Tag Archives: Θεσσαλονίκη

12 άρθρα για την Θεσσαλονίκη της αρχαιότητας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη – Όψεις μιας αρχαίας μητρόπολης

Συγγραφέας: Θεοδοσία Στεφανίδου-Τιβέριου

Έκδοση: University Studio Press (2020)

ISBN: 978-960-12-2480-0

Τιμή: Περίπου €24

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης θα μας ταξιδέψει πολλούς αιώνες πίσω, στην περίοδο της Αρχαίας και Ρωμαϊκής Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για μία συλλογή κειμένων που έγραψε η Θεοδοσία Στεφανίδου-Τιβέριου και τα οποία συγκεντρώθηκαν σε αυτόν τον τόμο. Όλα έχουν θέμα την πόλη μας κατά την αρχαιότητα.

Η έκδοση είναι αρκετά καλή. Προσωπικά μου άρεσε το εξώφυλλο με το γαλάζιο χρώμα και τη λιτή του εμφάνιση. Ευανάγνωστο κείμενο, αρκετές φωτογραφίες και σχέδια που συνοδεύουν τα κείμενα. Υπάρχει προλογικό κείμενο της συγγραφέως. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι περιλήψεις των κειμένων στα αγγλικά. Στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν κάποιες σημειώσεις ενώ στο τέλος κάποιων κεφαλαίων υπάρχουν βιβλιογραφικά στοιχεία. Συνολικά μια αξιοπρεπέστατη δουλειά.

Την συγγραφέα την είχαμε στη Vivlioniki μέσα από ένα κείμενό της σε ένα βιβλίο που είχε κυκλοφορήσει υπέρ του να είναι η Ροτόντα μνημείο και να μην μετατραπεί σε χριστιανικό ναό.

Από τα 12 κείμενα, το πρώτο είναι το μόνο αδημοσίευτο και μέρος του έχει γράψει ο Μιχάλης Τιβέριος. Τα υπόλοιπα έχουν δημοσιευτεί στο παρελθόν. Ουσιαστικά το πρώτο κείμενο είναι μια εισαγωγή στα υπόλοιπα του βιβλίου. Πιο αναλυτικά στο έργο αυτό η ύλη είναι η εξής:

  1. Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Θεσσαλονίκη: Η μνημειακή φυσιογνωμία της πόλης» και χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο υπογράφει ο Μιχάλης Τιβέριος και μιλάει για τη Θέρμη, τον οικισμό που υπήρχε στο χώρο της Θεσσαλονίκης, όπως πιστεύουν πολλοί, πριν την ίδρυση της πόλης από τον Κάσσανδρο. Το δεύτερο μέρος είναι της Στεφανίδου – Τιβέριου η οποία εν συντομία μας δίνει στοιχεία της πόλης για το μέγεθος, τα μνημεία, την Αγορά και τα Ιερά της Θεσσαλονίκης, τα Νεκροταφεία και το Γαλεριανό Συγκρότημα από την εποχή του Κασσάνδρου έως αυτήν του Μέγα Κωνσταντίνου (από εκεί και πέρα θυμάμαι στο σχολείο μας λέγανε ότι ξεκινάει η Βυζαντινή περίοδος).
  2. Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η βόρεια πλευρά της Αγοράς: Το άνδηρο των ναών» και είχε πρωτοδημοσιευτεί το 2001. Εδώ η συγγραφέας μιλάει για δύο κτίσματα που είχαν βρεθεί σε ανασκαφές βορείως της Αγοράς, περίπου εκεί που είναι τώρα το Εργατικό Κέντρο και η οδός Ολύμπου. Υπήρχε η πεποίθηση παλαιότερα ότι αυτά τα κτίρια αποτελούσαν μία βιβλιοθήκη, αλλά η συγγραφέας υποστηρίζει ότι ήταν ναοί που εξυπηρετούσαν την αυτοκρατορική λατρεία.
  3. Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Ωδείον της Αγοράς: Χώρος θεαμάτων και κοινωνικής προβολής» και είχε πρωτοδημοσιευτεί το 2007. Όπως είναι ευνόητο από τον τίτλο, η συγγραφέας ασχολείται με το Ωδείο της Ρωμαϊκής Αγοράς, την ιστορία του και κάποια ευρήματα που συνδέονται με αυτό. Ένα από τα πιο γνωστά από αυτά τα ευρήματα είναι και το άγαλμα της Ηρακλειώτισσας, το οποίο μπορεί κάποιος να δει στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
  4. Το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το μνημειακό κέντρο της Ρωμαϊκής Θεσσαλονίκης: Παρατηρήσεις και προβληματισμοί» και είχε πρωτοδημοσιευτεί το 2018. Και εδώ πρωταγωνιστεί η Ρωμαϊκή Αγορά, αλλά γίνεται και λόγος για τις «Μαγεμένες» της Θεσσαλονίκης με μια προσπάθεια να προσδιοριστεί η θέση τους.
  5. Το πέμπτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Ο ιωνικός ναός: Για τη λατρεία της Ρώμης και του αυτοκράτορα» και είχε πρωτοδημοσιευτεί το 2012. Το κείμενο είναι αφιερωμένο στον γνωστό ναό που είχε βρεθεί στην Πλατεία Αντιγονιδών και αναφέρεται σε θέματα χρονολόγησης, στη θεωρία περί μεταφοράς του από άλλα μέρη κτλ.
  6. Το έκτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η αυτοκρατορική λατρεία: Τα κτιριακά κατάλοιπα» και είχε πρωτοδημοσιευτεί το 2009. Εδώ η συγγραφέας ασχολείται με τον εντοπισμό διαφόρων ναών που ήταν αφιερωμένοι στην λατρεία των αυτοκρατόρων κατά τη Ρωμαϊκή Θεσσαλονίκη. Γίνεται λόγος για τον άγνωστο «Καίσαρο ναό» για τον οποίο γνωρίζουμε την ύπαρξη χάρη σε μια επιγραφή που είχε βρεθεί στο ανατολικό τείχος, η οποία δυστυχώς χάθηκε. Επίσης εξετάζονται τα ευρήματα μίας ανασκαφής στην σημερινή οδό Στρατηγού Δουμπιώτη, αλλά και στο ναό της Αντιγονιδών και των κτισμάτων βόρεια της Αγοράς για τα οποία έγινε λόγος σε προηγούμενα κεφάλαια αυτού του βιβλίου.
  7. Το έβδομο κεφάλαιο έχει τίτλο «Από το ιερό των Αιγυπτίων θεών: Προσφορά ενός Μακεδόνα λατρευτή» και είχε πρωτοδημοσιευτεί το 2018. Εδώ το επίκεντρο της συζήτησης είναι ένα εύρημα από την ανασκαφή στο Σαραπιείο, το οποίο αν και εξαιρετικά σημαντικό ιερό, βρίσκεται τώρα θαμμένο και καλά καλά δεν ξέρουμε πού ακριβώς είναι. Το ανάγλυφο για το οποίο μιλάει το κείμενο έχει άλλη αστεία ιστορία, καθώς βρέθηκε σε κομμάτια, κολλήθηκαν τα κομμάτια, στη συνέχεια τα χώρισαν πάλι και σήμερα στέκουν τα κομμάτια χωριστά…
  8. Το όγδοο κεφάλαιο έχει τίτλο «Ο κόσμος των νεκρών: Σήματα αιώνιας μνήμης» και είχε πρωτοδημοσιευτεί το 2018. Εδώ η συγγραφέας εξετάζει τα διάφορα ταφικά μνημεία που έχουν ανακαλυφθεί στις ανασκαφές, σαρκοφάγους, στήλες, ναΐσκοι κτλ.
  9. Το ένατο κεφάλαιο έχει τίτλο «Οι μαρμάρινες σαρκοφάγοι: Τεκμήρια κοινωνικού status και καταγωγής» και είχε πρωτοδημοσιευτεί το 2010. Στο κείμενο αυτό αναφέρονται στοιχεία μετά από τη μελέτη των πολλών σαρκοφάγων που έχουν βρεθεί στην πόλη (αναφέρονται 290) και εξάγονται συμπεράσματα για τον τόπο κατασκευής των, τους ιδιοκτήτες και την κοινωνική τους κατάσταση κα.
  10. Το δέκατο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Γαλεριανό συγκρότημα: Μια νέα αυτοκρατορική έδρα» και πρωτοδημοσιεύτηκε το 2006. Ευνόητο είναι ότι εδώ γίνεται λόγος για τα κτίρια που στο σύνολό τους βρίσκονται στο χώρο γύρω από τη σημερινή Πλατεία Ναυαρίνου
  11. Το ενδέκατο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το «Μάρμαρο του φιδιού»: Ένα μνημείο για τον αυτοκράτορα» και είχε πρωτοδημοσιευτεί το 2015. Μιλάει για τη γνωστή στήλη που σήμερα βρίσκεται επί της Αγίου Δημητρίου έξω από τη ΔΕΗ και αναφέρεται στη χρησιμότητά της στα πρώτα χρόνια μετά τη δημιουργία της. Η συγγραφέας υποστηρίζει ότι αποτελούσε βάση κάποιου αδριάντα.
  12. Το δωδέκατο και τελευταίο κεφάλαιο έχει τίτλο «Αυτοκρατορικοί κίονες: Μνημειακές εικόνες της ύστερης αρχαιότητας» και πρωτοδημοσιεύτηκε το 2018. Συνδέεται θεματικά με το προηγούμενο κεφάλαιο, καθώς μιλάει ξανά για τη στήλη γνωστή και ως «Yilan Mermer» αλλά και για ένα ανάγλυφο μνημείο που είχε βρεθεί κοντά στον Άγιο Δημήτριο και σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης.

Για την Αρχαία Θεσσαλονίκη, δηλαδή για την πόλη κατά τα Ελληνιστικά και Ρωμαϊκά χρόνια γενικά δεν έχουμε δει πολλά βιβλία στη Vivlioniki. Έχουν παρουσιαστεί ένα βιβλίο της Πολυξένης Αδάμ-Βελένη, το εξαιρετικό έργο του Massimo Vitti. ένα βιβλίο που είχε κυκλοφορήσει από το Υπουργείο Πολιτισμού, μία σειρά από μελέτες από το Αρχαιολογικό Μουσείο, ένα βιβλίο του Παντελή Νίγδελη με θέμα διάφορες επιγραφές σχετικές με τη Θεσσαλονίκη και πιθανόν και κάποια άλλα που δεν μου έρχονται τώρα στο νου.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Δίνει αρκετά νέα στοιχεία, καθώς συμπεριλαμβάνονται πολλές από τις γνώσεις που πήραμε μέσω των ανασκαφών του Μετρό της Θεσσαλονίκης. Παρά το γεγονός ότι απευθύνεται σε αναγνωστικό κοινό με εξειδικευμένες γνώσεις πάνω στην ιστορία και την αρχαιολογία, σε γενικές γραμμές μπορεί να διαβαστεί από αρκετούς χωρίς να αντιμετωπίσουν ιδιαίτερα προβλήματα. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αναδεικνύονται χώροι τους οποίους συναντάμε πολύ συχνά στην καθημερινότητά μας, αλλά οι γνώσεις μας για αυτούς είναι περιορισμένες και πολύ γενικές. Από τις ενδιαφέρουσες νέες κυκλοφορίες αυτής της περιόδου.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ-ΤΙΒΕΡΙΟΥ, Θεοδοσία

Ο κύριος Παρλεβού Φρανσέ, η κυρία Ιτσελόγκουε και η Θεσσαλονίκη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου σε ένα μυθιστόρημα του 1922

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο Κος Παρλεβούφρανσαί και η Κυρία Ιτσελόγκουε

Συγγραφέας: Μίνως Λαγουδάκης (Τριάστερος Μ.)

Έκδοση: Ιω. Κούμενου (1922)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για όσους έχουν ως χόμπι τη συλλογή κάποιων αντικειμένων, είτε αυτά είναι δίσκοι, γραμματόσημα, βιβλία ή ό,τι άλλο, υπάρχουν κάποια κομμάτια τα οποία μπορούν να παρομοιαστούν ως «ιερά δισκοπότηρα», κομμάτια που δεν είναι απαραίτητα ακριβά, αλλά η αξία τους είναι τεράστια και η σημασία τους μοναδική. Για κάποιον που μαζεύει βιβλία για τη Θεσσαλονίκη, το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα από αυτά τα έργα, που έχουν μοναδική αξία, ενώ η σημασία του είναι τεράστια για τη λογοτεχνική ιστορία της πόλης. Σήμερα θα παρουσιάσουμε το μυθιστόρημα του Μίνωα Λαγουδάκη ή Τριάστερου Μ όπως ήταν το ψευδώνυμό του, με έναν από τους πιο περίεργους τίτλους που έχουμε δει στην ελληνική λογοτεχνία, το «Ο Κύριος Παρλεβού Φρανσέ και η Κυρία Ιτσελόγκουε».

Δεν μπορούμε να πούμε πολλά για την ποιότητα έκδοσης, μιλάμε για ένα βιβλίο του 1922. Χάρτινο εξώφυλλο με διακόσμηση χαρακτηριστική αρκετών βιβλίων που είχαν κυκλοφορήσει εκείνη την περίοδο. Υπάρχει και ένα σχέδιο του Λευκού Πύργου πάνω αριστερά. Κείμενο ευανάγνωστο από άποψη μεγέθους στοιχείων, χρησιμοποιείται μια καθαρεύουσα που επικρατούσε σε εφημερίδες της εποχής, δεν θα δυσκολέψει ιδιαίτερα τον αναγνώστη, αν και μερικές φορές χρειάζεται λεξικό (δεν βρήκα τι σημαίνει η λέξη «μηκύλων»…). Στην πρώτη σελίδα ο τίτλος είναι ελαφρώς διαφορετικός από αυτόν στο εξώφυλλο (το «Παρλεβούφρανσαί» γίνεται «Παρλεβού Φρανσέ») ενώ υπάρχει και υπότιτλος («Πρωτότυπος Ελληνική μυθιστορία της τελευταίας δεκαετηρίδος εν Θεσσαλονίκη»). Ο Λαγουδάκης προλογίζει το έργο του με ένα κείμενο περισσότερο δημοσιογραφικό παρά λογοτεχνικό. Το αντίτυπο που έχω εγώ είναι σε αρκετά ως πολύ καλή κατάσταση.

Ο Λαγουδάκης είχε καταγωγή από την Αίγυπτο ενώ ο εκδότης του βιβλίου Ιωάννης Κούμενος, δύο άρθρα του οποίου από το 1924 είχαμε δει στην ανθολογία που είχε κάνει ο Γιώργος Ζωγραφάκης το 1980, είχε επίσης ζήσει στην Αίγυπτο και νομίζω ότι ο Λαγουδάκης εργαζόταν ως δημοσιογράφος σε κάποια από τις εφημερίδες του Κούμενου.

Πριν παρουσιάσουμε το βιβλίο, αξίζει να πούμε δυο λόγια για την περίοδο που αυτό γράφτηκε. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1922 σε μια περίοδο έντονου διχασμού της Ελληνικής κοινωνίας σε οπαδούς του Βενιζέλου και οπαδούς του Κωνσταντίνου. Η Μικρασιατική Εκστρατεία φαίνεται να μην πηγαίνει πολύ καλά. Ο Λαγουδάκης ανήκει στην κατηγορία των φανατικών αντιβενιζελικών, γεγονός που φαίνεται και σε πολλά σημεία του κειμένου του. Ήταν επίσης ενάντια στην ύπαρξη των συμμαχικών δυνάμεων της Αντάντ στη Θεσσαλονίκη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, θεωρούσε ότι με τη δράση τους και κυρίως των Γάλλων, είχε καταλυθεί η εθνική κυριαρχία. Το δημοσιογραφικό του επάγγελμα φαίνεται να επηρεάζει τη γραφή του μυθιστορήματός του και πιστεύω ότι κάποια από τα πρόσωπα του έργου είναι αληθινά και οι αναγνώστες της εποχής τα αναγνωρίζουν, αλλά επιλέγει να χρησιμοποιεί τα αρχικά των ονομάτων τους. Δεν μπόρεσα να βρω περισσότερα στοιχεία, πέρα από την αναφορά που κάνει στον πρόξενο Λάμπρο Κορομηλά (σελ.155) αλλά και αυτή όχι ευθέως, αλλά με σαφές υπονοούμενο. Ένας από τους ήρωες του βιβλίου αναφέρεται ως «Μπάρμπα Σ…», γίνεται λόγος για κάποιον Συνταγματάρχη Ι.Φ. ο οποίος έπαιξε ρόλο και στο Κίνημα της Εθνικής Άμυνας το 1916 (το χαρακτηρίζει ως μια Επαναστατική σημαία, «…εις τας πτυχάς της οποίας εκρύπτοντο χιλιόφραγκα γαλλικά.» (σελ.225). Κάποιος ιστορικός πιστεύω μπορεί να βρει αν αυτά τα πρόσωπα είναι όντως αληθινά και αν υπάρχουν παραλληλισμοί περισσότεροι μεταξύ πρωταγωνιστών του έργου και ιστορικών προσώπων. Γεγονός πάντως αδιαπραγμάτευτο είναι ότι ο Λαγουδάκης δεν θέλει απλά να γράψει ένα μυθιστόρημα, αλλά να εκφράσει μέσα από τις σελίδες του πολιτικό λόγο.

Πάμε στην υπόθεση του έργου τώρα. Με αφορμή τον έρωτα ενός Γάλλου αξιωματικού προς μία πανέμορφη Ελληνίσα, την Αγγελική Λογοθέτη, θα στηθεί μία σκευωρία η οποία θα έχει ως αποτέλεσμα να εξοριστεί ο πατέρας και προστάτης της Αγγελικής, Ευσέβιος Λογοθέτης, στη Γαλλία με την κατηγορία της κατασκοπίας. Η Αγγελική μένει μόνη και αβοήθητη και πέφτει στα δίχτυα ενός κυκλώματος εκμετάλλευσης νέων γυναικών με σκοπό την εκπόρνευσή τους σε ακριβά «σπίτια» της Θεσσαλονίκης προς ευχαρίστηση κυρίως ξένων αξιωματικών. Εγκέφαλος του κυκλώματος αυτού είναι η Κυρία Ιτσελόγκουε του τίτλου, μία σκοτεινή και διαβολική μορφή. Όποτε χρειάζεται τη στήριξη κάποιου ο οποίος θα μπορεί να τη βοηθήσει με τις ξένες αρχές που έκαναν κουμάντο στην πόλη, πήγαινε στον κύριο Παρλεβού Φρανσέ, ενός αδίστακτου ανθρώπου ο οποίος κινείται και δρα με αποκλειστικό σκοπό το κέρδος. Αμφότεροι πάντως είναι Έλληνες, παρά τα ονόματα που τους δίνει ο Λαγουδάκης. Για τη σωτηρία της Αγγελικής θα τρέξει ο Καπετάν Στελής, ένας νεαρός άνδρας, πρώην ήρωας του Μακεδονικού Αγώνα, ο οποίος ερωτευμένος ων με την Αγγελική, θα έρθει αντιμέτωπος με τους Γάλλους και με τους Έλληνες προδότες για να καταφέρει να την γλιτώσει από αυτά για τα οποία την προορίζουν. Μέσα από διάφορες περιπέτειες θα πετύχει τελικά τον σκοπό του και η ιστορία μοιάζει να έχει ένα happy ending, όπου επιστρέφει από την εξορία ο πατέρας της Αγγελικής, ο Καπετάν Στελής γίνεται αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού και αρραβωνιάζεται την Αγγελική, ενώ οι αρχές κυνηγούν τον κύριο Παρλεβού Φρανσέ και την κυρία Ιτσελόγκουε, οπότε όλα μοιάζουν να βαίνουν καλώς. Επιλέγει όμως ο Λαγουδάκης να προσθέσει και έναν επίλογο, ξεχωριστό κεφάλαιο και με δική του αρίθμηση μάλιστα, όπου αναφέρεται ότι ο Στελής σκοτώνεται στο Σαγγάριο, ο πατέρας της Αγγελικής πεθαίνει ένα χρόνο νωρίτερα και η Αγγελική σβήνει από φυματίωση. Σε αυτόν τον επίλογο η κυρία Ιτσελόγκουε παραμένει ισχυρή και παριστάνει τη φιλάνθρωπο, ενώ ο κύριος Παρλεβού Φρανσέ καταφέρνει να γλιτώσει και να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη μετά τη φυγή του στη Χιλή και μάλιστα να επιστρέψει ως ήρωας. Έχω την υποψία ότι ο επίλογος γράφτηκε σε δεύτερο χρόνο σε σχέση με το υπόλοιπο έργο.

Όπως είπαμε και πριν, το βιβλίο έχει πολιτικό χαρακτήρα, αλλά όχι μόνο. Σε πάρα πολλά σημεία ο Λαγουδάκης σατιρίζει την πραγματικότητα που βίωσε η πόλη κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου με την άφιξη των ξένων στρατευμάτων. Γίνεται καταγγέλλτικός απέναντι σε αυτούς που συνεργάστηκαν δουλοπρεπώς με τους Γάλλους που έκαναν κουμάντο στην πόλη, είτε αυτοί είναι κρατικοί παράγοντες (πχ χωροφυλακή), είτε απλοί πολίτες (πχ ο κύριος Αριβίστας). Γίνεται επίσης δηκτικός με την Εκκλησία, καθώς επιλέγει να παρουσιάσει τους ιερείς ως άτομα που σκέφτονται πρωτίστως το συμφέρον τους εκμεταλλευόμενοι την ανθρώπινη αδυναμία και την ανάγκη στήριξης. Παρουσιάζει τους ήρωες του Μακεδονικού Αγώνα ως τους αδικημένους πατριώτες, οι οποίοι ζούνε φτωχικά παρά τον αγώνα τους για την ελευθερία του τόπου, ενώ ταυτόχρονα αυτοί που πρόδωσαν τα εθνικά ιδεώδη της εποχής ζούνε μεγαλοπρεπώς. Με τις άλλες πλην των Ελλήνων φυλές της πόλης δεν φαίνεται να έχει πρόβλημα, το αντίθετο μάλλον. Εν καιρώ ελληνο-τουρκικού πολέμου επιλέγει να παρουσιάσει έναν Τούρκο γαλατά στο έργο του ως μια συμπονετική φιγούρα που προσπαθεί να προστατεύσει την Αγγελική.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η εικόνα της Θεσσαλονίκης την οποία παρουσιάζει. Τα περισσότερα από τα τοπωνύμια στο έργο του έχουν σήμερα άλλάξει, όπως για παράδειγμα το Λεωφόρος Βασιλέως Κωνσταντίνου 2, που ήταν το τυπογραφείο του Κούμενου και σήμερα είναι γνωστή ως Εθνικής Αμύνης. Γίνεται πολύ συχνά λόγος για την Οδό Εξοχών με τα πανέμορφα αρχιτεκτονικά στολίδια, η οποία είναι η σημερινή Λεωφόρος Βασιλίσσης Όλγας. Η οδός «Μαξ Χάρδεν» που αναφέρει δεν υπάρχει πια, χάθηκε με την πυρκαγιά του 1917. Από την άλλη το «Χάνι της Μάννας» και το μαγαζί του Λογοθέτη βρίσκονται επί της Εγνατίας, στο δυτικό κομμάτι της. Γίνεται λόγος για μια συνοικία με το όνομα «Άγιος Φίλιππος» και για την οδό Φιλίππου 132, η συνοικία πρέπει να βρισκόταν κοντά στη σημερινή Ξηροκρήνη, αν και δεν είμαι απόλυτα σίγουρος για αυτό, η περιγραφή μιλάει για μια περιοχή κοντά στην οδό Λαγκαδά και τον Σιδηροδρομικό Σταθμό (τον Παλιό Σιδηροδρομικό Σταθμό εννοεί), η δε οδός Φιλίππου δεν νομίζω να έχει να κάνει με το σημερινό δρόμο. Έχουμε αναφορές σε γνωστά μαγαζιά, όπως του Φλόκα. Εξαιρετική η περιγραφή που δίνει για το Μεβλεβίχανέ, λίγο πριν αυτός γκρεμιστεί. Πέρα όμως από τα τοπογραφικά στοιχεία, ο Λαγουδάκης δίνει πολύ παραστατικά την εικόνα της πόλης, την οποία την είχε πολύ πρόσφατη και οι περιγραφές που κάνει μοιάζουν πολύ αληθινές.

Λογοτεχνικώς το μυθιστόρημα του Λαγουδάκη έχει μεγάλη σημασία. Η πόλη αρχίζει να αποκτά πρόσωπο στο χώρο της πεζογραφίας και της ποίησης κυρίως μετά το 1930 και αυτό που είχαν κάποιοι αποκαλέσει ως «Σχολή της Θεσσαλονίκης», με τους συγγραφείς που είχαν υπηρετήσει τον εσωτερικό μονόλογο. Έχει μείνει επίσης γνωστός ο χαρακτηρισμός που είχε δώσει ο Βαφόπουλος για τη λογοτεχνική Θεσσαλονίκη πριν το 1920, την οποία είχε αποκαλέσει «έρημη χώρα». Στη δεκαετία λοιπόν του ’20 έχουμε ελάχιστα δείγματα πεζογραφίας να δημιουργούνται στην πόλη μας (αναφέρονται στο βιβλίο του Χριστιανόπουλου «Λογοτεχνικές εκδόσεις Θεσσαλονίκης» μόλις 15 πεζά για την περίοδο 1920-1929). Και από αυτά πάρα πολύ λίγα έχουν να κάνουν σχέση με την πόλη, την ιστορία της και τους ανθρώπους της. Δεν μπορώ να κρίνω την αξία του έργου καθώς δεν έχω γνώσεις για τη λογοτεχνία εκείνης της εποχής, ούτε για τα κυρίαρχα ρεύματα. Ο συνδυασμός πάντως ενός ερωτικού δράματος και μίας ιστορικής αφήγησης πιστεύω θα γοήτευσε αρκετούς αναγνώστες εκείνων των χρόνων.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον τόσο θεματικώς ως μυθιστόρημα, όσο και για τη σπανιότητα και τη λογοτεχνική του σημασία στην εξέλιξη της λογοτεχνίας της πόλης μας. Ο Λαγουδάκης από όσο γνωρίζω δεν έγραψε κάποιο άλλο έργο. Αρκετά δύσκολο να το βρείτε, αλλά αν κατά τύχη πέσει στα χέρια σας, αξίζει τον κόπο να το αποκτήσετε. Πιστεύω πως αξίζει να επανακυκλοφορήσει κάποια στιγμή μαζί με σχολιασμό από έναν μελετητή ώστε να μην χαθεί στο πέρασμα του χρόνου.

Σχολιάστε

Filed under ΛΑΓΟΥΔΑΚΗΣ, Μίνως (Τριάστερος Μ.), Συγγραφείς

Ένας παλιός οδηγός της Θεσσαλονίκης για τα πληρώματα του 6ου Στόλου των ΗΠΑ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Welcome Sixth Fleet to Salonika

Συγγραφέας: Άγνωστος

Έκδοση: United Service Organizations USO (1954-;)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλιαράκι ή καλύτερα φυλλάδιο της σημερινής ανάρτησης είναι ένας σύντομος οδηγός που είχε εκδόσει μια υπηρεσία του Αμερικανικού Στρατού, η USO, για τα πληρώματα των πλοίων του 6ου στόλου που θα επισκέπτονταν τη Θεσσαλονίκη. Και παρά την απλότητά του, έχει ένα ενδιαφέρον καθώς μας δίνει μερικές πληροφορίες για την πόλη μας κατά εκείνη την περίοδο.

Η έκδοση είναι απλή και χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο αν εξαιρέσει κάποιος το εξώφυλλο. Η αισθητική ανήκει στη δεκαετία του ‘50 και ενώ δεν αναφέρεται χρόνος έκδοσης, από την ισοτιμία μεταξύ δολαρίου και δραχμής που αναφέρεται (1$=30ΔΡΧ) μπορούμε να συμπεράνουμε ότι είναι σίγουρα μετά το 1954. Από την εκτίμηση πληθυσμού της πόλης που αναφέρεται στον οδηγό (περίπου 350000) κάποιος θα μπορούσε να πει ότι βρισκόμαστε στις αρχές τις δεκαετίας του ’60. Αν καταφέρω να μάθω την ακριβή χρονολογία έκδοσης, θα τη διορθώσω στο κείμενο.

Το φυλλάδιο ξεκινάει με μια σύντομη αναφορά στην ιστορία της πόλης και ένα χρονολόγιο με τις σπουδαιότερες στιγμές τους παρελθόντος της Θεσσαλονίκης. Υπάρχουν κάποια λάθη, αλλά δεν νομίζω πως ο Αμερικανός ναύτης θα τα καταλάβαινε ή θα επηρέαζαν την άποψή του για την πόλη. Ακολουθεί ένα σύντομο κείμενο για την USO, η οποία είχε τα γραφεία της στο χώρο της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Εδώ εντύπωση κάνει το γεγονός ότι υπάρχει σύσταση να προσέχουν στο πώς «προσεγγίζουν» οι ναύτες τις νεαρές γυναίκες γιατί τα ήθη στην Ελλάδα είναι πιο αυστηρά από ότι στην Αμερική. Στη συνέχεια υπάρχουν κάποιες προτάσεις για εστιατόρια με αναφορές στο Όλυμπος-Νάουσα και στον Στρατή στη Λεωφόρο Νίκης και στου Φλόκα της Τσιμισκή ενώ υπάρχουν και τα ονόματα της Ρέμβης, του Παράδεισου και της Χαβάης έξω από το κέντρο της πόλης. Από όλα τα σινεμά της πόλης αυτά που αναφέρονται είναι κάποια από τα θερινά που βρίσκονταν στην Αριστοτέλους (Ρίο, Ζέφυρος κτλ), ίσως επειδή τους ήταν ένα περίεργο θέαμα να προβάλλονται σε ανοιχτό χώρο οι ταινίες. Τέλος για τις μεταφορές αναφέρουν μόνο τα ταξί, ενώ υπάρχουν και δύο γραμμές για όσους ναύτες ίσως θα ήθελαν να επισκεφτούν κάποιον ιερό χώρο με αναφορά μόνο στις δύο συναγωγές που υπήρχαν τότε στην πόλη και στην Καθολική Εκκλησία της Φράγκων.

Προσωπικά το βρήκα ενδιαφέρον. Όχι τόσο για την αξία του ως ιστορικό κείμενο ή ως ένας πετυχημένος τουριστικός οδηγός, αλλά για την αισθητική του, τα σημεία στα οποία εστιάζει και την εικόνα που ήθελε αυτή η USO να παρουσιάσει στα πληρώματα των πλοίων για τη Θεσσαλονίκη. Έχει αξία μόνο για συλλέκτες, αλλιώς δεν χάνετε κάτι ιδιαίτερο.

Σχολιάστε

Filed under ΑΓΝΩΣΤΟΣ, Συγγραφείς

Ένας περίπατος στον Φοίνικα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Φοίνικας: Ένας περίπατος στην πόλη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (2019)

ISBN: 978-960-12-2473-2

Τιμή: Περίπου €4

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η γνωστή σειρά «Ένας περίπατος στην πόλη» των εκδόσεων University Studio Press συνεχίζει για 8η χρονιά την παρουσία της και αυτή τη φορά επισκέπτεται τη γειτονιά του Φοίνικα στα ανατολικά της πόλης.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Χρησιμοποιήθηκε χαρτί Magno Satin των 170gr. Οι φωτογραφίες φυσικά είναι σε εξαιρετική ποιότητα. Στο εξώφυλλο ένα έργο της Αλέκας Τσιρώνη, μίας εκ των τεσσάρων φωτογράφων των οποίων τα έργα κοσμούν το λεύκωμα αυτό. Δίγλωσση έκδοση (ελληνικά-αγγλικά). Και εδώ, επιμελητής του έργου είναι ο Ηρακλής Παπαϊωάννου ο οποίος γράφει και το εισαγωγικό κείμενο. Πολύ όμορφη δουλειά στο σύνολό της.

Δημιουργοί των έργων είναι οι Γιάννης Ιωακειμίδης, Σοφία Τολίκα, Αλέκα Τσιρώνη και Μικέλε Τροϊάνι. Όλων οι φωτογραφίες είναι έγχρωμες και μία σύντομη ανάλυση των εικόνων δίνει ο Παπαϊωάννου στην εισαγωγή του. Ο Φοίνικας είναι μια γειτονιά στην οποία δεσπόζουν οι εργατικές κατοικίες που χτίστηκαν μεταπολεμικά και στέγασαν και στεγάζουν κυρίως φτωχολογιά. Ο χαρακτήρας του Φοίνικα εκφράζεται σε μεγάλο βαθμό μέσα από τα έργα των φωτογράφων, είτε αυτά έχουν να κάνουν με εξωτερικούς χώρους (όπως τα έργα των Ιωακειμίδη, Τολίκα και Τροϊάνι), είτε με εσωτερικούς (όπως τα έργα της Τσιρώνη). Μία αίσθηση παραμέλησης και εγκατάλειψης φαίνεται να δεσπόζει μέσα στην περιοχή. Αν σκοπός των φωτογράφων είναι να παρουσιάσουν εικόνες που να αντιπροσωπεύουν τη γειτονιά, τότε νομίζω ότι έχουν πετύχει το στόχο τους. Χωρίς να μπορώ να κρίνω καλλιτεχνικά τις φωτογραφίες, μου άρεσαν προσωπικά η πρώτη φωτογραφία της Τολίκα (με το γήπεδο ποδοσφαίρου με το απεριποίητο χόρτο και τη στραβή γραμμή), η έβδομη φωτογραφία της Τολίκα (με το παλιό τρίκυκλο σταθμευμένο πάνω στο πεζοδρόμιο έξω από μια εργατική κατοικία), η τρίτη φωτογραφία της Τσιρώνη (που είναι και στο εξώφυλλο), η έκτη φωτογραφία της Τσιρώνη (με την αντίθεση με την κεφαλή του Μεγαλέξανδρου δίπλα στη φωτισμένη ένδειξη εξόδου) και η δεύτερη του Τροϊάνι (με τα πουλιά πάνω στο τηλεφωνικό καλώδιο μόνους παρόντες σε μια περιοχή με κλειστά μαγαζιά, καμία κίνηση στο δρόμο και στα σπίτια).

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Μου άρεσε και το υλικό αλλά και το γεγονός ότι συνεχίζεται αυτή η σειρά και μακάρι να δούμε και άλλα τέτοια έργα. Για όσους ενδιαφέρεστε, μπορείτε να πάτε έναν περίπατο επίσης στο Μπεχ Τσινάρ, στην Αρετσού και την Κρήνη, στην Άνω Πόλη, στην Τούμπα, στο Κέντρο, στην Πυλαία και στη Σταυρούπολη. Όρεξη να υπάρχει και η πόλη έχει άπειρες στιγμές και εικόνες να μας προσφέρει.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Ο Σπύρος Κουζινόπουλος γράφει για την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το μεγάλο άλμα – Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Σπύρος Κουζινόπουλος

Έκδοση: Καστανιώτης (1997)

ISBN: 960-03-2062-4

Τιμή: Περίπου €21

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 2012 η Θεσσαλονίκη γιόρτασε τα 100 χρόνια από την απελευθέρωσή της από τους Τούρκους. Την περίοδο αυτή κυκλοφόρησαν πολλά βιβλία για τα γεγονότα εκείνων των ημερών με κορυφαίο ίσως το έργο του Γιάννη Μέγα. Στη σημερινή ανάρτηση θα δούμε ένα βιβλίο το οποίο είχε γραφεί το 1997 και είχε για κεντρικό θέμα την είσοδο του ελληνικού στρατού στην πόλη και τα γεγονότα των πρώτων μηνών μετά την (ανεπίσημη ακόμη) ένταξη της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, τυπική πολλών παλαιών εκδόσεων του Καστανιώτη που έχουμε δει σε λογοτεχνικά βιβλία. Πολύ σωστά ταξινομημένο το υλικό σε μικρά σχετικά κεφάλαια ώστε το βιβλίο να είναι ευανάγνωστο. Υπάρχει φωτογραφικό υλικό στο τέλος κάποιων κεφαλαίων. Επίσης στο τέλος των κεφαλαίων υπάρχουν σημειώσεις., ενώ στο τέλος του βιβλίου έχουμε τις πηγές και την πλουσιότατη βιβλιογραφία της έρευνας. Το βιβλίο προλογίζει ο Παύλος Πετρίδης. Συνολικά μια αξιοπρεπέστατη δουλειά.

Τον Κουζινόπουλο τον έχουμε συναντήσει πολλές φορές στη Vivlioniki με έργα ιστορικού περιεχομένου όπως το βιβλίο του για τη δράση του δημιου των Εβραίων Θεσσαλονικέων Αλόις Μπρούνερ, το βιβλίο του για τις μεγάλες πολιτικές δολοφονίες που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη κατά τον 20ο αιώνα και ένα έργο του σχετικά με τις μελανές σελίδες της ιστορίας της Θεσσαλονίκης. Βέβαια πέρα από αυτά τα βιβλία που έχει υπογράψει ο ίδιος, έχει επιμεληθεί και ένα βιβλίο για τα γεγονότα του Μάη του ’36 στη Θεσσαλονίκη.

Όπως είπαμε και νωρίτερα, ένα από τα θετικά του βιβλίου είναι η σωστή ταξινόμηση του υλικού, που κάνει την ανάγνωση ιδιαίτερα εύκολη. Είναι και το ύφος γραφής τέτοιο που δεν θα δυσκολέψει κάποιον στην κατανόηση. Αν και το έργο δεν απευθύνεται σε ιστορικούς, εν τούτοις είναι πλήρες, τεκμηριωμένο και φαίνεται ότι έχει προηγηθεί μια εν τω βάθει έρευνα. Από τα πιο σημαντικά γεγονότα μέχρι μικρές λεπτομέρειες, ο Κουζινόπουλος συγγράφει ένα βιβλίο περιεκτικό και ταυτόχρονα απλό. Αν θέλει κάποιος εύκολα μπορεί να διαβάσει ένα ξεχωριστό κομμάτι του και να ανατρέξει στη συνέχεια σε βιβλιογραφία και σημειώσεις.

Τα πρώτα 5 κεφάλαια μιλάνε για την κατάσταση στη Θεσσαλονίκη και στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας πριν την έναρξη του Α’ Βαλκανικού Πολέμου. Η εικόνα της πόλης, οι βιομηχανίες και οι εμπορικές δραστηριότητες, ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης, οι διωγμοί και η προετοιμασία. Τα επόμενα 4 κεφάλαια ακολουθούν τον ελληνικό στρατό από την κήρυξη του πολέμου και τη μάχη στο Σαραντάπορο μέχρι την είσοδο στην πόλη και τους πανηγυρισμούς. Ακολουθούν 5 κεφάλαια με μαρτυρίες ατόμων που έζησαν εκείνες τις στιγμές, άρθρα από τις εφημερίδες, την προσφορά στον αγώνα της ομογένειας αλλά και κάποιες αντιδράσεις προξένων ξένων δυνάμεων, οι οποίοι μάλλον είχαν δυσαρεστηθεί με τις εξελίξεις. Πολύ ενδιαφέροντα τα επόμενα 3 κεφάλαια για την οργάνωση της πόλης από την Ελληνική διοίκηση τον πρώτο καιρό μετά την απελευθέρωση. Χρονικά δηλαδή κινούμαστε από τις αρχές του Οκτωβρίου μέχρι λίγο καιρό πριν τη δολοφονία του Γεωργίου του Α’.

Πέρα όμως από τα κεφάλαια αυτά του βιβλίου, υπάρχουν στο τέλος και 6 παραρτήματα. Στο πρώτο υπάρχουν εικόνες από ανέκδοτο υλικό εγγράφων του Υπουργείου Εξωτερικού (δυσανάγνωστα δυστυχώς τα περισσότερα), στο δεύτερο ένα άρθρο του Κωστή Παλαμά για την απελευθέρωση, στο τρίτο μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη του τελευταίου Οθωμανού στρατιωτικού διοικητή της Θεσσαλονίκης, του Χασάν Ταχσίν Πασά, στο τέταρτο ένα κείμενο για την καταβύθιση του θωρηκτού Φετχί Μπουλέντ από τον υποπλοίαρχο Νικόλαο Βότση, στο πέμπτο ένα σύντομο χρονολόγιο της πόλης και στο έκτο ένα κείμενο με αναφορές της δράσης του Ελληνικού στρατού και στόλου κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Είναι πλήρες, κατανοητό, ενδιαφέρον στην ανάγνωση και είναι αποτέλεσμα μιας μεγάλης έρευνας και μελέτης. Δεν γνωρίζω για ποιο λόγο δεν το βρίσκουμε εύκολα στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Θα το συνιστούσα σίγουρα σε κάποιον που θέλει να ξεκινήσει να διαβάζει κάποια πράγματα για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, αλλά και σε κάποιον που ήδη γνωρίζει αρκετά.

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΥΖΙΝΟΠΟΥΛΟΣ, Σπύρος, Συγγραφείς

Ένα ιστορικό λεύκωμα για τους Αμπελόκηπους Θεσσαλονίκης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Φωτογραφίζοντας τους Αμπελόκηπους στα μονοπάτια του χρόνου

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Δήμος Αμπελοκήπων (2008)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από λίγο καιρό είχαμε δει στη Vivlioniki ένα πολύ όμορφο λεύκωμα για τη Νεάπολη Θεσσαλονίκης με υλικό από τη δημιουργία της συνοικίας μέχρι τη σύγχρονη εποχή. Στη σημερινή ανάρτηση θα συνεχίσουμε τη βόλτα μας στη Δυτική Θεσσαλονίκη και θα μεταφερθούμε στη γειτονιά των Αμπελοκήπων ή στην Επτάλοφο όπως ίσως την ξέρουν αρκετοί.

Η έκδοση είναι όμορφη. Σκληρό εξώφυλλο, καλή η εκτύπωση των φωτογραφιών. Το λεύκωμα βγήκε με χρηματοδότηση όχι μόνο του Δήμου Αμπελοκήπων (σήμερα δεν υπάρχει πια, έχει γίνει Δήμος Αμπελοκήπων-Μενεμένης), αλλά και του Υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης και της Τράπεζας Πειραιώς. Πάντως για μια τόσο καλή έκδοση το να μην υπάρχει ISBN μου κάνει εντύπωση, ειδικά από τη στιγμή που το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2008. Αυτή είναι η δεύτερη έκδοση του λευκώματος, η πρώτη είχε γίνει το 2005 με αφορμή την συμπλήρωση των 70 χρόνων από τη δημιουργία της κοινότητας Αμπελοκήπων το 2004. Συνολικά πάντως είναι μια καλή δουλειά.

Πριν την παρουσίαση του φωτογραφικού υλικού υπάρχουν δύο κείμενα, ένα του τότε Υπουργού Μακεδονίας-Θράκης Μαργαρίτη Τζίμα και ένα του τότε Δημάρχου της περιοχής (ο οποίος παραμένει στη θέση αυτή ως Δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης) Λάζαρου Κυρίζογλου. Ενδιαφέρον παρουσιάζει κυρίως το κείμενο του Δημάρχου καθώς περιέχει κάποιες πληροφορίες ιστορικού περιεχομένου για την περιοχή.

Οι Αμπελόκηποι, όπως είπαμε ήδη, δεν υπάρχουν πλέον ως Δήμος μεμονωμένος, έχουν ενωθεί με τη γειτονική Μενεμένη. Τα όρια πάντως της παλιάς γειτονιάς μπορούσαν να οριοθετηθούν χονδρικά μεταξύ των οδών Λαγκαδά, Ακριτών, 28ης Οκτωβρίου, Γεννηματά και Λεωφόρου Καλλιθέας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ξηροκρήνη ανήκει στο Δήμο Θεσσαλονίκης, αν και μοιάζει να είναι κομμάτι των Αμπελοκήπων.

Σύμφωνα με το βιβλίο το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από τους κατοίκους των Αμπελοκήπων, αν και είναι βέβαιο ότι κάποιες εικόνες προέρχονται από άλλες πηγές, οι οποίες δεν αναφέρονται. Την επιμέλεια της έρευνας και του φωτογραφικού υλικού την είχε αναλάβει η Αγγελική Σδρόλα. Το υλικό που είναι στο πρώτο κεφάλαιο με ευρήματα ανασκαφών από τα Υστερορωμαϊκά και Παλαιοχριστιανικά χρόνια προέρχεται από την 9η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.

Η ταξινόμηση των φωτογραφιών έγινε με θεματικό τρόπο. Υπάρχουν 10 ουσιαστικά κεφάλαια, στα οποία ο αναγνώστης μπορεί να δει εικόνες από τους πρόσφυγες, τους δημοτικούς άρχοντες του τόπου, τους δρόμους και τις γειτονιές, την καθημερινότητα με τα επαγγέλματα και τις κοινωνικές δραστηριότητες, τον αθλητισμό και την εκκλησιαστική ζωή, αλλά και κάποιες φωτογραφίες από τα Συμμαχικά Νεκροταφεία του Ζέιτενλικ, το Νεκροταφείο των Καθολικών και το Στρατόπεδο «Μέγας Αλέξανδρος» (βρισκόταν στο δυτικό άκρο του Δήμου Αμπελοκήπων μεταξύ των οδών Βενιζέλου και Λεωφόρου Δενδροποτάμου). Για το Καθολικό Νεκροταφείο πάντως όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να ανατρέξουν στο εξαιρετικό βιβλίο που είχε κυκλοφορήσει πριν λίγα χρόνια για τους Φράγκους της Θεσσαλονίκης.

Υπάρχουν πολλές φωτογραφίες οι οποίες δεν έχουν σχέση με τους Αμπελόκηπους, πχ υλικό από εκδρομές κατοίκων των Αμπελοκήπων σε διάφορα μέρη. Αλλά μεγάλο μέρος των φωτογραφιών μας δείχνει στιγμές από την καθημερινή ζωή των κατοίκων και υπάρχουν εικόνες από γειτονιές οι οποίες άλλαξαν ραγδαία με το πέρασμα του χρόνου. Σίγουρα όσοι μεγάλωσαν πριν 50-60 χρόνια στην περιοχή έχουν πολλά να θυμηθούν, αλλά και οι σύγχρονοι κάτοικοι της γειτονιάς έχουν πολλά να μάθουν ρίχνοντας μια ματιά στο λεύκωμα αυτό.

Προσωπικά το λεύκωμα μου άρεσε. Πιστεύω ότι θα μπορούσε να βελτιωθεί με περισσότερα ιστορικά στοιχεία για την περιοχή ή με προσθήκη λογοτεχνικών αναφορών. Αλλά για μένα, που δεν μένω στην περιοχή, μου κίνησε το ενδιαφέρον να μάθω περισσότερα πράγματα. Πιστεύω πως στους Επταλοφίτες έχει πολλά να πει και να θυμήσει.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Στοιχεία για τη ζωή και το έργο των Θεσσαλονικέων Ντονμέ.

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Ντονμέ της Θεσσαλονίκης – Εξισλαμισθέντες Εβραίοι, Επαναστάστες Μουσουλμάνοι, Κοσμικοί Τούρκοι

Συγγραφέας: Marc David Baer

Έκδοση: Επίκεντρο (2020)

ISBN: 978-960-458-919-7

Τιμή: Περίπου €19

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα πιο άγνωστα κεφάλαια της ιστορίας της Θεσσαλονίκης είναι αυτό που σχετίζεται με τους Ντονμέ. Πολλοί μπορεί να τους έχουν ακουστά, ελάχιστοι όμως γνωρίζουν λεπτομέρειες για τη δράση τους, το έργο και τη ζωή τους. Προσωπικά τυχαίνει να έχω διαβάσει κάποια πράγματα για αυτούς λόγω της απασχόλησής μου με την ανάγνωση βιβλίων σχετικών με τη Θεσσαλονίκη, αλλά και για μένα πολλά στοιχεία ήταν άγνωστα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησής μας έχει θέμα τη μυστήρια αυτή ομάδα συμπολιτών μας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Χρησιμοποιήθηκε χαρτί Chamois των 80gr. Μου άρεσε το εξώφυλλο όπου πρωταγωνιστεί το Γενί Τζαμί, που είχε χτιστεί από Ντονμέ, ενώ υπάρχουν και οι χαρακτηριστικές φωτογραφίες τυπωμένες σε πορσελάνη, τις οποίες μπορεί κάποιος να βρει στο νεκροταφείο των Ντονμέ στην Κωνσταντινούπολη (συμπτωματικά ή όχι στην Selanikliler Sokagi, δηλαδή οδό Θεσσαλονίκης) Πυκνογραμμένο κείμενο συνοδευόμενο από κάποιες λίγες φωτογραφίες. Στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν οι βιβλιογραφικές αναφορές ενώ στο τέλος του βιβλίου υπάρχει πολύ χρήσιμο ευρετήριο ονομάτων. Υπάρχει και ένα παράρτημα στο τέλος σχετικό με μια απόπειρα δολοφονίας εναντίον ενός πολύ γνωστού Ντονμέ δημοσιογράφου της Μεσοπολεμικής Τουρκίας, του Ahmet Emin Yalman, ο οποίος είχε γεννηθεί στη Θεσσαλονίκη. Το βιβλίο προλογίζει εκτός από τον συγγραφέα και ο επιμελητής της έκδοσης, ο Γιάννης Καρατζόγλου. Υπάρχει ένα σπάνιο λάθος σε βιβλία, έχουν επαναληφθεί κάποιες σελίδες, πιο συγκεκριμένα στην περίπτωσή μας υπάρχουν δύο φορές οι σελίδες από 273 έως 288. Συνολικά πάντως πρόκειται για μια ωραία δουλειά.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στα αγγλικά το 2010 με πρωτότυπο τίτλο «The Dönme: Jewish Converts, Muslim Revolutionaries, and Secular Turks.», στην Ελληνική έκδοση προστέθηκε το «της Θεσσαλονίκης». Στο προλογικό σημείωμα του Καρατζόγλου αναφέρονται διάφοροι τίτλοι στους οποίους γίνονταν αναφορές στους Ντονμέ και με χαρά διεπίστωσα ότι όλοι έχουν παρουσιαστεί στη Vivlioniki (μπορείτε να τους δείτε εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ και εδώ.)!

Τον Γιάννη Καρατζόγλου τον έχουμε συναντήσει στη Vivlioniki κυρίως μέσα από δύο βιβλία του, ένα για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς που είχαν βρεθεί στη Παρίσι κατά τη διάρκεια της Κατοχής και ένα σχετικά με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς που διέφυγαν στην Αθήνα κατά την περίοδο της Κατοχής.

Οι Ντονμέ (ή Ντονμέδες στο πιο «εξελληνισμένο») ήταν παλαιότερα Εβραίοι οι οποίοι είχαν εξισλαμισθεί κατά τον 17ο αιώνα ακολουθώντας τα κηρύγματα του Σαμπετάι Σεβή. Αν και ήταν διασκορπισμένοι σε διάφορα σημεία, το κέντρο τους βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη, όπου ο πληθυσμός τους ήταν αρκετά μεγάλος. Στην εισαγωγή ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει πολλά και σημαντικά πράγματα για την περίοδο από το 1666, χρονιά που αλλαξοπίστησε ο Σαμπετάι Σεβή έως το 1862 (τη δημιουργία των τριών ομάδων μέσα στους Ντονμέ -Yakubi, Karakas, Kapanci-, την οργάνωση της ζωής τους, τις βάσεις της φιλοσοφίας τους, τις ανάγκες που τους οδήγησαν στη δημιουργία κλειστών δομών κτλ). Στο βιβλίο εξετάζεται με λεπτομέρειες η ζωή τους από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα έως τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, όταν πλέον με την ανταλλαγή πληθυσμών βρέθηκαν στην Τουρκία και κυρίως στην Κωνσταντινούπολη. Το βιβλίο χωρίζεται σε 3 μέρη ακολουθώντας χρονολογική σειρά:

  • Το πρώτο μέρος έχει τίτλο «Οθωμανική Θεσσαλονίκη» και μιλάει για το διάστημα από το 1862 έως το 1908. Εδώ εξετάζεται η ζωή των Ντονμέ σε οικογενειακό, θρησκευτικό και επαγγελματικό επίπεδο. Γίνεται λόγος για την ενδογαμία τους, την ιδιαίτερα κλειστή δομή της κοινωνίας τους, τα ιδιαίτερα ήθη και έθιμά τους που είχαν προσθέσει στη θρησκεία τους, τις διαφορές των τριών ομάδων των Ντονμέ, την οργάνωση των σχολείων τους, τις περιοχές που ζούσαν, τα επαγγέλματά τους κτλ. Αν ο αναγνώστης έχει το βιβλίο του Δημητριάδη για τη Θεσσαλονίκη κατά την Οθωμανική περίοδο θα τον βοηθήσει να αντιληφθεί τις γειτονιές που ζούσαν οι Ντονμέ, καθώς υπάρχουν πολλές ονομασίες δρόμων με τις παλιές ονομασίες τους.
  • Το δεύτερο μέρος έχει τίτλο «Μεταξύ αυτοκρατορίας και εθνικού κράτους» και από αυτό το κομμάτι ξεχωρίζω το πρώτο κεφάλαιο όπου αναλύεται η δράση των Ντονμέ κατά την Επανάσταση των Νεότουρκων το 1908. Πολλοί πιστεύουν ότι αυτή ήταν αποκλειστικό έργο των Ντονμέ και κρίνοντας από τη μετέπειτα δράση των Νεότουρκων είχαν κατηγορήσει τους Ντονμέ για εθνικισμό. Η αλήθεια, όπως αναλύεται στο κεφάλαιο αυτό, είναι ότι οι Ντονμέ στήριξαν την Επανάσταση για διαφορετικούς λόγους από τους Νεότουρκους εθνικιστές. Οι Ντονμέ πίστευαν σε μια αλλαγή μέσα στα πλαίσια όμως της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, καθώς η τελευταία τους είχε δώσει την ελευθερία να αναπτυχθούν, να πιστεύουν ό,τι θέλουν και όπως θέλουν, ενώ οι ίδιοι αποτελούσαν κομμάτι της εξουσίας και της γραφειοκρατίας της Αυτοκρατορίας. Στο ίδιο μέρος υπάρχει και ένα κεφάλαιο για την περίοδο από το 1912, όταν η Θεσσαλονίκη γίνεται κομμάτι του Ελληνικού κράτους, και το 1923, όταν με την ανταλλαγή των πληθυσμών αναγκάστηκαν να αφήσουν τη Θεσσαλονίκη.
  • Το τρίτο μέρος έχει τίτλο «Κωνσταντινούπολη» και μιλάει για τα όσα πέρασαν οι Ντονμέ μετά την άφιξή τους στην Πόλη (κυρίως) λόγω της ανταλλαγής των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας. Εκεί αντιμετωπίστηκαν πολύ χειρότερα από ό,τι αντιμετώπισαν οι Έλληνες πρόσφυγες κατά την άφιξή τους στην Ελλάδα. Στην αρχή τους κατέκριναν σχετικά με τη Μουσουλμανική τους πίστη, θεωρώντας τους Εβραίους. Στη συνέχεια δέχτηκαν πολλές επιθέσεις από Τούρκους εθνικιστές για το κατά πόσο είναι «καθαροί» Τούρκοι. Αναγκάστηκαν να ξαναστήσουν τις ζωές τους μέσα σε ένα πλαίσιο που τους θεωρούσε ξένους και εχθρούς. Σήμερα, σύμφωνα με το συγγραφέα, η καταγωγή κάποιου Ντονμέ εξακολουθεί να παραμένει για πολλούς μυστικό, ο κόσμος δεν μιλάει ανοιχτά για αυτήν. Είναι σαν να λέμε ότι κάποιος Πόντιος στην Ελλάδα αρνείται την καταγωγή του. Υπάρχει σε αυτό το μέρος και ένα κομμάτι που μιλάει για κάποιους λίγους Ντονμέ που παρέμειναν στην Θεσσαλονίκη επειδή είχαν λάβει υπηκοότητα μιας ξένης χώρας, κυρίως Αλβανικής ή Σερβικής.

Κοντά στα 100 χρόνια μετά τη φυγή τους από την πόλη, στη Θεσσαλονίκη παραμένει ακόμη ένα μέρος από το αποτύπωμα αυτών των ανθρώπων στην πόλη. Υπάρχει το Γενί Τζαμί (το παλιό Αρχαιολογικό Μουσείο), υπάρχουν οι βίλες-κοσμήματα στη Βασιλίσσης Όλγας των αδερφών Αχμέτ και Μεχμέτ Καπαντζή, κοντά στην Ανάληψη. Όσοι έχουν ασχοληθεί κάπως περισσότερο με την ιστορία της πόλης θα γνωρίζουν ότι ο πρώτος Δήμαρχος της Θεσσαλονίκης μετά την απελευθέρωση της πόλης ήταν ο Οσμάν Σαΐτ Μπέης (Osman Said στο βιβλίο), ο οποίος ήταν Ντονμέ και ο οποίος παρέμεινε στη θέση αυτή από το 1912 έως το 1916 και από το 1920 έως το 1922. Μπορεί για τους σύγχρονους Θεσσαλονικείς οι οποίοι έχουν συνδέσει το παρελθόν της πόλης μόνο με την Ελληνική ιστορία, οι Ντονμέ να αποτελούν κάτι ξένο και να προτιμούν να αποσιωπούν την ύπαρξή τους, για την πόλη όμως έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία της και κυρίως στο τέλος του 19ου αιώνα οπότε και έγιναν πολλά έργα που συνετέλεσαν στην ανάπτυξή της. Οι ίδιοι ακόμη και μετά την άφιξή τους στην Τουρκία θεωρούσαν πατρίδα τους τη Θεσσαλονίκη και προτιμούσαν πολλοί από αυτούς στους τάφους τους να αναγράφεται το «Θεσσαλονικιός».

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Δύσκολο μεν, καθώς υπάρχουν πάρα πολλά ονόματα και αναφορές σε γεγονότα για τα οποία λίγα πράγματα γνωρίζουμε, οπότε μας φαίνονται ξένα, αλλά τρομερά ενδιαφέρον. Για τους Ντονμέ έχουμε διαβάσει πράγματα σε άλλα βιβλία, αλλά πρόκειται για μεμονωμένες αναφορές. Δεν γνωρίζω προσωπικά άλλο βιβλίο στην ελληνική γλώσσα με τόσα πολλά στοιχεία για τη ζωή και το έργο τους, ενώ στη διεθνή βιβλιογραφία μπορούμε σίγουρα να βρούμε πολλούς τίτλους. Οι Ντονμέ αποτέλεσαν μια ομάδα ξεχωριστή, που όλοι ήθελαν να ξεχάσουν. Οι Έλληνες γιατί ήταν Μουσουλμάνοι, οι Εβραίοι γιατί είχαν αποσχιστεί από αυτούς, οι φανατικοί Μουσουλμάνοι γιατί συνετέλεσαν στη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και οι Τούρκοι Εθνικιστές γιατί τους θεωρούσαν Εβραίους. Για τη Θεσσαλονίκη οι Ντονμέ ήταν ένα κομμάτι της ιστορίας της, μικρό ή μεγάλο, σημαντικό ή ασήμαντο ας το κρίνουν πιο ειδικοί. Σίγουρα όμως τη θεωρούσαν πατρίδα τους.

Σχολιάστε

Filed under BAER, MarcDavid, Συγγραφείς

Τα τεύχη του περιοδικού «Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη», 1979-1980

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Α’

Τίτλος: Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Θεόδ. Α. Βουτσικάκης – Γεώρ. Κ. Ζωγραφάκης (1979)

ISBN: –

Τιμή: –

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Β’

Τίτλος: Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Θεόδ. Α. Βουτσικάκης – Γεώρ. Κ. Ζωγραφάκης (1980)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Μετά τις παρουσιάσεις των τευχών του 1976, 1977 και 1978, συνεχίζουμε σήμερα την παρουσίαση του περιοδικού «Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη» για τα έτη 1979 και 1980.

Αμφότερες οι εκδόσεις είναι απλές και λιτές, όμοιες σε αισθητική με αυτές των προηγούμενων ετών που είδαμε. Αυτό που αλλάζει είναι ότι αναφέρεται στα δύο τεύχη που θα δούμε σήμερα και επιμελητής έκδοσης, ο Τάσος Βουτσικάκης, ο οποίος φαντάζομαι έχει κάποια σχέση με τον Θεόδωρο Βουτσικάκη, έναν εκ των δύο εκδοτών του περιοδικού. Και εδώ έχουμε μερικές φωτογραφίες και τις απαραίτητες διαφημίσεις. Η αισθητική και εδώ παραπέμπει στη δεκαετία του ’70. Συνολικά μια όμορφη δουλειά.

Τα περιεχόμενα του τεύχους του 1979

Το τεύχος του 1979 δεν θα μπορούσε να μην ξεκινήσει με αναφορά στο σεισμό της 20ης Ιουνίου του 1978. Έτσι τόσο το κείμενο του Βουτσικάκη με τίτλο «Η μαρτυρική Θεσσαλονίκη», όσο και αυτό του Ζωγραφάκη με τίτλο «Σύντομη αναδρομή στο παρελθόν» μιλάνε για αυτόν και με αφορμή το σεισμό αναφέρουν και άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία. Ο Ανδρέας Αθηναίου στο άρθρο με τίτλο «Η ιδανική πόλη» προσπαθεί με μπόλικη δόση υπερβολής να μας πει ότι «η Θεσσαλονίκη υπήρξε ΙΔΑΝΙΚΗ ΠΟΛΗ και με τη Φιλοσοφική, Πολεοδομική και χωροταξική Έννοια του όρου». Κάτι τέτοια άρθρα πιστεύω μόνο κακό κάνουν, αλλά δεν θα το αναλύσουμε περισσότερο εδώ. Ενδιαφέρον έχει το κείμενο της Ερατούς Αικατερίνης Μέλλου στο άρθρο «Μετά από πεντακόσια χρόνια…», όπου μαθαίνουμε πληροφορίες για την πρώτη λειτουργία της Αχειροποιήτου μετά την Άλωση της πόλης το 1430, η οποία πρώτη λειτουργία έγινε το βράδυ της 28ης Απριλίου 1929, 499 χρόνια δηλαδή μετά από την είσοδο του Μουράτ Β’ στο ναό. Αξίζει επίσης να σταθούμε και στο κείμενο του Ιωάννη Τσαλουχίδη με τίτλο «Να σωθή ο Θερμαϊκός», όπου φαίνεται ότι οι ανησυχίες για τη ρύπανση της θάλασσας είχαν ήδη αρχίσει από εκείνα τα χρόνια και το μέλλον προβλέπονταν δυσοίωνο. Και το ανυπόγραφο άρθρο με τίτλο «Τοπογραφία της πόλεως» έχει ενδιαφέρον, όπως και το άρθρο «Μικρά ιστορικά κείμενα», όπου ο αναγνώστης διαβάζει για διάφορα θέματα ιστορικής φύσης. Επίσης στο τεύχος αυτό γίνεται αναφορά στην ανακάλυψη της υπόγειας κρύπτης κατά τη διάρκεια εργασιών αποκατάστασης της Μητρόπολης και πιο συγκεκριμένα στο άρθρο «Μυστικός χώρος». Πέρα από αυτά τα άρθρα βέβαια υπάρχουν και κείμενα για την τρέχουσα (τότε) επικαιρότητα της πόλης, την καλλιτεχνική και πολιτιστική κίνηση, τις κυκλοφορίες βιβλίων κτλ.

Τα περιεχόμενα του τεύχους του 1980

Και το τεύχος του 1980 ξεκινάει με ένα κείμενο του Βουτσικάκη σχετικά με την εξέλιξη της Θεσσαλονίκης και την εικόνα που είχε πάρει η πόλη. Πολύ ενδιαφέρον το επόμενο άρθρο του Ζωγραφάκη με τίτλο «Ο Αυτοκράτωρ Ανδρόνικος και η Θεσσαλονίκη» όπου αναφέρεται στην πώληση από τον τότε Κυβερνήτη της Θεσσαλονίκης της πόλης στους Βενετούς του 1423. Μου κάνει εντύπωση πάντως το γεγονός ότι ο Ζωγραφάκης αποκαλεί «Αυτοκράτωρ» τον Ανδρόνικο Παλαιολόγο καθώς δεν υπήρξε ποτέ Αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ίσως τον μπερδεύει με άλλους συνονόματούς του. Ενδιαφέρον ιστορικό έχει και το κείμενο για την Παναγία Δέξια (όπως έχω μάθει να τη λένε από τη γιαγιά μου) και το κείμενο για την Εκκλησία της Καταφυγής. Το άρθρο με τίτλο «Κάποιες θλιβερές διαπιστώσεις» αναφέρεται σε κάποια βυζαντινά μνημεία τα οποία εκείνη την εποχή δεν προβάλλονταν όσο έπρεπε. Η Ερατώ-Αικατερίνη Μέλλου γράφει μια ιστορία σχετική με τα φαντάσματα της Καμάρας, ενώ το κείμενο με τίτλο «Το παλαιό Ελληνικό Προξενείο» λέει για το γνωστό κτίριο που σήμερα στεγάζει το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα και εκείνη την περίοδο φαντάζομαι γινόταν λόγος για την τύχη του. Ιστορικού περιεχομένου είναι και τα άρθρα με τίτλο «Ιστορία και τέχνη στην Αψίδα του Γαλερίου» και «Γιατί ο Κάσσανδρος ίδρυσε την Θεσσαλονίκη;». Ακολουθούν διάφορα κείμενα με τουριστικό, οικονομικό και πολιτιστικό ενδιαφέρον. Υπάρχει και σε αυτό το τεύχος η στήλη «Μικρά ιστορικά κείμενα».

Συνολικά βρήκα και αυτά τα δύο τεύχη ενδιαφέροντα. Φαντάζομαι θα υπάρχουν λόγοι που το περιοδικό αυτό σταμάτησε να κυκλοφορεί, άγνωστο πότε ακριβώς, αλλά σίγουρα κάπου στις αρχές της δεκαετίας του ’80.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Τα τεύχη του περιοδικού «Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη», 1977-1978

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Α’

Τίτλος: Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Θεόδ. Α. Βουτσικάκης – Γεώρ. Κ. Ζωγραφάκης (1977)

ISBN: –

Τιμή: –

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΙΛΙΟΥ Β’

Τίτλος: Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Θεόδ. Α. Βουτσικάκης – Γεώρ. Κ. Ζωγραφάκης (1978)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΩΝ

Συνεχίζουμε εδώ από την τελευταία ανάρτηση στη Vivlioniki τις παρουσιάσεις δύο ακόμη τευχών του περιοδικού «Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη», αυτή τη φορά θα δούμε τα τεύχη του 1977 και 1978.

Και οι δύο εκδόσεις είναι απλές και λιτές. Μικρή διαφορά στο εξώφυλλο από το τεύχος του 1976, αλλά η συνολική αισθητική παραπέμπει στη δεκαετία του ’70. Ευανάγνωστα κείμενα, κάποιες φωτογραφίες να τα συνοδεύουν και οι απαραίτητες διαφημίσεις, που μετά από 45 σχεδόν χρόνια έχουν το δικό τους ενδιαφέρον. Στο τέλος υπάρχουν τρία ξενόγλωσσα κείμενα, ένα γαλλικό και δύο αγγλικά. Συνολικά αξιοπρεπείς εκδόσεις.

Και τα δύο περιοδικά κινούνται στην ίδια λογική με το τεύχος του 1976. Οι χρήσιμες πληροφορίες που μας δίνουν είναι ότι το πρώτο τεύχος κυκλοφόρησε το 1969 και ότι έβγαινε ένα τεύχος το χρόνο. Από εκεί και πέρα και τα δύο τεύχη έχουν άρθρα για την ιστορία της πόλης, την (τότε) καθημερινότητά της, ειδήσεις σχετικά με τη λογοτεχνία και την καλλιτεχνική κίνηση στη Θεσσαλονίκη.

Τα περιεχόμενα του τεύχους του 1977

Το τεύχος του 1977 ξεκινά με ένα άρθρο του Βουτσικάκη σχετικά με τα (τότε) σύγχρονα προβλήματα της Θεσσαλονίκης, όπου εδώ αναδεικνύει το πρόβλημα της πόλης με το αποχετευτικό καθώς και τη μετατροπή της πόλης σε μια τσιμεντούπολη. Και του Ζωγραφάκη το κείμενο για τις Βυζαντινές επιγραφές της Θεσσαλονίκης έχει ενδιαφέρον, όπως και το αμέσως επόμενο, γραμμένο από τον Βασίλη Πετρίδη για το μέλλον της Θεσσαλονίκης. Από εκεί και πέρα ξεχώρισα επίσης το κείμενο του Βασδραβέλλη για τους Θεσσαλονικείς που ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας, ένα σύντομο κείμενο για τα Τείχη της πόλης, όπου πρώτη φορά διάβασα ότι οι πύργοι στο Γεντί Κουλέ είχαν και όνομα (Φαναριού, Ψαλιδωτού, Νερού, Πυρομαχικών, Φυλακής, «Του Κοριτσιού» και Σιταποθήκης), ένα άρθρο με τίτλο «Νοσταλγικοί περίπατοι στο παρελθόν» και ένα άλλο για τις Σταυροφορίες στη Θεσσαλονίκη (ανυπόγραφα τα δύο τελευταία). Όπως μπορείτε να δείτε πάντως και στα περιεχόμενα, είχε γίνει μια προσπάθεια να μην υπάρχουν μόνο ιστορικά θέματα, αλλά και επικαιρότητα, άρθρα πνευματικού και πολιτιστικού περιεχομένου, οικονομικής φύσεως κτλ.

Τα περιεχόμενα του τεύχους του 1978

Και το τεύχος του 1978 ξεκινά με ένα κείμενο του Βουτσικάκη που σχετίζεται με την ανάπτυξη και τον εξωραϊσμό της πόλης. Στο τεύχος αυτό κεντρικό θέμα είναι ένα απόσπασμα από το βιβλίο της Ιφιγένειας Χρυσοχόου με τίτλο «Η ξεριζωμένη γενιά«, το οποίο θεωρείται από τα πιο σημαντικά λογοτεχνικά έργα στην περιγραφή των δυσκολιών που πέρασαν οι πρόσφυγες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και κατά την προσπάθειά τους να χτίσουν μια νέα ζωή στη Θεσσαλονίκη. Ενδιαφέρον έχει ένα άρθρο κάποιου Αναστ. Βουτσικάκη για τις πρώτες τράπεζες που λειτούργησαν στη Θεσσαλονίκη (σπουδαίες πληροφορίες για το θέμα έχει ο Γεώργιος Χριστοδούλου σε ένα βιβλίο του που είχε κυκλοφορήσει το 1936). Ξεχώρισα επίσης τη στήλη ¨Μικρά ιστορικά κείμενα» με γενικές πληροφορίες ιστορικού περιεχομένου που σχετίζονται με την πόλη, το άρθρο «Οι προύχοντες της Θεσσαλονίκης» με αναφορές σε ονόματα της Ελληνικής Κοινότητας της πόλης από το 1750 έως το 1912 και ένα σύντομο κείμενο για το άγαλμα του Ελευθερίου Βενιζέλου στην Πλατεία Αριστοτέλους το οποίο φαντάζομαι τοποθετήθηκε εκείνη την περίοδο. Από το γεγονός πάντως ότι δεν υπάρχει αναφορά στο μεγάλο σεισμό που έπληξε την πόλη, υποθέτω ότι το περιοδικό κυκλοφορούσε πριν το φθινόπωρο κάθε έτους.

Συνολικά βρήκα ενδιαφέροντα τα περιοδικά αυτά. Κυρίως τα σημεία τους που περιγράφουν την τότε τρέχουσα επικαιρότητα. Πιστεύω ότι στο μέλλον θα καταφέρω να βρω και να σας παρουσιάσω και τα υπόλοιπα τεύχη που είχαν κυκλοφορήσει (η επόμενη ανάρτηση θα είναι για τα τεύχη του 1979 και 1980).

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Το τεύχος του περιοδικού «Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη» του 1976

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Θεόδ. Α. Βουτσικάκης – Γεώρ. Κ. Ζωγραφάκης (1976)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα από τα πιο αξιόλογα περιοδικά που κυκλοφορούν για τη Θεσσαλονίκη είναι το «Θεσσαλονικέων Πόλις«, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις της Πολιτιστικής Εταιρείας Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος (ΠΕΕΒΕ) και πιστεύω ότι όσοι αγαπάνε την πόλη και ενδιαφέρονται να μάθουν πράγματα για την ιστορία της, τον πολιτισμό και τους ανθρώπους της, οφείλουν να το στηρίξουν. Η σημερινή ανάρτηση έχει θέμα έναν μακρινό πρόγονο του «Θεσσαλονικέων Πόλις», αν θα μπορούσα να το πω έτσι με κάποια δόση υπερβολής, μία περιοδική έκδοση με θέμα την πόλη μας. Το συγκεκριμένο τεύχος είναι του 1976.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το πορτοκαλί εξώφυλλο, η γραμματοσειρά και η συνολική αισθητική του περιοδικού είναι χαρακτηριστική της εποχής που κυκλοφόρησε. Υπάρχουν πολλές διαφημίσεις με ξεχωριστό ενδιαφέρον καθώς μας δίνουν πληροφορίες για επιχειρήσεις που υπήρχαν στη Θεσσαλονίκη εκείνα τα χρόνια και πολλές εκ των οποίων δυστυχώς δεν υπάρχουν σήμερα. Στο τέλος υπάρχουν δύο κείμενα, ένα στα γαλλικά και ένα στα αγγλικά που μιλάνε για την πόλη. Συνολικά μια όμορφη δουλειά.

Αν και περιοδική έκδοση δεν γνωρίζω και δεν αναφέρει κάπου το έντυπο το πόσο συχνά έβγαινε, ούτε το πόσο κόστιζε. Από έρευνα στο διαδίκτυο είδα πάντως ότι υπήρχαν και παλαιότερα τεύχη, αλλά και νεότερα. Από τους εκδότες, τον Θεόδωρο Βουτσικάκη και τον Γεώργιο Ζωγραφάκη, έχουμε δει στη Vivlioniki έργα του Ζωγραφάκη (έναν τουριστικό οδηγό της πόλης στα γαλλικά, δύο παλαιότερους οδηγούς πόλης, μία λογοτεχνική ανθολογία).

Το περιοδικό χαρακτηριζόταν ως «τουριστική-οικονομική έκδοση» και η θεματολογία του είχε τέτοια στοιχεία, αλλά δεν περιοριζόταν μόνο σε αυτά. Υπάρχει ποικιλία θεμάτων, από τα οποία ξεχώρισα τα εξής:

  • Ένα άρθρο για την παγκόσμια τουριστική κρίση της εποχής εκείνης (με την κρίση του πετρελαίου) και το πώς αυτή επηρέαζε τη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα.
  • Ένα άρθρο του Ζωγραφάκη για τη θυσία των μνημείων της πόλης και κυρίως των νεότερων στο βωμό της ανοικοδόμησης, ένα θέμα διαχρονικό κατά πως φαίνεται, καθώς 44 χρόνια μετά ακόμα για το ίδιο πράγμα μιλάμε πολλές φορές.
  • Ένα εξαιρετικό κείμενο, κυρίως για την προφητική του χροιά από τον Σωκράτη Σίσκο για το πρόβλημα της Θεσσαλονίκης με τις συγκοινωνίες της. Το 1976 λοιπόν είχε πέσει στο τραπέζι η πρόταση για «κατασκευή υπόγειου σιδηροδρομικού δικτύου», η οποία μας ταλανίζει ακόμη (θέλω να πιστεύω όχι για πολύ ακόμη).
  • Ένα κείμενο του Θάνου Μεγγρέλη με τις εμπειρίες ενός Γάλλου περιηγητή από τη Θεσσαλονίκη του 1858 (λανθασμένα στο περιοδικό υπάρχει 1958).
  • Η Αλεξάνδρα Παραφεντίδου υπογράφει ένα κεντρικό θέμα του περιοδικού με τίτλο «Παρουσίαση των γυναικείων συλλογικών οργάνων της Θεσσαλονίκης». Το 1976 είχε ανακηρυχτεί ως Έτος της Γυναίκας και με αυτήν την αφορμή σε αυτό το άρθρο γίνεται λόγος για τα φιλανθρωπικά σωματεία και τους πολιτιστικούς συλλόγους της πόλης που δημιουργήθηκαν και κινούνταν από γυναίκες. Οι περισσότεροι από αυτούς τους συλλόγους σήμερα είτε δεν υπάρχουν, είτε υπολειτουργούν.
  • Πολύ ενδιαφέρον έχει το θέμα με τίτλο «Τα λογοτεχνικά περιοδικά και βιβλία της Θεσσαλονίκης», μια σύντομη παρουσίαση του Βασίλειου Αιδάλη στη λογοτεχνική κίνηση της πόλης από τα τέλη του 19ου αιώνα έως το 1960.
  • Υπάρχει ένα ποίημα του Τάκη Γκοσιόπουλου για τον Λευκό Πύργο με τίτλο «89 Σκαλοπάτια»
  • Ένα μικρό αφιέρωμα στη δράση του Ινστιτούτου Μελετών Χερσονήσου Αίμου (ΙΜΧΑ) από τον Γεώργιο Ζωγραφάκη
  • Ενδιαφέρον έχει ένα κείμενο με τίτλο «Προβλήματα της πόλεως», ανυπόγραφο, όπου αναφέρονται κάποια από τα θέματα που αντιμετώπιζε η Θεσσαλονίκη εκείνη την περίοδο. Ξεχωρίζω μέσα σε όλα το σχόλιο για το γλυπτό του Ζογγολόπουλου έξω από τη ΔΕΘ στο Σιντριβάνι, το οποίο ζητάει την αντικατάστασή του και το χαρακτηρίζει ως «σκουριασμένα σίδερα».
Τα περιεχόμενα του περιοδικού «Σας παρουσιάζουμε τη Θεσσαλονίκη» του 1976

Η έκδοση μου άρεσε στο σύνολό της. Κυρίως γιατί παρουσιάζει μια εικόνα της πόλης από το 1976, τόσο μέσα από τα κείμενα, όσο κυρίως μέσα από τις διαφημίσεις του περιοδικού. Βέβαια υπάρχουν και κείμενα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Θέλω να πιστεύω ότι θα βρω και άλλα τεύχη στο μέλλον για να παρουσιαστούν μέσα από τη Vivlioniki.

2 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ