Tag Archives: Λαμπράκης

Οι αλώβητοι του Τσιράκη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι αλώβητοι

Συγγραφέας: Βασίλης Τσιράκης

Έκδοση: Τόπος (2019)

ISBN: 978-960-499-283-6

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα ιστορικά μυθιστορήματα αποτελούν λογοτεχνικά κείμενα, τα οποία γοητεύουν μεγάλο μέρος του αναγνωστικού κοινού. Η κύρια παγίδα τους είναι όταν το ιστορικό κομμάτι υπερκεράζει το λογοτεχνικό ή όταν τα δύο μέρη δεν δένουν μεταξύ τους με σωστό τρόπο. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην κατηγορία των ιστορικών μυθιστορημάτων, όπου ο συγγραφέας πέτυχε τη σωστή δοσολογία στη συνταγή του και έφτιαξε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον έργο.

Η έκδοση είναι απλή, λιτή και όμορφη. Το εξώφυλλο μεταφέρει τον αναγνώστη στο χρόνο και στον τόπο όπου διαδραματίζεται το έργο. Ευανάγνωστο κείμενο, που δεν κουράζει. Σωστά ταξινομημένο το υλικό σε κεφάλαια, στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι ευχαριστίες του συγγραφέα καθώς και μια ενότητα με τίτλο «Δάνεια-οφειλές», όπου αναφέρονται οι πηγές που χρησιμοποίησε ο συγγραφέας για το βιβλίο του και οι οποίες είναι από βιβλία αλλά και από το διαδίκτυο.

Τον Τσιράκη τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από δύο βιβλία του, το «Σελανίκ» και το «Τα χρόνια ανάμεσα«. Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι το «Οι αλώβητοι» αποτελεί τη συνέχεια αυτών των δύο έργων, μια μορφή τριλογίας, δεν γνωρίζω αν αυτός ήταν ο σκοπός του συγγραφέα ή αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε εδώ τον όρο τριλογία. Προσωπικά δεν είχα ενθουσιαστεί με αυτά τα έργα και ομολογώ ότι ξεκινώντας το τελευταίο βιβλίο του Τσιράκη το έκανα με αρνητική προδιάθεση και εν τέλει είμαι χαρούμενος που δεν δικαιώθηκα.

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε δύο μέρη. Στο πρώτο τα γεγονότα κινούνται χρονικά από τις 20 Μαρτίου 1947, ημέρα δολοφονίας του Γιάννη Ζεύγου, ηγετικού στελέχους του ΚΚΕ, έως τις 30 Ιανουαρίου 1950. Μιλάμε δηλαδή για την περίοδο του Εμφυλίου και λίγο μετά. Υπάρχουν 18 κεφάλαια όπου αναπτύσσεται η δράση του βιβλίου. Στο δεύτερο τα γεγονότα κινούνται χρονικά από τις 18 Μαρτίου 1963, μία μέρα δηλαδή πριν την επίσκεψη του Στρατηγού Ντε Γκολ στη Θεσσαλονίκη, έως τις 17 Νοεμβρίου 1974, βραδιά των γεγονότων του Πολυτεχνείου, τόσο στο Μετσόβειο Πολυτεχνείο, όσο και σε αυτό του ΑΠΘ. Και εδώ η δράση είναι χωρισμένη σε 18 κεφάλαια.

Οι πρωταγωνιστές του έργου είναι πολλοί και οι ζωές τους εμπλέκονται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Υπάρχει επίσης ποικιλία στους χαρακτήρες, στο οικονομικό τους υπόβαθρο, στις πολιτικές τους αντιλήψεις κτλ. Ο Τσιράκης προσπαθεί να εντάξει στο έργο του αντιπροσώπους από όλη την κοινωνία. Αν και όπως είπαμε χρονικά το βιβλίο κινείται από το 1947 έως το 1974, υπάρχουν πάρα πολλές αναφορές στο παρελθόν, όταν και παρουσιάζονται και δομούνται οι χαρακτήρες. Από τα θετικά του έργου το γεγονός ότι οι πρωταγωνιστές δεν παραμένουν με τα χαρακτηριστικά που είχαν στην αρχή, αλλά μέσα στο πλαίσιο των 27 χρόνων μεταβάλλονται, αλλάζουν και αυτό κάνει το βιβλίο πιο ρεαλιστικό στα μάτια μου.

Κάθε κεφάλαιο ξεκινάει με μία λέξη, που υποδηλώνει τον καιρό και την εποχή, που διαδραματίζεται το κεφάλαιο. Ο Τσιράκης χρησιμοποιεί ως κύριο μέσο την αφήγηση με μεγάλες προτάσεις, γεγονός που κρύβει κινδύνους, καθώς οι μεγάλες προτάσεις μπορεί να κουράζουν τον αναγνώστη. Δεν συμβαίνει όμως κάτι τέτοιο, αντίθετα η χειμαρρώδης γραφή χαρίζει ζωντάνια στο έργο. Όπου χρειάζεται να μπούνε διάλογοι είναι ρεαλιστικοί, χωρίς φιοριτούρες.

Το βιβλίο μπορεί να χαρακτηριστεί ιστορικό, αλλά και πολιτικό και κοινωνικό. Οι επιμέρους ιστορίες και τα επεισόδια στις ζωές των ηρώων εκτυλίσσονται μέσα στα γεγονότα, που πέρασε η Ελλάδα και κυρίως η Θεσσαλονίκη κατά τον Εμφύλιο, την ταραχώδη δεκαετία του ’60 και τη Δικτατορία. Οι ήρωες του μυθιστορήματος έρχονται κοντά με πρωταγωνιστές της ιστορίας χωρίς όμως αυτό να γίνεται με τρόπο επιτηδευμένο, αλλά ως φυσική συνέχεια των δράσεων των πρωταγωνιστών.

Η οπτική γωνία από την οποία ο Τσιράκης γράφει το έργο είναι σαφέστατη, όλα κρίνονται από την πολιτική γραμμή της Αριστεράς. Μπορεί σε κάποια σημεία να νομίζει ο αναγνώστης ότι διαβάζει κείμενο κομματικής μπροσούρας με τη γραφικότητα που αυτά είχαν παλαιότερα, αλλά αυτά είναι λίγα και δεν μπορούν να επηρεάσουν το σύνολο του έργου. Άλλωστε οι ανατροπές που υπάρχουν είναι τόσες πολλές, που σχεδόν τίποτα από αυτά που φαίνονται στην αρχή δεν παραμένει δογματικά στη θέση του στο τέλος του βιβλίου.

Αυτό που μου άρεσε ιδιαίτερα στο βιβλίο είναι το γεγονός ότι εδώ η υπόθεση και η πλοκή του βιβλίου υπερέχει της ιστορίας. Για να το πω πιο απλά, ο Τσιράκης έχει μια υπόθεση η οποία τρέχει παράλληλα με την ιστορική εξέλιξη των γεγονότων και χωράει μέσα σε αυτήν με ευκολία, ρεαλισμό και χωρίς την ανάγκη να στριμωχτούν όλα για να χωρέσουν.

Η Θεσσαλονίκη είναι το κυριότερο μέρος όπου διαδραματίζονται τα γεγονότα και οι αναφορές σε γεγονότα, τοποθεσίες και πρόσωπα είναι πάρα μα πάρα πολλές. Ο Τσιράκης δεν ακολουθεί μόνο την πολιτική ιστορία του τόπου, αλλά και την πνευματική, την κοινωνική, την καλλιτεχνική. Ο αναγνώστης έχει μπροστά του πάρα πολύ υλικό για τη σύγχρονη ιστορία της πόλης, για κτίρια, καφέ, συνήθειες των Θεσσαλονικέων της εποχής. Ίσως από ερευνητικής μεριάς είναι το πιο πλήρες έργο του Τσιράκη σε σύγκριση με τα δύο προηγούμενά του.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Όχι μόνο σε σύγκριση με το «Σελανίκ» και το «Οι χρόνοι ανάμεσα», από τα οποία το θεωρώ πολύ καλύτερο, αλλά γενικά το βρήκα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία με θέμα την ιστορία της Θεσσαλονίκης. Στα μάτια τα δικά μου ο Τσιράκης εξελίχτηκε και όπως διαβάζω πολλές φορές σε κριτικές βιβλίων, «ωρίμασε». Η γραφή του είναι πιο στρωμένη, η ροή των γεγονότων πιο λογική, το χτίσιμο των χαρακτήρων περισσότερο προσεγμένο, η πλοκή με πολλές ανατροπές, συνολικά το βιβλίο ένα πολύ καλό μυθιστόρημα. Σε περίπου ενάμιση μήνα θα έχουμε Χριστούγεννα, το προτείνω ανεπιφύλαχτα για δώρο στον εαυτό σας.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΤΣΙΡΑΚΗΣ, Βασίλης

Αναμνήσεις του πρώην προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου Θεσσαλονίκης, Γιώργου Τριανταφυλλίδη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Σημειώσεις αναμνήσεων

Συγγραφέας: Γιώργος Τριανταφυλλίδης

Έκδοση: Παρατηρητής (1999)

ISBN: 960-374-040-3

Τιμή: Περίπου €8

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ακόμη βιβλίο αναμνήσεων, που μας έρχεται από το μακρινό 1999, αποτελεί το θέμα της σημερινής ανάρτησης. Συγγραφέας ο Γιώργος Τριανταφυλλίδης, ένας άνθρωπος, που μπορεί να είναι άγνωστος στους περισσότερους, αλλά για περίπου 30 χρόνια είχε εμπλακεί με θέματα του Δήμου Θεσσαλονίκης από διάφορες θέσεις, ενώ η μοίρα τον έφερε να είναι αυτόπτης μάρτυρας της δολοφονίας του Γρηγορίου Λαμπράκη τον Μάιο του 1963.

Η έκδοση είναι μέτρια. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο μάλλον του συγγραφέα. Στο εξώφυλλο υπάρχει μια φωτογραφία του Λευκού Πύργου πιθανότατα κατά τα τέλη του 19ου αιώνα. Υπάρχει ένα σφάλμα στην εκτύπωση, καθώς μετά τη σελίδα 144 επαναλαμβάνονται οι σελίδες 129 έως 144.

Γεννημένος το 1922 στην Κωνσταντινούπολη, ο Τριανταφυλλίδης ήρθε στη Θεσσαλονίκη σε ηλικία δύο μόλις μηνών. Οπότε όλες οι παιδικές και εφηβικές του εμπειρίες έχουν να κάνουν με τα χρόνια του Μεσοπολέμου και της Κατοχής. Αναμνήσεις και πληροφορίες για αυτά τα χρόνια διαβάζουμε στα δύο πρώτα κεφάλαια του βιβλίου, λίγες μεν, αλλά ενδιαφέρουσες. Εξαιρετικό το 4ο κεφάλαιο, το οποίο έχει τίτλο «Η ψαλτική θητεία. Ο συνοικισμός Χαριλάου», όχι για τα όσα αναφέρει για τους ψαλτάδες της πόλης, αλλά για τις πολλές και χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τη γειτονιά της Χαριλάου. Σημαντικότατο επίσης το 9ο κεφάλαιο, το οποίο μιλάει για τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, καθώς ο Τριανταφυλλίδης ήταν μεταξύ των ατόμων, που είχαν οργανώσει την εκδήλωση στην οποία είχε προσκληθεί να μιλήσει ο δολοφονημένος βουλευτής. Υπήρξε και αυτόπτης μάρτυρας της δολοφονικής επίθεσης, καθώς βρισκόταν πολύ κοντά στον Λαμπράκη, οπότε η περιγραφή του γεγονότος είναι λεπτομερής και αρκετά ζωντανή.

Από το υπόλοιπο βιβλίο, το μεγαλύτερο μέρος είναι αφιερωμένο σε θέματα Τοπικής Αυτοδιοίκησης της Θεσσαλονίκης. Ο Τριανταφυλλίδης είχε αναμειχθεί στα του Δήμου από το 1954, όταν και εξελέγη δημοτικός σύμβουλος με την παράταξη του Μηνά Πατρικίου. Από τότε έως και το 1986 υπηρέτησε τον Δήμο από διάφορες θέσεις. Είχε προταθεί από τον χώρο της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς να κατέβει για δήμαρχος το 1986, αλλά τελικά κάτι τέτοιο δεν έγινε με αποτέλεσμα να αποσυρθεί από τα κοινά. Στο βιβλίο ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει πάρα πολλά πράγματα σχετικά με τη σύνθεση των Δημοτικών Συμβουλίων, τις δημοτικές εκλογές και κάποια από τα έργα, που έγιναν μεταπολεμικά στη Θεσσαλονίκη. Το βιβλίο κλείνει με δύο κεφάλαια, τα οποία πρέπει να γράφτηκαν σε μεταγενέστερο χρόνο σε σχέση με το υπόλοιπο βιβλίο, το ένα μιλάει για την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου Δημαρχείου, που το 1999 ήταν ακόμη στα σχέδια και το άλλο μιλάει για το ρόλο της πόλης ως συμπρωτεύουσας. Έχουν ενδιαφέρον τέτοια κείμενα, όταν τα κοιτά κάποιος από μια χρονική απόσταση.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Φυσικά δεν μπορεί να κριθεί ως λογοτεχνικό κείμενο, αλλά είναι μια κατάθεση μνήμης. Κάποια κομμάτια του μου φάνηκαν πολύ ενδιαφέροντα και χρήσιμα για κάποιον μελλοντικό ερευνητή ή ιστορικό. Ο Τριανταφυλλίδης ήταν από τις μορφές εκείνες, που δεν φαίνονταν μάλλον τόσο πολύ, μπορεί να αδικήθηκε κιόλας από συνεργάτες του. Πέθανε σε ηλικία 87 ετών, το 2009. Σε κάποια σημεία φαίνεται να γράφει με παράπονο, αλλά δεν μπορώ να είμαι σίγουρος για αυτό. Σε γενικές γραμμές πάντως μπορεί κάποιος άνετα να πει, πως το βιβλίο αυτό προσθέτει στοιχεία στην τοπική ιστορία της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ, Γιώργος

Η δολοφονία του Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη ή αλλιώς του Ζ στην Ουδετερούπολη

βιβλιονίκη031

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ζ

Συγγραφέας: Βασίλης Βασιλικός

Έκδοση: Πλειάς (1973)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τις πιο μελανές σελίδες της σύγχρονης ιστορίας της Θεσσαλονίκης είναι η υπόθεση Λαμπράκη, με τη δολοφονία του βουλευτή Γρηγόρη Λαμπράκη τον Μάιο του 1963. Οι πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα είχαν ως αποτέλεσμα λίγο καιρό μετά να πέσει μία κυβέρνηση, ενώ και στο εξωτερικό ξεκίνησαν συζητήσεις για τον ρόλο του παρακράτους στην χώρα. Λίγα χρόνια μετά, θα γραφτεί και το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο έγινε και πολύ γνωστή και βραβευμένη ταινία από τον Κώστα Γαβρά, σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη. Μιλάμε φυσικά για το Ζ του Βασίλη Βασιλικού.

Η έκδοση, που έχω εγώ δεν είναι καλή, αλλά μιλάμε για έκδοση του 1973. Στο οπισθόφυλλο γράφει ότι η τιμή του βιβλίου είναι 70ΔΡΧ! Κατά τα άλλα είναι μικρή έκδοση, που κάνει την ανάγνωση κάπως δύσκολη, γιατί και οι χαρακτήρες είναι σχετικά μικροί. Το Ζ του εξώφυλλου είναι έργο του Νίκου Κούνδουρου, όπως γράφει το βιβλίο και φαντάζομαι πως μιλάει για τον γνωστό σκηνοθέτη. Στα βιβλιοπωλεία θα βρείτε μία πιο σύγχρονη έκδοση, από την Διόπτρα, η οποία περιέχει και σε DVD την ταινία του Γαβρά.

Όπως είπαμε και πριν, το βιβλίο ασχολείται με τη δολοφονία Λαμπράκη. Γράφτηκε λίγα μόλις χρόνια μετά και πριν τελειώσει καν η δίκη για την υπόθεση. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα, το οποίο όμως έχει χρησιμοποιήσει υλικό της δικαστικής έρευνας. Σαν υπότιτλος άλλωστε έχει χρησιμοποιηθεί ο όρος «φανταστικό ντοκιμαντέρ», καθώς αν αφαιρεθούν τα μυθιστορηματικά στοιχεία, θα μιλούσαμε για ένα ιστορικό κείμενο.

Τα ονόματα των άμεσα εμπλεκομένων με την υπόθεση είναι αλλαγμένα. Η Θεσσαλονίκη επίσης έχει βαφτιστεί σε «Ουδετερούπολη». Αυτό το είχαμε δει και στα Θύματα Ειρήνης του Βασιλικού, δηλαδή ενώ αναφέρεται στην πόλη, δεν την κατονομάζει. Έχει κρατήσει όμως ο συγγραφέας τα ονόματα των δρόμων και των περιοχών και προσφέρει και στον ιστορικό της πόλης στοιχεία για την τοπογραφία της. Ζ είναι ο Λαμπράκης και λέγεται ότι ο Βασιλικός εμπνεύστηκε τον τίτλο από το σύνθημα «Ζει», που φώναζαν κατά την κηδεία και τις συγκεντρώσεις για τη δολοφονία του Λαμπράκη. Ζ-4383 ήταν και το βαγόνι, που μετέφερε το σώμα του Λαμπράκη από τη Θεσσαλονίκη προς την Αθήνα, αν και δεν γνωρίζω αν αυτό ισχύει ιστορικά ή αν είναι κομμάτι της μυθοπλασίας.

Το έργο χωρίζεται σε 5 κεφάλαια. Στο πρώτο έχουμε την περιγραφή της προετοιμασίας του χτυπήματος καθώς και τη δολοφονία του Λαμπράκη ή Ζ αν προτιμάτε. Στο δεύτερο έχουμε την μεταφορά του σώματος προς την Αθήνα. Στο τρίτο έχουμε την δικαστική έρευνα, που είχε ξεκινήσει, ενώ στο τέταρτο έχουμε κομμάτια από τους ανακριτικούς διαλόγους. Τέλος το πέμπτο κεφάλαιο μας πάει χρονικά ένα έτος πιο μετά, εξετάζοντας την πορεία κάποιων πρωταγωνιστών.

Το βιβλίο δεν έχει μόνο ένα ύφος, αλλά αλλάζει συνεχώς, ανάλογα με τον πρωταγωνιστή. Έτσι στις σκέψεις της γυναίκας του Λαμπράκη, που μοιάζουν με ένα γράμμα προς τον νεκρό σύζυγό της αποκτά μία λυρική χροιά, με προσεγμένο λόγο. Σε άλλα σημεία ο λόγος του Βασιλικού είναι κινηματογραφικός, άμεσος και ρεαλιστικός. Στους διαλόγους των ανακρίσεων θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ξεφεύγει από την μυθιστορία και προσεγγίζει ιστορικό κείμενο. Πρωταγωνιστής δεν είναι ένας, αλλά πολλοί. Αν θα έπρεπε να ξεχωρίσω κάποιον, αυτός είναι ο Ανακριτής, που στην πραγματικότητα ήταν ο Χρήστος Σαρτζετάκης, μετέπειτα Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Το περιεχόμενο του βιβλίου, δηλαδή η αναφορά και η ανάδειξη του ρόλου των παρακρατικών οργανώσεων σε συνδυασμό με την εποχή, που κυκλοφόρησε το έργο, προσδίδει μία μεγαλύτερη αξία στο κείμενο. Βέβαια μου κάνει εντύπωση πώς κυκλοφόρησε το έργο αυτό στην περίοδο της Δικτατορίας, αφού το κείμενο αποτελεί ένα κατηγορώ για όλους τους μηχανισμούς, τις λογικές και τις πρακτικές, που είχε υιοθετήσει και η επτάχρονη Δικτατορία.

Το Ζ ήταν ένα έργο, που λόγω υπόθεσης κυρίως απασχόλησε τον κόσμο ολόκληρο. Σκεφτείτε πως το 1973, που κυκλοφόρησε η έκδοση, που έχω εγώ, το έργο είχε μεταφραστεί ήδη σε 32 γλώσσες. Φυσικά ρόλο στη φήμη του βιβλίου έπαιξε και η ταινία του Γαβρά, που έκανε το έργο του Βασιλικού διάσημο παγκοσμίως.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Νομίζω ότι ο Βασιλικός περιέγραψε άριστα την εποχή και τους ανθρώπους εκείνης της σκοτεινής εποχής, μέσα βέβαια σε ένα κλίμα έντονων πολιτικών αντιπαραθέσεων, όπου δεν μπορούσε να λείψει η προσωπική πολιτική τοποθέτηση του συγγραφέα. Εν μέρει ντοκιμαντέρ, εν μέρει μυθιστόρημα, το έργο άφησε εποχή και διαβάζεται και μετά από τόσα χρόνια ακόμη και σήμερα. Η υπόθεση Λαμπράκη μπορεί να περιέχει αρκετές σκοτεινές πλευρές, τις οποίες ίσως μάθουμε στο μέλλον, αλλά απέκτησε ένα μυθιστόρημα να τη συνοδεύει για μια ζωή.

ΥΓ: Νομίζω ότι θα άξιζε ένας αναγνώστης να διαβάσει πρώτα το έργο του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου«, μετά το «Ζ» και μετά το «Ο γύρος του θανάτου» του Θωμά Κοροβίνη, χρονολογικά κινούνται στην ίδια εποχή, αναφέρονται στο παρακράτος και το περιθώριο της πόλης και ζωγραφίζουν άριστα και ρεαλιστικά την εικόνα της πόλης μας τα σκοτεινά χρόνια της δεκαετίας του 1960.

2 Σχόλια

Filed under ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ, Βασίλης, Συγγραφείς