Tag Archives: Κατοχή

Αναμνήσεις από μια Θεσσαλονίκη, που έφυγε

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κάποτε στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Στράτος Σιμιτζής

Έκδοση: University Studio Press (2007)

ISBN: 978-960-12-1012-4

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ιστορία της Θεσσαλονίκης δεν είναι μόνο τα μεγάλα γεγονότα, τα οποία συνέβησαν στην πόλη. Σίγουρα αυτά θα είναι τα πιο γνωστά, τα πιο μελετημένα και θα ελκύουν τους ερευνητές για να τα εξετάσουν. Παράλληλα όμως με αυτά, υπάρχουν πάρα πολλές μικρές ιστορίες, άνθρωποι και περιστατικά, που δίνουν στην πόλη κομμάτι από τη φυσιογνωμία της, βιώνουν τις αλλαγές του χρόνου, επηρεάζονται αλλά και (σπανιότερα) επηρεάζουν την ιστορική αφήγηση. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης επικεντρώνεται σε πρόσωπα και γεγονότα της πόλης, που ήταν κομμάτι της καθημερινότητας της Θεσσαλονίκης, μέσα από τις αναμνήσεις του Στράτου Σιμιτζή.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Μου άρεσε το κολάζ στο εξώφυλλο. Πολλές φωτογραφίες συνοδεύουν το κείμενο, όλες ασπρόμαυρες. Έγινε σωστή ταξινόμηση του υλικού, με αποτέλεσμα το βιβλίο να διαβάζεται εύκολα και ξεκούραστα. Το έργο κυκλοφόρησε αρχικά το 2001, αλλά στα βιβλιοπωλεία θα βρείτε την ανατύπωση του 2007.

Ο Σιμιτζής δεν είναι λογοτέχνης ή ιστορικός. Ανήκει μαζί με τους Ζησιάδη, Τομανά, Σταμπουλή, Περπερή, Καριπίδη και πολλούς άλλους, που δεν μου έρχονται άμεσα στο νου, σε μια κατηγορία συγγραφέων, οι οποίοι κατέγραψαν το παρελθόν της πόλης ή στοιχεία αυτού, μέσα από τα προσωπικά τους βιώματα. Τα βιβλία αυτού του είδους έχουν μεγάλη αξία, καθώς διέσωσαν πολλές μικρές ψηφίδες της κοινωνικής και οικονομικής διαστρωμάτωσης της Θεσσαλονίκης, ενώ προσέφεραν σημαντικά στοιχεία στην τοπογραφία της πόλης μας. Πρόκειται για έργα, τα οποία δεν είναι ιστορικές μελέτες, αλλά οι ιστορικοί μπορούν να τα χρησιμοποιούν για αναζήτηση υλικού και εύρεση πληροφοριών.

Ο Σιμιτζής γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και μεγάλωσε στο κέντρο της. Αρχικά έμενε σε πολυκατοικία επί της Δεσπεραί και στη συνέχεια σε πολυκατοικία της Στρατηγού Καλλάρη. Χρονικά κινείται από τα χρόνια της Κατοχής έως και τη δεκαετία του ’50, στα νεανικά και εφηβικά του χρόνια δηλαδή, χωρίς όμως να υπάρχει αυστηρότητα τήρησης αυτού του χρονικού πλαισίου, μοιραία γίνονται αναφορές στο πριν, αλλά και στο σήμερα. Οι μνήμες αυτής της ηλικίας είναι, που μένουν σε έναν άνθρωπο πιο έντονα και ο Σιμιτζής είχε την «τύχη» να μεγαλώσει σε μια ιστορική περίοδο με μεγάλες αλλαγές, δυστυχίες, πολέμους, καταστροφές, αλλά και αισιοδοξία για ένα καλύτερο αύριο. Οι άνθρωποι και η πόλη, που περιγράφει δεν έχουν σχέση με το σήμερα και είναι πραγματικά περίεργο, καθώς χρονικά απέχουμε λίγα χρόνια. Το αποτύπωμα όμως αυτών των χρόνων έχει μείνει και πολλές φορές βλέπουμε στην καθημερινότητά μας κομμάτια, που συνδέουν το σήμερα με το χθες.

Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου βασίζεται σε προσωπικές εμπειρίες του συγγραφέα. Σίγουρα θα έχει γίνει και κάποιου είδους έρευνα, αλλά από το λόγο και το ύφος του βιβλίου φαίνεται πως πρόκειται για μία εξομολόγηση ή καλύτερα για μια εξιστόρηση, που θα έκανε ένας ηλικιωμένος σε κάποιον νεώτερο. Η νοσταλγία είναι ιδιαίτερα έντονη, όπως άλλωστε στα περισσότερα κείμενα, όπου ο συγγραφέας καταφεύγει στις μνήμες των νεανικών και εφηβικών του χρόνων.

Το υλικό του βιβλίου ταξινομείται σε 18 κεφάλαια, στα οποία περιγράφονται γνωστές και άγνωστες πτυχές του κόσμου της Θεσσαλονίκης. Τα πρώτα 7 κεφάλαια θα τα έλεγα πιο αυτοβιογραφικά, καθώς ο Σιμιτζής μιλάει για τις γειτονιές, που μεγάλωσε, το δημοτικό σχολείο στο οποίο πήγαινε (1ο Δημοτικό Α’ Περιφέρειας, γνωστό και ως «Γρηγορίου» από το όνομα του διευθυντή του), το Κολέγιο Ανατόλια στο οποίο έκανε γυμνάσιο και λύκειο (φαντάζομαι το εξατάξιο, που λέγανε παλιά) και τις αναμνήσεις του από τον προσκοπισμό. Το 8ο κεφάλαιο δίνει πολλές πληροφορίες για τα καραβάκια, που μετέφεραν παλαιότερα τον κόσμο στις παραλίες της Περαίας και της Αγίας Τριάδας. Εξαιρετικό το 9ο κεφάλαιο, στο οποίο ο συγγραφέας θυμάται δύο από τους πιο γνωστούς τόπους μάζωξης της εποχής, την «Εκάλη» και την «Πεταλούδα». Ξεχώρισα επίσης το 12ο κεφάλαιο, που είναι αφιερωμένο στο τραμ της πόλης, το 13ο, που μιλάει για τον θρύλο του Φλόκα, το 14ο, που αναφέρεται στο μοναδικό restaurant Όλυμπος-Νάουσα, το 16ο, που μιλάει για το καφέ-Ντορέ. Ενδιαφέρον έχουν όμως και τα δύο τελευταία κεφάλαια του βιβλίου, που είναι αφιερωμένα σε δύο προσωπικότητες του αθλητισμού στην πόλη, τον Συμεών Μαυροσκούφη (από τους πρωτοπόρους γυμναστές στην πόλη μας) και τον Κώστα Περλάτο (σπουδαίος δάσκαλος της πυγμαχίας στη Θεσσαλονίκη).

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Μπορεί αρκετά από τα πράγματα, που αναφέρονται να τα γνώριζα εξαιτίας της ενασχόλησής μου με τα βιβλία για την πόλη μας, αλλά υπάρχουν και πολλά, που έμαθα από τα κείμενα του Σιμιτζή (πχ δεν γνώριζα τίποτα για τον Περλάτο, ούτε ήξερα πολλές λεπτομέρειες για τα καραβάκια). Τον τελευταίο καιρό, που μεγαλώνει το ενδιαφέρον των Θεσσαλονικέων για την πόλη τους και την ιστορία τους, νομίζω ότι το βιβλίο αυτό αποτελεί μια πολύ καλή αρχή για να ξεκινήσει κάποιος από κάπου να μαθαίνει πράγματα. Σίγουρα θα συγκινήσει ιδιαίτερα παλιούς Θεσσαλονικείς, που έζησαν και γνώρισαν όσα περιγράφονται στις σελίδες, αλλά πιστεύω ότι είναι ένα χρήσιμο έργο και για τους νεότερους.

Advertisements

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΣΙΜΙΤΖΗΣ, Στράτος

Η φωνή των αφανών μαρτύρων της Ιστορίας

img041

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Λούνα

Συγγραφέας: Ρίκα Μπενβενίστε

Έκδοση: Πόλις (2017)

ISBN: 978-960-435-586-0

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα ιστορικά γεγονότα, αν και συνήθως αποτελούν αποφάσεις μιας μειοψηφίας, μπορούν να επηρεάσουν τις ζωές εκατομμύρια ανθρώπων. Οι περισσότεροι από αυτούς μπορεί να μην αναφερθούν ποτέ σε κάποιο σύγγραμμα ή σε μια μελέτη και η παρουσία τους αποδεικνύεται σε ξεχασμένα κρατικά αρχεία, που μπορεί ποτέ κανείς να μην κάτσει να διαβάσει. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει για επίκεντρο μία γυναίκα από τους «αφανείς», όπως τους χαρακτηρίζει η συγγραφέας, και μελετά την ιστορία μιας πόλης και ενός μέρους της (της Θεσσαλονίκης και των Εβραίων Θεσσαλονικέων) μέσα από το βίο της γυναίκας αυτής. Της Λούνα Ασσαέλ Γκατένιο.

Η έκδοση είναι άριστη, όπως όλες οι εκδόσεις, που έχω δει από τον οίκο Πόλις. Στο εξώφυλλο μια φωτογραφία του Christian Boltanski. Ευανάγνωστο κείμενο, σωστή ταξινόμηση υλικού, κάποιες λίγες φωτογραφίες, που συνοδεύουν το κείμενο. Στο τέλος υπάρχει ένα χρονικό, που ακολουθεί ιστορικά γεγονότα στη Θεσσαλονίκη και στον κόσμο παράλληλα με τη ζωή της Λούνα και οι σημειώσεις του κειμένου, που παίζουν και το ρόλο της βιβλιογραφίας.

Τη συγγραφέα την γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το εξαιρετικό της βιβλίο «Αυτοί που επέζησαν«, το οποίο τιμήθηκε και με κρατικό βραβείο. Αλλά και τη Λούνα την είχαμε δει στη Vivlioniki, στο βιβλίο των Κούνιο-Αμαρίλιο και Ναρ με τις προφορικές μαρτυρίες επιζώντων του Ολοκαυτώματος.

Από τα κεφάλαια του βιβλίου, τα δύο πρώτα τα θεωρώ πρόλογο του βιβλίου («Αφανείς» και «Luna, sos tu?»), ενώ το τελευταίο το θεωρώ επίλογο («Yorando entre mozotros»). Τα υπόλοιπα έχουν για τίτλο τόπους, από τους οποίους πέρασε η Λούνα, τόπους όπου γράφτηκε ιστορία και η Λούνα ήταν εκεί για να την παρακολουθεί, να συμμετέχει σε αυτήν και να είναι μέρος της, αλλά να χάνεται στην ανωνυμία της μάζας, ίσως επειδή ήταν γυναίκα αμόρφωτη και φτωχή.

  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Συνοικισμοί 151, Ρεζή Βαρδάρ, Βαρώνου Χιρς» μιλάει για τη ζωή της Λούνα πριν τον εκτοπισμό του 1943. Οι τοποθεσίες αυτές ήταν γειτονιές της πόλης με Εβραϊκό κυρίως πληθυσμό και η συντριπτική πλειοψηφία των Θεσσαλονικέων σήμερα δεν πρέπει να γνωρίζει πού βρίσκονταν. Η Λούνα γεννιέται στον 151 (το πότε είναι άγνωστο, αφού άλλα λένε τα επίσημα στοιχεία και άλλα η ίδια η Λούνα), μετακομίζει με τον άντρα της στο Ρεζή Βαρδάρ και λίγο πριν βρεθεί στα τρένα για το Άουσβιτς κλείνεται στου Βαρώνου Χιρς μαζί με χιλιάδες άλλους συμπολίτες μας. Η Μπενβενίστε χρησιμοποιεί για αφορμή τις αναφορές αυτές στη ζωή της Λούνα για να περιγράψει τη ζωή, τη δομή και τα χαρακτηριστικά της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας προπολεμικά, από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στον Μεσοπόλεμο και έως το 1943, όταν και έγινε το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για πολλά και ενδιαφέροντα γεγονότα, που συγκλόνισαν την πόλη μας (όπως η Μεγάλη Πυρκαγιά, ο εμπρησμός του Κάμπελ κα), σε μια αφήγηση, που μπορεί μεν να έχει πολλά νούμερα και στατιστικά, αλλά σε γενικές γραμμές είναι εύκολη. Η Μπενβενίστε κάνει λάθος όταν γράφει πως το Κάμπελ βρισκόταν μεταξύ της οδού Παπαναστασίου και του 151, το Κάμπελ βρισκόταν κοντά στην περιοχή, που σήμερα αποκαλούμε Βότση.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Άουσβιτς, 40077» ακολουθεί τη Λούνα στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς. Η Λούνα φεύγει με την πέμπτη αποστολή, στις 27 Μαρτίου του 1943 μαζί με το σύζυγό της. Το 40077 είναι το νούμερο, που της δίνουν στο στρατόπεδο και θα την ακολουθεί για μια ζωή, όχι μόνο στη μνήμη της, αλλά και στο χέρι της. Στο Άουσβιτς θα είναι μία από τις Ελληνίδες, που θα γίνουν πειραματόζωα και θα μείνουν για καιρό στο Μπλοκ 10, γνωστό σήμερα ως τόπο πειραμάτων, που έκαναν οι Γερμανοί σε γυναίκες. Η Μπενβενίστε εδώ ας παρουσιάζει πολλά στοιχεία για αυτό το Μπλοκ και τον τρόπο λειτουργίας του.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Μπέργκεν-Μπέλσεν» μιλάει για τη ζωή της Λούνα στο στρατόπεδο αυτό, όταν οι Γερμανοί άδειασαν το Άουσβιτς στις αρχές του 1945. Εκεί η Λούνα θα μείνει έως τις 15 Απριλίου του 1945, όταν και Βρετανικές δυνάμεις θα απελευθερώσουν τους κρατούμενους.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Συγγρού 37» μας μεταφέρει στο χώρο της σημερινής Συναγωγής Μοναστηριωτών, όπου εγκαταστάθηκαν πολλοί Εβραίοι Θεσσαλονικείς επιζώντες των στρατοπέδων εξόντωσης, οι οποίοι είναι σε άθλια κατάσταση, χωρίς περιουσία, χωρίς δικούς τους ανθρώπους, με έντονες ακόμη τις αναμνήσεις από τα στρατόπεδα. Προσωπικά βρήκα το κεφάλαιο αυτό το πιο ενδιαφέρον. Η Μπενβενίστε μιλάει εδώ για τις πρώτες προσπάθειες για αποκατάσταση αυτού του πλήθους, μέσα σε ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες για την Ελλάδα και την Ισραηλίτικη Κοινότητα της πόλης μας. Γενικά οι περισσότερες μελέτες έχουν επικεντρωθεί γύρω από το Ολοκαύτωμα και λίγα πράγματα έχουν γραφτεί (τουλάχιστον λίγα έχω βρει εγώ) σχετικά με το μετά του Ολοκαυτώματος. Η Λούνα θα μείνει για λίγο μόνο χρονικό διάστημα εκεί.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Παρασκευοπούλου 3: Υπνωτήριο Αλλατίνι» μας μεταφέρει στους χώρους του παλιού ορφανοτροφείου Αλλατίνι, το οποίο υπάρχει ακόμη ως κτίριο, δυστυχώς εγκαταλελειμμένο. Εδώ η Λούνα θα μείνει έως τα τέλη της δεκαετίας του ’60, μαζί με άλλους Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι δεν είχαν κάπου να μείνουν ή δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να βρουν άλλη στέγη. Μιλάμε για μία περίοδο περίπου 15 χρόνων, όπου παρατηρείται σταδιακά μια βελτίωση των συνθηκών ζωής και της οικονομικής κατάστασης των Εβραίων Θεσσαλονικέων, με τη στήριξη τόσο διεθνών οργανισμών, όσο και της Κοινότητας. Και σε αυτό το κεφάλαιο η Μπενβενίστε μας λέει πάρα πολλά πράγματα για την αποκατάσταση των Εβραίων συμπολιτών μας, μέσα από δυσκολίες υλικής και ψυχολογικής φύσεως. Είναι η περίοδος, που πολλοί αποφασίζουν να μεταναστεύσουν σε άλλους τόπους (κυρίως ΗΠΑ και Ισραήλ), καθώς νιώθουν να έχουν κοπεί όλοι οι δεσμοί, που τους κρατούσαν με την πόλη μας.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Σπάρτης 49 και οδός Σαρανταπόρου 19» αναφέρεται σε δύο πολυκατοικίες, στις οποίες έμεινε η Λούνα μετά, που έφυγε από το «υπνωτήριο» Αλλατίνι. Στην πόλη υπάρχει η αντιπαροχή, η ανάπτυξη, οι πολυκατοικίες, η οικονομική κατάσταση βελτιώνεται και η Λούνα μπορεί να πληρώνει ένα μικρό ενοίκιο και να ζει πλέον σε ένα δικό της χώρο. Για να γίνει αυτό πρέπει να περάσουν 25 ολόκληρα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου. Η Μπενβενίστε εδώ περιγράφει τις διάφορες ενέργειες της Κοινότητας για αποκατάσταση των μελών της και τις προσπάθειες των Εβραίων Θεσσαλονικέων να ενταχτούν κι αυτοί σε ένα φυσιολογικό τρόπο ζωής, όσο μπορεί κάτι τέτοιο να είναι εφικτό, κουβαλώντας τις μνήμες του πολέμου ακόμη.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Κίμωνος Βόγα 83: Γηροκομείο Σαούλ Μοδιάνο» μας μεταφέρει χρονικά στο 1982, όταν και η Λούνα έρχεται να μείνει εκεί. Σε έναν χώρο με άτομα, που έχοντας παράλληλες πορείες στη ζωή τους, μπορεί ο ένας να καταλάβει τον άλλον και τα όσα πέρασαν. Η φροντίδα, που θα έχουν αυτοί οι ηλικιωμένοι θα τους βοηθήσει στα δύσκολα χρόνια των γηρατειών.
  • Το τελευταίο κεφάλαιο έχει τίτλο «Σταυρούπολη: Το (νέο) Εβραϊκό Νεκροταφείο», ο τόπος, που θα φιλοξενήσει τη Λούνα μετά το 1998. Συγκινητική η φωτογραφία με τον τάφο της, που υπάρχει στο βιβλίο. Στα 90 περίπου χρόνια της η Λούνα έζησε μοναδικές στιγμές για την πόλη, μεγάλες τραγωδίες, αλλά κατάφερε να σταθεί στα πόδια της και να φτιάξει κάτι, το οποίο μπορεί να μην έμεινε στην Ιστορία, καθώς η τελευταία φύλαγε για τη Λούνα το ρόλο του θεατή. Η Μπενβενίστε εδώ μιλάει για το νεκροταφείο των Εβραίων Θεσσαλονικέων, το οποίο μετά από πολλούς αιώνες καταστράφηκε σε λίγους μήνες κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής.

Η συγγραφέας γνώριζε προσωπικά τη Λούνα. Πηγές της είναι οι προσωπικές μαρτυρίες της Λούνα, βιβλιογραφία ελληνική και ξένη και έρευνα σε αρχεία διαφόρων φορέων. Προσωπικά το κομμάτι, που μιλάει για τα όσα έγιναν μετά το τέλος του πολέμου μου φάνηκε και το πιο ενδιαφέρον, καθώς λίγα πράγματα γνωρίζουμε για το πώς έζησαν μεταπολεμικά οι επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Ο αναγνώστης θα διαβάσει επίσης πολλά πράγματα για τον Εβραϊσμό της πόλης μας προπολεμικά, αλλά και για το Ολοκαύτωμα. Αν θέλει να εμβαθύνει, η βιβλιογραφία, που παρατίθεται θα τον βοηθήσει σε μεγάλο βαθμό.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Τόσο η δομή του, όσο και η γλώσσα και το υλικό του. Η Λούνα δεν έγραψε ιστορία, αλλά την έζησε ως πρωταγωνίστρια, ανώνυμη όπως εκατομμύρια άλλοι. Η Μπενβενίστε δίνει φωνή σε μια γυναίκα και την τοποθετεί στο ιστορικό πλαίσιο, όχι ως ένα στατιστικό νούμερο, αλλά ως έναν άνθρωπο με όνομα και επώνυμο, με ένα νούμερο στο βραχίονά της και πολλές εμπειρίες στο νου της. Η Λούνα είναι ο εκπρόσωπος όλων αυτών των ανθρώπων, που η Ιστορία αδικεί για διάφορους λόγους και δεν τους υπολογίζει. Η Λούνα γίνεται το μέσο για να μελετήσουμε το παρελθόν του τόπου μας για ένα διάστημα ενός αιώνα περίπου. Από τα βιβλία, που πιστεύω έχουν πολλά να πούνε και αξίζει να διαβαστούν και να συζητηθούν.

 

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΕΝΒΕΝΙΣΤΕ, Ρίκα, Συγγραφείς

Γνωστά και άγνωστα γεγονότα από τη δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατοχική Θεσσαλονίκη

img040

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι αντάρτες δεν προσκυνούν

Συγγραφέας: Τάσος Κατσαρός

Έκδοση: Διάδοση (2017)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας ταξιδεύει πίσω στα χρόνια της Κατοχής, κυρίως, σε μια χρονική περίοδο, κατά την οποία η Θεσσαλονίκη βίωσε μερικές από τις χειρότερες μέρες της κατά τον 20ο αιώνα. Αντικείμενο του βιβλίου είναι η παρουσίαση της δράσης του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην πόλη μας, από το 1941 έως το 1944, όπως τουλάχιστον αναφέρει ο υπότιτλος του βιβλίου.

Η έκδοση είναι απλή. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο βιβλίο. Το κείμενο, μου φάνηκε πυκνό και ίσως θα μπορούσε να ταξινομηθεί καλύτερα. Αν και κυκλοφόρησε πρόσφατα, δεν υπάρχει ISBN για τον τίτλο, δεν γνωρίζω τον λόγο. Παρά το γεγονός επίσης, ότι πρόκειται κυρίως για μία βιβλιογραφική ανασκόπηση, δεν υπάρχει κάπου η βιβλιογραφία συγκεντρωμένη (αναφέρονται στο βιβλίο βέβαια κάποιες πηγές), ούτε η προέλευση των φωτογραφιών. Ο τίτλος του βιβλίου δόθηκε από σύνθημα, που είχε γραφτεί σε τοίχο στην Αθήνα.

Τον συγγραφέα τον είχαμε γνωρίσει μέσα από ένα άλλο βιβλίο του σχετικό με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη και τη δίκη των μελών της μεταπολεμικά. Το βιβλίο εκείνο ήταν μια ιδιωτική έκδοση, ποιοτικά χειρότερη από το έργο, το οποίο παρουσιάζεται σήμερα.

Στο βιβλίο περιγράφονται κυρίως οι δράσεις του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη (τόσο μέσα στην πόλη, όσο και στα περίχωρα) κατά την περίοδο της Κατοχής. Κάποια γεγονότα είναι γνωστά, κάποια άλλα όχι και τόσο. Ο συγγραφέας βασίστηκε κυρίως σε αναφορές από άλλα βιβλία καθώς και σε προφορικές μαρτυρίες κάποιων ανθρώπων. Το υλικό είναι μεν πολύ, αλλά όπως είπαμε και προηγουμένως δεν ταξινομήθηκε σωστά. Ακολουθείται γενικά μια χρονολογική σειρά, από την ίδρυση της πρώτης αντιστασιακής ομάδας στη Θεσσαλονίκη, αλλά και στην Ελλάδα γενικότερα, με το όνομα «Ελευθερία», η οποία ιδρύθηκε στις 15 Μαΐου 1941, έως την απελευθέρωση της πόλης και τη Μάχη του Κιλκίς μεταξύ του ΕΛΑΣ και των υπολειμμάτων των Ταγμάτων Ασφαλείας στις 4 Νοεμβρίου 1944. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες, τόσο σε ονόματα, όσο και σε τοποθεσίες. Ενδιαφέρον ιδιαίτερο παρουσιάζει το κεφάλαιο σχετικά με τους Γερμανούς στρατιώτες, οι οποίοι αυτομόλησαν και ενώθηκαν με τις ομάδες των ανταρτών, καθώς και πληροφορίες, που δίνονται για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας και για την οποία σχετικά λίγα πράγματα γνωρίζουμε.

Όπως και στο προηγούμενο βιβλίο του Κατσαρού, το υποκειμενικό στοιχείο στην αφήγηση των γεγονότων είναι ιδιαίτερα έντονο. Κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι πρόκειται για ένα καθαρά προπαγανδιστικό έντυπο βγαλμένο από τις σκοτεινές εποχές του Εμφυλίου Πολέμου. Ο Κατσαρός λίγο-πολύ πιστεύει ότι οι μόνοι, που αντιστάθηκαν κατά την περίοδο της Κατοχής ήταν ο ΕΛΑΣ και η ΟΠΛΑ, των οποίων τα λάθη και τα εγκλήματα τα δικαιολογεί ως άτυχες στιγμές. Γενικά στο βιβλίο υπάρχει προσπάθεια αγιοποίησης κάποιων ανθρώπων, ενώ η αφήγηση σε πολλά σημεία θυμίζει παραμύθι με τον καλό και τον κακό. Κινηματογραφικές είναι πολλές περιγραφές γεγονότων επίσης, ενώ έχει μια τάση να κρίνει άτομα και καταστάσεις, χωρίς καν να είναι σίγουρος ότι κάποιος είναι ένοχος ή όχι. Αυτό άλλωστε φαίνεται και από την τελευταία του παράγραφο στη σελ. 178, όπου αναφέρεται σε πιθανότητα «στατιστικού λάθους» όσον αφορά τα ονόματα και τις πολιτικές ταυτότητες των θυμάτων. Ειδικά για τον ρόλο της ΟΠΛΑ, επηρεασμένος ίσως και από τη συμμετοχή του πατέρα του στην οργάνωση αυτή, την παρουσιάζει ως μια οργάνωση, που μόνο καλό έκανε, δικαιολογώντας όλη τη δολοφονική της δράση. Τέλος η προσπάθεια για παραλληλισμό εκείνης της εποχής με τη σημερινή, προσωπικά μου φάνηκε ατυχέστατη.

Πέρα βέβαια από το προπαγανδιστικό ύφος, που μπορεί κάποιος να βρει στο κείμενο, υπάρχουν αρκετές αναφορές σε ιστορικά γεγονότα, τα οποία ο ιστορικός του μέλλοντος αξίζει να μελετήσει και να τα παρουσιάσει με επιστημονική τεκμηρίωση. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για πολλά πράγματα και μπορεί αυτός να επιλέξει σε ποια από αυτά αξίζει να εμβαθύνει. Συνολικά το βιβλίο έχει ενδιαφέρον και αξίζει να διαβαστεί.

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΤΣΑΡΟΣ, Τάσος, Συγγραφείς

Ένα θεατρικό έργο για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης, τον έρωτα και τη μνήμη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Δεν σε ξέχασα ποτέ

Συγγραφέας: Λέων Ναρ

Έκδοση: Ευρασία (2017)

ISBN: 978-618-5027-73-5

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης έχουν γραφτεί τα τελευταία ειδικά χρόνια πολλές μελέτες, αλλά και λογοτεχνικά κείμενα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα θεατρικό έργο, το οποίο διαδραματίζεται γύρω από το χαμό της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης και ακουμπά κάποια θέματα, που προέκυψαν μετά από αυτόν.

Η έκδοση είναι λιτή και όμορφη. Ωραίο εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες σημειώσεις για την προέλευση και τη μετάφραση των τραγουδιών της παράστασης, τα οποία ο αναγνώστης θα τα βρει στο CD, που συνοδεύει το κείμενο. Το βιβλίο προλογίζουν ο συγγραφέας και οι μουσικοί της παράστασης. Πρόκειται για έργο σε δύο πράξεις.

Η παράσταση ανέβηκε για πρώτη φορά από το ΚΘΒΕ στις 31 Μαρτίου του 2017 στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης (Αίθουσα «Αιμίλιος Ριάδης») σε σκηνοθεσία του Μιχάλη Σιώνα, ενώ τους πρωταγωνιστικούς ρόλους είχαν ο Γιάννης Χαρίσης και η Σοφία Καλεμκερίδου.

Τον συγγραφέα στη Vivlioniki τον γνωρίσαμε μέσα από τρία έργα (μπορείτε να τα δείτε εδώ, εδώ κι εδώ). Στο βιβλίο αυτό όμως αφήνει στην άκρη το ρόλο του μελετητή και ερευνητή και αποκτά αυτόν του θεατρικού συγγραφέα.

Αν εξαιρέσουμε μια σκηνή, όπου συμμετέχουν στο έργο και κάποιοι από τους μουσικούς της παράστασης, το έργο έχει κύριους πρωταγωνιστές τον Ιντό και τη Ζάνα. Ο Ιντό ζει στην Αμερική και είναι ένας πετυχημένος ιδιοκτήτης κινηματογραφικής εταιρείας. Σεφαραδίτικης καταγωγής με τη γιαγιά του να είναι Σαλονικιά, ο Ιντό λαμβάνει ένα email το οποίο τον καλεί σε μια οικογενειακή μάζωξη στη Θεσσαλονίκη, την πόλη καταγωγής του. Με αφορμή την συγκέντρωση αυτή θα βρεθεί με τη γιαγιά του Ζάνα στην πόλη μας. Με τη βοήθεια των μνημών της γιαγιάς του, ο Ιντό θα μάθει πράγματα για το προσωπικό παρελθόν της Ζάνας, για τον μεγάλο της έρωτα, που έμεινε μόνο στις καρδιές των προσώπων (της Ζάνας και του Γκάμπη), για την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας, τα τραγούδια της, αλλά και το χαμό της.

Την παράσταση συνοδεύουν, όπως είπαμε και πριν, 9 τραγούδια, εκ των οποίων πολλοί νομίζω γνωρίζουν το 1ο (Primavera en Salonico) από τη φωνή της Σαβίνας Γιαννάτου, ενώ όλοι γνωρίζουν το 5ο (Missirlu). Τα υπόλοιπα ακόμη και αν δεν είναι γνωστά στον αναγνώστη σίγουρα θα του θυμίσουν ήχους από παλιά Σμυρνέικα τραγούδια, καθώς το ανατολίτικο χρώμα σε αυτά είναι ιδιαίτερα έντονο. Όπως είχε δείξει και ο Αριστομένης Καλυβιώτης στο βιβλίο του για τη μουσική στη Θεσσαλονίκη πριν το 1912, τα Ελληνικά, Σεφαραδίτικα και Τουρκικά τραγούδια είχαν πάρα πολλές ομοιότητες στην μουσική.

Τι είναι αυτό όμως, που η Ζάνα δεν ξέχασε ποτέ; Κυρίως είναι ο μεγάλος της έρωτας, ο Γκάμπη, αλλά παράλληλα η Ζάνα δεν ξέχασε την πόλη μας, τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, τον χαμό τους και όσα έζησαν οι επιζώντες μεταπολεμικά.

Το βιβλίο μου άρεσε, αν και τα θεατρικά έργα αναδεικνύονται πάνω στη σκηνή και όχι στις σελίδες των βιβλίων. Η υπόθεση και ο τρόπος, που ο Ναρ προσεγγίζει το θέμα του έχουν ενδιαφέρον. Δεν ξέρω πριν 30 χρόνια αν θα μπορούσε να ανέβει ένα θεατρικό έργο με θέμα το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης, το γεγονός ότι γράφτηκε και παίχτηκε στις μέρες μας, εμένα με κάνει αισιόδοξο. Και για τα τραγούδια μόνο του CD του βιβλίου αξίζει να αποκτήσετε το έργο αυτό και φυσικά αν παιχτεί ξανά σε κάποιο θέατρο νομίζω ότι αξίζει να το δείτε και στη σκηνή.

 

2 Σχόλια

Filed under ΝΑΡ, Λέων, Συγγραφείς

Ένα «ψυχογραφικό» μυθιστόρημα για την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου

img025

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το χρονικό μιας συνείδησης

Συγγραφέας: Γιάννης Γαλανός

Έκδοση: Μπουκουμάνης (1979)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ακόμη βιβλίο, το οποίο διαδραματίζεται στις μέρες τις Κατοχικές, αλλά και τις πρώτες μετεμφυλιακές, είναι το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή, φέροντας την αισθητική της δεκαετίας του 1970. Η έκδοση, που έχω εγώ είναι του 1979, το βιβλίο πιο εύκολα θα το βρείτε με διαφορετικό σχήμα και από τον εκδοτικό οίκο «Καλύτερη Ζωή» στην τιμή περίπου των €11.  Συμπαθητική έκδοση, αυτή, που έχω εγώ, το χάρτινο εξώφυλλο είναι ντυμένο με πλαστικοποιημένη κουβερτούρα.

Το βιβλίο έχει υπότιτλο «μυθιστορηματική ψυχογραφία» και από ό,τι κατάλαβα πρόκειται για ένα έργο, που συνδυάζει το μυθιστόρημα με την ψυχολογική ανάλυση. Δεν γνωρίζω ποιο από τα δύο είχε για προτεραιότητα ο συγγραφέας, αλλά στη ροή του κειμένου υπάρχει νομίζω εμφανής διαχωρισμός μεταξύ αυτών των δύο, καθώς το πρώτο μέρος είναι πολύ πιο κοντά στη λογοτεχνική πεζογραφία, ενώ το κομμάτι προς το τέλος του βιβλίου προσεγγίζει περισσότερο τον κλάδο της ψυχολογίας.

Ο Γαλανός έζησε στη Θεσσαλονίκη την περίοδο της Κατοχής, συμμετείχε στην αντίσταση και εξορίστηκε στη συνέχεια. Δεν γνωρίζω το κατά πόσο το βιβλίο έχει αυτοβιογραφικά στοιχεία, αλλά δεν γίνεται να μην υπάρχουν τουλάχιστον κάποιες τέτοιες αναφορές. Ο ήρωας επίσης του βιβλίου έχει περίπου την ίδια ηλικία με αυτήν του συγγραφέα κατά την περίοδο της Κατοχής.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου ο Άρης, ένα παιδί στα 15 του περίπου όταν οι Γερμανοί εισέρχονται στη Θεσσαλονίκη. Μέσα στην εφηβεία του θα γνωρίσει την πείνα, τις δυσκολίες, την αντίσταση και πολλά από τα δεινά, που βρήκαν την πόλη μας εκείνη την περίοδο. Θα βιώσει την απελευθέρωση και τις ελπίδες για ένα καλύτερο αύριο, όπως και τις πρώτες μεταπολεμικές ημέρες, με τη διάψευση των προσδοκιών, την εξορία, τον εμφύλιο, για να φτάσει έως τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950, όταν θα έχουν περάσει τα δεινά και θα αναπροσαρμόζει τη ζωή του. Αν και υπάρχουν και άλλοι πρωταγωνιστές, η υπόθεση κυλάει γύρω από τον Άρη, ο οποίος αποτελεί και το αντικείμενο της ψυχογραφικής ανάλυσης των πράξεών του από τον συγγραφέα.

Αν και υπάρχει διαχωρισμός κεφαλαίων στο βιβλίο, εγώ χώρισα το έργο σε δύο κομμάτια:

  • Το πρώτο έχει να κάνει με τις ημέρες, που ο Άρης βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, δηλαδή από τον Απρίλιο του 1941 έως τον Αύγουστο του 1946. Εδώ υπάρχει η περιγραφή πολλών γεγονότων σχετικά με το παρελθόν της πόλης μας. Αξίζει να σημειωθεί η περιγραφή, που κάνει στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων, η οποία αν και εμφανίζει κάποια μυθιστορικά στοιχεία, εν τούτοις είναι σημαντική ως μια από τις σπάνιες λογοτεχνικές αναφορές εκείνη την περίοδο. Επίσης περιγράφει μια αντιστασιακή πρακτική ενημέρωσης των πολιτών στο χώρο εργασίας τους, καθώς και η προσπάθεια, που έκανε πολύς κόσμος, ο οποίος ταξίδευε στην επαρχία για να βρει φαγητό, ανταλλάσσοντας διάφορα είδη για ένα σακί αλεύρι ή καλαμπόκι. Πολύ μικρό το κομμάτι για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας, αλλά με το δικό του ενδιαφέρον κι αυτό. Η Θεσσαλονίκη σε αυτό το μέρος είναι παρούσα με αναφορές σε δρόμους, γειτονιές και τοπογραφικά στοιχεία.
  • Το δεύτερο έχει να κάνει με τις ημέρες στην εξορία και τη θητεία του Άρη στο στρατό προς τα τέλη του Εμφυλίου, αλλά και την επιστροφή του στη Θεσσαλονίκη. Ο πρωταγωνιστής μας υπέγραψε δήλωση αποκηρύξεως, ενώ εξορίστηκε σε δύο νησιά, το ένα είναι η Μακρόνησος, για το άλλο δεν γνωρίζω ποιο μπορεί να είναι. Μπορεί ο Γαλανός επίσης να υπέγραψε στην πραγματικότητα τη δήλωση και να θέλησε να απολογηθεί μέσα από το έργο του, έχοντας ίσως τύψεις ή απλά ήθελε να δικαιολογήσει τη στάση του, αν όντως υπέγραψε.

Προσωπικά το κομμάτι με την ψυχολογική ανάλυση δεν με συγκλόνισε, ίσως γιατί τα ενδιαφέροντά μου δεν είναι σε αυτόν τον τομέα. Χωρίς να είναι ένα αριστούργημα πάντως, το κείμενο κυλάει ξεκούραστα και ειδικά στο κομμάτι, που μιλάει για τα όσα έζησε ο Άρης στη Θεσσαλονίκη μου φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Τα μυθιστορήματα βέβαια δεν είναι ιστορία, άσχετα αν περιέχουν ιστορικά στοιχεία. Το βιβλίο πάντως εμφανίζει ένα ενδιαφέρον και σίγουρα δεν θεωρώ το χρόνο, που ξόδεψα για να το διαβάσω, χαμένο.

Σχολιάστε

Filed under ΓΑΛΑΝΟΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Ένα μυθιστόρημα για τον Μεσοπόλεμο και για την Κατοχή στη Θεσσαλονίκη

img023

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η νύχτα που πέρασε

Συγγραφέας: Διονύσιος Κωστίδης

Έκδοση: Πιτσιλός (1988)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ιστορία της Θεσσαλονίκης στη διάρκεια του Μεσοπολέμου και της Κατοχής έχει εμπνεύσει πάρα πολλούς συγγραφείς. Ήταν τέτοια τα γεγονότα, δυστυχώς τα περισσότερα αρνητικά, που δεν θα μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητα από την πένα των πεζογράφων και των ποιητών. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Χωρίς τίποτα ιδιαίτερο το εξώφυλλο (οι λεκέδες δεν ανήκουν στο πρωτότυπο, αλλά δεν βρήκα καλύτερο αντίτυπο στο παλαιοβιβλιοπωλείο), το κείμενο είναι ευανάγνωστο. Αυτό είναι το πρώτο βιβλίο των εκδόσεων Πιτσιλός, που βλέπουμε στη Vivlioniki, αλλά και το πρώτο έργο του Διονύσιου Κωστίδη.

Το μυθιστόρημα αυτό ξεκινάει χρονικά από το Μεσοπόλεμο, στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και εκτείνεται έως το 1945, λίγο μετά το τέλος της ΕΑΜοκρατίας στη Θεσσαλονίκη. Πρωταγωνιστής κύριος ο Ντίμης (από το Δημήτρης), ένα αγόρι, που μεγαλώνει κάπου στη Δημητρίου Πολιορκητού στην Άνω Πόλη. Μεγαλώνει μαζί με τον πατέρα του και τη μητριά του χωρίς να αισθάνεται καλοδεχούμενος στο σπίτι του. Ευαίσθητος, ντροπαλός και συνεσταλμένος αντιμετωπίζει την εφηβεία με δυσκολία, καθώς πέρα από τις κρίσεις στην οικογένειά του, υπάρχουν προβλήματα στις σχέσεις του με τους φίλους του αλλά και στα ερωτικά του. Μέσα στην περίοδο των πολιτικών αλλαγών βρίσκεται μπλεγμένος και με τους εθνικιστές των ΕΕΕ, αλλά και με τους κομμουνιστές, χωρίς να είναι σίγουρος για τίποτα όμως. Στην περίοδο της Κατοχής θα πιαστεί αιχμάλωτος και θα σταλεί για καταναγκαστική εργασία στη Γερμανία, αλλά θα ελευθερωθεί από Γιουγκοσλάβους αντάρτες και τελικά θα βρεθεί πίσω στην Ελλάδα. Παράλληλα με την ιστορία τη δική του υπάρχουν και κάποιες άλλες, όπως για παράδειγμα της Θάλειας, μιας γειτόνισσας του Ντίμη, της Ιωάννας, κόρης της Θάλειας, που ερωτεύεται έναν κομμουνιστή αντάρτη, του Ντίνου, γείτονα και φίλου του Ντίμη, που θα μπλεχτεί με την ΕΕΕ και τα Τάγματα Ασφαλείας κα. Παράλληλα με όλα αυτά υπάρχει και ο αγνός και ανεκπλήρωτος έρωτας του Ντίμη για την Ηλέκτρα, την αδελφή του Ντίνου.

Η υπόθεση εξελίσσεται σε μικρά κεφάλαια, που κάνουν την ανάγνωση ιδιαίτερα εύκολη. Αυτό ίσως είναι και ένα από τα ελάχιστα θετικά του βιβλίου, καθώς η συνολική μου εντύπωση για αυτό είναι μάλλον αρνητική. Ο Κωστίδης έχει μια βασική ιδέα στο μυαλό του, αλλά δεν καταφέρνει να την αναπτύξει όπως θα έπρεπε. Οι χαρακτήρες του μοιάζουν μισοί, δεν έχουν δομηθεί σωστά και υπάρχουν πολλά κενά στην εξέλιξή τους. Ναι μεν μιλάμε για μυθιστόρημα, αλλά από τη στιγμή, που αυτό αποτελεί μέρος του ιστορικού χρόνου, θα έπρεπε να μην υπάρχουν τα κενά, που εμφανίζονται στο βιβλίο. Για μένα δεν γίνεται να γράφει κάποιος μυθιστόρημα για τη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και να λείπει από αυτό ο Μάης του 1936 ή να μιλάει κάποιος για την Κατοχή και να μην αναφέρει ούτε κουβέντα για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της πόλης. Μου κάνει επίσης θλιβερή εντύπωση το χρονικό άλμα, που κάνει ο συγγραφέας όταν ο Ντίμης συλλαμβάνεται και τον πάνε στις φυλακές του στρατοπέδου «Παύλος Μελάς», όπου όλο το 1942 περνάει σε μια σειρά. Αποτυχημένη βρίσκω επίσης την προσπάθειά του να κρατήσει ίσες αποστάσεις μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς. Γενικά αν κάποιος οφείλει να βρίσκει μια ισορροπία μεταξύ μύθου και ιστορίας, πιστεύω ότι ο Κωστίδης την έχει χάσει.

Η Θεσσαλονίκη είναι πρωταγωνίστρια στο βιβλίο με πολλές αναφορές σε τοποθεσίες της πόλης, κυρίως δρόμους και περιοχές. Δεν γίνεται όμως αισθητή η παρουσία της, καθώς οι αναφορές σε τοπογραφικά στοιχεία δεν αρκούν για να δώσουν τη δυναμική της πόλης, αλλά ούτε και την ιστορία της.

Προσωπικά το βιβλίο δεν μου άρεσε. Ούτε σαν μυθιστόρημα, ούτε σαν ιστορία. Με τόσο υλικό, που έχει δώσει αυτή η πόλη στους συγγραφείς, θεωρώ ότι ο Κωστίδης δεν το εκμεταλλεύτηκε όπως θα έπρεπε. Θα μπορούσα να δεχτώ το να μπαίνει η ιστορία σε δεύτερο ρόλο αν το μυθιστόρημα ήταν κάτι το ξεχωριστό ή θα μπορούσα να διαβάσω το βιβλίο πιο ευχάριστα αν επέλεγε να μην τοποθετήσει τη δράση στην πόλη μας. Δεν θα συμβούλευα σε κάποιον να το διαβάσει, νομίζω το βιβλίο θα είχε ενδιαφέρον μόνο για κάποιον, που συλλέγει βιβλία για την πόλη μας.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΩΣΤΙΔΗΣ, Διονύσιος, Συγγραφείς

Οι αναμνήσεις ενός Θεσσαλονικέα Sonderkommando από τα κολαστήρια του Μπίρκεναου

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Από την Ελλάδα στο Μπίρκεναου

Συγγραφέας: Λεών Κοέν

Έκδοση: Κυαναυγή (2017)

ISBN: 978-618-82909-4-5

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι μία ακόμη μαρτυρία επιζώντα από τα στρατόπεδα εξόντωσης των Ναζί. Πρόκειται για έναν Εβραίο Θεσσαλονικέα, ο οποίος έζησε από πρώτο χέρι τη βία και τη φρικαλεότητα του Άουσβιτς και μάλιστα από την χειρότερη θέση, αυτή του Sonderkommando.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Συμπαθητικό εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποια γράμματα του συγγραφέα προς τον γιο του. Το πρωτότυπο ήταν γραμμένο στα αγγλικά και είχε τίτλο «From Greece to Birkenau: The Crematoria Workers’ Uprising» και είχε κυκλοφορήσει το 1996 στο Τελ Αβίβ. Μετάφραση έκανε η Γαρυφαλιά Μίχα. Η Κυαναυγή είναι ένας νέος εκδοτικός οίκος και αυτό είναι το πρώτο τους βιβλίο, που παρουσιάζεται στη Vivlioniki.

Πριν την αφήγηση του Κοέν υπάρχουν δύο κείμενα, ένα του γιου του συγγραφέα, Ζαν Κοέν, ο οποίος προλογίζει την ελληνική έκδοση και ένα της κόρης του συγγραφέα, της Λίλη Έις Περαχιά, η οποία προλόγιζε την αρχική έκδοση. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Λεών Κοέν δεν είδε καμία από τις δύο εκδόσεις, καθώς πέθανε το 1989.

Ο Κοέν πριν ξεκινήσει την αφήγησή του έχει γράψει μια εισαγωγή στην οποία εξηγεί τους λόγους για τους οποίους έγραψε το βιβλίο αυτό. Πέρα από την ανάγκη να μάθει ο κόσμος τι ήταν τα στρατόπεδα εξόντωσης και να μην περάσει ποτέ η ανθρωπότητα ξανά αυτές τις στιγμές, ο Κοέν γράφει πως θέλει να μάθει ο κόσμος τα γεγονότα της εξέγερσης στο Άουσβιτς, στην οποία εξέγερση ρόλο σημαντικό είχαν παίξει οι Έλληνες Εβραίοι. Αν σκεφτεί κανείς ότι το βιβλίο κυκλοφόρησε αρχικά στα αγγλικά, ευνόητο είναι το πόσο σημαντική είναι η αφήγησή του, καθώς ο περισσότερος κόσμος πιθανότατα αγνοούσε την ύπαρξη του γεγονότος καθώς και τους υπευθύνους της εξέγερσης.

Το κυρίως μέρος της αφήγησης χωρίζεται σε δύο μέρη:

  • Στο πρώτο μέρος ο Κοέν περιγράφει τα όσα έζησε σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα μετά το τέλος του Ελληνο-Ιταλικού πολέμου. Ο Κοέν υπηρέτησε στον Ελληνικό στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής θα φύγει στην Αθήνα μαζί με τη γυναίκα του και τα πεθερικά του κι εκεί θα κρυφτεί μέχρι τη μέρα, που μετά από προδοσία θα συλληφθεί και θα σταλεί στο στρατόπεδο στο Χαϊδάρι, από όπου το 1944 τον στέλνουν, μαζί με τους Εβραίους της Αθήνας, των Ιωαννίνων και άλλων περιοχών, στο Άουσβιτς. Η αφήγηση εδώ είναι αρκετά ζωντανή και χαρακτηρίζεται σε κάποια σημεία και από χιούμορ. Αξιομνημόνευτη η ειλικρίνεια του Κοέν, αφού δεν κρύβει το γεγονός ότι ο μπατζανάκης του ήταν στην Εβραϊκή πολιτοφυλακή, που είχαν σχηματίσει οι Γερμανοί, ώστε να ελέγχεται ο Εβραϊκός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης. Μιλάει επίσης και για τους προδότες Εβραίους, οι οποίοι συνεργάστηκαν με τον κατακτητή και συνετέλεσαν στη σύλληψη πολλών Εβραίων, τόσο στη Θεσσαλονίκη, όσο κυρίως στην Αθήνα. Ξεχωριστή μνεία έχει για τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη, έναν αντάρτη, ο οποίος βρισκόταν στο Χαϊδάρι και βοήθησε όσο μπορούσε τους Εβραίους κρατούμενους. Ο Σουκατζίδης εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, ενώ είχε τη δυνατότητα να σωθεί. Υπάρχουν κάποιες ανακρίβειες στη χρονολογική σειρά κάποιων γεγονότων, που αναφέρει ο Κοέν, αλλά είναι ήσσονος σημασίας.
  • Στο δεύτερο μέρος ο Κοέν περιγράφει το ταξίδι του από την Ελλάδα προς το Άουσβιτς και τα όσα έζησε στο Μπίρκεναου ως μέλος των Sonderkommando. Είναι η τρίτη διήγηση επιζώντα αυτής της ομάδας εργατών στα στρατόπεδα εξόντωσης μετά από αυτήν του Μαρσέλ Νατζαρί και του Σολομών Βενέτσια. Τα Sonderkommando ήταν ίσως το χειρότερο «επάγγελμα», που θα μπορούσε να κάνει κάποιος στα στρατόπεδα εξόντωσης, καθώς δουλειά τους ήταν να «διεκπεραιώνουν» τον θάνατο των Εβραίων, αφού εργάζονταν στα κρεματόρια και τους φούρνους. Ο Κοέν πέρασε από πολλά πόστα, μέχρι και τον «οδοντίατρο» έκανε, αφαιρώντας χρυσές στεφάνες και γέφυρες από τα στόματα των νεκρών Εβραίων. Μεγάλο μέρος της αφήγησής του αφιερώνεται στην εξέγερση, που έγινε στα κρεματόρια και στην ανατίναξη του κρεματορίου 4 (το 3 αναφέρει ο Κοέν ότι ανατινάχτηκε, αλλά κάνει λάθος). Ένα ενδιαφέρον κομμάτι των όσων γράφει ο συγγραφέας είναι η αντιπάθεια, που έτρεφαν για τους Σεφαραδίτες οι Εβραίοι της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης. Μιλάει επίσης ο Κοέν και για την εξόντωση των Τσιγγάνων στο Άουσβιτς. Υπάρχουν κάποιες ασάφειες και κάποια λάθη, τα οποία όμως δικαιολογούνται από το γεγονός ότι ο Κοέν έγραψε το βιβλίο του σε μεγάλη ηλικία και αρκετά χρόνια μετά τα γεγονότα. Και σε αυτό το βιβλίο πάντως περιγράφονται ρεαλιστικά οι φρικαλεότητες, που συνέβησαν στα στρατόπεδα εξόντωσης. Αν και ο Κοέν πήγε μετά το Μπίρκεναου και σε άλλα στρατόπεδα, η διήγησή του σταματάει στην αναχώρησή του από το Άουσβιτς.

Ο Κοέν, όπως και άλλα μέλη των Sonderkommando, είχε τύχει της καχυποψίας των άλλων Εβραίων, καθώς όσοι δούλεψαν σε αυτό το πόστο είχε θεωρηθεί ότι συνεργάζονταν με τους Γερμανούς. Επίσης ο Κοέν έχει την άποψη ότι ο Κόρετς ήταν προδότης και ότι αυτός ευθύνονταν για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, κάτι, που συμμερίζονται και άλλοι επιζώντες Εβραίοι Θεσσαλονικείς, αλλά είναι άδικο, καθώς μπορεί ο Κόρετς να έχει ευθύνες μεν, αλλά δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία για μια τόσο βαριά κατηγορία.

Το βιβλίο το βρήκα ενδιαφέρον, όπως και κάθε μαρτυρία Εβραίου Θεσσαλονικέα, που βγήκε ζωντανός από το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης. Ειδικά επειδή πρόκειται για μαρτυρία ενός Sonderkommando, η μαρτυρία του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία όσων πέρασαν από εκεί θανατώθηκε, ώστε να μην υπάρχουν μαρτυρίες του τι γινόταν. Μετά τον πόλεμο ο Κοέν έφυγε από την Ελλάδα και πέθανε στο Ισραήλ, αισθανόταν όμως Έλληνας και ήταν περήφανος κιόλας για αυτήν την καταγωγή του. Αξίζει πιστεύω να διαβαστεί το βιβλίο αυτό.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΕΝ, Λεών, Συγγραφείς

Ντοκουμέντα και φωτογραφίες για τη Θεσσαλονίκη του 1944

Σάρωση_20170908

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη 1944 – Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα του Jean Lieberg

Συγγραφέας: Mats Lieberg

Έκδοση: University Studio Press (1999)

ISBN: 960-12-0758-9

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η προηγούμενη ανάρτηση στη Vivlioniki ήταν σχετική με το πρώτο βιβλίο από τη σειρά «Άγνωστες εικόνες και πηγές» των εκδόσεων University Studio Press, το οποίο μας παρουσίασε σημαντικά στοιχεία για την Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Το βιβλίο αυτής της ανάρτησης θα μας ταξιδέψει στην περίοδο της Κατοχής και πιο συγκεκριμένα στο 1944, την τελευταία χρονιά κατά την οποία η Θεσσαλονίκη είναι υπό Γερμανικό ζυγό, αλλά και το έτος της απελευθέρωσης της πόλης καθώς και της έναρξης της ΕΑΜοκρατίας.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Το κείμενο είναι δίγλωσσο (αγγλικά και ελληνικά). Σε πολύ καλή ανάλυση οι φωτογραφίες, επιμέλεια από τον Ευάγγελο Χεκίμογλου, μια πολύ καλή ποιοτικά δουλειά στο σύνολό της.

Ο Jean Lieberg βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη από τον Μάιο του 1944 έως τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Ήταν μέλος της Ελληνικής Επιτροπής, όπως είχε ονομαστεί μια ομάδα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, με σκοπό τη σωστή διανομή της βοήθειας, που αποστέλλονταν στους Έλληνες για την αντιμετώπιση της πείνας και του κρύου. Την αποτελούσαν Σουηδοί και Ελβετοί, υπήκοοι δηλαδή χωρών, που είχαν κρατήσει ουδέτερη στάση κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Επιτροπή αυτή είχε πάνω από 5000 Έλληνες εργαζόμενους, ενώ ο Lieberg ήταν επικεφαλής του γραφείου στη Θεσσαλονίκη. Από τη θέση αυτή μπόρεσε και ήρθε σε επαφή τόσο με τις Γερμανικές μονάδες Κατοχής, όσο και με τους αντάρτες, τους Βρετανούς και φυσικά και με τις Ελληνικές αρχές.

Το βιβλίο το προλογίζει ο Ευάγγελος Χεκίμογλου, ενώ την εισαγωγή υπογράφει ο Mats Lieberg. Ο Mats Lieberg είναι ο γιος του Jean Lieberg και τυχαία βρήκε μια σειρά αρχείων και φωτογραφιών λίγο μετά το θάνατο του πατέρα του. Το υλικό του βιβλίου αποτελείται από κομμάτι αυτών των αρχείων και φωτογραφιών.

Μετά από ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα για τον Jean Lieberg και ένα μικρό κεφάλαιο για τη δράση του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής, ακολουθεί το κυρίως θέμα του βιβλίου, το οποίο αποτελείται από δύο μέρη:

  • Το πρώτο μέρος είναι μια επίσημη αναφορά του Jean Lieberg σχετικά με την πολιτική κατάσταση, που συνάντησε στην Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο παραμονής του στην πόλη. Τη συνέταξε στις 17 Φεβρουαρίου 1945 στην πόλη Lund της Σουηδίας, λίγες μέρες δηλαδή μετά την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας (άγνωστο βέβαια αν ήξερε για το γεγονός). Ο πόλεμος στην Ευρώπη ακόμη συνεχίζεται, αλλά πλέον είναι φανερό το αποτέλεσμα, που θα έχει. Η έκθεση αναφέρει στοιχεία για τις εμφύλιες διαμάχες μεταξύ των ελληνικών αντάρτικων ομάδων και κυρίως μεταξύ του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, για την μετακίνηση πληθυσμών τόσο από την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη, που ήταν υπό Βουλγαρικό ζυγό, όσο και από την Κεντρική και Δυτική Μακεδονία κατά τα τέλη της Κατοχής και για τη δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας (μιλάει για την καταστροφή της Μαραθούσας στην Χαλκιδική και των Γιαννιτσών, ενώ αναφέρει και δύο ακόμη χωριά χωρίς όνομα, εκ των οποίων το ένα είναι σίγουρα ο Χορτιάτης). Μιλάει επίσης για το χαμό της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης και πιο συγκεκριμένα γράφει για εξόντωσή τους, γεγονός σημαντικό αν σκεφτεί κανείς ότι ακόμη δεν είχαν γίνει γνωστές λεπτομέρειες για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης. Εν συντομία επίσης γράφει πράγματα για τις δυσκολίες, που αντιμετώπισε στην επιτέλεση του έργου του από Γερμανούς, Βούλγαρους, Τάγματα Ασφαλείας και Αντάρτες. Ο Lieberg ήταν μάρτυρας της εισόδου των ανταρτών στην πόλη μετά την αναχώρηση των Γερμανών και αφήνει μια σημαντική μαρτυρία με το τι είδε εκείνη τη μέρα, αλλά και για τις πρώτες μέρες της ΕΑΜοκρατίας στη Θεσσαλονίκη.
  • Το δεύτερο μέρος έχει αποσπάσματα από το προσωπικό του ημερολόγιο, τα οποία μιλάνε τόσο για τη δράση του Lieberg ως μέλος του Ερυθρού Σταυρού, όσο και για μια επίσκεψη, που έκανε στον Άγιο Όρος τον Δεκέμβριο του 1944.

Εκτός όμως από αυτά τα πολύ ενδιαφέροντα κείμενα, υπάρχουν στο βιβλίο και πάρα πολλές φωτογραφίες, 77 συνολικά, από την περίοδο αυτή. Ο Lieberg είχε μεράκι στη φωτογραφία και λόγω της θέσης του μπορούσε σχετικά ελεύθερα να απεικονίζει πράγματα, που τον ενδιέφεραν. Έτσι βλέπουμε εικόνες της πόλης, άτομα, που έπαιξαν τον δικό τους ρόλο κατά την περίοδο της Κατοχής, εικόνες από την ημέρα απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης και διαδηλώσεις των επόμενων ημερών, αλλά και κάποιες φωτογραφίες από το Άγιο Όρος και τις μονές του. Το φωτογραφικό υλικό κρίνεται ως εξαιρετικά σημαντικό, καθώς λίγες είναι οι φωτογραφίες, που διαθέτουμε από αυτήν την περίοδο.

Ο Lieberg δεν αναφέρει απλά γεγονότα, αλλά έχει πάρει και θέση για όσα έχει δει, χωρίς όμως φανατισμό και όσο πιο υποκειμενικά γίνεται. Ως μέλος του Ερυθρού Σταυρού έχει έρθει σε επαφή με κάθε διοίκηση της πόλης, είτε αυτή ήταν Γερμανική, είτε ήταν του ΕΑΜ. Τα τραγικά γεγονότα, που θα επακολουθήσουν μετά από λίγα χρόνια με τον Εμφύλιο στην Ελλάδα, μπορεί κάποιος να πει ότι «προβλέπονται» στα όσα γράφει ο Lieberg.

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Τόσο τα κείμενα, όσο και οι εικόνες του Lieberg αποτελούν μοναδικά ντοκουμέντα για μία από τις χειρότερες περιόδους για τη Θεσσαλονίκη. Ειδικά το γεγονός ότι ο συγγραφέας είναι ένας ουδέτερος παρατηρητής κάνει τις πηγές του ακόμη πιο σημαντικές. Αξίζει οπωσδήποτε να διαβαστεί.

 

3 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, LIEBERG, Mats

Ένα αισθηματικό ιστορικό μυθιστόρημα για τη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και της Κατοχής

Σάρωση_20170906

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κάποτε στη Σαλονίκη

Συγγραφέας: Μεταξία Κράλλη

Έκδοση: Ψυχογιός (2016)

ISBN: 978-618-01-1671-7

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ιστορικό μυθιστόρημα είναι το θέμα της σημερινής ανάρτησης. Εμπλουτισμένο με απαγορευμένους έρωτες (δύο παρακαλώ…) μας ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και της Κατοχής για να περιγράψει μέσα από τη σχέση των δύο κύριων πρωταγωνιστών του την πολύ σημαντική περίοδο αυτή για την πόλη μας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Μου άρεσε η σύνθεση στο εξώφυλλο, έργο του Θοδωρή Πιτσιρίκου. Ευανάγνωστο κείμενο, ανήκει στην κατηγορία βιβλίο-τούβλο, με τις 742 (!) σελίδες του. Στο τέλος κάποιων σελίδων υπάρχουν μερικές σημειώσεις ή μεταφράσεις κυρίως λαντίνο εκφράσεων. Εντύπωση μου κάνει το ιδιαίτερα αυξημένο τιράζ, μόνο η πρώτη έκδοση βγήκε σε 10000 αντίτυπα, μακάρι να μην μείνει στο στοκ. Αισθητικά πάντως και σε σύγκριση με άλλες εκδόσεις του Ψυχογιού, το βιβλίο μου άρεσε.

Κύριοι πρωταγωνιστές του έργου είναι η Χριστίνα Παπάζογλου και ο Αλμπέρτο Ματαλών. Η Χριστίνα είναι πρόσφυγας από τη Σμύρνη, που πήγε αρχικά στην Αθήνα, αλλά το 1927 έρχεται στη Θεσσαλονίκη για να ζήσει υπό την προστασία του θείου της, ο οποίος είναι Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης (δεν είναι ο Γεννάδιος, που ήταν ιστορικά τότε σε αυτήν τη θέση). Ο Αλμπέρτο είναι ο γόνος μιας εύπορης Εβραϊκής οικογένειας, το μικρότερο παιδί και ο μόνος γιος. Η πρώτη συνάντηση των δύο παιδιών θα γίνει στο σχολείο και εκεί θα ξεκινήσει ένας έρωτας, που θα περάσει από χίλια κύματα και θα φτάσει έως την περίοδο της Κατοχής και τον πρώτο καιρό μετά την απελευθέρωση. Ευνόητο είναι το πόσο δύσκολες καταστάσεις θα πρέπει να αντιμετωπίσει το ζευγάρι, καθώς ο έρωτας μεταξύ ενός Εβραίου και μιας Χριστιανής – και ανιψιάς του Μητροπολίτη μάλιστα – δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός από τις οικογένειες και την κοινωνία της πόλης.

Αυτός όμως δεν είναι ο μόνος απαγορευμένος έρωτας του βιβλίου. Υπάρχει και αυτός μεταξύ του Μπενίκο και της Νινόν. Ο Μπενίκο είναι ένα Εβραιόπουλο, που ζει στο Κάμπελ και τρέχει όλη τη μέρα για το μεροκάματο, ενώ η Νινόν είναι κόρη πλούσιων Εβραίων (και ανιψιά του Αλμπέρτο). Η ιστορία αυτών των δύο τρέχει παράλληλα με την κεντρική ιστορία του βιβλίου.

Πέρα όμως από αυτούς υπάρχουν πολλές φιγούρες στο έργο, η Ρούλα, ο Αστέρης, η Αλλέγκρα, ο Μάκης, ο Μίκης, ο Προκόπης, ο Σωκράτης οι οποίοι παίζουν καταλυτικό χαρακτήρα στην εξέλιξη του έργου και ως ένα βαθμό εκπροσωπούν τους διαφορετικούς κόσμους, οι οποίοι στο σύνολό τους συνέθεταν την κοινωνία της Θεσσαλονίκης εκείνης της εποχής.

Αν και η υπόθεση του έργου κυρίως έχει να κάνει σχέση με το αισθηματικό κομμάτι, η Κράλλη το εντάσσει σε ένα ιστορικό πλαίσιο, το οποίο έχει καταφέρει να το περιγράψει με αρκετό ρεαλισμό και χωρίς υπερβολές. Όλα τα μεγάλα ιστορικά συμβάντα της Θεσσαλονίκης από το 1927 έως το 1945 υπάρχουν στο βιβλίο και μερικά από αυτά τα χρησιμοποιεί πολύ σωστά για να προχωρήσει το έργο. Από τις δυσκολίες ένταξης των προσφύγων στην κοινωνία, το αντισημιτικό μένος, που επικράτησε στην πόλη με την ΕΕΕ, τον εμπρησμό στο Κάμπελ, τον Μάη του 1936 και τη δικτατορία του Μεταξά, τον Πόλεμο και την Κατοχή, το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης και την Απελευθέρωση. Μέχρι και για το Ξυπόλητο Τάγμα υπάρχει αναφορά, χωρίς όμως να το κατονομάζει έτσι (το «εκπροσωπεί» ο Σωκράτης και η παρέα του).

Αν και η δράση του βιβλίου εξελίσσεται και στην Αθήνα, στη Βιέννη και στον Πειραιά, εν τούτοις ο πυρήνας του έργου βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, με αναφορές πολλές σε τοποθεσίες της πόλης, ακόμη και σε μαγαζιά. Υπάρχουν φυσικά και μυθιστορηματικά στοιχεία (μυθιστόρημα γράφει η Κράλλη άλλωστε), όπως ο Μητροπολίτης θείος της Χριστίνας (όπως είπαμε πριν ο Γεννάδιος ήταν τότε σε αυτή τη θέση). Σε γενικές γραμμές νομίζω πως οι περιοχές της πόλης περιγράφονται με επιτυχία. Κύρια πηγή της ήταν, όπως λέει στην εισαγωγή, το βιβλίο του Κώστα Τομανά σχετικά με το χρονικό της Θεσσαλονίκης και μάλιστα το δεύτερο βιβλίο.

Η Κράλλη δεν γεννήθηκε, δεν μεγάλωσε, δεν σπούδασε και δεν έζησε στη Θεσσαλονίκη. Όπως λέει στην εισαγωγή της η γνωριμία της με τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης έγινε κυρίως μέσα από λίγα βιβλία. Από προσωπική έρευνα βρήκε στοιχεία για την πόλη και την ιστορία της ειδικά για το χρονικό κομμάτι, που αυτή παρουσιάζει. Και έφτιαξε ένα μυθιστόρημα, που τουλάχιστον ιστορικά είναι πλήρες. Ο τρόπος, που χτίζει τους χαρακτήρες της κινείται φυσικά γύρω από τον έρωτα και προσωπικά δεν μου άρεσε το γεγονός, πως παρουσιάζονται τέλειοι, χωρίς ελαττώματα και αδυναμίες. Ειδικά η Χριστίνα και ο Αστέρης είναι σαν να βγήκαν από βίους αγίων. Όμως το βιβλίο έχει μια ξεχωριστή αξία, καθώς δίνει τη δυνατότητα σε πολύ κόσμο να μάθει την ιστορία της πόλης για αυτήν την περίοδο, να μάθει για τα όσα συνέβησαν στην Κατοχή, να μάθει για την ύπαρξη των Εβραίων Θεσσαλονικέων και το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Βρισκόμαστε στο 2017 και ακόμη επικρατεί άγνοια σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού της χώρας για τα όσα συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη τότε. Δεν είναι βέβαια ιστορικό το βιβλίο της Κράλλη, αλλά ο συνδυασμός της ιστορίας με τον μύθο ισορροπεί σωστά σε γενικές γραμμές και μπορεί η ανάγνωση του κειμένου να δώσει κίνητρο σε κάποιον για να ψάξει περισσότερα πράγματα.

Σε γενικές γραμμές το βιβλίο μου δεν μου άφησε ούτε πικρή, ούτε γλυκιά γεύση. Πιστεύω ότι θα μπορούσε να είναι καλύτερο με 200 σελίδες λιγότερες, σε κάποια σημεία οι περιγραφές κουράζουν, το αισθηματικό κομμάτι δεν με εντυπωσίασε και το τέλος επίσης δεν το βρήκα πετυχημένο. Ενώ το βιβλίο ξεκινάει καλά, μετά τη μέση νομίζω ότι κάνει μια κοιλιά. Μου άρεσε όμως το πώς μπόλιασε την ιστορία της Θεσσαλονίκης με την υπόθεσή της. Αν σας αρέσουν τα αισθηματικά ιστορικά μυθιστορήματα, νομίζω πως θα σας αρέσει και το βιβλίο της Κράλλη.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΡΑΛΛΗ, Μεταξία, Συγγραφείς

Οι εμπειρίες μιας μικρής Εβραίας Θεσσαλονικιάς από την περίοδο της Κατοχής

Σάρωση_20170728

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα τετράδια της Λίνας – Ένα ντοκουμέντο από την Κατοχή

Συγγραφέας: Λίλιαν Μπενρουμπή-Αμπαστάδο

Έκδοση: Καπάνι (1999)

ISBN: 960-7881-03-6

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στις αρκετές μαρτυρίες, που υπάρχουν στη βιβλιογραφία σχετικά με τα όσα βίωσαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς κατά την περίοδο της Κατοχής, έρχεται να προστεθεί και το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1999. Η συγγραφέας είχε την τύχη να μην εκτοπιστεί στα στρατόπεδα εξόντωσης, αλλά κρυβόταν με την οικογένειά της στην Αθήνα.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Στο εξώφυλλο η συγγραφέας σε νεαρή ηλικία και φόντο μια σελίδα από το κείμενο, που έγραφε η συγγραφέας στα τετράδιά της σε ηλικία 16 ετών, όταν είχε μεταναστεύσει με την οικογένειά της στο Ισραήλ. Το βιβλίο προλογίζει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο οποίος μαζί με τον Γιάννη Μέγα, προέτρεψε τη συγγραφέα να εκδώσει το έργο της. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο της Μπενρουμπή-Αμπαστάδο.

Γεννημένη στο Μεσοπόλεμο, η συγγραφέας είναι σε σχολική ηλικία (10 ετών) όταν ξεσπά ο Ελληνο-Ιταλικός Πόλεμος. Ο πατέρας της είναι έμπορος και ζει σε μία οικογένεια χωρίς οικονομικά προβλήματα. Οι αλλαγές, που θα επιφέρει ο πόλεμος και στη συνέχεια η Κατοχή θα πλήξουν την παιδική της αθωότητα και τον τρόπο, που αντιμετωπίζει τον κόσμο και την πραγματικότητα, χωρίς όμως να την εξαφανίσουν, όπως φαίνεται άλλωστε και από το κείμενο.

Για κάποιο λόγο η συγγραφέας, ενώ χρησιμοποιεί αληθινά ονόματα για όλους τους πρωταγωνιστές της, επιλέγει να αλλάξει το επίθετό της σε Αρντίτι στο κείμενο. Λίνα ίσως την φώναζαν στο σπίτι της αντί για Λίλιαν. Η γραφή είναι παιδική, αλλά όχι παιδιάστικη. Υπάρχει ο αυθορμητισμός, η αφέλεια και η απορία ενός μικρού κοριτσιού, το οποίο είναι αναγκασμένο να κρύβεται και δεν μπορεί να καταλάβει το γιατί η ζωή της έχει πάρει αυτή την πορεία. Θα αντικρίσει εικόνες βίας και θανάτου και θα βιώσει τον τρόμο και την αγωνία.

Η αφήγηση ξεκινάει χρονικά από την τελευταία Διεθνή Έκθεση, που διοργανώθηκε πριν τον πόλεμο, τον Σεπτέμβριο του 1940 και τελειώνει μετά τα Δεκεμβριανά του 1945, όταν και η οικογένεια της συγγραφέως αποφασίζει να εγκατασταθεί στο Ισραήλ, στο Τελ Αβίβ. Όπως είπαμε η συγγραφέας γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και παρέμεινε στην πόλη μέχρι λίγο καιρό μετά την είσοδο των Γερμανών, το 1941. Στάθηκε τυχερή, καθώς ο πατέρας της αντιλαμβανόμενος τον μεγάλο κίνδυνο, που διέτρεχαν εξαιτίας του ότι ήταν Εβραίοι, μετέφερε την οικογένεια στην Αθήνα, όπου και κρύφτηκαν με τη βοήθεια κάποιων Χριστιανών στα σπίτια τους. Αν και όπως είπαμε η γραφή είναι παιδική, περιγράφονται μερικά τραγικά γεγονότα, τόσο στη Θεσσαλονίκη, όσο και στην Αθήνα. Πέρα όμως από αυτά τα γεγονότα, υπάρχει και η περιγραφή της καθημερινότητας, με τα προβλήματα, που αυτή είχε, την πείνα, το κρύο κτλ. Η μικρή τότε συγγραφέας ερωτεύεται, μεταμορφώνεται από κοριτσάκι σε δεσποινίδα, ωριμάζει απότομα εξαιτίας των συνθηκών.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Τόσο ως ιστορικό ντοκουμέντο, όσο και ως παιδικό κείμενο. Οι μνήμες της συγγραφέως είναι ακόμη ζωντανές την περίοδο, που γράφει την αφήγησή της και δεν έχουμε πολλές τέτοιες μαρτυρίες. Αξίζει νομίζω να διαβαστεί και πιστεύω πως είναι το ιδανικό βιβλίο για να ξεκινήσει και να μάθει ένας μικρός σε ηλικία Θεσσαλονικέας το δράμα, που πέρασε μερικά χρόνια πριν η Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΕΝΡΟΥΜΠΗ-ΑΜΠΑΣΤΑΔΟ, Λίλιαν, Συγγραφείς