. Οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς αποτέλεσαν το πιο προοδευτικό ίσως κομμάτι της Θεσσαλονίκης και ήταν οι πρώτοι, που προσπάθησαν να ξεφύγουν στην κοινότητά τους από την θρησκευτική κυριαρχία και να οργανώσουν μια κοσμική δομή, η οποία θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των μελών της. Μετά το 1912 η κοινότητα έπρεπε να διαμορφώσει νέα χαρακτηριστικά στην ταυτότητά της, ώστε να μπορεί να ενταχθεί στο ελληνικό όραμα του νέου κράτους, στο οποίο ανήκε η πόλη. Όταν για πολλούς αιώνες η Εβραϊκή Κοινότητα ήταν κυρίαρχη στην πόλη, η μεταβολή, που έγινε ιδίως μετά την Μικρασιατική Καταστροφή με την μετατροπή της σε μειοψηφία, προκάλεσε αναταράξεις. Το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούσε πια η Ισραηλιτική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης δεν ήταν αυτό μιας προνομιακής ομάδας, κομματιού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά μιας θρησκευτικής μειονότητας του ελληνικού κράτους. Όλα αυτά αναπτύσσονται με πολλές λεπτομέρειες στο κεφάλαιο αυτό.
  • Το 2ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Ποιος θα σώσει τον Σεφαραδίτικο Ιουδαϊσμό;» και αναλύει με λεπτομέρειες τις εξελίξεις στον τομέα της αρχιρραβινείας στη Θεσσαλονίκη, από τα τέλη της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως το Ολοκαύτωμα του 1943. Ακολουθείται χρονολογική σειρά παρουσιάζοντας τη δράση και το έργο των αρχιρραβίνων της πόλης μας, από τον Ιακώβ Κόβο, ο οποίος διαδέχτηκε ουσιαστικά την τελευταία τριανδρία ραβίνων, οι οποίοι ήταν η θρησκευτική, αλλά και κοινοτική εξουσία των Εβραίων Θεσσαλονικέων έως τον Σέβη Κόρετς, τον τελευταίο της προς εξέταση περιόδου. Το κεφάλαιο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς αναλύεται το έργο και η προσωπικότητα αυτών των ανθρώπων, οι διαδικασίες εκλογής τους, οι διαφωνίες μέσα στην Κοινότητα κτλ. Πολύ χρήσιμο το κομμάτι του κεφαλαίου, που αναφέρεται στον αρχιρραβίνο Ιακώβ Μεΐρ, μια σπουδαία προσωπικότητα, που πέρασε από την πόλη μας. Προσωπικά κράτησα από αυτό το κεφάλαιο το γεγονός ότι ενώ παλαιότερα η Θεσσαλονίκη ήταν ξακουστή για τους ραβίνους, που έβγαζε, οι οποίοι είχαν φήμη και όνομα και αναλάμβαναν θέσεις σε εβραϊκές κοινότητες σε όλη την Ευρώπη, από τον Κόβο και έπειτα δεν μπόρεσε να βρεθεί ένας Θεσσαλονικιός ραβίνος να αναλάβει τη θέση, για διάφορους λόγους, υπήρξε μάλιστα και μια μεγάλη περίοδος, που η κοινότητα δεν είχε αρχιρραβίνο. Το δεύτερο, που σημείωσα είναι ότι η θέση της αρχιρραβινείας στη Θεσσαλονίκη είχε τόσο κύρος, ας αντανάκλαση του κύρους της εβραϊκής κοινότητας της πόλης μας, ώστε υποψήφιος για τη θέση υπήρξε μέχρι και ο Ισαάκ Χέρτσογκ, ο πρώτος αρχιρραβίνος του Ισραήλ μετά τη δημιουργία του κράτους. Τέλος αξίζει ο αναγνώστης να διαβάσει το κεφάλαιο για τον Κόρετς, καθώς σε αντίθεση με την πλειοψηφία όσων έχουν γραφτεί στα βιβλία, ο Κόρετς δεν παρουσιάζεται ως προδότης του ποιμνίου του.
  • Το 3ο κεφάλαιο έχει τον τίτλο «Πιο ιερό και από συναγωγή» και μιλάει για τη δημιουργία των σχολείων και τις προσπάθειες της Εβραϊκής Κοινότητας να οργανώσει την παιδεία των μελών της. Εδώ κυριαρχεί η ύπαρξη της Αλιάνς και της Ταλμούδ Τορά, μαζί με κάποια ιδιωτικά σχολεία, που έγιναν. Το ενδιαφέρον σε αυτό το κεφάλαιο είναι ότι βλέπουμε τις προσπάθειες, που έγιναν κυρίως μετά το 1912 για την ενσωμάτωση των εβραιοπαίδων σε ένα ελληνικό σύστημα εκπαίδευσης ή μάλλον καλύτερα την προσπάθεια προσέγγισης, που έγινε. Πολλές λεπτομέρειες εκπαιδευτικού χαρακτήρα, με πολλές μεταβολές, που συντελέστηκαν κυρίως κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου. Ο τίτλος του κεφαλαίου φανερώνει και το πόσο σημαντική θεωρούσε η Εβραϊκή Κοινότητα την εκπαίδευση των νεαρών μελών της. Προβληματισμοί γύρω από τον άξονα κατεύθυνσης της παιδείας, διαμάχες μεταξύ των υπέρμαχων της αφομοίωσης και των σιωνιστών και άλλα πολλά αναλύονται σε αυτό το κεφάλαιο.
  • Το 4ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Προετοιμάζοντας το έδαφος για καλύτερες μέρες» και μιλάει για τους ιστορικούς της περιόδου, οι οποίοι ασχολήθηκαν με τη μελέτη του παρελθόντος των Εβραίων Θεσσαλονικέων. Το εξαιρετικό αυτό κεφάλαιο, που μιλάει για πράγματα άγνωστα στους περισσοτέρους μας ουσιαστικά αναλύει το έργο 5 ιστορικών, οι οποίοι επίσης παρουσιάζονται με κάποια χρονολογική σειρά. Οι ιστορικοί αυτοί ήταν ο Μερκάδο Κόβο, Μπαρούχ Μπεν-Ιακώβ, Ιωσήφ Νεχαμά (ίσως ο πιο γνωστός από όλους), Ισαάκ Εμμανουήλ και Μιχαήλ Μόλχο. Στη Vivlioniki έχουμε δει δύο έργα του Νεχαμά (δείτε εδώ και εδώ), ενώ από τον Μόλχο έχουμε δει το In Memoriam, το οποίο όμως γράφτηκε μεταπολεμικά.
  • Το 5ο Κεφάλαιο έχει τίτλο «Πέτρες με λαλιά», είναι το τελευταίο του βιβλίου και έχει θέμα το Εβραϊκό Νεκροταφείο και πιο συγκεκριμένα για τις προσπάθειες, που έγιναν κυρίως από το Ελληνικό Κράτος για αλλαγή χρήσης του χώρου του Εβραϊκού Νεκροταφείου και πιο συγκεκριμένα να μετατραπεί ο ιερός αυτός χώρος των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη σημερινή Πανεπιστημιούπολη. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες για τη σύγκρουση μεταξύ φορέων του Ελληνικού Κράτους και της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης για το μέλλον του Νεκροταφείου, το οποίο τελικά καταστράφηκε κατά την περίοδο της Κατοχής.

Στο βιβλίο, όπως καταλάβατε, κύριο αντικείμενο μελέτης είναι οι διαδικασίες σε διάφορους τομείς και φορείς, οι οποίες συντέλεσαν στις αλλαγές της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κατά τη μετάβαση από κομμάτι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε μειονότητα του Ελληνικού Κράτους. Η μετάβαση αυτή δεν ήταν ούτε εύκολη, ούτε γρήγορη και δυστυχώς ούτε αναίμακτη, αν θυμηθεί κανείς τον εμπρησμό του συνοικισμού Κάμπελ το 1931. Αλλά παρά τα εμπόδια φαινόταν να υπάρχει μια προσέγγιση μεταξύ Ελληνικού και Ισραηλίτικου στοιχείου, η οποία όμως διεκόπη κατά την περίοδο της Κατοχής με το χαμό των 50000 περίπου συμπολιτών μας.

Η γλώσσα του Ναρ είναι κατανοητή, αν και υπάρχουν πολλά ονόματα και λεπτομέρειες, που ίσως κουράσουν τον μέσο αναγνώστη. Υπάρχουν και κάποια λάθη, τα οποία όμως δεν αλλοιώνουν την ουσία των πραγμάτων. Κάποια από τα πράγματα, που υπάρχουν στο βιβλίο ίσως ενοχλήσουν κάποιους. Το ύφος είναι ένας συνδυασμός λογοτεχνικής ιστορικής αφήγησης τύπου Mazower και πανεπιστημιακής διατριβής. Μην ξεχνάμε ότι το βιβλίο γράφτηκε αρχικά για να διαβαστεί από μη Έλληνες. Με λίγη προσπάθεια πάντως γίνεται κατανοητό από τον καθένα.

Βρήκα το βιβλίο αρκετά ενδιαφέρον. Δεν έχω τις γνώσεις να το συγκρίνω με αντίστοιχα έργα άλλων συγγραφέων, όπως πχ η Ρένα Μόλχο, ο Mark Mazower και η Μερόπη Αναστασιάδου, αλλά θεωρώ ότι μας δίνει πολύ υλικό για μια κρίσιμη περίοδο των Εβραίων Θεσσαλονικέων και βοηθάει στο να κατανοήσουμε πολλά γεγονότα της εποχής, όπως τουλάχιστον τα έβλεπαν οι Εβραίοι συμπολίτες μας.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, NAAR, Devin

Τα πρώτα βήματα της Καλαμαριάς

img063

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Καλαμαριά στο Μεσοπόλεμο (1920-1940) – Πρόσφυγες. Δημιουργώντας τη νέα Πατρίδα

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (1998)

ISBN: 960-12-0678-7

Τιμή: Περίπου €35

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Περπατώντας κανείς σήμερα στην Καλαμαριά ή τη Νέα Κρήνη ή την Αρετσού, θα εκπλαγεί αν ακούσει το πόσο πολύ κοστίζει ένα απλό διαμέρισμα στις περιοχές αυτές. Η έκπληξή του θα είναι όμως ακόμη μεγαλύτερη αν μάθει ότι πριν ούτε 100 χρόνια οι δρόμοι με τις μοντέρνες πολυκατοικίες και τα πάρκα ήταν λάσπες και λίγα μέτρα πιο πέρα από τα σπίτια με τα μεγάλα μπαλκόνια και τη θέα στο Θερμαϊκό πέθαιναν καθημερινά δεκάδες άνθρωποι από ελονοσία, τύφο και δυσεντερία. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα εξαιρετικό λεύκωμα, που παρουσιάζει την Καλαμαριά και τις γειτονιές της από τα «γεννοφάσκια» της στις αρχές της δεκαετίας του 1920 και κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Παρουσιάζει έναν κόσμο, που άσχετα από το πόσο μπορεί να πρόκοψε στη συνέχεια, καλό είναι να μην ξεχνάμε ποτέ από πού ξεκίνησε.

Η έκδοση είναι εξαιρετική. Σκληρό εξώφυλλο, όπου κυριαρχεί το κίτρινο και το κόκκινο χρώμα. Το βιβλίο σε διαστάσεις είναι πολύ μεγαλύτερο από την εικόνα, που έχω αναρτήσει, απλά δεν χωρούσε ολόκληρο στο scanner. Πάρα πολλές φωτογραφίες κυρίως από οικογενειακά αρχεία, συγκεντρωμένες από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ), αλλά και από εφημερίδες της εποχής, κυρίως από την «Εφημερίς των Βαλκανίων». Σχετικά μικρή η βιβλιογραφία βρίσκεται στο τέλος του βιβλίου μαζί με τις πηγές του λευκώματος. Κείμενα ευανάγνωστα και σωστά ταξινομημένα.

Μετά τα προλογικά σημειώματα, εκ των οποίων ενδιαφέρον έχει αυτό των επιμελητών του βιβλίου, της Ελένης Ιωαννίδου και του Jose Rodrigues, ακολουθεί το κυρίως θέμα του βιβλίου:

  • Το πρώτο κεφάλαιο είναι μικρό και περιέχει κάποιες φωτογραφίες για το πώς ήταν η περιοχή της Καλαμαριάς πριν το 1920, όταν άρχισαν να εγκαθίστανται οι πρώτοι πρόσφυγες, που είχαν έρθει από τη Νότια Ρωσία. Εκεί ήταν εγκατεστημένα στρατόπεδα και νοσοκομεία από την εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, θάλαμοι κυρίως, οι οποίοι αποτέλεσαν την πρώτη στέγη για τους πρόσφυγες.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο μιλάει για το πρώτο κύμα προσφύγων στην Καλαμαριά, αυτούς, που ήρθαν από τη Νότια Ρωσία και κυρίως από την περιοχή του Καρς. Όσο άθλιες και αν είναι οι συνθήκες, που επικρατούν, δεν θα συγκρίνονται δυστυχώς σε αθλιότητα με αυτές, που θα επικρατήσουν σε λίγο καιρό.
  • Το τρίτο κεφάλαιο μιλάει για την άφιξη των προσφύγων από Μικρά Ασία, Πόντο και Κωνσταντινούπολη από το 1922 έως το 1924. Το φωτογραφικό υλικό συγκλονίζει, όπως και οι μαρτυρίες ανθρώπων, που έζησαν τον εφιάλτη αυτό. Μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση ότι οι πρόσφυγες για να βγάλουν μια φωτογραφία μπροστά στο θάλαμο ή την παράγκα, που ζούσαν, κρεμούσαν ένα χαλί ή ένα ζωγραφισμένο πανί για να κρύψει την κατάντια. Ίσως το κεφάλαιο αυτό να με επηρέασε κάπως γιατί έχω κατά το ήμισυ προσφυγικές ρίζες (παππούς από Αικατερινοντάρ Ρωσσίας, γιαγιά από Σαμψούντα).
  • Το τέταρτο κεφάλαιο μιλάει φιλανθρωπικές οργανώσεις και φορείς, που προσπάθησαν να βοηθήσουν τις χιλιάδες αυτών των ανθρώπων.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην ιατρική περίθαλψη των προσφύγων. Οι ανάγκες ειδικά τα πρώτα χρόνια ήταν τεράστιες, ελονοσία, τύφος, δυσεντερία αφάνιζαν κόσμο και οι δυνατότητες ελάχιστες.
  • Το έκτο κεφάλαιο μιλάει για τις ανύπαρκτες υποδομές της Καλαμαριάς όταν έφτασαν οι πρόσφυγες. Άσφαλτος, ηλεκτρικό ρεύμα και αποχετεύσεις είδε η περιοχή μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, για αυτό και εδώ το φωτογραφικό υλικό είναι μεταπολεμικό.
  • Το έβδομο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην εργασία των προσφύγων, η οποία στην αρχή ήταν ιδιαίτερα σπάνια. Επικεντρώνεται στην παιδική εργασία αρχικά και ιδιαίτερα στη δεκαετία του 1920, ενώ υπάρχουν μαρτυρίες και φωτογραφικό υλικό και για τα επόμενα χρόνια.
  • Το όγδοο κεφάλαιο μιλάει για την εκπαίδευση των προσφύγων στην Καλαμαριά κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου και εδώ πέρα από το φωτογραφικό υλικό και τις αναμνήσεις προσφύγων, υπάρχει και ένα ενδιαφέρον κείμενο από τη Χάιδω Χαλιάπα με στατιστικά στοιχεία για την περίοδο 1922-1927. Κρατάω ένα στοιχείο σε έναν πίνακα, που λέει ότι το 35,8% των μαθητών στο Δημοτικό Σχολείο Καλαμαριάς δήλωνε ως επάγγελμα γονέα «ορφανός». Ο πίνακας 9 στη σελίδα 131 φαίνεται να κολλήθηκε μετά την εκτύπωση του βιβλίου. Οι παλιοί Καλαμαριώτες ίσως να θυμούνται το «κόκκινο σχολείο», το οποίο βρισκόταν κάπου επί της σημερινής οδού Τραπεζούντος, αλλά δεν έχω καταλάβει πού ακριβώς.
  • Το ένατο κεφάλαιο αναφέρεται στην προσπάθεια οργάνωσης των προσφύγων μέσα από τη δημιουργία συλλόγων και ομίλων. Ο πιο γνωστός είναι ο Απόλλων Καλαμαριάς, που μπορεί να άλλαξε για διάφορους λόγους το όνομά του σήμερα σε Απόλλων Πόντου, αλλά οι περισσότεροι τον λέμε με το παλιό. Εδώ πέρα από τις φωτογραφίες και τις μαρτυρίες υπάρχει το ιδιαίτερα ενδιαφέρον και κατατοπιστικό κείμενο της Ελένης Ιωαννίδου σχετικά με το θέμα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρώτος σύνδεσμος νεολαίας με όνομα «Η Ένωσις» δημιουργήθηκε το 1923, ελάχιστα δηλαδή μετά την έλευση των προσφύγων στην Καλαμαριά.
  • Το δέκατο κεφάλαιο μιλάει για την καθημερινότητα των Καλαμαριωτών μετά το ξεπέρασμα των πρώτων δυσκολιών. Οι οικιακές εργασίες, το καφενείο, οι γιορτές και τα γλέντια, μικρές εκδρομές, η ζωή βλέπετε έπρεπε να συνεχιστεί παρά την τραγωδία του ξεριζωμού και οι άνθρωποι αυτοί έβρισκαν πάλι τις δυνάμεις τους και έστηναν τη ζωή τους από την αρχή.
  • Το ενδέκατο κεφάλαιο είναι πάρα πολύ σύντομο και αναφέρεται στον τρόπο, που έβλεπαν οι ντόπιοι Θεσσαλονικείς τους πρόσφυγες. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, συνολικά οι ντόπιοι δεν είδαν με καλό μάτι την άφιξη των προσφύγων και χρειάστηκαν να περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να ξεπεραστούν προκαταλήψεις και φοβίες.
  • Εξαιρετικά ενδιαφέρον το δωδέκατο κεφάλαιο, όπου η Βίλμα Χαστάογλου αναλύει την κατασκευή των συνοικισμών Βότση (γνωστός και ως Κάμπελ), Βυζαντίου και Καλαμαριάς. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες για τον τρόπο, που οικοδομήθηκαν αυτές οι περιοχές καθώς και για το ποιοι εγκαταστάθηκαν εκεί κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Δεν γνώριζα ότι εκεί, που μένω τώρα ήταν η πρώτη περιοχή, όπου χρονικά άρχισαν να εγκαθίστανται σε σπίτια της Πρόνοιας, όπως αποκαλούνταν, οι πρόσφυγες και ουσιαστικά ήταν ο πυρήνας για την εξάπλωση της Καλαμαριάς! Από τα πιο χρήσιμα κεφάλαια του βιβλίου.
  • Και το δέκατο τρίτο όμως κεφάλαιο έχει ενδιαφέρον, καθώς ο Jose Rodriguez γράφει για τους παραλιακούς συνοικισμούς, που δημιουργήθηκαν στην Καλαμαριά. Και αν όλοι γνωρίζουν τις περιοχές Αρετσού, Καραμπουρνάκι και Νέα Κρήνη, οι περισσότεροι μάλλον δεν θα γνωρίζουν τους συνοικισμούς Κουρί, Κατιρλί και Δέρκων, οι οποίοι δημιουργήθηκαν κατά τον Μεσοπόλεμο. Και στο κεφάλαιο αυτό υπάρχουν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη δημιουργία αυτών των περιοχών.
  • Το δέκατο τέταρτο κεφάλαιο θα το χαρακτήριζα ως επίλογο του βιβλίου, αν και αυτό περιέχει φωτογραφικό υλικό από όλες τις περιοχές της Καλαμαριάς.

Για την άφιξη και την πρώτη εγκατάσταση των προσφύγων έχουν γραφτεί διάφορα βιβλία, τα πρώτα, που μου έρχονται στο μυαλό και έχουν παρουσιαστεί στη Vivlioniki είναι αυτό και αυτό. Από μαρτυρίες προσφύγων, που έζησαν αυτές τις πρώτες μέρες της Καλαμαριάς ξεχωρίζω το βιβλίο του Σίμου Λιανίδη, ενώ για την Καλαμαριά γενικά έχουν γραφτεί διάφορα βιβλία, όπως αυτό του Ανδρεάδη, της Στεργίου και του Παραρά. Βέβαια δεν ήταν μόνο η Καλαμαριά η περιοχή, που υποδέχτηκε τις χιλιάδες των προσφύγων, Τούμπα, Τριανδρία, Νεάπολη, Σταυρούπολη, Κορδελιό, Πολίχνη, Αγία Φωτεινή (όσο υπήρχε) και άλλες συνοικίες φιλοξένησαν τους πόνους και τα όνειρα αυτών των ανθρώπων.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Το βρήκα ενδιαφέρον όχι μόνο γιατί τυχαίνει να μένω στην Καλαμαριά, αλλά γιατί έχει υλικό, που δεν θα βρείτε σε άλλες εκδόσεις. Πολύ καλή ποιότητα έκδοσης, φανερώνει στον αναγνώστη μια Καλαμαριά, που δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τη σύγχρονη «πολιτεία» του σήμερα. Είναι χρήσιμο να θυμόμαστε από πού ξεκίνησαν αυτοί οι άνθρωποι και τι κατάφεραν να φτιάξουν κάτω από ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες. Θα το συνέστηνα σε κάθε κάτοικο της Καλαμαριάς και σε κάθε Θεσσαλονικέα με προσφυγικές ρίζες.

Σχολιάστε

Filed under Γενικά, Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Ένα μυθιστόρημα για τον Μεσοπόλεμο και για την Κατοχή στη Θεσσαλονίκη

img023

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η νύχτα που πέρασε

Συγγραφέας: Διονύσιος Κωστίδης

Έκδοση: Πιτσιλός (1988)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ιστορία της Θεσσαλονίκης στη διάρκεια του Μεσοπολέμου και της Κατοχής έχει εμπνεύσει πάρα πολλούς συγγραφείς. Ήταν τέτοια τα γεγονότα, δυστυχώς τα περισσότερα αρνητικά, που δεν θα μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητα από την πένα των πεζογράφων και των ποιητών. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Χωρίς τίποτα ιδιαίτερο το εξώφυλλο (οι λεκέδες δεν ανήκουν στο πρωτότυπο, αλλά δεν βρήκα καλύτερο αντίτυπο στο παλαιοβιβλιοπωλείο), το κείμενο είναι ευανάγνωστο. Αυτό είναι το πρώτο βιβλίο των εκδόσεων Πιτσιλός, που βλέπουμε στη Vivlioniki, αλλά και το πρώτο έργο του Διονύσιου Κωστίδη.

Το μυθιστόρημα αυτό ξεκινάει χρονικά από το Μεσοπόλεμο, στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και εκτείνεται έως το 1945, λίγο μετά το τέλος της ΕΑΜοκρατίας στη Θεσσαλονίκη. Πρωταγωνιστής κύριος ο Ντίμης (από το Δημήτρης), ένα αγόρι, που μεγαλώνει κάπου στη Δημητρίου Πολιορκητού στην Άνω Πόλη. Μεγαλώνει μαζί με τον πατέρα του και τη μητριά του χωρίς να αισθάνεται καλοδεχούμενος στο σπίτι του. Ευαίσθητος, ντροπαλός και συνεσταλμένος αντιμετωπίζει την εφηβεία με δυσκολία, καθώς πέρα από τις κρίσεις στην οικογένειά του, υπάρχουν προβλήματα στις σχέσεις του με τους φίλους του αλλά και στα ερωτικά του. Μέσα στην περίοδο των πολιτικών αλλαγών βρίσκεται μπλεγμένος και με τους εθνικιστές των ΕΕΕ, αλλά και με τους κομμουνιστές, χωρίς να είναι σίγουρος για τίποτα όμως. Στην περίοδο της Κατοχής θα πιαστεί αιχμάλωτος και θα σταλεί για καταναγκαστική εργασία στη Γερμανία, αλλά θα ελευθερωθεί από Γιουγκοσλάβους αντάρτες και τελικά θα βρεθεί πίσω στην Ελλάδα. Παράλληλα με την ιστορία τη δική του υπάρχουν και κάποιες άλλες, όπως για παράδειγμα της Θάλειας, μιας γειτόνισσας του Ντίμη, της Ιωάννας, κόρης της Θάλειας, που ερωτεύεται έναν κομμουνιστή αντάρτη, του Ντίνου, γείτονα και φίλου του Ντίμη, που θα μπλεχτεί με την ΕΕΕ και τα Τάγματα Ασφαλείας κα. Παράλληλα με όλα αυτά υπάρχει και ο αγνός και ανεκπλήρωτος έρωτας του Ντίμη για την Ηλέκτρα, την αδελφή του Ντίνου.

Η υπόθεση εξελίσσεται σε μικρά κεφάλαια, που κάνουν την ανάγνωση ιδιαίτερα εύκολη. Αυτό ίσως είναι και ένα από τα ελάχιστα θετικά του βιβλίου, καθώς η συνολική μου εντύπωση για αυτό είναι μάλλον αρνητική. Ο Κωστίδης έχει μια βασική ιδέα στο μυαλό του, αλλά δεν καταφέρνει να την αναπτύξει όπως θα έπρεπε. Οι χαρακτήρες του μοιάζουν μισοί, δεν έχουν δομηθεί σωστά και υπάρχουν πολλά κενά στην εξέλιξή τους. Ναι μεν μιλάμε για μυθιστόρημα, αλλά από τη στιγμή, που αυτό αποτελεί μέρος του ιστορικού χρόνου, θα έπρεπε να μην υπάρχουν τα κενά, που εμφανίζονται στο βιβλίο. Για μένα δεν γίνεται να γράφει κάποιος μυθιστόρημα για τη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και να λείπει από αυτό ο Μάης του 1936 ή να μιλάει κάποιος για την Κατοχή και να μην αναφέρει ούτε κουβέντα για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της πόλης. Μου κάνει επίσης θλιβερή εντύπωση το χρονικό άλμα, που κάνει ο συγγραφέας όταν ο Ντίμης συλλαμβάνεται και τον πάνε στις φυλακές του στρατοπέδου «Παύλος Μελάς», όπου όλο το 1942 περνάει σε μια σειρά. Αποτυχημένη βρίσκω επίσης την προσπάθειά του να κρατήσει ίσες αποστάσεις μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς. Γενικά αν κάποιος οφείλει να βρίσκει μια ισορροπία μεταξύ μύθου και ιστορίας, πιστεύω ότι ο Κωστίδης την έχει χάσει.

Η Θεσσαλονίκη είναι πρωταγωνίστρια στο βιβλίο με πολλές αναφορές σε τοποθεσίες της πόλης, κυρίως δρόμους και περιοχές. Δεν γίνεται όμως αισθητή η παρουσία της, καθώς οι αναφορές σε τοπογραφικά στοιχεία δεν αρκούν για να δώσουν τη δυναμική της πόλης, αλλά ούτε και την ιστορία της.

Προσωπικά το βιβλίο δεν μου άρεσε. Ούτε σαν μυθιστόρημα, ούτε σαν ιστορία. Με τόσο υλικό, που έχει δώσει αυτή η πόλη στους συγγραφείς, θεωρώ ότι ο Κωστίδης δεν το εκμεταλλεύτηκε όπως θα έπρεπε. Θα μπορούσα να δεχτώ το να μπαίνει η ιστορία σε δεύτερο ρόλο αν το μυθιστόρημα ήταν κάτι το ξεχωριστό ή θα μπορούσα να διαβάσω το βιβλίο πιο ευχάριστα αν επέλεγε να μην τοποθετήσει τη δράση στην πόλη μας. Δεν θα συμβούλευα σε κάποιον να το διαβάσει, νομίζω το βιβλίο θα είχε ενδιαφέρον μόνο για κάποιον, που συλλέγει βιβλία για την πόλη μας.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΩΣΤΙΔΗΣ, Διονύσιος, Συγγραφείς