Tag Archives: Κατοχή

Επιστολές από τα γκέτο της Θεσσαλονίκης: Αγαπημένο μου παιδί…

img075

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μη με ξεχάσετε

Συγγραφέας: Λεόν Σαλτιέλ

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-771-9

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγο καιρό είχαν παρουσιαστεί στη Θεσσαλονίκη τα δύο πρώτα έργα, που είχαν κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια στη σειρά τους με τίτλο «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας». Αμφότερα ήταν επανακυκλοφορίες προηγούμενων πολύ σημαντικών έργων σχετικά με τη μοίρα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, του Ισαάκ Ματαράσσο και του Μαρσέλ Νατζαρή. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για το τρίτο έργο της σειράς, με θέμα, που φανερώνει ο υπότιτλος του βιβλίου: Τρεις Εβραίες μητέρες γράφουν στους γιους τους από το γκέτο της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή και μοιάζει αισθητικά με τις δύο προηγούμενες της σειράς. Στο εξώφυλλο ένα κολάζ με μια επιστολή και τη φωτογραφία μίας εκ των τριών μητέρων του βιβλίου, της Σάρας (Σαρίνα) Σαλτιέλ. Υπάρχουν διάφορες φωτογραφίες, που συνοδεύουν τα κείμενα, είτε από οικογενειακά αρχεία, είτε από εφημερίδες της εποχής και άλλες πηγές. Ο Σαλτιέλ έχει επιμεληθεί του έργου, καθώς μελέτησε το υλικό, που είχε στα χέρια του και έχει κάνει τη σχετική έρευνα. Προλογίζουν το βιβλίο ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης και η διευθύντρια του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδας κ. Ζανέτ Μπαττίνου.

Χοντρικά το βιβλίο χωρίζεται σε 4 ενότητες, εκ των οποίων η τρεις τελευταίες είναι οι επιστολές των μανάδων προς τα παιδιά τους. Η πρώτη και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η εισαγωγή στο κυρίως θέμα των επιστολών, την οποία υπογράφει ο Λεόν Σαλτιέλ και στην οποία δίνονται σημαντικές πληροφορίες τόσο για τις επιστολές, όσο και για το περιβάλλον μέσα στο οποίο έγινε η σύνταξή τους. Ανάλογα με το πώς θέλει ο καθένας, μπορεί να διαβάσει αυτό το κομμάτι είτε πριν τις επιστολές, είτε μετά. Προσωπικά ήθελα να μην έχω καμία εικόνα ή περιγραφή για τις επιστολές και το διάβασα στο τέλος, μετά την ανάγνωση του περιεχομένου των επιστολών. Το κομμάτι του Σαλτιέλ όμως πρέπει να το διαβάσει ο αναγνώστης για να κατανοήσει πολλά πράγματα σχετικά τόσο με την εποχή, όσο και με τις τρεις πρωταγωνίστριες.

Οι περισσότερες επιστολές αριθμητικά (31) είναι της Σαρίνας Σαλτιέλ και παραλήπτης είναι ο γιος της Μωρίς Σαλτιέλ. Καλύπτουν χρονικά μια περίοδο από τον Ιανουάριο του 1942 έως την άνοιξη του 1943. Η Σαρίνα Σαλτιέλ έφυγε για το Άουσβιτς με την 4η αποστολή, στις 23 Μαρτίου 1943. Στη συνέχεια υπάρχουν οι επιστολές της Ματίλντας Μπαρούχ (11) με βασικό παραλήπτη τον γιο της Φρέντυ Μπαρούχ και τέλος οι επιστολές της Νεάμα Καζές (13) με αρχικό παραλήπτη τον γιο της Μωρίς Καζές και στο τέλος αμφότερα τα παιδιά της Μωρίς και Μπέρτο Καζές.

Στις επιστολές υπάρχουν διαφορές στο ύφος της γραφής, καθώς οι τρεις μητέρες δεν έχουν όλες την ίδια μόρφωση. Στοιχεία γενικά και ειδικά για τις επιστολές και τους αποστολείς του άλλωστε ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει, όπως είπαμε, στην εισαγωγή του επιμελητή του βιβλίου. Παντού όμως η αγάπη και η αγωνία, οι φόβοι για το μέλλον και η μητρική φροντίδα είναι στοιχεία εμφανή. Και οι τρεις τους βιώνουν τις δυσκολίες, που αντιμετώπισαν οι Εβραίοι της πόλης μας κατά την περίοδο της Κατοχής. Οι επιστολές της Σαρίνας Σαλτιέλ βέβαια καλύπτουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και δίνουν περισσότερες πληροφορίες. Προσωπικά δεν ακολούθησα την ανάγνωση των επιστολών με τη σειρά, που υπάρχουν αυτές στο βιβλίο (από την παλαιότερη προς τη νεότερη), αλλά ξεκίνησα με αυτές, που γράφτηκαν κατά την περίοδο, που οι τρεις μητέρες είχαν εγκλειστεί στα γκέτο της πόλης και πλησίαζε η ώρα του εκτοπισμού (δεν συμβουλεύω κάτι τέτοιο να κάνετε κι εσείς βέβαια). Η αγωνία και η ανάγκη επικοινωνίας μιας μητέρας με τους γιους της σε συνθήκες τόσο δύσκολες, με ένα μέλλον αβέβαιο αποτελούν στοιχεία, που προσδίδουν στα γράμματα αυτά μια ιδιαίτερη τραγικότητα, η οποία επιτείνεται από το γεγονός, ότι ο αναγνώστης του σήμερα γνωρίζει το τραγικό τέλος των τριών αυτών γυναικών.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο αυτό εξαιρετικά ενδιαφέρον και πολύ συγκινητικό. Πέρα βέβαια από αυτά τα στοιχεία έχει και μια ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς παραθέτει σημαντικές πληροφορίες για τη ζωή και τις δυσκολίες των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά την περίοδο της Κατοχής. Υλικό τέτοιους είδους φαντάζομαι πως υπάρχει αρκετό και δεν έχει ακόμη μελετηθεί και ερευνηθεί, αισιοδοξώ όμως ότι στο μέλλον θα δούμε και άλλες παρόμοιες εκδόσεις.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΛΤΙΕΛ, Λεόν

Η επανακυκλοφορία του πρώτου βιβλίου, που μίλησε για το χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων

img068

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κι όμως όλοι τους δεν πέθαναν…

Συγγραφέας: Ισαάκ Ματαράσσο

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-769-6

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στην τελευταία ανάρτηση στη Vivlioniki είδαμε το πρώτο βιβλίο, που κυκλοφόρησε στη σειρά «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας» των εκδόσεων Αλεξάνδρεια και το οποίο ήταν η πολυαναμενόμενη επανέκδοση των χειρογράφων του Μαρσέλ Νατζαρή. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει να κάνει με την επανέκδοση ενός άλλου πολύ γνωστού έργου, με σπουδαία ιστορική αξία, το οποίο γράφτηκε από τον ιατρό Ισαάκ Ματαράσσο και μιλάει για το χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής. Ο τίτλος του βιβλίου νομίζω ότι λέει πολλά.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Ακολουθεί το ίδιο μοτίβο με το έργο του Νατζαρή. Υπάρχουν κάποιες ελαχιστότατες φωτογραφίες με τον συγγραφέα, πιθανότατα από οικογενειακό αρχείο. Στο κάτω μέρος υπάρχουν κάποιες σημειώσεις. Ευανάγνωστο κείμενο. Ακολουθήθηκε η ορθογραφία της πρώτης έκδοσης, αλλά σε μονοτονικό σύστημα. Το βιβλίο προλογίζει ο πρόεδρος της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ, ενώ την επιμέλεια έχει αναλάβει ίσως το καταλληλότερο πρόσωπο για αυτό τον σκοπό, η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου.

Όπως αναφέραμε ήδη, πρόκειται για μια επανέκδοση ενός βιβλίου, το οποίο κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1948, ελάχιστα χρόνια δηλαδή μετά το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Αυτό από μόνο του έχει μεγάλη σημασία. Είναι το πρώτο βιβλίο, που κυκλοφορεί στα ελληνικά και μιλάει για την καταστροφή του 1943, χρονικά βρισκόμαστε πάρα πολύ κοντά στα γεγονότα, οπότε υπάρχει μεν συγκινησιακή φόρτιση, αλλά και οι μνήμες είναι φρέσκες για τον συγγραφέα. Το έργο μεν έχει μεγάλη ιστορική αξία, αλλά παράλληλα δεν θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω ως ιστορικό.

Πριν το κυρίως θέμα του βιβλίου, υπάρχει μια εισαγωγή, που υπογράφει η Pauline Matarasso, κόρη του γιου του συγγραφέα, η οποία τυχαίνει να είναι ιστορικός η ίδια. Χάρη σε αυτήν βρέθηκε ένα ανέκδοτο κομμάτι, το οποίο δεν είχε συμπεριληφθεί στην πρώτη έκδοση και έχουμε την τύχη να το διαβάσουμε τώρα. Η Pauline Matarasso περιγράφει τον χαρακτήρα του πεθερού της, όπως τον έζησε αυτή και τον γνώρισε ως άνθρωπο, αλλά και μέσα από τα γραπτά του. Ενδιαφέρον κείμενο, που αρμόζει ως εισαγωγή.

Το κυρίως θέμα αποτελείται από τρία μέρη:

  • Το πρώτο μέρος μιλάει για τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Κατοχής και το πώς σταδιακά εφαρμόστηκαν τα αντι-εβραϊκά μέτρα στην πόλη μας. Υπάρχουν επίσης κάποιοι πίνακες και στατιστικά στοιχεία, βάσει των πληροφοριών, που τότε είχε ο συγγραφέας στα χέρια του. Σίγουρα υπάρχουν σύγχρονα βιβλία με περισσότερα στοιχεία και υλικό, αλλά εδώ γοητεύει ή αν θέλετε τρομάζει η χρονική εγγύτητα με τα γεγονότα.
  • Το δεύτερο μέρος μου φάνηκε περισσότερο ενδιαφέρον. Περιέχει στην αρχή 4 «έρευνες» του συγγραφέα, οι οποίες έχουν να κάνουν με κάποιες πτυχές του Ολοκαυτώματος της πόλης μας και κυρίως για πράγματα, που έζησε ο Ματαράσσο μετά το τέλος του πολέμου.

Η πρώτη έχει να κάνει με την εκτέλεση 8 Εβραίων στη Θεσσαλονίκη λίγο πριν αποχωρίσουν από την πόλη.

Η δεύτερη είναι ίσως η πιο γνωστή και έχει να κάνει με την αφήγηση του πρώτου επιζώντα Εβραίου, ο οποίος επέστρεψε στην Ελλάδα και διηγήθηκε τα όσα έζησε. Ήταν ο Λεών Μπάτης, Εβραίος της Αθήνας και το κείμενο του Ματαράσσο περιγράφει με επιτυχία πέρα από όλα τα άλλα και τον ψυχικό κόσμο ενός ανθρώπου, ο οποίος μόλις είχε επιστρέψει από μια κόλαση απερίγραπτη ακόμη και σήμερα για την ανθρωπότητα.

Η τρίτη μιλάει για εμπειρίες 6 επιζώντων (περισσότερες και πιο λεπτομερείς εμπειρίες μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο των Κούνιο και Ναρ με τις προφορικές μαρτυρίες επιζώντων, και στο έργο της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου)

Η τέταρτη έχει επίσης πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς αναφέρεται στα ιατρικά πειράματα, που έγιναν σε άντρες και γυναίκες στο Άουσβιτς. Την εποχή, που κυκλοφόρησε το βιβλίο όλα αυτά μπορεί να ακούγονταν ως υπερβολές ή και φαντασιώσεις, δυστυχώς όμως αποδείχτηκαν αληθή με το πέρασμα του χρόνου.

Το δεύτερο μέρος συνεχίζεται με μια πολύ ενδιαφέρουσα εργασία του Μέντες Μόλχο σχετικά με τις εβραϊκές περιουσίες στη Θεσσαλονίκη, τη διαχείριση και την εξαφάνισή τους. Πάλι ο αναγνώστης θα πρέπει να έχει κατά νου ότι αυτά γράφτηκαν το 1948, μια εποχή, που ελαχιστότατοι ήθελαν να ανοιχτεί αυτό το θέμα, με αποτέλεσμα για δεκαετίες κανείς να μην μιλάει για πράγματα, που είτε γνώριζε, είτε ήταν τόσο αυτονόητα, που δεν χρειάζονταν καν ιδιαίτερες γνώσεις για να καταλάβει κανείς ότι κάτι πάει στραβά.

  • Το τρίτο μέρος έχει τα ανέκδοτα κείμενα του Ματαράσσο, τα οποία περιγράφουν τη ζωή στα γκέτο της Θεσσαλονίκης, κυρίως σε αυτά, που είχαν συγκεντρωθεί οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς πριν πάνε σε αυτό του Βαρόνου Χιρς. Πρόκειται για 5 κείμενα, τα οποία είναι γραμμένα με λογοτεχνικές πινελιές, νοσταλγία και πόνο, αλλά παράλληλα περιέχουν και κάποιες σημαντικές ιστορικές πληροφορίες. Με διαφορά η πιο συγκινητική στιγμή ίσως όλου του βιβλίου είναι εδώ, στη σελίδα 192, όπου γράφει για τον μικρό Αρονίκο, ο οποίος λόγω ηλικίας (ήταν κάτω από 5 ετών) έκλαιγε, που μόνο ο αδερφός του Αλμπερτίκο φορούσε το κίτρινο αστέρι και όχι αυτός (σχετικά με τα παιδιά κάτω των 5 ετών, που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα της πόλης, μπορείτε να διαβάσετε το εξαιρετικό βιβλίο της Σαλέμ).

Ο Ματαράσσο σώθηκε γιατί έφυγε από το γκέτο και δραπέτευσε στο βουνό. Στα κείμενά του υπάρχουν πράγματα, που έζησε και άλλα, που άκουσε. Στην αρχή του βιβλίου αναφέρει πως το βιβλίο αυτό το έγραψε όχι για τους Εβραίους, αλλά για τους υπόλοιπους, για να μάθουν το τι τράβηξαν οι συμπολίτες μας. Δεν είναι ιστορικός, ούτε λογοτέχνης, ανήκει όμως στη μειοψηφία των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που σώθηκε και αισθάνεται την ανάγκη να ακουστεί και να εκπροσωπήσει τις χιλιάδες ζωές συμπολιτών μας, που χάθηκαν. Και θέλει να το κάνει αυτό σε μια εποχή, που τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης κατά την Κατοχή μάλλον θέλουν οι πολλοί να ξεχαστούν και να μην αναφέρονται.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Την πρώτη έκδοση ακόμη την ψάχνω και θεωρείται μάλλον σπάνια. Το γεγονός ότι επανακυκλοφόρησε είναι πάρα πολύ σημαντικό, ενώ οι προσθήκες σε αυτήν τη δεύτερη έκδοση φανερώνουν πτυχές για τη ζωή στα γκέτο, για τις οποίες λίγα πράγματα σχετικά γνωρίζαμε. Πολύ καλή δουλειά συνολικά.

 

1 σχόλιο

Filed under ΜΑΤΑΡΑΣΣΟ, Ισαάκ, Συγγραφείς

Τα μοναδικά ντοκουμέντα του Μαρσέλ Νατζαρή, μαρτυρία για το Άουσβιτς, μέσα από το Άουσβιτς

img067

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χειρόγραφα 1944-1947 – Από τη Θεσσαλονίκη στο Ζοντερκομάντο του Άουσβιτς

Συγγραφέας: Μαρσέλ Νατζαρή

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-768-9

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγες μέρες και πιο συγκεκριμένα στις 15 Μαρτίου, έκλεισαν 75 χρόνια από την ημέρα, που το πρώτο τρένο γεμάτο Εβραίους Θεσσαλονικείς έφυγε από την πόλη μας για το Άουσβιτς. Ακολούθησαν αρκετά ακόμη δρομολόγια, τα οποία οδήγησαν τη συντριπτική πλειοψηφία των επιβατών τους στο θάνατο με αποτέλεσμα τον σχεδόν ολοκληρωτικό αφανισμό (96%) της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Με αφορμή λοιπόν αυτήν την επέτειο, η Vivlioniki επέλεξε να παρουσιάσει την επανακυκλοφορία ενός από τα πιο συγκλονιστικά βιβλία (κατά την άποψή μου), που έχουν γραφτεί για το Ολοκαύτωμα, τη μαρτυρία του Μαρσέλ Νατζαρή για τα όσα έζησε στο Άουσβιτς.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο είναι ένα κολάζ με μια φωτογραφία του συγγραφέα κατά τη διάρκεια, που πολεμούσε στο μέτωπο εναντίον των Ιταλών. Για μένα η εικόνα αυτή έχει σημασία, καθώς στην πρώτη έκδοση δεν είχε προβλεφθεί να υπάρξει κάποια φωτογραφία του Νατζαρή και τώρα ο συγγραφέας αποκτά πρόσωπο και εικόνα. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες στο κείμενο, κυρίως από το οικογενειακό αρχείο του Νατζαρή. Ευανάγνωστο κείμενο και σωστά ταξινομημένο υλικό.

Πριν προχωρήσω παρακάτω, οφείλω να ξεκαθαρίσω ότι στο βιβλίο το συγγραφικό κομμάτι του Νατζαρή είναι το μικρότερο, το βιβλίο αποτελείται κυρίως από κείμενα άλλων μελετητών, οι οποίοι αναλύουν τα κείμενα του Νατζαρή και σχολιάζουν για τις εμπειρίες των Ζόντερκομάντο, ζητώ συγνώμη από τους μελετητές, που δεν τους αναφέρω ως συγγραφείς, θέλω απλά να τιμήσω τον Νατζαρή και τα κείμενά του. Επίσης μιλάω μεν για «επανακυκλοφορία» της πρώτης έκδοσης και προς στιγμήν σκέφτηκα να προσθέσω το κείμενό μου στην παρουσίαση, που είχε γίνει στη Vivlioniki αυτής της πρώτης έκδοσης, αλλά το υλικό είναι τόσο πολύ πλουσιότερο, μιλάμε ουσιαστικά για δύο εντελώς ξεχωριστές εκδόσεις, μέχρι και ο τίτλος είναι διαφορετικός.

Το υλικό του βιβλίου χωρίζεται σε 3 μέρη:

  • Το πρώτο μέρος παρουσιάζει τον Μαρσέλ Νατζαρή ως πρόσωπο, μέσα από κείμενα των παιδιών του, Νέλλης και Αλμπέρτου Νατζαρή (η κόρη του πήρε το όνομα της δολοφονημένης στο Άουσβιτς αδερφής του συγγραφέα) και ένα κείμενο της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου.
  • Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει τα δύο χειρόγραφα του Νατζαρή, το ένα το οποίο γράφτηκε μέσα στο Άουσβιτς το 1944 και το οποίο έθαψε ο συγγραφέας στο χώμα για να βρεθεί περίπου 35 χρόνια αργότερα τυχαία και το οποίο είναι μια συγκλονιστική και ιδιαίτερα σπάνια μαρτυρία, ένα ρεπορτάζ ίσως θα μπορούσε να πει κανείς, για τα όσα συνέβαιναν στο Άουσβιτς από τη σκοπιά ενός ανθρώπου, ο οποίος εργαζόταν στο χειρότερο πόστο, που θα μπορούσε να έχει κάποιος σε ένα στρατόπεδο εξόντωσης, αυτό του Ζοντερκομάντο. ενώ το δεύτερο γράφτηκε μεταπολεμικά και περιγράφει ο Νατζαρή τις εμπειρίες του από τον ελληνο-ιταλικό πόλεμο έως τα στρατόπεδα εξόντωσης. Το δεύτερο αυτό κείμενο έχει επίσης πάρα πολύ ενδιαφέρον, αδικείται κάπως καθώς το χειρόγραφο του Άουσβιτς είναι μοναδικό. Σε σχέση με την πρώτη έκδοση, εδώ έχει αποκαλυφθεί πολύ μεγαλύτερο μέρος του κειμένου του πρωτότυπου.
  • Το τρίτο μέρος έχει τα 4 κείμενα και έναν κατάλογο και αποτελεί ουσιαστικά τη μελέτη, ανάλυση και συζήτηση γύρω από τα χειρόγραφα του Νατζαρή. Τα κείμενα τα υπογράφουν οι Πάβελ Πολιάν (Ρώσος ιστορικός), Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (μία από τις σημαντικότερες μελετητές του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα), Αντρέας Κίλιαν (ερευνητής) και Αλεξάντρ Νικιτιάεβ (τεχνικός εικόνας, υπεύθυνος για την ψηφιακή επεξεργασία των χειρογράφων και την καλύτερη ανάγνωσή τους).
    • Ο Πολιάν γράφει για τα Ζοντερκομάντο και για την πολύ γνωστή σε όλους εξέγερσή τους το φθινόπωρο του 1944, η οποία ναι μεν ήταν αποτυχημένη, αλλά η σημασία της είναι μοναδική. Ο Νατζαρή άλλωστε γράφει το χειρόγραφό του λίγο καιρό μετά από αυτήν. Ο ρόλος των Ελλήνων Εβραίων στην εξέγερση αυτή είναι σημαντικός, αλλά δυστυχώς άγνωστος στους περισσότερους Έλληνες.
    • Η Αμπατζοπούλου κάνει μια εξαιρετική ανάλυση τόσο των χειρογράφων, όσο και των γεγονότων στο Άουσβιτς. Το πρώτο κείμενο του Νατζαρή ανήκει στην κατηγορία των «κυλίνδρων του Άουσβιτς», όπως ονομάστηκαν και θα διαβάσει ο αναγνώστης για αυτά στο κεφάλαιο αυτό.
    • Ο Κίλιαν γράφει επίσης ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο, στο οποίο παρουσιάζεται ο Νατζαρή μέσα από αφηγήσεις άλλων ανθρώπων, είτε συγγενών και φίλων του, είτε επιζώντων του Άουσβιτς.
    • Πολιάν και Νικιτιάεβ υπογράφουν το κείμενο, στο οποίο αναλύεται (εννοείται με απλό τρόπο) η διαδικασία, που ακολουθήθηκε ώστε να μπορέσει να διαβαστεί το μεγαλύτερο κομμάτι των πρώτων χειρογράφων του Νατζαρή.
    • Ο Κίλιαν τέλος παρουσιάζει έναν κατάλογο με Έλληνες Εβραίους, οι οποίοι ήταν μέλη των Ζοντερκομάντο στο Άουσβιτς. Υπάρχουν 58 άτομα για τους οποίους είμαστε σίγουροι ότι ήταν σε αυτό το πόστο, ενώ για άλλους 28 υπάρχουν μεν κάποια στοιχεία, αλλά δεν γνωρίζουμε με σιγουριά.

Ο Νατζαρή μπορεί μεν να επέζησε του Άουσβιτς, αλλά πέθανε σε μικρή ηλικία, μόλις στα 54 του χρόνια (1917-1971). Δεν πρόλαβε εννοείται να δει καμία από τις εκδόσεις των χειρογράφων του, καθώς η πρώτη κυκλοφόρησε το 1991. Η αξία των κειμένων του και κυρίως του πρώτου χειρογράφου είναι μοναδική για τη μελέτη του Ολοκαυτώματος, ενώ το δεύτερο παρουσιάζει σημαντικές πτυχές της Ελληνικής ιστορίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής και πιο συγκεκριμένα της Αντίστασης. Ο Νατζαρή αισθανόταν και ήταν πολύ περισσότερο Έλληνας από αυτούς, που σήμερα με πρόσχημα των πατριωτισμό και την αγάπη προς το έθνος αναλώνονται σε αντισημιτικές πράξεις, βεβηλώσεις μνημείων και επιχειρούν το σβήσιμο της ιστορίας της Θεσσαλονίκης παραλείποντας το γεγονός πως η πόλη υπήρξε για αιώνες ένα κέντρο του Εβραϊσμού. Ο Νατζαρή μέσα από την κόλαση του Άουσβιτς γράφει «Όποιος και να ρωτήσει για μένα να πείτε ότι δεν υπάρχω πλέον και ότι πήγα σαν πραγματικός Έλλην» και «Πεθαίνω ευχαριστημένος αφού ξέρω ότι αυτή τη στιγμή η Ελλάς μας είναι Ελεύθερη, δεν θα ζήσω εγώ, ας ζήσουν οι άλλοι, η τελευταία μου λέξη θα είναι Ζήτω η Ελλάς».

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο συγκλονιστικό, άσχετα αν έχω διαβάσει την πρώτη έκδοση και γνώριζα τα κείμενα του Νατζαρή. Κομμάτια αυτών των χειρογράφων πρέπει να αποτελούν κομμάτι της εκπαίδευσης στα σχολεία. Δεν θα μάθουμε ποτέ για ποιο λόγο έγραψε ο Νατζαρή τις εμπειρίες του, γνωρίζουμε μόνο την αξία τους και οφείλουμε να τα αναδείξουμε με κάθε τρόπο. Θεωρώ την επανακυκλοφορία τους ένα από τα σημαντικότερα εκδοτικά γεγονότα για το 2018. Οπωσδήποτε να το διαβάσετε.

2 Σχόλια

Filed under ΝΑΤΖΑΡΗ, Μαρσέλ, Συγγραφείς

Αναμνήσεις από μια Θεσσαλονίκη, που έφυγε

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κάποτε στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Στράτος Σιμιτζής

Έκδοση: University Studio Press (2007)

ISBN: 978-960-12-1012-4

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ιστορία της Θεσσαλονίκης δεν είναι μόνο τα μεγάλα γεγονότα, τα οποία συνέβησαν στην πόλη. Σίγουρα αυτά θα είναι τα πιο γνωστά, τα πιο μελετημένα και θα ελκύουν τους ερευνητές για να τα εξετάσουν. Παράλληλα όμως με αυτά, υπάρχουν πάρα πολλές μικρές ιστορίες, άνθρωποι και περιστατικά, που δίνουν στην πόλη κομμάτι από τη φυσιογνωμία της, βιώνουν τις αλλαγές του χρόνου, επηρεάζονται αλλά και (σπανιότερα) επηρεάζουν την ιστορική αφήγηση. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης επικεντρώνεται σε πρόσωπα και γεγονότα της πόλης, που ήταν κομμάτι της καθημερινότητας της Θεσσαλονίκης, μέσα από τις αναμνήσεις του Στράτου Σιμιτζή.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Μου άρεσε το κολάζ στο εξώφυλλο. Πολλές φωτογραφίες συνοδεύουν το κείμενο, όλες ασπρόμαυρες. Έγινε σωστή ταξινόμηση του υλικού, με αποτέλεσμα το βιβλίο να διαβάζεται εύκολα και ξεκούραστα. Το έργο κυκλοφόρησε αρχικά το 2001, αλλά στα βιβλιοπωλεία θα βρείτε την ανατύπωση του 2007.

Ο Σιμιτζής δεν είναι λογοτέχνης ή ιστορικός. Ανήκει μαζί με τους Ζησιάδη, Τομανά, Σταμπουλή, Περπερή, Καριπίδη και πολλούς άλλους, που δεν μου έρχονται άμεσα στο νου, σε μια κατηγορία συγγραφέων, οι οποίοι κατέγραψαν το παρελθόν της πόλης ή στοιχεία αυτού, μέσα από τα προσωπικά τους βιώματα. Τα βιβλία αυτού του είδους έχουν μεγάλη αξία, καθώς διέσωσαν πολλές μικρές ψηφίδες της κοινωνικής και οικονομικής διαστρωμάτωσης της Θεσσαλονίκης, ενώ προσέφεραν σημαντικά στοιχεία στην τοπογραφία της πόλης μας. Πρόκειται για έργα, τα οποία δεν είναι ιστορικές μελέτες, αλλά οι ιστορικοί μπορούν να τα χρησιμοποιούν για αναζήτηση υλικού και εύρεση πληροφοριών.

Ο Σιμιτζής γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και μεγάλωσε στο κέντρο της. Αρχικά έμενε σε πολυκατοικία επί της Δεσπεραί και στη συνέχεια σε πολυκατοικία της Στρατηγού Καλλάρη. Χρονικά κινείται από τα χρόνια της Κατοχής έως και τη δεκαετία του ’50, στα νεανικά και εφηβικά του χρόνια δηλαδή, χωρίς όμως να υπάρχει αυστηρότητα τήρησης αυτού του χρονικού πλαισίου, μοιραία γίνονται αναφορές στο πριν, αλλά και στο σήμερα. Οι μνήμες αυτής της ηλικίας είναι, που μένουν σε έναν άνθρωπο πιο έντονα και ο Σιμιτζής είχε την «τύχη» να μεγαλώσει σε μια ιστορική περίοδο με μεγάλες αλλαγές, δυστυχίες, πολέμους, καταστροφές, αλλά και αισιοδοξία για ένα καλύτερο αύριο. Οι άνθρωποι και η πόλη, που περιγράφει δεν έχουν σχέση με το σήμερα και είναι πραγματικά περίεργο, καθώς χρονικά απέχουμε λίγα χρόνια. Το αποτύπωμα όμως αυτών των χρόνων έχει μείνει και πολλές φορές βλέπουμε στην καθημερινότητά μας κομμάτια, που συνδέουν το σήμερα με το χθες.

Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου βασίζεται σε προσωπικές εμπειρίες του συγγραφέα. Σίγουρα θα έχει γίνει και κάποιου είδους έρευνα, αλλά από το λόγο και το ύφος του βιβλίου φαίνεται πως πρόκειται για μία εξομολόγηση ή καλύτερα για μια εξιστόρηση, που θα έκανε ένας ηλικιωμένος σε κάποιον νεώτερο. Η νοσταλγία είναι ιδιαίτερα έντονη, όπως άλλωστε στα περισσότερα κείμενα, όπου ο συγγραφέας καταφεύγει στις μνήμες των νεανικών και εφηβικών του χρόνων.

Το υλικό του βιβλίου ταξινομείται σε 18 κεφάλαια, στα οποία περιγράφονται γνωστές και άγνωστες πτυχές του κόσμου της Θεσσαλονίκης. Τα πρώτα 7 κεφάλαια θα τα έλεγα πιο αυτοβιογραφικά, καθώς ο Σιμιτζής μιλάει για τις γειτονιές, που μεγάλωσε, το δημοτικό σχολείο στο οποίο πήγαινε (1ο Δημοτικό Α’ Περιφέρειας, γνωστό και ως «Γρηγορίου» από το όνομα του διευθυντή του), το Κολέγιο Ανατόλια στο οποίο έκανε γυμνάσιο και λύκειο (φαντάζομαι το εξατάξιο, που λέγανε παλιά) και τις αναμνήσεις του από τον προσκοπισμό. Το 8ο κεφάλαιο δίνει πολλές πληροφορίες για τα καραβάκια, που μετέφεραν παλαιότερα τον κόσμο στις παραλίες της Περαίας και της Αγίας Τριάδας. Εξαιρετικό το 9ο κεφάλαιο, στο οποίο ο συγγραφέας θυμάται δύο από τους πιο γνωστούς τόπους μάζωξης της εποχής, την «Εκάλη» και την «Πεταλούδα». Ξεχώρισα επίσης το 12ο κεφάλαιο, που είναι αφιερωμένο στο τραμ της πόλης, το 13ο, που μιλάει για τον θρύλο του Φλόκα, το 14ο, που αναφέρεται στο μοναδικό restaurant Όλυμπος-Νάουσα, το 16ο, που μιλάει για το καφέ-Ντορέ. Ενδιαφέρον έχουν όμως και τα δύο τελευταία κεφάλαια του βιβλίου, που είναι αφιερωμένα σε δύο προσωπικότητες του αθλητισμού στην πόλη, τον Συμεών Μαυροσκούφη (από τους πρωτοπόρους γυμναστές στην πόλη μας) και τον Κώστα Περλάτο (σπουδαίος δάσκαλος της πυγμαχίας στη Θεσσαλονίκη).

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Μπορεί αρκετά από τα πράγματα, που αναφέρονται να τα γνώριζα εξαιτίας της ενασχόλησής μου με τα βιβλία για την πόλη μας, αλλά υπάρχουν και πολλά, που έμαθα από τα κείμενα του Σιμιτζή (πχ δεν γνώριζα τίποτα για τον Περλάτο, ούτε ήξερα πολλές λεπτομέρειες για τα καραβάκια). Τον τελευταίο καιρό, που μεγαλώνει το ενδιαφέρον των Θεσσαλονικέων για την πόλη τους και την ιστορία τους, νομίζω ότι το βιβλίο αυτό αποτελεί μια πολύ καλή αρχή για να ξεκινήσει κάποιος από κάπου να μαθαίνει πράγματα. Σίγουρα θα συγκινήσει ιδιαίτερα παλιούς Θεσσαλονικείς, που έζησαν και γνώρισαν όσα περιγράφονται στις σελίδες, αλλά πιστεύω ότι είναι ένα χρήσιμο έργο και για τους νεότερους.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΣΙΜΙΤΖΗΣ, Στράτος

Η φωνή των αφανών μαρτύρων της Ιστορίας

img041

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Λούνα

Συγγραφέας: Ρίκα Μπενβενίστε

Έκδοση: Πόλις (2017)

ISBN: 978-960-435-586-0

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα ιστορικά γεγονότα, αν και συνήθως αποτελούν αποφάσεις μιας μειοψηφίας, μπορούν να επηρεάσουν τις ζωές εκατομμύρια ανθρώπων. Οι περισσότεροι από αυτούς μπορεί να μην αναφερθούν ποτέ σε κάποιο σύγγραμμα ή σε μια μελέτη και η παρουσία τους αποδεικνύεται σε ξεχασμένα κρατικά αρχεία, που μπορεί ποτέ κανείς να μην κάτσει να διαβάσει. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει για επίκεντρο μία γυναίκα από τους «αφανείς», όπως τους χαρακτηρίζει η συγγραφέας, και μελετά την ιστορία μιας πόλης και ενός μέρους της (της Θεσσαλονίκης και των Εβραίων Θεσσαλονικέων) μέσα από το βίο της γυναίκας αυτής. Της Λούνα Ασσαέλ Γκατένιο.

Η έκδοση είναι άριστη, όπως όλες οι εκδόσεις, που έχω δει από τον οίκο Πόλις. Στο εξώφυλλο μια φωτογραφία του Christian Boltanski. Ευανάγνωστο κείμενο, σωστή ταξινόμηση υλικού, κάποιες λίγες φωτογραφίες, που συνοδεύουν το κείμενο. Στο τέλος υπάρχει ένα χρονικό, που ακολουθεί ιστορικά γεγονότα στη Θεσσαλονίκη και στον κόσμο παράλληλα με τη ζωή της Λούνα και οι σημειώσεις του κειμένου, που παίζουν και το ρόλο της βιβλιογραφίας.

Τη συγγραφέα την γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το εξαιρετικό της βιβλίο «Αυτοί που επέζησαν«, το οποίο τιμήθηκε και με κρατικό βραβείο. Αλλά και τη Λούνα την είχαμε δει στη Vivlioniki, στο βιβλίο των Κούνιο-Αμαρίλιο και Ναρ με τις προφορικές μαρτυρίες επιζώντων του Ολοκαυτώματος.

Από τα κεφάλαια του βιβλίου, τα δύο πρώτα τα θεωρώ πρόλογο του βιβλίου («Αφανείς» και «Luna, sos tu?»), ενώ το τελευταίο το θεωρώ επίλογο («Yorando entre mozotros»). Τα υπόλοιπα έχουν για τίτλο τόπους, από τους οποίους πέρασε η Λούνα, τόπους όπου γράφτηκε ιστορία και η Λούνα ήταν εκεί για να την παρακολουθεί, να συμμετέχει σε αυτήν και να είναι μέρος της, αλλά να χάνεται στην ανωνυμία της μάζας, ίσως επειδή ήταν γυναίκα αμόρφωτη και φτωχή.

  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Συνοικισμοί 151, Ρεζή Βαρδάρ, Βαρώνου Χιρς» μιλάει για τη ζωή της Λούνα πριν τον εκτοπισμό του 1943. Οι τοποθεσίες αυτές ήταν γειτονιές της πόλης με Εβραϊκό κυρίως πληθυσμό και η συντριπτική πλειοψηφία των Θεσσαλονικέων σήμερα δεν πρέπει να γνωρίζει πού βρίσκονταν. Η Λούνα γεννιέται στον 151 (το πότε είναι άγνωστο, αφού άλλα λένε τα επίσημα στοιχεία και άλλα η ίδια η Λούνα), μετακομίζει με τον άντρα της στο Ρεζή Βαρδάρ και λίγο πριν βρεθεί στα τρένα για το Άουσβιτς κλείνεται στου Βαρώνου Χιρς μαζί με χιλιάδες άλλους συμπολίτες μας. Η Μπενβενίστε χρησιμοποιεί για αφορμή τις αναφορές αυτές στη ζωή της Λούνα για να περιγράψει τη ζωή, τη δομή και τα χαρακτηριστικά της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας προπολεμικά, από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στον Μεσοπόλεμο και έως το 1943, όταν και έγινε το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για πολλά και ενδιαφέροντα γεγονότα, που συγκλόνισαν την πόλη μας (όπως η Μεγάλη Πυρκαγιά, ο εμπρησμός του Κάμπελ κα), σε μια αφήγηση, που μπορεί μεν να έχει πολλά νούμερα και στατιστικά, αλλά σε γενικές γραμμές είναι εύκολη. Η Μπενβενίστε κάνει λάθος όταν γράφει πως το Κάμπελ βρισκόταν μεταξύ της οδού Παπαναστασίου και του 151, το Κάμπελ βρισκόταν κοντά στην περιοχή, που σήμερα αποκαλούμε Βότση.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Άουσβιτς, 40077» ακολουθεί τη Λούνα στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς. Η Λούνα φεύγει με την πέμπτη αποστολή, στις 27 Μαρτίου του 1943 μαζί με το σύζυγό της. Το 40077 είναι το νούμερο, που της δίνουν στο στρατόπεδο και θα την ακολουθεί για μια ζωή, όχι μόνο στη μνήμη της, αλλά και στο χέρι της. Στο Άουσβιτς θα είναι μία από τις Ελληνίδες, που θα γίνουν πειραματόζωα και θα μείνουν για καιρό στο Μπλοκ 10, γνωστό σήμερα ως τόπο πειραμάτων, που έκαναν οι Γερμανοί σε γυναίκες. Η Μπενβενίστε εδώ ας παρουσιάζει πολλά στοιχεία για αυτό το Μπλοκ και τον τρόπο λειτουργίας του.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Μπέργκεν-Μπέλσεν» μιλάει για τη ζωή της Λούνα στο στρατόπεδο αυτό, όταν οι Γερμανοί άδειασαν το Άουσβιτς στις αρχές του 1945. Εκεί η Λούνα θα μείνει έως τις 15 Απριλίου του 1945, όταν και Βρετανικές δυνάμεις θα απελευθερώσουν τους κρατούμενους.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Συγγρού 37» μας μεταφέρει στο χώρο της σημερινής Συναγωγής Μοναστηριωτών, όπου εγκαταστάθηκαν πολλοί Εβραίοι Θεσσαλονικείς επιζώντες των στρατοπέδων εξόντωσης, οι οποίοι είναι σε άθλια κατάσταση, χωρίς περιουσία, χωρίς δικούς τους ανθρώπους, με έντονες ακόμη τις αναμνήσεις από τα στρατόπεδα. Προσωπικά βρήκα το κεφάλαιο αυτό το πιο ενδιαφέρον. Η Μπενβενίστε μιλάει εδώ για τις πρώτες προσπάθειες για αποκατάσταση αυτού του πλήθους, μέσα σε ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες για την Ελλάδα και την Ισραηλίτικη Κοινότητα της πόλης μας. Γενικά οι περισσότερες μελέτες έχουν επικεντρωθεί γύρω από το Ολοκαύτωμα και λίγα πράγματα έχουν γραφτεί (τουλάχιστον λίγα έχω βρει εγώ) σχετικά με το μετά του Ολοκαυτώματος. Η Λούνα θα μείνει για λίγο μόνο χρονικό διάστημα εκεί.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Παρασκευοπούλου 3: Υπνωτήριο Αλλατίνι» μας μεταφέρει στους χώρους του παλιού ορφανοτροφείου Αλλατίνι, το οποίο υπάρχει ακόμη ως κτίριο, δυστυχώς εγκαταλελειμμένο. Εδώ η Λούνα θα μείνει έως τα τέλη της δεκαετίας του ’60, μαζί με άλλους Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι δεν είχαν κάπου να μείνουν ή δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να βρουν άλλη στέγη. Μιλάμε για μία περίοδο περίπου 15 χρόνων, όπου παρατηρείται σταδιακά μια βελτίωση των συνθηκών ζωής και της οικονομικής κατάστασης των Εβραίων Θεσσαλονικέων, με τη στήριξη τόσο διεθνών οργανισμών, όσο και της Κοινότητας. Και σε αυτό το κεφάλαιο η Μπενβενίστε μας λέει πάρα πολλά πράγματα για την αποκατάσταση των Εβραίων συμπολιτών μας, μέσα από δυσκολίες υλικής και ψυχολογικής φύσεως. Είναι η περίοδος, που πολλοί αποφασίζουν να μεταναστεύσουν σε άλλους τόπους (κυρίως ΗΠΑ και Ισραήλ), καθώς νιώθουν να έχουν κοπεί όλοι οι δεσμοί, που τους κρατούσαν με την πόλη μας.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Σπάρτης 49 και οδός Σαρανταπόρου 19» αναφέρεται σε δύο πολυκατοικίες, στις οποίες έμεινε η Λούνα μετά, που έφυγε από το «υπνωτήριο» Αλλατίνι. Στην πόλη υπάρχει η αντιπαροχή, η ανάπτυξη, οι πολυκατοικίες, η οικονομική κατάσταση βελτιώνεται και η Λούνα μπορεί να πληρώνει ένα μικρό ενοίκιο και να ζει πλέον σε ένα δικό της χώρο. Για να γίνει αυτό πρέπει να περάσουν 25 ολόκληρα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου. Η Μπενβενίστε εδώ περιγράφει τις διάφορες ενέργειες της Κοινότητας για αποκατάσταση των μελών της και τις προσπάθειες των Εβραίων Θεσσαλονικέων να ενταχτούν κι αυτοί σε ένα φυσιολογικό τρόπο ζωής, όσο μπορεί κάτι τέτοιο να είναι εφικτό, κουβαλώντας τις μνήμες του πολέμου ακόμη.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Κίμωνος Βόγα 83: Γηροκομείο Σαούλ Μοδιάνο» μας μεταφέρει χρονικά στο 1982, όταν και η Λούνα έρχεται να μείνει εκεί. Σε έναν χώρο με άτομα, που έχοντας παράλληλες πορείες στη ζωή τους, μπορεί ο ένας να καταλάβει τον άλλον και τα όσα πέρασαν. Η φροντίδα, που θα έχουν αυτοί οι ηλικιωμένοι θα τους βοηθήσει στα δύσκολα χρόνια των γηρατειών.
  • Το τελευταίο κεφάλαιο έχει τίτλο «Σταυρούπολη: Το (νέο) Εβραϊκό Νεκροταφείο», ο τόπος, που θα φιλοξενήσει τη Λούνα μετά το 1998. Συγκινητική η φωτογραφία με τον τάφο της, που υπάρχει στο βιβλίο. Στα 90 περίπου χρόνια της η Λούνα έζησε μοναδικές στιγμές για την πόλη, μεγάλες τραγωδίες, αλλά κατάφερε να σταθεί στα πόδια της και να φτιάξει κάτι, το οποίο μπορεί να μην έμεινε στην Ιστορία, καθώς η τελευταία φύλαγε για τη Λούνα το ρόλο του θεατή. Η Μπενβενίστε εδώ μιλάει για το νεκροταφείο των Εβραίων Θεσσαλονικέων, το οποίο μετά από πολλούς αιώνες καταστράφηκε σε λίγους μήνες κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής.

Η συγγραφέας γνώριζε προσωπικά τη Λούνα. Πηγές της είναι οι προσωπικές μαρτυρίες της Λούνα, βιβλιογραφία ελληνική και ξένη και έρευνα σε αρχεία διαφόρων φορέων. Προσωπικά το κομμάτι, που μιλάει για τα όσα έγιναν μετά το τέλος του πολέμου μου φάνηκε και το πιο ενδιαφέρον, καθώς λίγα πράγματα γνωρίζουμε για το πώς έζησαν μεταπολεμικά οι επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Ο αναγνώστης θα διαβάσει επίσης πολλά πράγματα για τον Εβραϊσμό της πόλης μας προπολεμικά, αλλά και για το Ολοκαύτωμα. Αν θέλει να εμβαθύνει, η βιβλιογραφία, που παρατίθεται θα τον βοηθήσει σε μεγάλο βαθμό.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Τόσο η δομή του, όσο και η γλώσσα και το υλικό του. Η Λούνα δεν έγραψε ιστορία, αλλά την έζησε ως πρωταγωνίστρια, ανώνυμη όπως εκατομμύρια άλλοι. Η Μπενβενίστε δίνει φωνή σε μια γυναίκα και την τοποθετεί στο ιστορικό πλαίσιο, όχι ως ένα στατιστικό νούμερο, αλλά ως έναν άνθρωπο με όνομα και επώνυμο, με ένα νούμερο στο βραχίονά της και πολλές εμπειρίες στο νου της. Η Λούνα είναι ο εκπρόσωπος όλων αυτών των ανθρώπων, που η Ιστορία αδικεί για διάφορους λόγους και δεν τους υπολογίζει. Η Λούνα γίνεται το μέσο για να μελετήσουμε το παρελθόν του τόπου μας για ένα διάστημα ενός αιώνα περίπου. Από τα βιβλία, που πιστεύω έχουν πολλά να πούνε και αξίζει να διαβαστούν και να συζητηθούν.

 

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΕΝΒΕΝΙΣΤΕ, Ρίκα, Συγγραφείς

Γνωστά και άγνωστα γεγονότα από τη δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατοχική Θεσσαλονίκη

img040

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι αντάρτες δεν προσκυνούν

Συγγραφέας: Τάσος Κατσαρός

Έκδοση: Διάδοση (2017)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας ταξιδεύει πίσω στα χρόνια της Κατοχής, κυρίως, σε μια χρονική περίοδο, κατά την οποία η Θεσσαλονίκη βίωσε μερικές από τις χειρότερες μέρες της κατά τον 20ο αιώνα. Αντικείμενο του βιβλίου είναι η παρουσίαση της δράσης του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην πόλη μας, από το 1941 έως το 1944, όπως τουλάχιστον αναφέρει ο υπότιτλος του βιβλίου.

Η έκδοση είναι απλή. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο βιβλίο. Το κείμενο, μου φάνηκε πυκνό και ίσως θα μπορούσε να ταξινομηθεί καλύτερα. Αν και κυκλοφόρησε πρόσφατα, δεν υπάρχει ISBN για τον τίτλο, δεν γνωρίζω τον λόγο. Παρά το γεγονός επίσης, ότι πρόκειται κυρίως για μία βιβλιογραφική ανασκόπηση, δεν υπάρχει κάπου η βιβλιογραφία συγκεντρωμένη (αναφέρονται στο βιβλίο βέβαια κάποιες πηγές), ούτε η προέλευση των φωτογραφιών. Ο τίτλος του βιβλίου δόθηκε από σύνθημα, που είχε γραφτεί σε τοίχο στην Αθήνα.

Τον συγγραφέα τον είχαμε γνωρίσει μέσα από ένα άλλο βιβλίο του σχετικό με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη και τη δίκη των μελών της μεταπολεμικά. Το βιβλίο εκείνο ήταν μια ιδιωτική έκδοση, ποιοτικά χειρότερη από το έργο, το οποίο παρουσιάζεται σήμερα.

Στο βιβλίο περιγράφονται κυρίως οι δράσεις του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη (τόσο μέσα στην πόλη, όσο και στα περίχωρα) κατά την περίοδο της Κατοχής. Κάποια γεγονότα είναι γνωστά, κάποια άλλα όχι και τόσο. Ο συγγραφέας βασίστηκε κυρίως σε αναφορές από άλλα βιβλία καθώς και σε προφορικές μαρτυρίες κάποιων ανθρώπων. Το υλικό είναι μεν πολύ, αλλά όπως είπαμε και προηγουμένως δεν ταξινομήθηκε σωστά. Ακολουθείται γενικά μια χρονολογική σειρά, από την ίδρυση της πρώτης αντιστασιακής ομάδας στη Θεσσαλονίκη, αλλά και στην Ελλάδα γενικότερα, με το όνομα «Ελευθερία», η οποία ιδρύθηκε στις 15 Μαΐου 1941, έως την απελευθέρωση της πόλης και τη Μάχη του Κιλκίς μεταξύ του ΕΛΑΣ και των υπολειμμάτων των Ταγμάτων Ασφαλείας στις 4 Νοεμβρίου 1944. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες, τόσο σε ονόματα, όσο και σε τοποθεσίες. Ενδιαφέρον ιδιαίτερο παρουσιάζει το κεφάλαιο σχετικά με τους Γερμανούς στρατιώτες, οι οποίοι αυτομόλησαν και ενώθηκαν με τις ομάδες των ανταρτών, καθώς και πληροφορίες, που δίνονται για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας και για την οποία σχετικά λίγα πράγματα γνωρίζουμε.

Όπως και στο προηγούμενο βιβλίο του Κατσαρού, το υποκειμενικό στοιχείο στην αφήγηση των γεγονότων είναι ιδιαίτερα έντονο. Κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι πρόκειται για ένα καθαρά προπαγανδιστικό έντυπο βγαλμένο από τις σκοτεινές εποχές του Εμφυλίου Πολέμου. Ο Κατσαρός λίγο-πολύ πιστεύει ότι οι μόνοι, που αντιστάθηκαν κατά την περίοδο της Κατοχής ήταν ο ΕΛΑΣ και η ΟΠΛΑ, των οποίων τα λάθη και τα εγκλήματα τα δικαιολογεί ως άτυχες στιγμές. Γενικά στο βιβλίο υπάρχει προσπάθεια αγιοποίησης κάποιων ανθρώπων, ενώ η αφήγηση σε πολλά σημεία θυμίζει παραμύθι με τον καλό και τον κακό. Κινηματογραφικές είναι πολλές περιγραφές γεγονότων επίσης, ενώ έχει μια τάση να κρίνει άτομα και καταστάσεις, χωρίς καν να είναι σίγουρος ότι κάποιος είναι ένοχος ή όχι. Αυτό άλλωστε φαίνεται και από την τελευταία του παράγραφο στη σελ. 178, όπου αναφέρεται σε πιθανότητα «στατιστικού λάθους» όσον αφορά τα ονόματα και τις πολιτικές ταυτότητες των θυμάτων. Ειδικά για τον ρόλο της ΟΠΛΑ, επηρεασμένος ίσως και από τη συμμετοχή του πατέρα του στην οργάνωση αυτή, την παρουσιάζει ως μια οργάνωση, που μόνο καλό έκανε, δικαιολογώντας όλη τη δολοφονική της δράση. Τέλος η προσπάθεια για παραλληλισμό εκείνης της εποχής με τη σημερινή, προσωπικά μου φάνηκε ατυχέστατη.

Πέρα βέβαια από το προπαγανδιστικό ύφος, που μπορεί κάποιος να βρει στο κείμενο, υπάρχουν αρκετές αναφορές σε ιστορικά γεγονότα, τα οποία ο ιστορικός του μέλλοντος αξίζει να μελετήσει και να τα παρουσιάσει με επιστημονική τεκμηρίωση. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για πολλά πράγματα και μπορεί αυτός να επιλέξει σε ποια από αυτά αξίζει να εμβαθύνει. Συνολικά το βιβλίο έχει ενδιαφέρον και αξίζει να διαβαστεί.

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΤΣΑΡΟΣ, Τάσος, Συγγραφείς

Ένα θεατρικό έργο για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης, τον έρωτα και τη μνήμη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Δεν σε ξέχασα ποτέ

Συγγραφέας: Λέων Ναρ

Έκδοση: Ευρασία (2017)

ISBN: 978-618-5027-73-5

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης έχουν γραφτεί τα τελευταία ειδικά χρόνια πολλές μελέτες, αλλά και λογοτεχνικά κείμενα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα θεατρικό έργο, το οποίο διαδραματίζεται γύρω από το χαμό της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης και ακουμπά κάποια θέματα, που προέκυψαν μετά από αυτόν.

Η έκδοση είναι λιτή και όμορφη. Ωραίο εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες σημειώσεις για την προέλευση και τη μετάφραση των τραγουδιών της παράστασης, τα οποία ο αναγνώστης θα τα βρει στο CD, που συνοδεύει το κείμενο. Το βιβλίο προλογίζουν ο συγγραφέας και οι μουσικοί της παράστασης. Πρόκειται για έργο σε δύο πράξεις.

Η παράσταση ανέβηκε για πρώτη φορά από το ΚΘΒΕ στις 31 Μαρτίου του 2017 στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης (Αίθουσα «Αιμίλιος Ριάδης») σε σκηνοθεσία του Μιχάλη Σιώνα, ενώ τους πρωταγωνιστικούς ρόλους είχαν ο Γιάννης Χαρίσης και η Σοφία Καλεμκερίδου.

Τον συγγραφέα στη Vivlioniki τον γνωρίσαμε μέσα από τρία έργα (μπορείτε να τα δείτε εδώ, εδώ κι εδώ). Στο βιβλίο αυτό όμως αφήνει στην άκρη το ρόλο του μελετητή και ερευνητή και αποκτά αυτόν του θεατρικού συγγραφέα.

Αν εξαιρέσουμε μια σκηνή, όπου συμμετέχουν στο έργο και κάποιοι από τους μουσικούς της παράστασης, το έργο έχει κύριους πρωταγωνιστές τον Ιντό και τη Ζάνα. Ο Ιντό ζει στην Αμερική και είναι ένας πετυχημένος ιδιοκτήτης κινηματογραφικής εταιρείας. Σεφαραδίτικης καταγωγής με τη γιαγιά του να είναι Σαλονικιά, ο Ιντό λαμβάνει ένα email το οποίο τον καλεί σε μια οικογενειακή μάζωξη στη Θεσσαλονίκη, την πόλη καταγωγής του. Με αφορμή την συγκέντρωση αυτή θα βρεθεί με τη γιαγιά του Ζάνα στην πόλη μας. Με τη βοήθεια των μνημών της γιαγιάς του, ο Ιντό θα μάθει πράγματα για το προσωπικό παρελθόν της Ζάνας, για τον μεγάλο της έρωτα, που έμεινε μόνο στις καρδιές των προσώπων (της Ζάνας και του Γκάμπη), για την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας, τα τραγούδια της, αλλά και το χαμό της.

Την παράσταση συνοδεύουν, όπως είπαμε και πριν, 9 τραγούδια, εκ των οποίων πολλοί νομίζω γνωρίζουν το 1ο (Primavera en Salonico) από τη φωνή της Σαβίνας Γιαννάτου, ενώ όλοι γνωρίζουν το 5ο (Missirlu). Τα υπόλοιπα ακόμη και αν δεν είναι γνωστά στον αναγνώστη σίγουρα θα του θυμίσουν ήχους από παλιά Σμυρνέικα τραγούδια, καθώς το ανατολίτικο χρώμα σε αυτά είναι ιδιαίτερα έντονο. Όπως είχε δείξει και ο Αριστομένης Καλυβιώτης στο βιβλίο του για τη μουσική στη Θεσσαλονίκη πριν το 1912, τα Ελληνικά, Σεφαραδίτικα και Τουρκικά τραγούδια είχαν πάρα πολλές ομοιότητες στην μουσική.

Τι είναι αυτό όμως, που η Ζάνα δεν ξέχασε ποτέ; Κυρίως είναι ο μεγάλος της έρωτας, ο Γκάμπη, αλλά παράλληλα η Ζάνα δεν ξέχασε την πόλη μας, τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, τον χαμό τους και όσα έζησαν οι επιζώντες μεταπολεμικά.

Το βιβλίο μου άρεσε, αν και τα θεατρικά έργα αναδεικνύονται πάνω στη σκηνή και όχι στις σελίδες των βιβλίων. Η υπόθεση και ο τρόπος, που ο Ναρ προσεγγίζει το θέμα του έχουν ενδιαφέρον. Δεν ξέρω πριν 30 χρόνια αν θα μπορούσε να ανέβει ένα θεατρικό έργο με θέμα το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης, το γεγονός ότι γράφτηκε και παίχτηκε στις μέρες μας, εμένα με κάνει αισιόδοξο. Και για τα τραγούδια μόνο του CD του βιβλίου αξίζει να αποκτήσετε το έργο αυτό και φυσικά αν παιχτεί ξανά σε κάποιο θέατρο νομίζω ότι αξίζει να το δείτε και στη σκηνή.

 

2 Σχόλια

Filed under ΝΑΡ, Λέων, Συγγραφείς

Ένα «ψυχογραφικό» μυθιστόρημα για την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου

img025

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το χρονικό μιας συνείδησης

Συγγραφέας: Γιάννης Γαλανός

Έκδοση: Μπουκουμάνης (1979)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ακόμη βιβλίο, το οποίο διαδραματίζεται στις μέρες τις Κατοχικές, αλλά και τις πρώτες μετεμφυλιακές, είναι το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή, φέροντας την αισθητική της δεκαετίας του 1970. Η έκδοση, που έχω εγώ είναι του 1979, το βιβλίο πιο εύκολα θα το βρείτε με διαφορετικό σχήμα και από τον εκδοτικό οίκο «Καλύτερη Ζωή» στην τιμή περίπου των €11.  Συμπαθητική έκδοση, αυτή, που έχω εγώ, το χάρτινο εξώφυλλο είναι ντυμένο με πλαστικοποιημένη κουβερτούρα.

Το βιβλίο έχει υπότιτλο «μυθιστορηματική ψυχογραφία» και από ό,τι κατάλαβα πρόκειται για ένα έργο, που συνδυάζει το μυθιστόρημα με την ψυχολογική ανάλυση. Δεν γνωρίζω ποιο από τα δύο είχε για προτεραιότητα ο συγγραφέας, αλλά στη ροή του κειμένου υπάρχει νομίζω εμφανής διαχωρισμός μεταξύ αυτών των δύο, καθώς το πρώτο μέρος είναι πολύ πιο κοντά στη λογοτεχνική πεζογραφία, ενώ το κομμάτι προς το τέλος του βιβλίου προσεγγίζει περισσότερο τον κλάδο της ψυχολογίας.

Ο Γαλανός έζησε στη Θεσσαλονίκη την περίοδο της Κατοχής, συμμετείχε στην αντίσταση και εξορίστηκε στη συνέχεια. Δεν γνωρίζω το κατά πόσο το βιβλίο έχει αυτοβιογραφικά στοιχεία, αλλά δεν γίνεται να μην υπάρχουν τουλάχιστον κάποιες τέτοιες αναφορές. Ο ήρωας επίσης του βιβλίου έχει περίπου την ίδια ηλικία με αυτήν του συγγραφέα κατά την περίοδο της Κατοχής.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου ο Άρης, ένα παιδί στα 15 του περίπου όταν οι Γερμανοί εισέρχονται στη Θεσσαλονίκη. Μέσα στην εφηβεία του θα γνωρίσει την πείνα, τις δυσκολίες, την αντίσταση και πολλά από τα δεινά, που βρήκαν την πόλη μας εκείνη την περίοδο. Θα βιώσει την απελευθέρωση και τις ελπίδες για ένα καλύτερο αύριο, όπως και τις πρώτες μεταπολεμικές ημέρες, με τη διάψευση των προσδοκιών, την εξορία, τον εμφύλιο, για να φτάσει έως τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950, όταν θα έχουν περάσει τα δεινά και θα αναπροσαρμόζει τη ζωή του. Αν και υπάρχουν και άλλοι πρωταγωνιστές, η υπόθεση κυλάει γύρω από τον Άρη, ο οποίος αποτελεί και το αντικείμενο της ψυχογραφικής ανάλυσης των πράξεών του από τον συγγραφέα.

Αν και υπάρχει διαχωρισμός κεφαλαίων στο βιβλίο, εγώ χώρισα το έργο σε δύο κομμάτια:

  • Το πρώτο έχει να κάνει με τις ημέρες, που ο Άρης βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, δηλαδή από τον Απρίλιο του 1941 έως τον Αύγουστο του 1946. Εδώ υπάρχει η περιγραφή πολλών γεγονότων σχετικά με το παρελθόν της πόλης μας. Αξίζει να σημειωθεί η περιγραφή, που κάνει στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων, η οποία αν και εμφανίζει κάποια μυθιστορικά στοιχεία, εν τούτοις είναι σημαντική ως μια από τις σπάνιες λογοτεχνικές αναφορές εκείνη την περίοδο. Επίσης περιγράφει μια αντιστασιακή πρακτική ενημέρωσης των πολιτών στο χώρο εργασίας τους, καθώς και η προσπάθεια, που έκανε πολύς κόσμος, ο οποίος ταξίδευε στην επαρχία για να βρει φαγητό, ανταλλάσσοντας διάφορα είδη για ένα σακί αλεύρι ή καλαμπόκι. Πολύ μικρό το κομμάτι για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας, αλλά με το δικό του ενδιαφέρον κι αυτό. Η Θεσσαλονίκη σε αυτό το μέρος είναι παρούσα με αναφορές σε δρόμους, γειτονιές και τοπογραφικά στοιχεία.
  • Το δεύτερο έχει να κάνει με τις ημέρες στην εξορία και τη θητεία του Άρη στο στρατό προς τα τέλη του Εμφυλίου, αλλά και την επιστροφή του στη Θεσσαλονίκη. Ο πρωταγωνιστής μας υπέγραψε δήλωση αποκηρύξεως, ενώ εξορίστηκε σε δύο νησιά, το ένα είναι η Μακρόνησος, για το άλλο δεν γνωρίζω ποιο μπορεί να είναι. Μπορεί ο Γαλανός επίσης να υπέγραψε στην πραγματικότητα τη δήλωση και να θέλησε να απολογηθεί μέσα από το έργο του, έχοντας ίσως τύψεις ή απλά ήθελε να δικαιολογήσει τη στάση του, αν όντως υπέγραψε.

Προσωπικά το κομμάτι με την ψυχολογική ανάλυση δεν με συγκλόνισε, ίσως γιατί τα ενδιαφέροντά μου δεν είναι σε αυτόν τον τομέα. Χωρίς να είναι ένα αριστούργημα πάντως, το κείμενο κυλάει ξεκούραστα και ειδικά στο κομμάτι, που μιλάει για τα όσα έζησε ο Άρης στη Θεσσαλονίκη μου φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Τα μυθιστορήματα βέβαια δεν είναι ιστορία, άσχετα αν περιέχουν ιστορικά στοιχεία. Το βιβλίο πάντως εμφανίζει ένα ενδιαφέρον και σίγουρα δεν θεωρώ το χρόνο, που ξόδεψα για να το διαβάσω, χαμένο.

Σχολιάστε

Filed under ΓΑΛΑΝΟΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Ένα μυθιστόρημα για τον Μεσοπόλεμο και για την Κατοχή στη Θεσσαλονίκη

img023

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η νύχτα που πέρασε

Συγγραφέας: Διονύσιος Κωστίδης

Έκδοση: Πιτσιλός (1988)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ιστορία της Θεσσαλονίκης στη διάρκεια του Μεσοπολέμου και της Κατοχής έχει εμπνεύσει πάρα πολλούς συγγραφείς. Ήταν τέτοια τα γεγονότα, δυστυχώς τα περισσότερα αρνητικά, που δεν θα μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητα από την πένα των πεζογράφων και των ποιητών. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Χωρίς τίποτα ιδιαίτερο το εξώφυλλο (οι λεκέδες δεν ανήκουν στο πρωτότυπο, αλλά δεν βρήκα καλύτερο αντίτυπο στο παλαιοβιβλιοπωλείο), το κείμενο είναι ευανάγνωστο. Αυτό είναι το πρώτο βιβλίο των εκδόσεων Πιτσιλός, που βλέπουμε στη Vivlioniki, αλλά και το πρώτο έργο του Διονύσιου Κωστίδη.

Το μυθιστόρημα αυτό ξεκινάει χρονικά από το Μεσοπόλεμο, στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και εκτείνεται έως το 1945, λίγο μετά το τέλος της ΕΑΜοκρατίας στη Θεσσαλονίκη. Πρωταγωνιστής κύριος ο Ντίμης (από το Δημήτρης), ένα αγόρι, που μεγαλώνει κάπου στη Δημητρίου Πολιορκητού στην Άνω Πόλη. Μεγαλώνει μαζί με τον πατέρα του και τη μητριά του χωρίς να αισθάνεται καλοδεχούμενος στο σπίτι του. Ευαίσθητος, ντροπαλός και συνεσταλμένος αντιμετωπίζει την εφηβεία με δυσκολία, καθώς πέρα από τις κρίσεις στην οικογένειά του, υπάρχουν προβλήματα στις σχέσεις του με τους φίλους του αλλά και στα ερωτικά του. Μέσα στην περίοδο των πολιτικών αλλαγών βρίσκεται μπλεγμένος και με τους εθνικιστές των ΕΕΕ, αλλά και με τους κομμουνιστές, χωρίς να είναι σίγουρος για τίποτα όμως. Στην περίοδο της Κατοχής θα πιαστεί αιχμάλωτος και θα σταλεί για καταναγκαστική εργασία στη Γερμανία, αλλά θα ελευθερωθεί από Γιουγκοσλάβους αντάρτες και τελικά θα βρεθεί πίσω στην Ελλάδα. Παράλληλα με την ιστορία τη δική του υπάρχουν και κάποιες άλλες, όπως για παράδειγμα της Θάλειας, μιας γειτόνισσας του Ντίμη, της Ιωάννας, κόρης της Θάλειας, που ερωτεύεται έναν κομμουνιστή αντάρτη, του Ντίνου, γείτονα και φίλου του Ντίμη, που θα μπλεχτεί με την ΕΕΕ και τα Τάγματα Ασφαλείας κα. Παράλληλα με όλα αυτά υπάρχει και ο αγνός και ανεκπλήρωτος έρωτας του Ντίμη για την Ηλέκτρα, την αδελφή του Ντίνου.

Η υπόθεση εξελίσσεται σε μικρά κεφάλαια, που κάνουν την ανάγνωση ιδιαίτερα εύκολη. Αυτό ίσως είναι και ένα από τα ελάχιστα θετικά του βιβλίου, καθώς η συνολική μου εντύπωση για αυτό είναι μάλλον αρνητική. Ο Κωστίδης έχει μια βασική ιδέα στο μυαλό του, αλλά δεν καταφέρνει να την αναπτύξει όπως θα έπρεπε. Οι χαρακτήρες του μοιάζουν μισοί, δεν έχουν δομηθεί σωστά και υπάρχουν πολλά κενά στην εξέλιξή τους. Ναι μεν μιλάμε για μυθιστόρημα, αλλά από τη στιγμή, που αυτό αποτελεί μέρος του ιστορικού χρόνου, θα έπρεπε να μην υπάρχουν τα κενά, που εμφανίζονται στο βιβλίο. Για μένα δεν γίνεται να γράφει κάποιος μυθιστόρημα για τη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και να λείπει από αυτό ο Μάης του 1936 ή να μιλάει κάποιος για την Κατοχή και να μην αναφέρει ούτε κουβέντα για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της πόλης. Μου κάνει επίσης θλιβερή εντύπωση το χρονικό άλμα, που κάνει ο συγγραφέας όταν ο Ντίμης συλλαμβάνεται και τον πάνε στις φυλακές του στρατοπέδου «Παύλος Μελάς», όπου όλο το 1942 περνάει σε μια σειρά. Αποτυχημένη βρίσκω επίσης την προσπάθειά του να κρατήσει ίσες αποστάσεις μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς. Γενικά αν κάποιος οφείλει να βρίσκει μια ισορροπία μεταξύ μύθου και ιστορίας, πιστεύω ότι ο Κωστίδης την έχει χάσει.

Η Θεσσαλονίκη είναι πρωταγωνίστρια στο βιβλίο με πολλές αναφορές σε τοποθεσίες της πόλης, κυρίως δρόμους και περιοχές. Δεν γίνεται όμως αισθητή η παρουσία της, καθώς οι αναφορές σε τοπογραφικά στοιχεία δεν αρκούν για να δώσουν τη δυναμική της πόλης, αλλά ούτε και την ιστορία της.

Προσωπικά το βιβλίο δεν μου άρεσε. Ούτε σαν μυθιστόρημα, ούτε σαν ιστορία. Με τόσο υλικό, που έχει δώσει αυτή η πόλη στους συγγραφείς, θεωρώ ότι ο Κωστίδης δεν το εκμεταλλεύτηκε όπως θα έπρεπε. Θα μπορούσα να δεχτώ το να μπαίνει η ιστορία σε δεύτερο ρόλο αν το μυθιστόρημα ήταν κάτι το ξεχωριστό ή θα μπορούσα να διαβάσω το βιβλίο πιο ευχάριστα αν επέλεγε να μην τοποθετήσει τη δράση στην πόλη μας. Δεν θα συμβούλευα σε κάποιον να το διαβάσει, νομίζω το βιβλίο θα είχε ενδιαφέρον μόνο για κάποιον, που συλλέγει βιβλία για την πόλη μας.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΩΣΤΙΔΗΣ, Διονύσιος, Συγγραφείς

Οι αναμνήσεις ενός Θεσσαλονικέα Sonderkommando από τα κολαστήρια του Μπίρκεναου

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Από την Ελλάδα στο Μπίρκεναου

Συγγραφέας: Λεών Κοέν

Έκδοση: Κυαναυγή (2017)

ISBN: 978-618-82909-4-5

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι μία ακόμη μαρτυρία επιζώντα από τα στρατόπεδα εξόντωσης των Ναζί. Πρόκειται για έναν Εβραίο Θεσσαλονικέα, ο οποίος έζησε από πρώτο χέρι τη βία και τη φρικαλεότητα του Άουσβιτς και μάλιστα από την χειρότερη θέση, αυτή του Sonderkommando.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Συμπαθητικό εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποια γράμματα του συγγραφέα προς τον γιο του. Το πρωτότυπο ήταν γραμμένο στα αγγλικά και είχε τίτλο «From Greece to Birkenau: The Crematoria Workers’ Uprising» και είχε κυκλοφορήσει το 1996 στο Τελ Αβίβ. Μετάφραση έκανε η Γαρυφαλιά Μίχα. Η Κυαναυγή είναι ένας νέος εκδοτικός οίκος και αυτό είναι το πρώτο τους βιβλίο, που παρουσιάζεται στη Vivlioniki.

Πριν την αφήγηση του Κοέν υπάρχουν δύο κείμενα, ένα του γιου του συγγραφέα, Ζαν Κοέν, ο οποίος προλογίζει την ελληνική έκδοση και ένα της κόρης του συγγραφέα, της Λίλη Έις Περαχιά, η οποία προλόγιζε την αρχική έκδοση. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Λεών Κοέν δεν είδε καμία από τις δύο εκδόσεις, καθώς πέθανε το 1989.

Ο Κοέν πριν ξεκινήσει την αφήγησή του έχει γράψει μια εισαγωγή στην οποία εξηγεί τους λόγους για τους οποίους έγραψε το βιβλίο αυτό. Πέρα από την ανάγκη να μάθει ο κόσμος τι ήταν τα στρατόπεδα εξόντωσης και να μην περάσει ποτέ η ανθρωπότητα ξανά αυτές τις στιγμές, ο Κοέν γράφει πως θέλει να μάθει ο κόσμος τα γεγονότα της εξέγερσης στο Άουσβιτς, στην οποία εξέγερση ρόλο σημαντικό είχαν παίξει οι Έλληνες Εβραίοι. Αν σκεφτεί κανείς ότι το βιβλίο κυκλοφόρησε αρχικά στα αγγλικά, ευνόητο είναι το πόσο σημαντική είναι η αφήγησή του, καθώς ο περισσότερος κόσμος πιθανότατα αγνοούσε την ύπαρξη του γεγονότος καθώς και τους υπευθύνους της εξέγερσης.

Το κυρίως μέρος της αφήγησης χωρίζεται σε δύο μέρη:

  • Στο πρώτο μέρος ο Κοέν περιγράφει τα όσα έζησε σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα μετά το τέλος του Ελληνο-Ιταλικού πολέμου. Ο Κοέν υπηρέτησε στον Ελληνικό στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής θα φύγει στην Αθήνα μαζί με τη γυναίκα του και τα πεθερικά του κι εκεί θα κρυφτεί μέχρι τη μέρα, που μετά από προδοσία θα συλληφθεί και θα σταλεί στο στρατόπεδο στο Χαϊδάρι, από όπου το 1944 τον στέλνουν, μαζί με τους Εβραίους της Αθήνας, των Ιωαννίνων και άλλων περιοχών, στο Άουσβιτς. Η αφήγηση εδώ είναι αρκετά ζωντανή και χαρακτηρίζεται σε κάποια σημεία και από χιούμορ. Αξιομνημόνευτη η ειλικρίνεια του Κοέν, αφού δεν κρύβει το γεγονός ότι ο μπατζανάκης του ήταν στην Εβραϊκή πολιτοφυλακή, που είχαν σχηματίσει οι Γερμανοί, ώστε να ελέγχεται ο Εβραϊκός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης. Μιλάει επίσης και για τους προδότες Εβραίους, οι οποίοι συνεργάστηκαν με τον κατακτητή και συνετέλεσαν στη σύλληψη πολλών Εβραίων, τόσο στη Θεσσαλονίκη, όσο κυρίως στην Αθήνα. Ξεχωριστή μνεία έχει για τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη, έναν αντάρτη, ο οποίος βρισκόταν στο Χαϊδάρι και βοήθησε όσο μπορούσε τους Εβραίους κρατούμενους. Ο Σουκατζίδης εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, ενώ είχε τη δυνατότητα να σωθεί. Υπάρχουν κάποιες ανακρίβειες στη χρονολογική σειρά κάποιων γεγονότων, που αναφέρει ο Κοέν, αλλά είναι ήσσονος σημασίας.
  • Στο δεύτερο μέρος ο Κοέν περιγράφει το ταξίδι του από την Ελλάδα προς το Άουσβιτς και τα όσα έζησε στο Μπίρκεναου ως μέλος των Sonderkommando. Είναι η τρίτη διήγηση επιζώντα αυτής της ομάδας εργατών στα στρατόπεδα εξόντωσης μετά από αυτήν του Μαρσέλ Νατζαρί και του Σολομών Βενέτσια. Τα Sonderkommando ήταν ίσως το χειρότερο «επάγγελμα», που θα μπορούσε να κάνει κάποιος στα στρατόπεδα εξόντωσης, καθώς δουλειά τους ήταν να «διεκπεραιώνουν» τον θάνατο των Εβραίων, αφού εργάζονταν στα κρεματόρια και τους φούρνους. Ο Κοέν πέρασε από πολλά πόστα, μέχρι και τον «οδοντίατρο» έκανε, αφαιρώντας χρυσές στεφάνες και γέφυρες από τα στόματα των νεκρών Εβραίων. Μεγάλο μέρος της αφήγησής του αφιερώνεται στην εξέγερση, που έγινε στα κρεματόρια και στην ανατίναξη του κρεματορίου 4 (το 3 αναφέρει ο Κοέν ότι ανατινάχτηκε, αλλά κάνει λάθος). Ένα ενδιαφέρον κομμάτι των όσων γράφει ο συγγραφέας είναι η αντιπάθεια, που έτρεφαν για τους Σεφαραδίτες οι Εβραίοι της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης. Μιλάει επίσης ο Κοέν και για την εξόντωση των Τσιγγάνων στο Άουσβιτς. Υπάρχουν κάποιες ασάφειες και κάποια λάθη, τα οποία όμως δικαιολογούνται από το γεγονός ότι ο Κοέν έγραψε το βιβλίο του σε μεγάλη ηλικία και αρκετά χρόνια μετά τα γεγονότα. Και σε αυτό το βιβλίο πάντως περιγράφονται ρεαλιστικά οι φρικαλεότητες, που συνέβησαν στα στρατόπεδα εξόντωσης. Αν και ο Κοέν πήγε μετά το Μπίρκεναου και σε άλλα στρατόπεδα, η διήγησή του σταματάει στην αναχώρησή του από το Άουσβιτς.

Ο Κοέν, όπως και άλλα μέλη των Sonderkommando, είχε τύχει της καχυποψίας των άλλων Εβραίων, καθώς όσοι δούλεψαν σε αυτό το πόστο είχε θεωρηθεί ότι συνεργάζονταν με τους Γερμανούς. Επίσης ο Κοέν έχει την άποψη ότι ο Κόρετς ήταν προδότης και ότι αυτός ευθύνονταν για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, κάτι, που συμμερίζονται και άλλοι επιζώντες Εβραίοι Θεσσαλονικείς, αλλά είναι άδικο, καθώς μπορεί ο Κόρετς να έχει ευθύνες μεν, αλλά δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία για μια τόσο βαριά κατηγορία.

Το βιβλίο το βρήκα ενδιαφέρον, όπως και κάθε μαρτυρία Εβραίου Θεσσαλονικέα, που βγήκε ζωντανός από το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης. Ειδικά επειδή πρόκειται για μαρτυρία ενός Sonderkommando, η μαρτυρία του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία όσων πέρασαν από εκεί θανατώθηκε, ώστε να μην υπάρχουν μαρτυρίες του τι γινόταν. Μετά τον πόλεμο ο Κοέν έφυγε από την Ελλάδα και πέθανε στο Ισραήλ, αισθανόταν όμως Έλληνας και ήταν περήφανος κιόλας για αυτήν την καταγωγή του. Αξίζει πιστεύω να διαβαστεί το βιβλίο αυτό.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΕΝ, Λεών, Συγγραφείς