Tag Archives: Κατοχή

Ένα ακόμη ιστορικό μυθιστόρημα με φόντο τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917

Σάρωση_20180724

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η γυναίκα με το κρυμμένο πρόσωπο

Συγγραφέας: Άννα Τσιλιγκίρογλου-Φαχαντίδου

Έκδοση: Ωκεανίδα (2017)

ISBN: 978-960-410-830-5

Τιμή: Περίπου €8

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917 στη Θεσσαλονίκη αποτέλεσε ένα γεγονός, που στιγμάτισε την ιστορική εξέλιξη της πόλης. Οι μεταβολές, που επέφερε στον πολεοδομικό και κοινωνικό χάρτη ήταν σημαντικότατες και πολλοί την θεωρούν ως το χρονικό σημείο, όπου σβήνει πλέον η Θεσσαλονίκη της Ανατολής. Απολύτως φυσιολογικό άρα είναι και το γεγονός ότι η Μεγάλη Πυρκαγιά αποτέλεσε έμπνευση για πολλούς συγγραφείς. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει σε αυτήν την κατηγορία βιβλίων.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Το εξώφυλλο δεν με εντυπωσίασε, σκηνικό ο Λευκός Πύργος και σε πρώτο φόντο μια γυναίκα με γυρισμένο το πρόσωπό της, ακολουθεί την αισθητική μιας σειράς βιβλίων, όπου για κάποιο λόγο μια γυναικεία μορφή κοσμεί το βιβλίο, ίσως σαν κράχτης για το γυναικείο αναγνωστικό κοινό. Ευανάγνωστο κείμενο, υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, που το συνοδεύουν. Η ταξινόμηση σε κεφάλαια κάνει εύκολη την ανάγνωση. Στο πίσω μέρος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία, που βοήθησε τη συγγραφέα να συλλέξει τα ιστορικά στοιχεία του έργου της. Πριν το κυρίως θέμα του βιβλίου υπάρχει μια σύντομη αναφορά στην ιστορία της πόλης, από την ίδρυσή της έως τις σύγχρονες ημέρες.

Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο Ανδρέας Ζιμάς, ένας αρχιτέκτονας των αρχών του 20ου αιώνα. Ζει στη Θεσσαλονίκη την περίοδο της Μεγάλης Πυρκαγιάς, νεαρός ακόμα. Η καταστροφή της πόλης θα επιφέρει μια τεράστια αλλαγή στη ζωή του, καθώς η πανέμορφη γυναίκα του Έλενα θα υποστεί σοβαρά εγκαύματα στο πρόσωπο και θα αναγκαστεί να φορέσει μια μάσκα για να μην φαίνεται η παραμόρφωση. Λίγο καιρό μετά θα πεθάνει από άλλους λόγους. Αυτή είναι και η γυναίκα με το κρυμμένο πρόσωπο του έργου. Στη συνέχεια θα γνωρίσει την Αγγέλα, τον νέο έρωτά του, θα κάνει οικογένεια μαζί της και επαγγελματικά θα ασχοληθεί με την δημιουργία της νέας Θεσσαλονίκης. Ο αναγνώστης θα ακολουθήσει τη ζωή του μέχρι το τέλος της στη δεκαετία του ’50. Πέρα όμως από την προσωπική ζωή του Ανδρέα, παρακολουθούμε και πολλά στοιχεία για την ιστορία της πόλης, μέσα από διαλόγους του Ανδρέα με φίλους και συνεργάτες.

Προσωπικά το βιβλίο δεν μου άρεσε καθόλου. Ούτε ως λογοτεχνικό κείμενο, ούτε ως ιστορικό, άλλωστε στο εξώφυλλο αναφέρει ότι πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Λογοτεχνικά οι διάλογοι δεν κολλάνε καθόλου με το κείμενο και δεν δείχνουν καθόλου ρεαλιστικοί, η υπόθεση δεν μου άρεσε, καθώς ουσιαστικά η γυναίκα με το κρυμμένο πρόσωπο φεύγει πριν καν τα μέσα του βιβλίου, ο έρωτας με την Αγγέλα μοιάζει να μην έχει κανένα πάθος, οι χαρακτήρες δεν στήνονται σωστά, το τέλος μοιάζει να είναι απότομο, ο χρόνος και η εξιστόρηση των γεγονότων μοιάζει να βιάζονται. Και αν λογοτεχνικά ο καθένας μπορεί να προσεγγίζει ένα κείμενο όπως αυτός θέλει, οπότε κάτι, που αρέσει σε κάποιον, μπορεί να μην αρέσει στον διπλανό του, το ιστορικό κομμάτι του έργου επίσης δεν πείθει. Δεν δικαιολογείται σε ένα βιβλίο, στο οποίο έχει γίνει επιμέλεια, αναγράφονται και ιστορικές πηγές έρευνας, να αναφέρεται ότι από τη Μεγάλη Πυρκαγιά κάηκε ο Άγιος Νικόλας ο Ορφανός (που βρίσκεται στην Άνω Πόλη) και να τον μπερδεύει η συγγραφέας με τον Άγιο Νικόλαο τον Τρανό (που βρισκόταν περίπου στη θέση, που σήμερα βρίσκεται μια μικρή εκκλησία του Αγίου Νικολάου, επί της Μητροπολίτου Γενναδίου, στην Πλατεία Αριστοτέλους). Ή δεν γίνεται να έχει κάνει κάποιος έρευνα και να γράφει ότι στο Μαύρο Σάββατο της πόλης, τον Ιούλιο του 1942, όταν οι Γερμανοί κατά την Κατοχή είχαν μαζέψει τους Εβραίους Θεσσαλονικείς στην Πλατεία Ελευθερίας, ότι φορούσαν το κίτρινο αστέρι (η διαταγή βγήκε τους πρώτους μήνες του 1943). Και αν λογοτεχνικά ο συγγραφέας έχει την «ποιητική αδεία», στις ιστορικές αναφορές χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.

Δεν μπορώ να πω ότι θα συνιστούσα το βιβλίο αυτό σε κάποιον. Από την άλλη η παρουσίαση των βιβλίων στη Vivlioniki έχει καθαρά υποκειμενικό χαρακτήρα, όπως είπα και πριν μπορεί κάτι, που να μην άρεσε σε εμένα, να συναρπάσει κάποιον άλλον.

Advertisements

2 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΤΣΙΛΙΓΚΙΡΟΓΛΟΥ-ΦΑΧΑΝΤΙΔΟΥ, Άννα

Ένα από τα πρώτα βιβλία για το χαμό των Εβραίων της Ελλάδας

20080712 (3)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι διωγμοί των Εβραίων εν Ελλάδι 1941-1944

Συγγραφέας: Πολυχρόνης Ενεπεκίδης

Έκδοση: Παπαζήση (1969)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €7

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα τελευταία χρόνια είχαμε την τύχη να διαβάσουμε μερικά εξαιρετικά ιστορικά συγγράμματα σχετικά με το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, αλλά και της Ελλάδας γενικότερα. Ιστορικοί και μελετητές κατάφεραν να έχουν πρόσβαση σε νέο υλικό, αλλά κυρίως είχαν τη διάθεση να ασχοληθούν με αυτό το θέμα. Όμως τα πράγματα δεν ήταν πάντοτε έτσι, έπρεπε να περάσουν πάρα πολλά χρόνια μετά την Κατοχή για να μελετηθεί ο χαμός των Εβραίων της Ελλάδας και πιο ειδικά ο χαμός των Εβραίων Θεσσαλονικέων, σαν να μην ενδιαφερόταν κανείς για το γεγονός ότι μέσα σε διάστημα ούτε ενός έτους στάλθηκαν στα στρατόπεδα εξόντωσης περίπου 50000 συμπολίτες μας και χάθηκε περίπου το 96% αυτών. Μία από τις ελάχιστες εξαιρέσεις είναι το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο μας ταξιδεύει στο μακρινό 1969.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο είναι χάρτινο και συμβαδίζει με την αισθητική εκείνης της εποχής. Αξάκριστο βιβλίο. Προλογίζει το έργο ο Χρυσός Ευελπίδης, πρόεδρος του Συνδέσμου Ελλάς-Ισραήλ. Το ίδιο βιβλίο, με κάποιες προσθήκες, κυκλοφόρησε και από την Εστία το 1996 και πιο πιθανό είναι να βρείτε τη μεταγενέστερη έκδοση σε κάποιο βιβλιοπωλείο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ευρετήριο όρων και ονομάτων, καθώς επίσης και η βιβλιογραφία του συγγραφέα.

Τον Ενεπεκίδη στη Vivlioniki τον γνωρίσαμε μέσα από ένα μοναδικό βιβλίο, το οποίο φώτιζε τα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα στη Θεσσαλονίκη, μια εποχή για την οποία λίγα πράγματα γνωρίζουμε ακόμη και σήμερα.

Όπως λέει στον πρόλογό του ο συγγραφέας, η εργασία αυτή είχε δημοσιευτεί αρχικά στην εφημερίδα «Το Βήμα» σε συνέχειες από τις 21 Αυγούστου έως τις 23 Σεπτεμβρίου του 1966. Γενικά στον πρόλογο έχει αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία, όπως για παράδειγμα γίνονται αναφορές σε κάποια βιβλία, τα οποία μιλάνε για το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων, αλλά επίσης ο συγγραφέας λέει ότι η συγγραφή αυτού του βιβλίου είχε ως αποτέλεσμα να δυσαρεστήσει αρκετούς στην Ελλάδα.

Το βασικό κομμάτι του βιβλίου χωρίζεται σε 20 κεφάλαια και σε ένα επίμετρο, το οποίο χωρίζεται με τη σειρά του σε 3 μέρη. Αν και ο Ενεπεκίδης μιλάει γενικά για το χαμό των Εβραίων της Ελλάδας, το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου έχει να κάνει με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, καθώς στην πόλη μας έγινε ο μεγαλύτερος διωγμός και φυσικά εδώ υπήρχε η σημαντικότερη Εβραϊκή κοινότητα της χώρας και μία από τις σπουδαιότερες σε όλη την Ευρώπη.

Δεν θα κάτσω να αναλύσω όλα τα κεφάλαια του βιβλίου, θα σταθώ μόνο σε κάποια, που μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση. Για παράδειγμα στο 1ο κεφάλαιο υπάρχει κομμάτι της κατάθεσης του Βισλιτσένι, ενός από τους βασικούς συντελεστές του Ολοκαυτώματος της Θεσσαλονίκης, στη δίκη της Νυρεμβέργης. Από το 2ο έως και το 6ο κεφάλαιο διαβάζουμε λεπτομέρειες τόσο για τη μεθόδευση του χαμού των Εβραίων Θεσσαλονικέων από τις Γερμανικές δυνάμεις, όσο και για κάποιες κινήσεις, που έγιναν από την πολιτική ηγεσία των Κατοχικών Κυβερνήσεων, αλλά και την επέμβαση του τότε Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Δαμασκηνού. Αξίζει εδώ να σταθούμε ότι ο Ενεπεκίδης αναφέρει για τις προσπάθειες του αρχιραββίνου Κόρετς για τη διάσωση των Εβραίων Θεσσαλονικέων, οι οποίες όμως όχι μόνο δεν ήταν πετυχημένες, αλλά δεν αναγνωρίστηκαν από μεγάλη μερίδα του Εβραϊκού πληθυσμού, με αποτέλεσμα για πολλούς να θεωρείται προδότης. Ενδιαφέρον έχουν τα κεφάλαια, όπου αναφέρονται οι ενέργειες των διαφόρων πρεσβειών άλλων χωρών για τη διάσωση των Εβραίων υπηκόων τους (πχ Ιταλία, Ισπανία, Ελβετία, Τουρκία, Ουγγαρία κα). Τέλος αξίζει να σταθούμε και στο 20ο και τελευταίο κεφάλαιο (πριν το επίμετρο) το οποίο μιλάει για την Υπηρεσία Διαχείρισης Εβραϊκών Περιουσιών, ένα θέμα, που την εποχή, που βγήκε το βιβλίο πρέπει να ήταν ένα από τα μεγαλύτερα ταμπού για την κοινωνία της Θεσσαλονίκης και ακόμη και σήμερα, ενώ ξέρουμε ότι περιουσίες άλλαξαν χέρια με αισχρό τρόπο κατά την Κατοχή, λίγοι θέλουν να μιλήσουν για το θέμα.

Το επίμετρο, όπως είπαμε, χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο μιλάει για το χαμό των Εβραϊκών κοινοτήτων στα Γιάννενα και την Κέρκυρα. Το δεύτερο έχει μια επιστολή με ημερομηνία 23 Μαρτίου 1943 με αποδέκτη τον τότε Κατοχικό Πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Λογοθετόπουλο και αποστολείς μια σειρά από φορείς, όπως τον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό, τον τότε Πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών Σπυρίδωνα Δοντά, Προέδρους Επιμελητηρίων και Συλλόγων κα. Υπάρχουν και δύο πίνακες, που δείχνουν στατιστικά στοιχεία για τις απώλειες των Εβραίων σε Ελλάδα και Ευρώπη. Το τρίτο μέρος τέλος έχει κάποιες μαρτυρίες επιζώντων Εβραίων της Ελλάδας από μια εργασία της Miriam Novitch.

Ποιες όμως είναι οι πηγές του Ενεπεκίδη; Ο συγγραφέας κυρίως βρήκε υλικό από μυστικά αρχεία των Ες-Ες, όπως γράφει και στον υπότιτλο του βιβλίου. Μέσα από επιστολές, διαταγές και αλληλογραφία, που διασώθηκε, προσπάθησε να φωτίσει πτυχές του Ολοκαυτώματος των Εβραίων στη χώρα μας. Τα στοιχεία, που βρήκε πρέπει να ήταν σοκαριστικά για την εποχή, που κυκλοφόρησαν και πιθανότατα να ξεσήκωσαν αντιδράσεις. Το ύφος του βιβλίου έχει έναν έντονο υποκειμενικό χαρακτήρα, κυρίως στα σημεία, που κρίνει κάποιες από τις πηγές του. Σήμερα η έρευνα έχει προχωρήσει σε πολύ μεγάλο βαθμό και συνεχώς βγαίνουν νέες μελέτες, είναι και ο τρόπος αναζήτησης υλικού πιο εύκολη πλέον. Πάντως για το 1969, που κυκλοφόρησε το βιβλίο, σίγουρα ήταν πρωτοποριακό και ανατρεπτικό. Η γλώσσα του κειμένου δεν είναι ακριβώς δημοτική, αλλά δεν νομίζω ότι θα δυσκολέψει κανέναν.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο πολύ ενδιαφέρον. Ίσως δεν είναι το πιο πλήρες βιβλίο, ίσως έχει κάποια λάθη και μερικά από τα συμπεράσματά του να μην συμφωνούν με τις σημερινές αντιλήψεις, αλλά σε μια περίοδο βαθιάς σιωπής γύρω από το χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων, το βιβλίο αυτό ήταν μια λαμπρή εξαίρεση, που μιλούσε για πράγματα και καταστάσεις, που πολλοί ήθελαν να ξεχαστούν. Η Ρένα Μόλχο έχει γράψει ένα εξαιρετικό βιβλίο σχετικά με το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Ελλάδας και σίγουρα με πιο επιστημονικό ύφος και τρόπο, αλλά η αξία του έργου του Ενεπεκίδη είναι διαφορετική, έχει να κάνει με την προσπάθεια ενός ανθρώπου να ανοίξει ένα θέμα, για το οποίο ελάχιστοι μιλούσαν ή ασχολούνταν με αυτό.

2 Σχόλια

Filed under ΕΝΕΠΕΚΙΔΗΣ, Πολυχρόνης, Συγγραφείς

Η μοίρα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που διέφυγαν στην Αθήνα κατά την Κατοχή

Σάρωση_20180523

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το ημερολόγιο Κατοχής του Βενιαμίν Χαΐμ Καπόν – «1446 μέρες αγωνίας»

Συγγραφέας: Γιάννης Καρατζόγλου

Έκδοση: Επίκεντρο (2018)

ISBN:978-960-458-813-8

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα βιβλίο, που κυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό και, τουλάχιστον εγώ, το πρωτοείδα στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου, που διοργανώθηκε στη Θεσσαλονίκη. Θέμα της είναι το ημερολόγιο ενός Εβραίου Θεσσαλονικέα, ο οποίος κατάφερε να διαφύγει στην Αθήνα κατά την περίοδο της Κατοχής και γλίτωσε από τα στρατόπεδα εξόντωσης του Άουσβιτς. Με αφορμή αυτό το ημερολόγιο, στις σελίδες του βιβλίου περιγράφονται οι δυσκολίες ενός τέτοιους εγχειρήματος, όχι μόνο στη δραπέτευση από τη Θεσσαλονίκη, αλλά και στο κυνηγητό, που υπέστησαν όσοι συμπολίτες μας διέφυγαν στην πρωτεύουσα  για να σωθούν.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Στο εξώφυλλο ένα κολάζ φωτογραφιών, το οποίο βάζει τον αναγνώστη στο θέμα του βιβλίου. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες από οικογενειακά αρχεία καθώς και οι βιβλιογραφικές πηγές και ευρετήρια όρων και ονομάτων. Ειδικά τα τελευταία είναι εξαιρετικά χρήσιμα, καθώς υπάρχουν πάρα πολλά ονόματα στο βιβλίο. Αξιοπρεπέστατη δουλειά για μια τέτοια μελέτη.

Τον συγγραφέα Γιάννη Καρατζόγλου τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από ένα εξαιρετικό έργο του, σχετικά με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, που είχαν μεταναστεύσει στη Γαλλία και την άγνωστη στους περισσότερους από εμάς μοίρα αυτών των ανθρώπων.

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί το ημερολόγιο ως αφορμή για μια μελέτη σε βάθος σχετικά με τους Εβραίους συμπολίτες μας, που αναγκάστηκαν να διαφύγουν στην Αθήνα για να σωθούν κατά την περίοδο της Κατοχής. Οπότε αν και αυτή η μελέτη ορίζεται στο βιβλίο ως «εισαγωγή», προσωπικά την θεωρώ κομμάτι του κυρίους μέρους του έργου. Προλογίζει εδώ η Μαρία Καβάλα. Στη Vivlioniki έχουν παρουσιαστεί και άλλα έργα με αναφορές σε αυτό το θέμα, το πρώτα, που μου έρχονται στο νου είναι της Λίλιαν Μπενρουμπή-Αμπαστάδο και της Μάρη Άλβο-Μπενβενίστε.

Η εισαγωγή λοιπόν είναι από τα σημαντικότερα κομμάτια του βιβλίου, ίσως πιο σημαντικό και από το ημερολόγιο του Καπόν. Χωρίζεται σε 5 κεφάλαια, εκ των οποίων τα δύο πρώτα μιλάνε για τον συγγραφέα του ημερολογίου, Βενιαμίν Χαΐμ Καπόν και την οικογένειά του, όπου ο αναγνώστης μπορεί να χαθεί στα πολλά ονόματα, που αναφέρονται. Το «Χαΐμ» παραπέμπει στο όνομα του πατέρα του Βενιαμίν Καπόν και γίνεται για να ξεχωρίζει από τους 5 συνολικά Βενιαμίν Καπόν της οικογενείας. Πιο ενδιαφέροντα μου φάνηκαν όμως τα τρία επόμενα κεφάλαια, τα οποία δίνουν πολλές πληροφορίες και μαρτυρίες για τη διαφυγή και την προσπάθεια επιβίωσης των Εβραίων Θεσσαλονικέων στην Αθήνα. Υπήρχαν δυσκολίες τόσο στον τρόπο, που θα πήγαιναν στην Αθήνα, όσο και στο πού θα κρυφτούν αρχικά, αλλά και πώς θα ξεφύγουν από τους Γερμανούς ειδικά μετά την συνθηκολόγηση της Ιταλίας.

Το ημερολόγιο του Καπόν γράφτηκε μετά τον πόλεμο και ουσιαστικά έχει τις αναμνήσεις του Βενιαμίν Καπόν από την έναρξη του ελληνο-ιταλικού πολέμου έως τα γεγονότα των Δεκεμβριανών της Αθήνας το 1944. Ο Καπόν γεννήθηκε το 1928 και τα γεγονότα του Πολέμου και της Κατοχής έμειναν έντονα αποτυπωμένα στη μνήμη του, καθώς ήταν παιδί τότε. Η χρονική απόσταση από τα γεγονότα, που περιγράφει είναι πολύ μικρή καθώς το ημερολόγιο γράφτηκε τους πρώτους μήνες του 1945. Υπάρχει ο συναισθηματισμός σίγουρα ενός 17χρονου παιδιού, που έζησε μερικές φρικτές στιγμές αγωνίας και φόβου, αλλά σε γενικές γραμμές προσπαθεί να μην το δείχνει. Μερικά λάθη στο κείμενο δεν αναιρούν τη σημασία του ημερολογίου, καθώς προσθέτει πληροφορίες για μια ζοφερή περίοδο. Πιο σημαντικό για μένα είναι το γεγονός, πως το υλικό του Καπόν δίνει ονόματα και πρόσωπο στα στατιστικά νούμερα, που είχαμε σχετικά με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, που διέφυγαν για να σωθούν στην Αθήνα. Όπως και σε άλλα τέτοια κείμενα, δεν μιλάμε για ένα ιστορικό βιβλίο, αλλά για ένα έργο, που περιέχει πολλές και σημαντικές ιστορικές λεπτομέρειες. Ο Καρατζόγλου καταφέρνει να μελετήσει το έργο και σε συνδυασμό με άλλες πηγές να μας παραδώσει μια λεπτομερή έρευνα για αυτό το κεφάλαιο της ιστορίας.

Το βιβλίο κλείνει με ένα επίμετρο και ένα παράρτημα. Το επίμετρο έχει να κάνει με έναν σχολιασμό για τη σημασία των μαρτυριών τέτοιου είδους σε συνδυασμό με την ιστοριογραφία με παράλληλη εφαρμογή αυτών των σχολίων στο κείμενο του Καπόν. Το παράρτημα μου φάνηκε πιο ενδιαφέρον, καθώς μας δίνει πληροφορίες σχετικά με τη βιβλιογραφία για το Ολοκαύτωμα στην Ελλάδα (και κυρίως στη Θεσσαλονίκη, όπου υπήρχε η μεγαλύτερη Εβραϊκή Κοινότητα).

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο πάρα πολύ ενδιαφέρον. Ο Καρατζόγλου αναλύει το θέμα της διαφυγής των Εβραίων Θεσσαλονικέων στην Αθήνα για να σωθούν από τους Γερμανούς, τα προβλήματα, που αντιμετώπισαν εκεί, τις προδοσίες, τις διαφορές για τους Εβραίους στη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα, το γιατί ήταν πιο εύκολη η σωτηρία στην Αθήνα και όχι στην πόλη τους και πολλά άλλα και σημαντικά ζητήματα. Για μένα είναι σημαντικό επίσης το γεγονός ότι τα στατιστικά νούμερα απέκτησαν ονόματα και πρόσωπο. Βρήκα και το ημερολόγιο του Καπόν ενδιαφέρον, αλλά προσωπικά στάθηκα περισσότερο στη μελέτη του Καρατζόγλου.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΡΑΤΖΟΓΛΟΥ, Γιάννης, Συγγραφείς

Επιστολές από τα γκέτο της Θεσσαλονίκης: Αγαπημένο μου παιδί…

img075

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μη με ξεχάσετε

Συγγραφέας: Λεόν Σαλτιέλ

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-771-9

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγο καιρό είχαν παρουσιαστεί στη Θεσσαλονίκη τα δύο πρώτα έργα, που είχαν κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια στη σειρά τους με τίτλο «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας». Αμφότερα ήταν επανακυκλοφορίες προηγούμενων πολύ σημαντικών έργων σχετικά με τη μοίρα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, του Ισαάκ Ματαράσσο και του Μαρσέλ Νατζαρή. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για το τρίτο έργο της σειράς, με θέμα, που φανερώνει ο υπότιτλος του βιβλίου: Τρεις Εβραίες μητέρες γράφουν στους γιους τους από το γκέτο της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή και μοιάζει αισθητικά με τις δύο προηγούμενες της σειράς. Στο εξώφυλλο ένα κολάζ με μια επιστολή και τη φωτογραφία μίας εκ των τριών μητέρων του βιβλίου, της Σάρας (Σαρίνα) Σαλτιέλ. Υπάρχουν διάφορες φωτογραφίες, που συνοδεύουν τα κείμενα, είτε από οικογενειακά αρχεία, είτε από εφημερίδες της εποχής και άλλες πηγές. Ο Σαλτιέλ έχει επιμεληθεί του έργου, καθώς μελέτησε το υλικό, που είχε στα χέρια του και έχει κάνει τη σχετική έρευνα. Προλογίζουν το βιβλίο ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης και η διευθύντρια του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδας κ. Ζανέτ Μπαττίνου.

Χοντρικά το βιβλίο χωρίζεται σε 4 ενότητες, εκ των οποίων η τρεις τελευταίες είναι οι επιστολές των μανάδων προς τα παιδιά τους. Η πρώτη και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η εισαγωγή στο κυρίως θέμα των επιστολών, την οποία υπογράφει ο Λεόν Σαλτιέλ και στην οποία δίνονται σημαντικές πληροφορίες τόσο για τις επιστολές, όσο και για το περιβάλλον μέσα στο οποίο έγινε η σύνταξή τους. Ανάλογα με το πώς θέλει ο καθένας, μπορεί να διαβάσει αυτό το κομμάτι είτε πριν τις επιστολές, είτε μετά. Προσωπικά ήθελα να μην έχω καμία εικόνα ή περιγραφή για τις επιστολές και το διάβασα στο τέλος, μετά την ανάγνωση του περιεχομένου των επιστολών. Το κομμάτι του Σαλτιέλ όμως πρέπει να το διαβάσει ο αναγνώστης για να κατανοήσει πολλά πράγματα σχετικά τόσο με την εποχή, όσο και με τις τρεις πρωταγωνίστριες.

Οι περισσότερες επιστολές αριθμητικά (31) είναι της Σαρίνας Σαλτιέλ και παραλήπτης είναι ο γιος της Μωρίς Σαλτιέλ. Καλύπτουν χρονικά μια περίοδο από τον Ιανουάριο του 1942 έως την άνοιξη του 1943. Η Σαρίνα Σαλτιέλ έφυγε για το Άουσβιτς με την 4η αποστολή, στις 23 Μαρτίου 1943. Στη συνέχεια υπάρχουν οι επιστολές της Ματίλντας Μπαρούχ (11) με βασικό παραλήπτη τον γιο της Φρέντυ Μπαρούχ και τέλος οι επιστολές της Νεάμα Καζές (13) με αρχικό παραλήπτη τον γιο της Μωρίς Καζές και στο τέλος αμφότερα τα παιδιά της Μωρίς και Μπέρτο Καζές.

Στις επιστολές υπάρχουν διαφορές στο ύφος της γραφής, καθώς οι τρεις μητέρες δεν έχουν όλες την ίδια μόρφωση. Στοιχεία γενικά και ειδικά για τις επιστολές και τους αποστολείς του άλλωστε ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει, όπως είπαμε, στην εισαγωγή του επιμελητή του βιβλίου. Παντού όμως η αγάπη και η αγωνία, οι φόβοι για το μέλλον και η μητρική φροντίδα είναι στοιχεία εμφανή. Και οι τρεις τους βιώνουν τις δυσκολίες, που αντιμετώπισαν οι Εβραίοι της πόλης μας κατά την περίοδο της Κατοχής. Οι επιστολές της Σαρίνας Σαλτιέλ βέβαια καλύπτουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και δίνουν περισσότερες πληροφορίες. Προσωπικά δεν ακολούθησα την ανάγνωση των επιστολών με τη σειρά, που υπάρχουν αυτές στο βιβλίο (από την παλαιότερη προς τη νεότερη), αλλά ξεκίνησα με αυτές, που γράφτηκαν κατά την περίοδο, που οι τρεις μητέρες είχαν εγκλειστεί στα γκέτο της πόλης και πλησίαζε η ώρα του εκτοπισμού (δεν συμβουλεύω κάτι τέτοιο να κάνετε κι εσείς βέβαια). Η αγωνία και η ανάγκη επικοινωνίας μιας μητέρας με τους γιους της σε συνθήκες τόσο δύσκολες, με ένα μέλλον αβέβαιο αποτελούν στοιχεία, που προσδίδουν στα γράμματα αυτά μια ιδιαίτερη τραγικότητα, η οποία επιτείνεται από το γεγονός, ότι ο αναγνώστης του σήμερα γνωρίζει το τραγικό τέλος των τριών αυτών γυναικών.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο αυτό εξαιρετικά ενδιαφέρον και πολύ συγκινητικό. Πέρα βέβαια από αυτά τα στοιχεία έχει και μια ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς παραθέτει σημαντικές πληροφορίες για τη ζωή και τις δυσκολίες των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά την περίοδο της Κατοχής. Υλικό τέτοιους είδους φαντάζομαι πως υπάρχει αρκετό και δεν έχει ακόμη μελετηθεί και ερευνηθεί, αισιοδοξώ όμως ότι στο μέλλον θα δούμε και άλλες παρόμοιες εκδόσεις.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΛΤΙΕΛ, Λεόν

Η επανακυκλοφορία του πρώτου βιβλίου, που μίλησε για το χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων

img068

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κι όμως όλοι τους δεν πέθαναν…

Συγγραφέας: Ισαάκ Ματαράσσο

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-769-6

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στην τελευταία ανάρτηση στη Vivlioniki είδαμε το πρώτο βιβλίο, που κυκλοφόρησε στη σειρά «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας» των εκδόσεων Αλεξάνδρεια και το οποίο ήταν η πολυαναμενόμενη επανέκδοση των χειρογράφων του Μαρσέλ Νατζαρή. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει να κάνει με την επανέκδοση ενός άλλου πολύ γνωστού έργου, με σπουδαία ιστορική αξία, το οποίο γράφτηκε από τον ιατρό Ισαάκ Ματαράσσο και μιλάει για το χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής. Ο τίτλος του βιβλίου νομίζω ότι λέει πολλά.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Ακολουθεί το ίδιο μοτίβο με το έργο του Νατζαρή. Υπάρχουν κάποιες ελαχιστότατες φωτογραφίες με τον συγγραφέα, πιθανότατα από οικογενειακό αρχείο. Στο κάτω μέρος υπάρχουν κάποιες σημειώσεις. Ευανάγνωστο κείμενο. Ακολουθήθηκε η ορθογραφία της πρώτης έκδοσης, αλλά σε μονοτονικό σύστημα. Το βιβλίο προλογίζει ο πρόεδρος της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ, ενώ την επιμέλεια έχει αναλάβει ίσως το καταλληλότερο πρόσωπο για αυτό τον σκοπό, η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου.

Όπως αναφέραμε ήδη, πρόκειται για μια επανέκδοση ενός βιβλίου, το οποίο κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1948, ελάχιστα χρόνια δηλαδή μετά το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Αυτό από μόνο του έχει μεγάλη σημασία. Είναι το πρώτο βιβλίο, που κυκλοφορεί στα ελληνικά και μιλάει για την καταστροφή του 1943, χρονικά βρισκόμαστε πάρα πολύ κοντά στα γεγονότα, οπότε υπάρχει μεν συγκινησιακή φόρτιση, αλλά και οι μνήμες είναι φρέσκες για τον συγγραφέα. Το έργο μεν έχει μεγάλη ιστορική αξία, αλλά παράλληλα δεν θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω ως ιστορικό.

Πριν το κυρίως θέμα του βιβλίου, υπάρχει μια εισαγωγή, που υπογράφει η Pauline Matarasso, κόρη του γιου του συγγραφέα, η οποία τυχαίνει να είναι ιστορικός η ίδια. Χάρη σε αυτήν βρέθηκε ένα ανέκδοτο κομμάτι, το οποίο δεν είχε συμπεριληφθεί στην πρώτη έκδοση και έχουμε την τύχη να το διαβάσουμε τώρα. Η Pauline Matarasso περιγράφει τον χαρακτήρα του πεθερού της, όπως τον έζησε αυτή και τον γνώρισε ως άνθρωπο, αλλά και μέσα από τα γραπτά του. Ενδιαφέρον κείμενο, που αρμόζει ως εισαγωγή.

Το κυρίως θέμα αποτελείται από τρία μέρη:

  • Το πρώτο μέρος μιλάει για τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Κατοχής και το πώς σταδιακά εφαρμόστηκαν τα αντι-εβραϊκά μέτρα στην πόλη μας. Υπάρχουν επίσης κάποιοι πίνακες και στατιστικά στοιχεία, βάσει των πληροφοριών, που τότε είχε ο συγγραφέας στα χέρια του. Σίγουρα υπάρχουν σύγχρονα βιβλία με περισσότερα στοιχεία και υλικό, αλλά εδώ γοητεύει ή αν θέλετε τρομάζει η χρονική εγγύτητα με τα γεγονότα.
  • Το δεύτερο μέρος μου φάνηκε περισσότερο ενδιαφέρον. Περιέχει στην αρχή 4 «έρευνες» του συγγραφέα, οι οποίες έχουν να κάνουν με κάποιες πτυχές του Ολοκαυτώματος της πόλης μας και κυρίως για πράγματα, που έζησε ο Ματαράσσο μετά το τέλος του πολέμου.

Η πρώτη έχει να κάνει με την εκτέλεση 8 Εβραίων στη Θεσσαλονίκη λίγο πριν αποχωρίσουν από την πόλη.

Η δεύτερη είναι ίσως η πιο γνωστή και έχει να κάνει με την αφήγηση του πρώτου επιζώντα Εβραίου, ο οποίος επέστρεψε στην Ελλάδα και διηγήθηκε τα όσα έζησε. Ήταν ο Λεών Μπάτης, Εβραίος της Αθήνας και το κείμενο του Ματαράσσο περιγράφει με επιτυχία πέρα από όλα τα άλλα και τον ψυχικό κόσμο ενός ανθρώπου, ο οποίος μόλις είχε επιστρέψει από μια κόλαση απερίγραπτη ακόμη και σήμερα για την ανθρωπότητα.

Η τρίτη μιλάει για εμπειρίες 6 επιζώντων (περισσότερες και πιο λεπτομερείς εμπειρίες μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο των Κούνιο και Ναρ με τις προφορικές μαρτυρίες επιζώντων, και στο έργο της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου)

Η τέταρτη έχει επίσης πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς αναφέρεται στα ιατρικά πειράματα, που έγιναν σε άντρες και γυναίκες στο Άουσβιτς. Την εποχή, που κυκλοφόρησε το βιβλίο όλα αυτά μπορεί να ακούγονταν ως υπερβολές ή και φαντασιώσεις, δυστυχώς όμως αποδείχτηκαν αληθή με το πέρασμα του χρόνου.

Το δεύτερο μέρος συνεχίζεται με μια πολύ ενδιαφέρουσα εργασία του Μέντες Μόλχο σχετικά με τις εβραϊκές περιουσίες στη Θεσσαλονίκη, τη διαχείριση και την εξαφάνισή τους. Πάλι ο αναγνώστης θα πρέπει να έχει κατά νου ότι αυτά γράφτηκαν το 1948, μια εποχή, που ελαχιστότατοι ήθελαν να ανοιχτεί αυτό το θέμα, με αποτέλεσμα για δεκαετίες κανείς να μην μιλάει για πράγματα, που είτε γνώριζε, είτε ήταν τόσο αυτονόητα, που δεν χρειάζονταν καν ιδιαίτερες γνώσεις για να καταλάβει κανείς ότι κάτι πάει στραβά.

  • Το τρίτο μέρος έχει τα ανέκδοτα κείμενα του Ματαράσσο, τα οποία περιγράφουν τη ζωή στα γκέτο της Θεσσαλονίκης, κυρίως σε αυτά, που είχαν συγκεντρωθεί οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς πριν πάνε σε αυτό του Βαρόνου Χιρς. Πρόκειται για 5 κείμενα, τα οποία είναι γραμμένα με λογοτεχνικές πινελιές, νοσταλγία και πόνο, αλλά παράλληλα περιέχουν και κάποιες σημαντικές ιστορικές πληροφορίες. Με διαφορά η πιο συγκινητική στιγμή ίσως όλου του βιβλίου είναι εδώ, στη σελίδα 192, όπου γράφει για τον μικρό Αρονίκο, ο οποίος λόγω ηλικίας (ήταν κάτω από 5 ετών) έκλαιγε, που μόνο ο αδερφός του Αλμπερτίκο φορούσε το κίτρινο αστέρι και όχι αυτός (σχετικά με τα παιδιά κάτω των 5 ετών, που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα της πόλης, μπορείτε να διαβάσετε το εξαιρετικό βιβλίο της Σαλέμ).

Ο Ματαράσσο σώθηκε γιατί έφυγε από το γκέτο και δραπέτευσε στο βουνό. Στα κείμενά του υπάρχουν πράγματα, που έζησε και άλλα, που άκουσε. Στην αρχή του βιβλίου αναφέρει πως το βιβλίο αυτό το έγραψε όχι για τους Εβραίους, αλλά για τους υπόλοιπους, για να μάθουν το τι τράβηξαν οι συμπολίτες μας. Δεν είναι ιστορικός, ούτε λογοτέχνης, ανήκει όμως στη μειοψηφία των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που σώθηκε και αισθάνεται την ανάγκη να ακουστεί και να εκπροσωπήσει τις χιλιάδες ζωές συμπολιτών μας, που χάθηκαν. Και θέλει να το κάνει αυτό σε μια εποχή, που τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης κατά την Κατοχή μάλλον θέλουν οι πολλοί να ξεχαστούν και να μην αναφέρονται.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Την πρώτη έκδοση ακόμη την ψάχνω και θεωρείται μάλλον σπάνια. Το γεγονός ότι επανακυκλοφόρησε είναι πάρα πολύ σημαντικό, ενώ οι προσθήκες σε αυτήν τη δεύτερη έκδοση φανερώνουν πτυχές για τη ζωή στα γκέτο, για τις οποίες λίγα πράγματα σχετικά γνωρίζαμε. Πολύ καλή δουλειά συνολικά.

 

2 Σχόλια

Filed under ΜΑΤΑΡΑΣΣΟ, Ισαάκ, Συγγραφείς

Τα μοναδικά ντοκουμέντα του Μαρσέλ Νατζαρή, μαρτυρία για το Άουσβιτς, μέσα από το Άουσβιτς

img067

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χειρόγραφα 1944-1947 – Από τη Θεσσαλονίκη στο Ζοντερκομάντο του Άουσβιτς

Συγγραφέας: Μαρσέλ Νατζαρή

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-768-9

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγες μέρες και πιο συγκεκριμένα στις 15 Μαρτίου, έκλεισαν 75 χρόνια από την ημέρα, που το πρώτο τρένο γεμάτο Εβραίους Θεσσαλονικείς έφυγε από την πόλη μας για το Άουσβιτς. Ακολούθησαν αρκετά ακόμη δρομολόγια, τα οποία οδήγησαν τη συντριπτική πλειοψηφία των επιβατών τους στο θάνατο με αποτέλεσμα τον σχεδόν ολοκληρωτικό αφανισμό (96%) της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Με αφορμή λοιπόν αυτήν την επέτειο, η Vivlioniki επέλεξε να παρουσιάσει την επανακυκλοφορία ενός από τα πιο συγκλονιστικά βιβλία (κατά την άποψή μου), που έχουν γραφτεί για το Ολοκαύτωμα, τη μαρτυρία του Μαρσέλ Νατζαρή για τα όσα έζησε στο Άουσβιτς.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο είναι ένα κολάζ με μια φωτογραφία του συγγραφέα κατά τη διάρκεια, που πολεμούσε στο μέτωπο εναντίον των Ιταλών. Για μένα η εικόνα αυτή έχει σημασία, καθώς στην πρώτη έκδοση δεν είχε προβλεφθεί να υπάρξει κάποια φωτογραφία του Νατζαρή και τώρα ο συγγραφέας αποκτά πρόσωπο και εικόνα. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες στο κείμενο, κυρίως από το οικογενειακό αρχείο του Νατζαρή. Ευανάγνωστο κείμενο και σωστά ταξινομημένο υλικό.

Πριν προχωρήσω παρακάτω, οφείλω να ξεκαθαρίσω ότι στο βιβλίο το συγγραφικό κομμάτι του Νατζαρή είναι το μικρότερο, το βιβλίο αποτελείται κυρίως από κείμενα άλλων μελετητών, οι οποίοι αναλύουν τα κείμενα του Νατζαρή και σχολιάζουν για τις εμπειρίες των Ζόντερκομάντο, ζητώ συγνώμη από τους μελετητές, που δεν τους αναφέρω ως συγγραφείς, θέλω απλά να τιμήσω τον Νατζαρή και τα κείμενά του. Επίσης μιλάω μεν για «επανακυκλοφορία» της πρώτης έκδοσης και προς στιγμήν σκέφτηκα να προσθέσω το κείμενό μου στην παρουσίαση, που είχε γίνει στη Vivlioniki αυτής της πρώτης έκδοσης, αλλά το υλικό είναι τόσο πολύ πλουσιότερο, μιλάμε ουσιαστικά για δύο εντελώς ξεχωριστές εκδόσεις, μέχρι και ο τίτλος είναι διαφορετικός.

Το υλικό του βιβλίου χωρίζεται σε 3 μέρη:

  • Το πρώτο μέρος παρουσιάζει τον Μαρσέλ Νατζαρή ως πρόσωπο, μέσα από κείμενα των παιδιών του, Νέλλης και Αλμπέρτου Νατζαρή (η κόρη του πήρε το όνομα της δολοφονημένης στο Άουσβιτς αδερφής του συγγραφέα) και ένα κείμενο της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου.
  • Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει τα δύο χειρόγραφα του Νατζαρή, το ένα το οποίο γράφτηκε μέσα στο Άουσβιτς το 1944 και το οποίο έθαψε ο συγγραφέας στο χώμα για να βρεθεί περίπου 35 χρόνια αργότερα τυχαία και το οποίο είναι μια συγκλονιστική και ιδιαίτερα σπάνια μαρτυρία, ένα ρεπορτάζ ίσως θα μπορούσε να πει κανείς, για τα όσα συνέβαιναν στο Άουσβιτς από τη σκοπιά ενός ανθρώπου, ο οποίος εργαζόταν στο χειρότερο πόστο, που θα μπορούσε να έχει κάποιος σε ένα στρατόπεδο εξόντωσης, αυτό του Ζοντερκομάντο. ενώ το δεύτερο γράφτηκε μεταπολεμικά και περιγράφει ο Νατζαρή τις εμπειρίες του από τον ελληνο-ιταλικό πόλεμο έως τα στρατόπεδα εξόντωσης. Το δεύτερο αυτό κείμενο έχει επίσης πάρα πολύ ενδιαφέρον, αδικείται κάπως καθώς το χειρόγραφο του Άουσβιτς είναι μοναδικό. Σε σχέση με την πρώτη έκδοση, εδώ έχει αποκαλυφθεί πολύ μεγαλύτερο μέρος του κειμένου του πρωτότυπου.
  • Το τρίτο μέρος έχει τα 4 κείμενα και έναν κατάλογο και αποτελεί ουσιαστικά τη μελέτη, ανάλυση και συζήτηση γύρω από τα χειρόγραφα του Νατζαρή. Τα κείμενα τα υπογράφουν οι Πάβελ Πολιάν (Ρώσος ιστορικός), Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (μία από τις σημαντικότερες μελετητές του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα), Αντρέας Κίλιαν (ερευνητής) και Αλεξάντρ Νικιτιάεβ (τεχνικός εικόνας, υπεύθυνος για την ψηφιακή επεξεργασία των χειρογράφων και την καλύτερη ανάγνωσή τους).
    • Ο Πολιάν γράφει για τα Ζοντερκομάντο και για την πολύ γνωστή σε όλους εξέγερσή τους το φθινόπωρο του 1944, η οποία ναι μεν ήταν αποτυχημένη, αλλά η σημασία της είναι μοναδική. Ο Νατζαρή άλλωστε γράφει το χειρόγραφό του λίγο καιρό μετά από αυτήν. Ο ρόλος των Ελλήνων Εβραίων στην εξέγερση αυτή είναι σημαντικός, αλλά δυστυχώς άγνωστος στους περισσότερους Έλληνες.
    • Η Αμπατζοπούλου κάνει μια εξαιρετική ανάλυση τόσο των χειρογράφων, όσο και των γεγονότων στο Άουσβιτς. Το πρώτο κείμενο του Νατζαρή ανήκει στην κατηγορία των «κυλίνδρων του Άουσβιτς», όπως ονομάστηκαν και θα διαβάσει ο αναγνώστης για αυτά στο κεφάλαιο αυτό.
    • Ο Κίλιαν γράφει επίσης ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο, στο οποίο παρουσιάζεται ο Νατζαρή μέσα από αφηγήσεις άλλων ανθρώπων, είτε συγγενών και φίλων του, είτε επιζώντων του Άουσβιτς.
    • Πολιάν και Νικιτιάεβ υπογράφουν το κείμενο, στο οποίο αναλύεται (εννοείται με απλό τρόπο) η διαδικασία, που ακολουθήθηκε ώστε να μπορέσει να διαβαστεί το μεγαλύτερο κομμάτι των πρώτων χειρογράφων του Νατζαρή.
    • Ο Κίλιαν τέλος παρουσιάζει έναν κατάλογο με Έλληνες Εβραίους, οι οποίοι ήταν μέλη των Ζοντερκομάντο στο Άουσβιτς. Υπάρχουν 58 άτομα για τους οποίους είμαστε σίγουροι ότι ήταν σε αυτό το πόστο, ενώ για άλλους 28 υπάρχουν μεν κάποια στοιχεία, αλλά δεν γνωρίζουμε με σιγουριά.

Ο Νατζαρή μπορεί μεν να επέζησε του Άουσβιτς, αλλά πέθανε σε μικρή ηλικία, μόλις στα 54 του χρόνια (1917-1971). Δεν πρόλαβε εννοείται να δει καμία από τις εκδόσεις των χειρογράφων του, καθώς η πρώτη κυκλοφόρησε το 1991. Η αξία των κειμένων του και κυρίως του πρώτου χειρογράφου είναι μοναδική για τη μελέτη του Ολοκαυτώματος, ενώ το δεύτερο παρουσιάζει σημαντικές πτυχές της Ελληνικής ιστορίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής και πιο συγκεκριμένα της Αντίστασης. Ο Νατζαρή αισθανόταν και ήταν πολύ περισσότερο Έλληνας από αυτούς, που σήμερα με πρόσχημα των πατριωτισμό και την αγάπη προς το έθνος αναλώνονται σε αντισημιτικές πράξεις, βεβηλώσεις μνημείων και επιχειρούν το σβήσιμο της ιστορίας της Θεσσαλονίκης παραλείποντας το γεγονός πως η πόλη υπήρξε για αιώνες ένα κέντρο του Εβραϊσμού. Ο Νατζαρή μέσα από την κόλαση του Άουσβιτς γράφει «Όποιος και να ρωτήσει για μένα να πείτε ότι δεν υπάρχω πλέον και ότι πήγα σαν πραγματικός Έλλην» και «Πεθαίνω ευχαριστημένος αφού ξέρω ότι αυτή τη στιγμή η Ελλάς μας είναι Ελεύθερη, δεν θα ζήσω εγώ, ας ζήσουν οι άλλοι, η τελευταία μου λέξη θα είναι Ζήτω η Ελλάς».

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο συγκλονιστικό, άσχετα αν έχω διαβάσει την πρώτη έκδοση και γνώριζα τα κείμενα του Νατζαρή. Κομμάτια αυτών των χειρογράφων πρέπει να αποτελούν κομμάτι της εκπαίδευσης στα σχολεία. Δεν θα μάθουμε ποτέ για ποιο λόγο έγραψε ο Νατζαρή τις εμπειρίες του, γνωρίζουμε μόνο την αξία τους και οφείλουμε να τα αναδείξουμε με κάθε τρόπο. Θεωρώ την επανακυκλοφορία τους ένα από τα σημαντικότερα εκδοτικά γεγονότα για το 2018. Οπωσδήποτε να το διαβάσετε.

3 Σχόλια

Filed under ΝΑΤΖΑΡΗ, Μαρσέλ, Συγγραφείς

Αναμνήσεις από μια Θεσσαλονίκη, που έφυγε

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κάποτε στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Στράτος Σιμιτζής

Έκδοση: University Studio Press (2007)

ISBN: 978-960-12-1012-4

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ιστορία της Θεσσαλονίκης δεν είναι μόνο τα μεγάλα γεγονότα, τα οποία συνέβησαν στην πόλη. Σίγουρα αυτά θα είναι τα πιο γνωστά, τα πιο μελετημένα και θα ελκύουν τους ερευνητές για να τα εξετάσουν. Παράλληλα όμως με αυτά, υπάρχουν πάρα πολλές μικρές ιστορίες, άνθρωποι και περιστατικά, που δίνουν στην πόλη κομμάτι από τη φυσιογνωμία της, βιώνουν τις αλλαγές του χρόνου, επηρεάζονται αλλά και (σπανιότερα) επηρεάζουν την ιστορική αφήγηση. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης επικεντρώνεται σε πρόσωπα και γεγονότα της πόλης, που ήταν κομμάτι της καθημερινότητας της Θεσσαλονίκης, μέσα από τις αναμνήσεις του Στράτου Σιμιτζή.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Μου άρεσε το κολάζ στο εξώφυλλο. Πολλές φωτογραφίες συνοδεύουν το κείμενο, όλες ασπρόμαυρες. Έγινε σωστή ταξινόμηση του υλικού, με αποτέλεσμα το βιβλίο να διαβάζεται εύκολα και ξεκούραστα. Το έργο κυκλοφόρησε αρχικά το 2001, αλλά στα βιβλιοπωλεία θα βρείτε την ανατύπωση του 2007.

Ο Σιμιτζής δεν είναι λογοτέχνης ή ιστορικός. Ανήκει μαζί με τους Ζησιάδη, Τομανά, Σταμπουλή, Περπερή, Καριπίδη και πολλούς άλλους, που δεν μου έρχονται άμεσα στο νου, σε μια κατηγορία συγγραφέων, οι οποίοι κατέγραψαν το παρελθόν της πόλης ή στοιχεία αυτού, μέσα από τα προσωπικά τους βιώματα. Τα βιβλία αυτού του είδους έχουν μεγάλη αξία, καθώς διέσωσαν πολλές μικρές ψηφίδες της κοινωνικής και οικονομικής διαστρωμάτωσης της Θεσσαλονίκης, ενώ προσέφεραν σημαντικά στοιχεία στην τοπογραφία της πόλης μας. Πρόκειται για έργα, τα οποία δεν είναι ιστορικές μελέτες, αλλά οι ιστορικοί μπορούν να τα χρησιμοποιούν για αναζήτηση υλικού και εύρεση πληροφοριών.

Ο Σιμιτζής γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και μεγάλωσε στο κέντρο της. Αρχικά έμενε σε πολυκατοικία επί της Δεσπεραί και στη συνέχεια σε πολυκατοικία της Στρατηγού Καλλάρη. Χρονικά κινείται από τα χρόνια της Κατοχής έως και τη δεκαετία του ’50, στα νεανικά και εφηβικά του χρόνια δηλαδή, χωρίς όμως να υπάρχει αυστηρότητα τήρησης αυτού του χρονικού πλαισίου, μοιραία γίνονται αναφορές στο πριν, αλλά και στο σήμερα. Οι μνήμες αυτής της ηλικίας είναι, που μένουν σε έναν άνθρωπο πιο έντονα και ο Σιμιτζής είχε την «τύχη» να μεγαλώσει σε μια ιστορική περίοδο με μεγάλες αλλαγές, δυστυχίες, πολέμους, καταστροφές, αλλά και αισιοδοξία για ένα καλύτερο αύριο. Οι άνθρωποι και η πόλη, που περιγράφει δεν έχουν σχέση με το σήμερα και είναι πραγματικά περίεργο, καθώς χρονικά απέχουμε λίγα χρόνια. Το αποτύπωμα όμως αυτών των χρόνων έχει μείνει και πολλές φορές βλέπουμε στην καθημερινότητά μας κομμάτια, που συνδέουν το σήμερα με το χθες.

Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου βασίζεται σε προσωπικές εμπειρίες του συγγραφέα. Σίγουρα θα έχει γίνει και κάποιου είδους έρευνα, αλλά από το λόγο και το ύφος του βιβλίου φαίνεται πως πρόκειται για μία εξομολόγηση ή καλύτερα για μια εξιστόρηση, που θα έκανε ένας ηλικιωμένος σε κάποιον νεώτερο. Η νοσταλγία είναι ιδιαίτερα έντονη, όπως άλλωστε στα περισσότερα κείμενα, όπου ο συγγραφέας καταφεύγει στις μνήμες των νεανικών και εφηβικών του χρόνων.

Το υλικό του βιβλίου ταξινομείται σε 18 κεφάλαια, στα οποία περιγράφονται γνωστές και άγνωστες πτυχές του κόσμου της Θεσσαλονίκης. Τα πρώτα 7 κεφάλαια θα τα έλεγα πιο αυτοβιογραφικά, καθώς ο Σιμιτζής μιλάει για τις γειτονιές, που μεγάλωσε, το δημοτικό σχολείο στο οποίο πήγαινε (1ο Δημοτικό Α’ Περιφέρειας, γνωστό και ως «Γρηγορίου» από το όνομα του διευθυντή του), το Κολέγιο Ανατόλια στο οποίο έκανε γυμνάσιο και λύκειο (φαντάζομαι το εξατάξιο, που λέγανε παλιά) και τις αναμνήσεις του από τον προσκοπισμό. Το 8ο κεφάλαιο δίνει πολλές πληροφορίες για τα καραβάκια, που μετέφεραν παλαιότερα τον κόσμο στις παραλίες της Περαίας και της Αγίας Τριάδας. Εξαιρετικό το 9ο κεφάλαιο, στο οποίο ο συγγραφέας θυμάται δύο από τους πιο γνωστούς τόπους μάζωξης της εποχής, την «Εκάλη» και την «Πεταλούδα». Ξεχώρισα επίσης το 12ο κεφάλαιο, που είναι αφιερωμένο στο τραμ της πόλης, το 13ο, που μιλάει για τον θρύλο του Φλόκα, το 14ο, που αναφέρεται στο μοναδικό restaurant Όλυμπος-Νάουσα, το 16ο, που μιλάει για το καφέ-Ντορέ. Ενδιαφέρον έχουν όμως και τα δύο τελευταία κεφάλαια του βιβλίου, που είναι αφιερωμένα σε δύο προσωπικότητες του αθλητισμού στην πόλη, τον Συμεών Μαυροσκούφη (από τους πρωτοπόρους γυμναστές στην πόλη μας) και τον Κώστα Περλάτο (σπουδαίος δάσκαλος της πυγμαχίας στη Θεσσαλονίκη).

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Μπορεί αρκετά από τα πράγματα, που αναφέρονται να τα γνώριζα εξαιτίας της ενασχόλησής μου με τα βιβλία για την πόλη μας, αλλά υπάρχουν και πολλά, που έμαθα από τα κείμενα του Σιμιτζή (πχ δεν γνώριζα τίποτα για τον Περλάτο, ούτε ήξερα πολλές λεπτομέρειες για τα καραβάκια). Τον τελευταίο καιρό, που μεγαλώνει το ενδιαφέρον των Θεσσαλονικέων για την πόλη τους και την ιστορία τους, νομίζω ότι το βιβλίο αυτό αποτελεί μια πολύ καλή αρχή για να ξεκινήσει κάποιος από κάπου να μαθαίνει πράγματα. Σίγουρα θα συγκινήσει ιδιαίτερα παλιούς Θεσσαλονικείς, που έζησαν και γνώρισαν όσα περιγράφονται στις σελίδες, αλλά πιστεύω ότι είναι ένα χρήσιμο έργο και για τους νεότερους.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΣΙΜΙΤΖΗΣ, Στράτος

Η φωνή των αφανών μαρτύρων της Ιστορίας

img041

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Λούνα

Συγγραφέας: Ρίκα Μπενβενίστε

Έκδοση: Πόλις (2017)

ISBN: 978-960-435-586-0

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα ιστορικά γεγονότα, αν και συνήθως αποτελούν αποφάσεις μιας μειοψηφίας, μπορούν να επηρεάσουν τις ζωές εκατομμύρια ανθρώπων. Οι περισσότεροι από αυτούς μπορεί να μην αναφερθούν ποτέ σε κάποιο σύγγραμμα ή σε μια μελέτη και η παρουσία τους αποδεικνύεται σε ξεχασμένα κρατικά αρχεία, που μπορεί ποτέ κανείς να μην κάτσει να διαβάσει. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει για επίκεντρο μία γυναίκα από τους «αφανείς», όπως τους χαρακτηρίζει η συγγραφέας, και μελετά την ιστορία μιας πόλης και ενός μέρους της (της Θεσσαλονίκης και των Εβραίων Θεσσαλονικέων) μέσα από το βίο της γυναίκας αυτής. Της Λούνα Ασσαέλ Γκατένιο.

Η έκδοση είναι άριστη, όπως όλες οι εκδόσεις, που έχω δει από τον οίκο Πόλις. Στο εξώφυλλο μια φωτογραφία του Christian Boltanski. Ευανάγνωστο κείμενο, σωστή ταξινόμηση υλικού, κάποιες λίγες φωτογραφίες, που συνοδεύουν το κείμενο. Στο τέλος υπάρχει ένα χρονικό, που ακολουθεί ιστορικά γεγονότα στη Θεσσαλονίκη και στον κόσμο παράλληλα με τη ζωή της Λούνα και οι σημειώσεις του κειμένου, που παίζουν και το ρόλο της βιβλιογραφίας.

Τη συγγραφέα την γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το εξαιρετικό της βιβλίο «Αυτοί που επέζησαν«, το οποίο τιμήθηκε και με κρατικό βραβείο. Αλλά και τη Λούνα την είχαμε δει στη Vivlioniki, στο βιβλίο των Κούνιο-Αμαρίλιο και Ναρ με τις προφορικές μαρτυρίες επιζώντων του Ολοκαυτώματος.

Από τα κεφάλαια του βιβλίου, τα δύο πρώτα τα θεωρώ πρόλογο του βιβλίου («Αφανείς» και «Luna, sos tu?»), ενώ το τελευταίο το θεωρώ επίλογο («Yorando entre mozotros»). Τα υπόλοιπα έχουν για τίτλο τόπους, από τους οποίους πέρασε η Λούνα, τόπους όπου γράφτηκε ιστορία και η Λούνα ήταν εκεί για να την παρακολουθεί, να συμμετέχει σε αυτήν και να είναι μέρος της, αλλά να χάνεται στην ανωνυμία της μάζας, ίσως επειδή ήταν γυναίκα αμόρφωτη και φτωχή.

  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Συνοικισμοί 151, Ρεζή Βαρδάρ, Βαρώνου Χιρς» μιλάει για τη ζωή της Λούνα πριν τον εκτοπισμό του 1943. Οι τοποθεσίες αυτές ήταν γειτονιές της πόλης με Εβραϊκό κυρίως πληθυσμό και η συντριπτική πλειοψηφία των Θεσσαλονικέων σήμερα δεν πρέπει να γνωρίζει πού βρίσκονταν. Η Λούνα γεννιέται στον 151 (το πότε είναι άγνωστο, αφού άλλα λένε τα επίσημα στοιχεία και άλλα η ίδια η Λούνα), μετακομίζει με τον άντρα της στο Ρεζή Βαρδάρ και λίγο πριν βρεθεί στα τρένα για το Άουσβιτς κλείνεται στου Βαρώνου Χιρς μαζί με χιλιάδες άλλους συμπολίτες μας. Η Μπενβενίστε χρησιμοποιεί για αφορμή τις αναφορές αυτές στη ζωή της Λούνα για να περιγράψει τη ζωή, τη δομή και τα χαρακτηριστικά της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας προπολεμικά, από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στον Μεσοπόλεμο και έως το 1943, όταν και έγινε το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για πολλά και ενδιαφέροντα γεγονότα, που συγκλόνισαν την πόλη μας (όπως η Μεγάλη Πυρκαγιά, ο εμπρησμός του Κάμπελ κα), σε μια αφήγηση, που μπορεί μεν να έχει πολλά νούμερα και στατιστικά, αλλά σε γενικές γραμμές είναι εύκολη. Η Μπενβενίστε κάνει λάθος όταν γράφει πως το Κάμπελ βρισκόταν μεταξύ της οδού Παπαναστασίου και του 151, το Κάμπελ βρισκόταν κοντά στην περιοχή, που σήμερα αποκαλούμε Βότση.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Άουσβιτς, 40077» ακολουθεί τη Λούνα στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς. Η Λούνα φεύγει με την πέμπτη αποστολή, στις 27 Μαρτίου του 1943 μαζί με το σύζυγό της. Το 40077 είναι το νούμερο, που της δίνουν στο στρατόπεδο και θα την ακολουθεί για μια ζωή, όχι μόνο στη μνήμη της, αλλά και στο χέρι της. Στο Άουσβιτς θα είναι μία από τις Ελληνίδες, που θα γίνουν πειραματόζωα και θα μείνουν για καιρό στο Μπλοκ 10, γνωστό σήμερα ως τόπο πειραμάτων, που έκαναν οι Γερμανοί σε γυναίκες. Η Μπενβενίστε εδώ ας παρουσιάζει πολλά στοιχεία για αυτό το Μπλοκ και τον τρόπο λειτουργίας του.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Μπέργκεν-Μπέλσεν» μιλάει για τη ζωή της Λούνα στο στρατόπεδο αυτό, όταν οι Γερμανοί άδειασαν το Άουσβιτς στις αρχές του 1945. Εκεί η Λούνα θα μείνει έως τις 15 Απριλίου του 1945, όταν και Βρετανικές δυνάμεις θα απελευθερώσουν τους κρατούμενους.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Συγγρού 37» μας μεταφέρει στο χώρο της σημερινής Συναγωγής Μοναστηριωτών, όπου εγκαταστάθηκαν πολλοί Εβραίοι Θεσσαλονικείς επιζώντες των στρατοπέδων εξόντωσης, οι οποίοι είναι σε άθλια κατάσταση, χωρίς περιουσία, χωρίς δικούς τους ανθρώπους, με έντονες ακόμη τις αναμνήσεις από τα στρατόπεδα. Προσωπικά βρήκα το κεφάλαιο αυτό το πιο ενδιαφέρον. Η Μπενβενίστε μιλάει εδώ για τις πρώτες προσπάθειες για αποκατάσταση αυτού του πλήθους, μέσα σε ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες για την Ελλάδα και την Ισραηλίτικη Κοινότητα της πόλης μας. Γενικά οι περισσότερες μελέτες έχουν επικεντρωθεί γύρω από το Ολοκαύτωμα και λίγα πράγματα έχουν γραφτεί (τουλάχιστον λίγα έχω βρει εγώ) σχετικά με το μετά του Ολοκαυτώματος. Η Λούνα θα μείνει για λίγο μόνο χρονικό διάστημα εκεί.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Παρασκευοπούλου 3: Υπνωτήριο Αλλατίνι» μας μεταφέρει στους χώρους του παλιού ορφανοτροφείου Αλλατίνι, το οποίο υπάρχει ακόμη ως κτίριο, δυστυχώς εγκαταλελειμμένο. Εδώ η Λούνα θα μείνει έως τα τέλη της δεκαετίας του ’60, μαζί με άλλους Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι δεν είχαν κάπου να μείνουν ή δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να βρουν άλλη στέγη. Μιλάμε για μία περίοδο περίπου 15 χρόνων, όπου παρατηρείται σταδιακά μια βελτίωση των συνθηκών ζωής και της οικονομικής κατάστασης των Εβραίων Θεσσαλονικέων, με τη στήριξη τόσο διεθνών οργανισμών, όσο και της Κοινότητας. Και σε αυτό το κεφάλαιο η Μπενβενίστε μας λέει πάρα πολλά πράγματα για την αποκατάσταση των Εβραίων συμπολιτών μας, μέσα από δυσκολίες υλικής και ψυχολογικής φύσεως. Είναι η περίοδος, που πολλοί αποφασίζουν να μεταναστεύσουν σε άλλους τόπους (κυρίως ΗΠΑ και Ισραήλ), καθώς νιώθουν να έχουν κοπεί όλοι οι δεσμοί, που τους κρατούσαν με την πόλη μας.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Σπάρτης 49 και οδός Σαρανταπόρου 19» αναφέρεται σε δύο πολυκατοικίες, στις οποίες έμεινε η Λούνα μετά, που έφυγε από το «υπνωτήριο» Αλλατίνι. Στην πόλη υπάρχει η αντιπαροχή, η ανάπτυξη, οι πολυκατοικίες, η οικονομική κατάσταση βελτιώνεται και η Λούνα μπορεί να πληρώνει ένα μικρό ενοίκιο και να ζει πλέον σε ένα δικό της χώρο. Για να γίνει αυτό πρέπει να περάσουν 25 ολόκληρα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου. Η Μπενβενίστε εδώ περιγράφει τις διάφορες ενέργειες της Κοινότητας για αποκατάσταση των μελών της και τις προσπάθειες των Εβραίων Θεσσαλονικέων να ενταχτούν κι αυτοί σε ένα φυσιολογικό τρόπο ζωής, όσο μπορεί κάτι τέτοιο να είναι εφικτό, κουβαλώντας τις μνήμες του πολέμου ακόμη.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Κίμωνος Βόγα 83: Γηροκομείο Σαούλ Μοδιάνο» μας μεταφέρει χρονικά στο 1982, όταν και η Λούνα έρχεται να μείνει εκεί. Σε έναν χώρο με άτομα, που έχοντας παράλληλες πορείες στη ζωή τους, μπορεί ο ένας να καταλάβει τον άλλον και τα όσα πέρασαν. Η φροντίδα, που θα έχουν αυτοί οι ηλικιωμένοι θα τους βοηθήσει στα δύσκολα χρόνια των γηρατειών.
  • Το τελευταίο κεφάλαιο έχει τίτλο «Σταυρούπολη: Το (νέο) Εβραϊκό Νεκροταφείο», ο τόπος, που θα φιλοξενήσει τη Λούνα μετά το 1998. Συγκινητική η φωτογραφία με τον τάφο της, που υπάρχει στο βιβλίο. Στα 90 περίπου χρόνια της η Λούνα έζησε μοναδικές στιγμές για την πόλη, μεγάλες τραγωδίες, αλλά κατάφερε να σταθεί στα πόδια της και να φτιάξει κάτι, το οποίο μπορεί να μην έμεινε στην Ιστορία, καθώς η τελευταία φύλαγε για τη Λούνα το ρόλο του θεατή. Η Μπενβενίστε εδώ μιλάει για το νεκροταφείο των Εβραίων Θεσσαλονικέων, το οποίο μετά από πολλούς αιώνες καταστράφηκε σε λίγους μήνες κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής.

Η συγγραφέας γνώριζε προσωπικά τη Λούνα. Πηγές της είναι οι προσωπικές μαρτυρίες της Λούνα, βιβλιογραφία ελληνική και ξένη και έρευνα σε αρχεία διαφόρων φορέων. Προσωπικά το κομμάτι, που μιλάει για τα όσα έγιναν μετά το τέλος του πολέμου μου φάνηκε και το πιο ενδιαφέρον, καθώς λίγα πράγματα γνωρίζουμε για το πώς έζησαν μεταπολεμικά οι επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Ο αναγνώστης θα διαβάσει επίσης πολλά πράγματα για τον Εβραϊσμό της πόλης μας προπολεμικά, αλλά και για το Ολοκαύτωμα. Αν θέλει να εμβαθύνει, η βιβλιογραφία, που παρατίθεται θα τον βοηθήσει σε μεγάλο βαθμό.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Τόσο η δομή του, όσο και η γλώσσα και το υλικό του. Η Λούνα δεν έγραψε ιστορία, αλλά την έζησε ως πρωταγωνίστρια, ανώνυμη όπως εκατομμύρια άλλοι. Η Μπενβενίστε δίνει φωνή σε μια γυναίκα και την τοποθετεί στο ιστορικό πλαίσιο, όχι ως ένα στατιστικό νούμερο, αλλά ως έναν άνθρωπο με όνομα και επώνυμο, με ένα νούμερο στο βραχίονά της και πολλές εμπειρίες στο νου της. Η Λούνα είναι ο εκπρόσωπος όλων αυτών των ανθρώπων, που η Ιστορία αδικεί για διάφορους λόγους και δεν τους υπολογίζει. Η Λούνα γίνεται το μέσο για να μελετήσουμε το παρελθόν του τόπου μας για ένα διάστημα ενός αιώνα περίπου. Από τα βιβλία, που πιστεύω έχουν πολλά να πούνε και αξίζει να διαβαστούν και να συζητηθούν.

 

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΕΝΒΕΝΙΣΤΕ, Ρίκα, Συγγραφείς

Γνωστά και άγνωστα γεγονότα από τη δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατοχική Θεσσαλονίκη

img040

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι αντάρτες δεν προσκυνούν

Συγγραφέας: Τάσος Κατσαρός

Έκδοση: Διάδοση (2017)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας ταξιδεύει πίσω στα χρόνια της Κατοχής, κυρίως, σε μια χρονική περίοδο, κατά την οποία η Θεσσαλονίκη βίωσε μερικές από τις χειρότερες μέρες της κατά τον 20ο αιώνα. Αντικείμενο του βιβλίου είναι η παρουσίαση της δράσης του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην πόλη μας, από το 1941 έως το 1944, όπως τουλάχιστον αναφέρει ο υπότιτλος του βιβλίου.

Η έκδοση είναι απλή. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο βιβλίο. Το κείμενο, μου φάνηκε πυκνό και ίσως θα μπορούσε να ταξινομηθεί καλύτερα. Αν και κυκλοφόρησε πρόσφατα, δεν υπάρχει ISBN για τον τίτλο, δεν γνωρίζω τον λόγο. Παρά το γεγονός επίσης, ότι πρόκειται κυρίως για μία βιβλιογραφική ανασκόπηση, δεν υπάρχει κάπου η βιβλιογραφία συγκεντρωμένη (αναφέρονται στο βιβλίο βέβαια κάποιες πηγές), ούτε η προέλευση των φωτογραφιών. Ο τίτλος του βιβλίου δόθηκε από σύνθημα, που είχε γραφτεί σε τοίχο στην Αθήνα.

Τον συγγραφέα τον είχαμε γνωρίσει μέσα από ένα άλλο βιβλίο του σχετικό με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη και τη δίκη των μελών της μεταπολεμικά. Το βιβλίο εκείνο ήταν μια ιδιωτική έκδοση, ποιοτικά χειρότερη από το έργο, το οποίο παρουσιάζεται σήμερα.

Στο βιβλίο περιγράφονται κυρίως οι δράσεις του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη (τόσο μέσα στην πόλη, όσο και στα περίχωρα) κατά την περίοδο της Κατοχής. Κάποια γεγονότα είναι γνωστά, κάποια άλλα όχι και τόσο. Ο συγγραφέας βασίστηκε κυρίως σε αναφορές από άλλα βιβλία καθώς και σε προφορικές μαρτυρίες κάποιων ανθρώπων. Το υλικό είναι μεν πολύ, αλλά όπως είπαμε και προηγουμένως δεν ταξινομήθηκε σωστά. Ακολουθείται γενικά μια χρονολογική σειρά, από την ίδρυση της πρώτης αντιστασιακής ομάδας στη Θεσσαλονίκη, αλλά και στην Ελλάδα γενικότερα, με το όνομα «Ελευθερία», η οποία ιδρύθηκε στις 15 Μαΐου 1941, έως την απελευθέρωση της πόλης και τη Μάχη του Κιλκίς μεταξύ του ΕΛΑΣ και των υπολειμμάτων των Ταγμάτων Ασφαλείας στις 4 Νοεμβρίου 1944. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες, τόσο σε ονόματα, όσο και σε τοποθεσίες. Ενδιαφέρον ιδιαίτερο παρουσιάζει το κεφάλαιο σχετικά με τους Γερμανούς στρατιώτες, οι οποίοι αυτομόλησαν και ενώθηκαν με τις ομάδες των ανταρτών, καθώς και πληροφορίες, που δίνονται για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας και για την οποία σχετικά λίγα πράγματα γνωρίζουμε.

Όπως και στο προηγούμενο βιβλίο του Κατσαρού, το υποκειμενικό στοιχείο στην αφήγηση των γεγονότων είναι ιδιαίτερα έντονο. Κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι πρόκειται για ένα καθαρά προπαγανδιστικό έντυπο βγαλμένο από τις σκοτεινές εποχές του Εμφυλίου Πολέμου. Ο Κατσαρός λίγο-πολύ πιστεύει ότι οι μόνοι, που αντιστάθηκαν κατά την περίοδο της Κατοχής ήταν ο ΕΛΑΣ και η ΟΠΛΑ, των οποίων τα λάθη και τα εγκλήματα τα δικαιολογεί ως άτυχες στιγμές. Γενικά στο βιβλίο υπάρχει προσπάθεια αγιοποίησης κάποιων ανθρώπων, ενώ η αφήγηση σε πολλά σημεία θυμίζει παραμύθι με τον καλό και τον κακό. Κινηματογραφικές είναι πολλές περιγραφές γεγονότων επίσης, ενώ έχει μια τάση να κρίνει άτομα και καταστάσεις, χωρίς καν να είναι σίγουρος ότι κάποιος είναι ένοχος ή όχι. Αυτό άλλωστε φαίνεται και από την τελευταία του παράγραφο στη σελ. 178, όπου αναφέρεται σε πιθανότητα «στατιστικού λάθους» όσον αφορά τα ονόματα και τις πολιτικές ταυτότητες των θυμάτων. Ειδικά για τον ρόλο της ΟΠΛΑ, επηρεασμένος ίσως και από τη συμμετοχή του πατέρα του στην οργάνωση αυτή, την παρουσιάζει ως μια οργάνωση, που μόνο καλό έκανε, δικαιολογώντας όλη τη δολοφονική της δράση. Τέλος η προσπάθεια για παραλληλισμό εκείνης της εποχής με τη σημερινή, προσωπικά μου φάνηκε ατυχέστατη.

Πέρα βέβαια από το προπαγανδιστικό ύφος, που μπορεί κάποιος να βρει στο κείμενο, υπάρχουν αρκετές αναφορές σε ιστορικά γεγονότα, τα οποία ο ιστορικός του μέλλοντος αξίζει να μελετήσει και να τα παρουσιάσει με επιστημονική τεκμηρίωση. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για πολλά πράγματα και μπορεί αυτός να επιλέξει σε ποια από αυτά αξίζει να εμβαθύνει. Συνολικά το βιβλίο έχει ενδιαφέρον και αξίζει να διαβαστεί.

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΤΣΑΡΟΣ, Τάσος, Συγγραφείς

Ένα θεατρικό έργο για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης, τον έρωτα και τη μνήμη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Δεν σε ξέχασα ποτέ

Συγγραφέας: Λέων Ναρ

Έκδοση: Ευρασία (2017)

ISBN: 978-618-5027-73-5

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης έχουν γραφτεί τα τελευταία ειδικά χρόνια πολλές μελέτες, αλλά και λογοτεχνικά κείμενα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα θεατρικό έργο, το οποίο διαδραματίζεται γύρω από το χαμό της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης και ακουμπά κάποια θέματα, που προέκυψαν μετά από αυτόν.

Η έκδοση είναι λιτή και όμορφη. Ωραίο εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες σημειώσεις για την προέλευση και τη μετάφραση των τραγουδιών της παράστασης, τα οποία ο αναγνώστης θα τα βρει στο CD, που συνοδεύει το κείμενο. Το βιβλίο προλογίζουν ο συγγραφέας και οι μουσικοί της παράστασης. Πρόκειται για έργο σε δύο πράξεις.

Η παράσταση ανέβηκε για πρώτη φορά από το ΚΘΒΕ στις 31 Μαρτίου του 2017 στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης (Αίθουσα «Αιμίλιος Ριάδης») σε σκηνοθεσία του Μιχάλη Σιώνα, ενώ τους πρωταγωνιστικούς ρόλους είχαν ο Γιάννης Χαρίσης και η Σοφία Καλεμκερίδου.

Τον συγγραφέα στη Vivlioniki τον γνωρίσαμε μέσα από τρία έργα (μπορείτε να τα δείτε εδώ, εδώ κι εδώ). Στο βιβλίο αυτό όμως αφήνει στην άκρη το ρόλο του μελετητή και ερευνητή και αποκτά αυτόν του θεατρικού συγγραφέα.

Αν εξαιρέσουμε μια σκηνή, όπου συμμετέχουν στο έργο και κάποιοι από τους μουσικούς της παράστασης, το έργο έχει κύριους πρωταγωνιστές τον Ιντό και τη Ζάνα. Ο Ιντό ζει στην Αμερική και είναι ένας πετυχημένος ιδιοκτήτης κινηματογραφικής εταιρείας. Σεφαραδίτικης καταγωγής με τη γιαγιά του να είναι Σαλονικιά, ο Ιντό λαμβάνει ένα email το οποίο τον καλεί σε μια οικογενειακή μάζωξη στη Θεσσαλονίκη, την πόλη καταγωγής του. Με αφορμή την συγκέντρωση αυτή θα βρεθεί με τη γιαγιά του Ζάνα στην πόλη μας. Με τη βοήθεια των μνημών της γιαγιάς του, ο Ιντό θα μάθει πράγματα για το προσωπικό παρελθόν της Ζάνας, για τον μεγάλο της έρωτα, που έμεινε μόνο στις καρδιές των προσώπων (της Ζάνας και του Γκάμπη), για την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας, τα τραγούδια της, αλλά και το χαμό της.

Την παράσταση συνοδεύουν, όπως είπαμε και πριν, 9 τραγούδια, εκ των οποίων πολλοί νομίζω γνωρίζουν το 1ο (Primavera en Salonico) από τη φωνή της Σαβίνας Γιαννάτου, ενώ όλοι γνωρίζουν το 5ο (Missirlu). Τα υπόλοιπα ακόμη και αν δεν είναι γνωστά στον αναγνώστη σίγουρα θα του θυμίσουν ήχους από παλιά Σμυρνέικα τραγούδια, καθώς το ανατολίτικο χρώμα σε αυτά είναι ιδιαίτερα έντονο. Όπως είχε δείξει και ο Αριστομένης Καλυβιώτης στο βιβλίο του για τη μουσική στη Θεσσαλονίκη πριν το 1912, τα Ελληνικά, Σεφαραδίτικα και Τουρκικά τραγούδια είχαν πάρα πολλές ομοιότητες στην μουσική.

Τι είναι αυτό όμως, που η Ζάνα δεν ξέχασε ποτέ; Κυρίως είναι ο μεγάλος της έρωτας, ο Γκάμπη, αλλά παράλληλα η Ζάνα δεν ξέχασε την πόλη μας, τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, τον χαμό τους και όσα έζησαν οι επιζώντες μεταπολεμικά.

Το βιβλίο μου άρεσε, αν και τα θεατρικά έργα αναδεικνύονται πάνω στη σκηνή και όχι στις σελίδες των βιβλίων. Η υπόθεση και ο τρόπος, που ο Ναρ προσεγγίζει το θέμα του έχουν ενδιαφέρον. Δεν ξέρω πριν 30 χρόνια αν θα μπορούσε να ανέβει ένα θεατρικό έργο με θέμα το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης, το γεγονός ότι γράφτηκε και παίχτηκε στις μέρες μας, εμένα με κάνει αισιόδοξο. Και για τα τραγούδια μόνο του CD του βιβλίου αξίζει να αποκτήσετε το έργο αυτό και φυσικά αν παιχτεί ξανά σε κάποιο θέατρο νομίζω ότι αξίζει να το δείτε και στη σκηνή.

 

2 Σχόλια

Filed under ΝΑΡ, Λέων, Συγγραφείς