Tag Archives: Θεσσαλονίκη

Ένα πεζογραφικό λεύκωμα για τη Σταυρούπολη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ξορκίζοντας το κακό

Συγγραφέας: Σπύρος Λαζαρίδης

Έκδοση: Δήμος Σταυρούπολης (2002)

ISBN: 960-86925-1-2

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας ταξιδεύει σε μέρη της Δυτικής Θεσσαλονίκης μέσα από εικόνες και κείμενα, είναι αυτός ο λόγος που επέλεξα να γράψω στον τίτλο «πεζογραφικό λεύκωμα». Βασικός συντελεστής του ο Σπύρος Λαζαρίδης, ο συγγραφέας που έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της εργογραφίας του στην περιοχή αυτή, είτε με ιστορικές μελέτες, είτε μέσω της λογοτεχνίας (μπορείτε να ρίξετε μια ματιά εδώ για όσα βιβλία του παρουσιάστηκαν στη Vivlioniki).

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Δεν με ενθουσίασε το μουσταρδί εξώφυλλο, μου φαίνεται ιδιαίτερα έντονο και αποσπά την προσοχή του αναγνώστη από τον πίνακα του Ντίνου Παπασπύρου ο οποίος το κοσμεί και έχει για θέμα το στρατόπεδο του Παύλου Μελά. Ευανάγνωστα κείμενα και εικόνες καθαρές, οι οποίες προέρχονται τόσο από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα όσο και από άλλους ιδιώτες οι οποίοι προσέφεραν οικογενειακές φωτογραφίες για την έκδοση του λευκώματος. Το βιβλίο ανήκει σε μία σειρά του Δήμου Σταυρουπόλεως με τίτλο «Ιστορικό Αρχείο Σταυρουπόλεως» και είναι το τρίτο μέρος, στη Vivlioniki δεν έχουμε δει ακόμη τα δύο προηγούμενα μέρη και δεν γνωρίζω πόσα βγήκαν συνολικά στη σειρά. Η έκδοση είχε χορηγό την Τράπεζα Πειραιώς. Συνολικά στα μάτια μου, αν εξαιρέσω το εξώφυλλο, η δουλειά μου άρεσε.

Οι φωτογραφίες και τα κείμενα κινούνται κυρίως στην περίοδο από την Κατοχή έως τα σύγχρονα χρόνια, που για το βιβλίο είναι το 2002. Με τον τίτλος «Ξορκίζοντας το κακό» ο Λαζαρίδης υποθέτω ότι εννοεί τους αγώνες του κόσμου να ξαναφτιάξει τη ζωή του μετά τα δεινά της Κατοχής και του Εμφυλίου, όταν και η περιοχή της Σταυρουπόλεως τα βίωσε ιδιαίτερα έντονα λόγω της γειτνίασης με το στρατόπεδο του Παύλου Μελά.

Τα κείμενα είναι κυρίως του Σπύρου Λαζαρίδη και υπάρχει και ένα του Γιάννη Τζανή.

  • Το πρώτο κείμενο έχει τίτλο «Οι στρατώνες» και είναι του Λαζαρίδη: Εδώ ο συγγραφέας φτιάχνει δύο ιστορίες βασισμένος σε φωτογραφίες που υπάρχουν στο βιβλίο. Είναι κάτι που έχουμε δει ξανά στη συλλογή διηγημάτων του «Ίχνη Όζας«. Η πρώτη ιστορία έχει να κάνει με έναν γυμνασιάρχη της Θεσσαλονίκης από την Οθωμανική περίοδο ο οποίος βγαίνει να διασχίσει την Οδό Λαγκαδά και συναντά τα λευκά κτίρια του στρατοπέδου. Η δεύτερη ιστορία έχει να κάνει με έναν νοτιοελλαδίτη που ήρθε στη Θεσσαλονίκη για να υπηρετήσει τη θητεία του στου Παύλου Μελά (στον Μεσοπόλεμο βρισκόμαστε), ερωτεύτηκε εδώ μια κοπέλα προσφυγοπούλα, έκανε οικογένεια, δούλεψε, βίωσε την Κατοχή, τον Εμφύλιο και τις πολιτικές διώξεις, πάλεψε στη ζωή του και σε κάποια πράγματα δικαιώθηκε. Ο Λαζαρίδης δεν αναφέρει καθόλου τοπωνύμια, οι ιστορίες του θα μπορούσαν ίσως να τοποθετηθούν και σε άλλα μέρη, αλλά ο αναγνώστης καταλαβαίνει εύκολα ότι πρόκειται για τη Θεσσαλονίκη, το στρατόπεδο του Παύλου Μελά, την οδό Λαγκαδά, το Δερβένι, τις Τούμπες που υπάρχουν δυτικά στην πόλη κτλ. Δεν γνωρίζω αν πρόκειται για πεζά βασισμένα εξολοκλήρου στο μύθο ή αν πρόκειται για ιστορίες αληθινές, δοσμένες με λογοτεχνική χροιά.
  • Το δεύτερο κείμενο έχει τίτλο «Η Τούμπα των εκτελέσεων» και είναι του Λαζαρίδη. Ξεκινάει με αναφορές σε τρεις «Τούμπες» που υπήρχαν στην περιοχή ή και λίγο πιο μακριά. Η πρώτη βρισκόταν απέναντι από το στρατόπεδο του Παύλου Μελά και ήταν ο χώρος εκτελέσεων κατά την περίοδο της Κατοχής (στο βιβλίο του Λεωνίδα Γιασημακόπουλου γίνονται πολλές αναφορές για αυτόν τον λόφο). Η δεύτερη είναι η γνωστή και ως «Τούμπα του Λεμπέτ», βρίσκεται κάπως πιο μακριά και έχει αποτυπωθεί σε πάρα πολλές φωτογραφίες από την εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η τρίτη, αν έχω καταλάβει σωστά, πρέπει να είναι η Τούμπα στη Νεάπολη, η οποία περιείχε έναν Μακεδονικό Τάφο. Με αφορμή λοιπόν αυτές τις Τούμπες ο Λαζαρίδης φτιάχνει μια διήγηση με έντονες ιστορικές αναφορές κυρίως από την εποχή της Κατοχής και έπειτα και φτάνει έως την εποχή των βομβαρδισμών της Σερβίας από το ΝΑΤΟ. Πολλές αναφορές στις ποδοσφαιρικές ομάδες, αλλά και στους αγώνες που γίνονταν επί Κατοχής στο γήπεδο του Παύλου Μελά και οι οποίοι βοήθησαν κάποιους φυλακισμένους να δραπετεύσουν.
  • Το τρίτο κείμενο έχει τίτλο «Δημοκρατία» και είναι του Λαζαρίδη. Εδώ γίνονται αναφορές στο ΣΤ’ Γυμνάσιο Αρρένων Θεσσαλονίκης, το οποίο βρισκόταν στη Σταυρούπολη, αν δεν κάνω λάθος εκεί που σήμερα είναι το 1ο Γυμνάσιο Σταυρούπολης και για πολλά χρόνια ήταν το σχολείο για τα παιδιά των Δυτικών συνοικιών της πόλης μας.
  • Το τέταρτο κείμενο έχει τίτλο «Ο Φόρος» και είναι του Τζανή. Ο συγγραφέας διηγείται μία προσωπική του εμπειρία από το 1966, όταν και έκανε τη θητεία του στο στρατόπεδο του Στρεμπενιώτη στην Πολίχνη και βρέθηκε αντιμέτωπος με κάποιους αγρότες που είχαν κατέβει στη Θεσσαλονίκη για να διαμαρτυρηθούν (η εποχή τότε ήταν ιδιαίτερα ταραγμένη, λίγο μετά επιβλήθηκε η Δικτατορία). Ο «Φόρος» του κειμένου ήταν μία γεφυροπλάστιγγα στην οποία ζυγίζονταν φορτηγά που εισέρχονταν στην πόλη και πλήρωναν έναν φόρο. Βρίσκονταν επί της Κωνσταντινουπόλεως, η οποία, αν έχω καταλάβει σωστά, ήταν η επέκταση της Λαγκαδά μετά τη Δαβάκη. Τέτοιο «Φόρο» ήξερα μόνο στην περιοχή του Φοίνικα κοντά.

Προσωπικά τα κείμενα μου φάνηκαν πολύ πιο ενδιαφέροντα από το φωτογραφικό υλικό. Και επειδή η πεζογραφία για τη Δυτική Θεσσαλονίκη είναι σχετικά περιορισμένη, κάθε βιβλίο που προσθέτει κάτι σε αυτήν είναι χρήσιμο. Φαντάζομαι πως όσοι μένουν στη Σταυρούπολη θα νιώσουν περισσότερο τα όσα έχει να τους πει το βιβλίο. Δεν γνωρίζω αν πωλείται τώρα από κάπου και πώς μπορείτε να το βρείτε, δεν νομίζω πάντως να κυκλοφορεί.

Σχολιάστε

Filed under ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ, Σπύρος, Συγγραφείς

Στοιχεία για τη λειτουργία του Ελληνικού Ταχυδρομείου Θεσσαλονίκης κατά την Οθωμανική περίοδο της πόλης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ελληνικό Ταχυδρομείο Θεσσαλονίκης (1835-1881)

Συγγραφέας: Αθανάσιος Πάσχος

Έκδοση: Ελληνική Φιλοτελική Εταιρεία (2008)

ISBN: 978-960-90098-9-8

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Μετά την παρουσίαση του βιβλίου για το Τουρκικό Ταχυδρομείο Θεσσαλονίκης, που έγινε πριν από λίγο καιρό στη Vivlioniki, άλλη μία ανάρτηση «φιλοτελικού» χαρακτήρα, αυτή τη φορά με θέμα το Ελληνικό Ταχυδρομείο Θεσσαλονίκης, το οποίο είχε μάλλον μια βραχύβια πορεία.

Η έκδοση είναι απλή, λιτή και όμορφη. Ωραίο εξώφυλλο, ευανάγνωστα κείμενα και εικόνες καθαρές και έγχρωμες. Το βιβλίο ανήκε σε μια σειρά με τίτλο «Φιλοτελική Βιβλιοθήκη» και ήταν το 53ο τεύχος. Ήταν ανάτυπο ενός περιοδικού με τίτλο «Φιλοτέλεια». Στο πίσω μέρος του βιβλίου δίνεται η βιβλιογραφία (από βιβλία και άρθρα). Συνολικά μια αξιοπρεπέστατη δουλειά.

Ο αναγνώστης θα πρέπει να γνωρίζει ότι πρώτα και κύρια το βιβλίο απευθύνεται σε συλλέκτες με φιλοτελικά ενδιαφέροντα. Υπάρχουν βέβαια πολλά ιστορικά στοιχεία για τη Θεσσαλονίκη, αλλά είναι πιο εξειδικευμένα και έχουν να κάνουν με τη λειτουργία στην πόλη του Ελληνικού Ταχυδρομείου.

Το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε μικρά κεφάλαια:

  • Το πρώτο έχει τίτλο «Ίδρυση-Λειτουργία». Το ελεύθερο Ελληνικό Κράτος θέλησε από το 1835 ήδη να υπάρχει ταχυδρομείο στην πόλη μας, οπότε και ανοίγει ένα γραφείο ανταλλαγής αλληλογραφίας. Το 1838 μετατρέπεται σε «προξενικό ταχυδρομικό γραφείο» και με μικρά διαστήματα όταν και έκλεισε λόγω πολεμικών συγκυριών (πόλεμο Κριμαίας και Κρητική Επανάσταση) θα φτάσει να λειτουργεί έως τις 18 Νοεμβρίου 1881, οπότε και θα κλείσει οριστικά.
  • Το δεύτερο έχει τίτλο «Δρομολόγια». Εδώ δίνονται πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο τα διάφορα είδη αλληλογραφίας μεταφέρονταν από και προς τη Θεσσαλονίκη προς τους άλλους προορισμούς, είτε αυτό γινόταν μέσω ξηράς, είτε μέσω θαλάσσης.
  • Το τρίτο έχει τίτλο «Γραμματόσημα». Γίνεται αναφορά στα γραμματόσημα που χρησιμοποιήθηκαν στη Θεσσαλονίκη από την 1η Οκτωβρίου του 1861 έως την ημέρα που έκλεισε το Ελληνικό Ταχυδρομείο.
  • Το τέταρτο έχει τίτλο «Ταχυδρομικές σφραγίδες». Περιγράφει λεπτομερώς όλες τις σφραγίδες που χρησιμοποιήθηκαν στο Ελληνικό Ταχυδρομείο Θεσσαλονίκης.
  • Το πέμπτο έχει τίτλο «Ταχυδρομικά τέλη». Επίσης λεπτομερέστατη αναφορά στο κόστος αποστολής των διαφόρων μορφών αλληλογραφίας, ανάλογα με το είδος τους, το μέσο μεταφοράς, αν ήθελε ο αποστολέας απόδειξη παραλαβής κτλ.

Το βιβλίο έχει το ενδιαφέρον του, αν και ο μέσος αναγνώστης ίσως κουραστεί από τις τόσες πολλές λεπτομέρειες που υπάρχουν. Ο συγγραφέας πάντως απευθύνεται σε συλλέκτες στον φιλοτελικό τομέα, οπότε δικαιολογείται μια τέτοια παρουσίαση. Όπως και να ‘χει πρόκειται για ένα ακόμη κομμάτι που προστίθεται στην ιστορία της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under ΠΑΣΧΟΣ, Αθανάσιος, Συγγραφείς

Μία εργασία για τους Χριστιανούς Θεσσαλονικείς των αρχών του 16ου αιώνα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο Kanunnâme και οι Χριστιανοί κάτοικοι της Θεσσαλονίκης γύρω στα 1525

Συγγραφέας: Βασίλης Δημητριάδης

Έκδοση: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (1979)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Αν για κάποια περίοδο της ιστορίας της Θεσσαλονίκης γνωρίζουμε τα λιγότερα πράγματα, νομίζω αυτή είναι η Οθωμανική και κυρίως τα πρώτα 250 χρόνια μετά την Άλωση της πόλης. Οι λόγοι είναι πολλοί. Δεν έχουμε τα απαιτούμενα αρχεία για να μελετηθούν, όσα έχουμε είναι γραμμένα σε παλιά Οθωμανική γραφή και δεν μπορούν εύκολα να διαβαστούν, η πρόσβαση στα αρχεία πολλές φορές είναι δύσκολη επειδή βρίσκονται σε διάφορες περιοχές, ίσως οι μελετητές που απαιτούνται για αυτό το έργο δεν είναι πολλοί. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έρχεται να εμπλουτίσει τις γνώσεις μας για την εικόνα της Θεσσαλονίκης κάπου στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Χαρακτηριστική εικόνα των εκδόσεων της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, πρόκειται για ένα ανάτυπο μίας εργασίας που είχε δημοσιευτεί στον 19ο τόμο των «Μακεδονικών» ο οποίος είχε κυκλοφορήσει το 1979. Δεν έχει κάτι το ιδιαίτερο, η φωτογραφία του πρωτότυπου κειμένου που μελετήθηκε ίσως θα μπορούσε να είναι πιο καθαρό, αλλά δεν νομίζω ότι για αυτό ευθύνονταν οι συντελεστές της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Στο κάτω μέρος κάποιων σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει περίληψη στα αγγλικά αλλά και το πρωτότυπο κείμενο.

Ο Kanunnâme ήταν ένα επίσημο νομικό έγγραφο του Οθωμανικού Κράτους με το οποίο ρυθμίζονταν συνήθως οικονομικής φύσεως ζητήματα (πχ φορολογία). Ο Δημητριάδης μελέτησε έναν Kanunnâme που βρέθηκε στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Βουλγαρίας στη Σόφια και αφορούσε τη Θεσσαλονίκη και τους κατοίκους της. Το έγγραφο δεν είναι ολοκληρωμένο και λέιπουν τμήματά του, αλλά ήταν εφικτό να βγούνε συμπεράσματα για τον Χριστιανικό πληθυσμό της πόλης.

Στην αρχή γίνεται αναφορά στις διάφορες φορολογικές ρυθμίσεις του εγγράφου, όπως για τους φόρους που έπρεπε να αποδίδονται για τα αμπέλια, τα ιχθυοτροφεία, τα σιτηρά, τους φόρους των πλοίων, αυτούς που κατακρατούνταν στις πύλες των τειχών της πόλης κτλ. Ο Δημητριάδης επισημαίνει ότι περίπου έναν αιώνα μετά την Άλωση της Θεσσαλονίκης, οι Οθωμανοί φαίνεται να είχαν διατηρήσει αρκετούς από τους φόρους που υπήρχαν και κατά τη Βυζαντινή περίοδο.

Το δεύτερο μέρος βέβαια του εγγράφου έχει περισσότερο ίσως ενδιαφέρον για τον μέσο αναγνώστη, καθώς δίνονται στοιχεία για τον Χριστιανικό πληθυσμό της Θεσσαλονίκης με αναφορές στις γειτονιές με τα ονόματά τους. Κάποιες από αυτές αποτελούν ακόμη μυστήριο για το πού βρίσκονταν και υπάρχουν μόνο υποθέσεις. Αναφέρονται δέκα τέτοιες γειτονιές με Χριστιανικό πληθυσμό (Ιπποδρομίου, Αγίου Μηνά, Αγίας Πελαγίας, Χρυσή, Ομφαλού, Καταφυγής, Αχειροποιήτου, Ασωμάτων, Αγίου Δημητρίου, Μαύρου Καλή). Πέρα όμως από τις ονομασίες των γειτονιών, δίνονται πληροφορίες για τα ονόματα των κατοίκων. Υπολογίζεται ότι ο Χριστιανικός πληθυσμός της πόλης για το 1525 ήταν περίπου 8500 άτομα. Κάπως περισσότερα στοιχεία έχουμε για δύο άτομα με καταγωγή από αριστοκρατικές βυζαντινές οικογένειες, τον Νικόλα Παλαιολόγο που ζούσε στην Αγία Πελαγία και τον Ιωάννη Αργυρόπουλο που ζούσε στη συνοικία της Αχειροποιήτου. Αμφότεροι για λόγους που δεν γνωρίζουμε ακριβώς δεν πλήρωναν φόρους.

Ο Βασίλης Δημητριάδης είχε ασχοληθεί σε βάθος με την ιστορία της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης. Το έργο του «Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας 1430-1912» θα το χαρακτήριζα εμβληματικό και ένα από τα σημαντικότερα που έχουν γραφτεί για την ιστορία της Θεσσαλονίκης, ενώ πολύ σημαντικό είναι και το βιβλίο του «Η Θεσσαλονίκη της παρακμής» που δίνει μία εικόνα της Ελληνικής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης στη δεκαετία του 1830. Πέρα από αυτά τα δύο βιβλία, για την περίοδο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης μπορούμε να μάθουμε αρκετά πράγματα από το μνημειώδες έργο του Ιωσήφ Νεχαμά για την ιστορία των Εβραίων Θεσσαλονικέων, από το βιβλίο της Μυρσίνης Αθανασιάδου για το εμπόριο μεταξύ της Δημοκρατίας της Βενετίας και της Θεσσαλονίκης κατά τον 18ο αιώνα, από το σημαντικότατο έργο του Νίκου Σβορώνου για το εμπόριο της Θεσσαλονίκης κατά τον 18ο αιώνα, από αναφορές των Γάλλων προξένων στο βιβλίο του Mathieu Jestin που βρέθηκαν στην πόλη από τον 18ο αιώνα και από άλλα έργα που τώρα δεν μου έρχονται στο μυαλό. Γενικά πάντως δεν είναι πάρα πολλά αυτά που έχουμε στη διάθεσή μας.

Προσωπικά βρήκα το βιβλιαράκι αυτό πολύ ενδιαφέρον. Κάθε μελέτη βασισμένη σε παλιό αρχειακό υλικό έχει αξία και όταν μάλιστα έχει να κάνει με μία περίοδο σχετικά άγνωστη στους περισσότερους την κάνει ακόμη πιο σημαντική. Το κακό είναι ότι δεν μπορείτε να το βρείτε εύκολα στα παλαιοβιβλιοπωλεία, το καλό είναι ότι μπορείτε να το διαβάσετε δωρεάν και να το κατεβάσετε στην παρακάτω διεύθυνση:

https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/makedonika/article/viewFile/6034/5772.pdf

Σχολιάστε

Filed under ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Βασίλης, Συγγραφείς

Ταχυδρομικές σφραγίδες της Θεσσαλονίκης από το Τουρκικό Ταχυδρομείο Θεσσαλονίκης (1840-1912)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το Τουρκικό Ταχυδρομείο Θεσσαλονίκης (1840-1912)

Συγγραφέας: Πρόδρομος Μέλλον

Έκδοση: Τσακίρης-Καραμήτσος (1985)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ιδιαίτερα εξειδικευμένο το θέμα του βιβλίου της σημερινής ανάρτησης και κάπως παραπλανητικός ο τίτλος του. Ο αναγνώστης ίσως φανταστεί ότι θα διαβάσει στοιχεία για την ιστορία του Τουρκικού Ταχυδρομείου της Θεσσαλονίκης, αλλά ο συγγραφέας απευθύνεται στο κοινό που ασχολείται με τον φιλοτελισμό και τις ταχυδρομικές σφραγίδες.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Ευανάγνωστο κείμενο, αρκετές φωτογραφίες, οι οποίες όμως είναι ασπρόμαυρες και δεν διευκολύνουν τον αναγνώστη να καταλάβει τα όσα περιγράφονται, νομίζω το 1985 υπήρχε η δυνατότητα να μπούνε έγχρωμες εικόνες. Η κυρίαρχη φωτογραφία στο εξώφυλλο επίσης δεν έχει να κάνει με το θέμα του βιβλίου, καθώς βλέπουμε μία κάρτα με τους άνδρες που στελέχωναν την Πυροσβεστική της Θεσσαλονίκης στις αρχές του 20ου αιώνα (οι γνωστοί και ως τουλουμπατζήδες).

Ο συγγραφέας μελέτησε λοιπόν ταχυδρομικό υλικό πάσης φύσεως (αλληλογραφία, εμπορική επικοινωνία, κάρτες κτλ) το οποίο είχε σταλθεί από τη Θεσσαλονίκη από το 1840 όταν και ξεκινά τη λειτουργία του το Τουρκικό Ταχυδρομείο, έως το 1912. Στην έρευνά του αυτή βρήκε 79 διαφορετικές σφραγίδες οι οποίες σχετίζονται με την πόλη μας. 4 εξ αυτών είναι «προφιλοτελικές» (μάλλον εννοεί πριν βγούνε τα γραμματόσημα) και χρονολογούνται από το 1840 έως το 1863. Κάποιες από τις 79 σφραγίδες είναι με αραβικά γράμματα, κάποιες με λατινικά. Στο τέλος του βιβλίου τις έχει όλες μαζεμένες και υπάρχει και μία υποκειμενική εκτίμηση σχετικά με τη σπανιότητα της κάθε μίας.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο αυτό ενδιαφέρον, αλλά μάλλον επειδή αποτελεί ένα κομμάτι για τη συλλογή μου που δεν το είχα και για το οποίο οι γνώσεις μου είναι σχεδόν μηδαμινές. Το μόνο βιβλίο που θυμάμαι να έχουμε δει στη Vivlioniki σχετικό με ταχυδρομεία ήταν ένα της Ευαγγελίας Βαρέλλα. Σε έναν ιστορικό ίσως του φανεί πιο χρήσιμο, ενώ κάποιος που συλλέγει γραμματόσημα ή ταχυδρομικές σφραγίδες (δεν ήξερα καν ότι υπάρχει και τέτοια συλλογή) νομίζω θα ενθουσιαστεί.

1 σχόλιο

Filed under ΜΕΛΛΟΝ, Πρόδρομος

Ιστορικά στοιχεία για τη «Μέριμνα του Παιδιού» στη Θεσσαλονίκη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μέριμνα Παιδιού

Συγγραφέας: Ευαγγελία Βαρέλλα

Έκδοση: Ανδρονάκης (1994)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Κατεβαίνοντας την Εθνικής Αμύνης (πρώην Βασιλίσσης Σοφίας) στο δεξί χέρι μας, λίγο πιο κάτω από τη Δημητρίου Μαργαρίτη και πριν φτάσουμε στην Τσιμισκή, υπάρχει το κτίριο της Μέριμνας του Παιδιού. Οι πιο πολλοί γνωρίζουν τη Μέριμνα ως έναν παιδικό σταθμό και νηπιαγωγείο, λίγοι όμως ξέρουν την ιστορία της, και ας έχει κλείσει φέτος τον πρώτο αιώνα ζωής της, με σπουδαίο κοινωνικό έργο σε περιόδους ιδιαίτερα δύσκολες για τη Θεσσαλονίκη. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μιλάει για την ιστορία της.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Στο εξώφυλλο κυριαρχεί ένα σχέδιο του Γιάννη Σβορώνου, ενός από τους πρωτοπόρους των γραφικών τεχνών στη Θεσσαλονίκη. Πολλές φωτογραφίες συνοδεύουν τα κείμενα, τα οποία είναι ευανάγνωστα και έχουν το χρώμα της παλιάς γραφής, ένα ύφος που συναντούσαμε συνήθως σε παλαιότερα κείμενα, αν και η Βαρέλλα μας έχει συνηθίσει σε αυτό, το έχουμε δει και σε άλλα έργα της. Συνολικά μια όμορφη δουλειά.

Το βιβλίο είναι αφιερωμένο στη μνήμη της Ουρανίας Μπουζιάνη, μίας γυναίκας που ήταν η ψυχή της Μέριμνας για την περίοδο από το 1930 έως το θάνατό της το 1969. Δεν είναι αυτή βέβαια που ίδρυσε τη Μέριμνα, αυτό ήταν έργο της Μερόπης Χατζηαντωνίου, η οποία ήταν και η πρώτη πρόεδρος του ιδρύματος. Ξεκίνησε ως «Σύνδεσμος Ελληνίδων Δεσποινίδων Θεσσαλονίκης «Μέριμνα»» και σκοπό αρχικά είχε τη βοήθεια των πτωχών παιδιών και τη μόρφωση των άπορων κοριτσιών. Η Μικρασιατική Καταστροφή θα φέρει στην πόλη χιλιάδες απροστάτευτα παιδιά, τα οποία χρειάζονται τη βοήθεια των κοινωνικών ιδρυμάτων της πόλης και η νεοσύστατη Μέριμνα θα δώσει τη δική της μάχη σε αυτόν τον τομέα. Τα μαθητικά ιατρεία, η πολυκλινική και τα εξωτερικά ιατρεία της θα προσπαθήσουν να βοηθήσουν όσους δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα αρχικά για ιατρική παρακολούθηση, ενώ χιλιάδες είναι σήμερα οι Θεσσαλονικείς οι οποίοι εμβολιάστηκαν στους χώρους της. Στο βιβλίο υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες για αυτό το κομμάτι της προσφοράς της Μέριμνας. Άλλο σημαντικό όμως έργο του ιδρύματος ήταν οι παιδικές κατασκηνώσεις («εξοχές» τις αποκαλούσαν), οι ορεινές που ήταν στο Ασβεστοχώρι και ξεκίνησαν να λειτουργούν από το 1926 και οι παράλιες που ήταν στους Νέους Επιβάτες αρχικά και ξεκίνησαν να λειτουργούν το 1931. Οι κατασκηνώσεις ήταν κάτι πρωτοποριακό, βοήθησαν πάρα πολλά παιδιά και στο βιβλίο υπάρχουν πολλές λεπτομέρειες για την πορεία και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν. Γίνεται λόγος επίσης και για την «Ιματιοθήκη του Παιδιού», για την οποία δεν γνώριζα προσωπικά και η οποία είχε αναλάβει την ένδυση παιδιών που δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα. Ακολουθεί η παρουσίαση των διοικητικών συμβουλίων από το πρώτο που συστάθηκε με εκλογές το 1927 (ανά τριετία εκλέγονταν οι διοικήσεις) και είχε πρόεδρο την Μερόπη Χατζηαντωνίου έως αυτήν του 1991 με πρόεδρο την Αικατερίνη Βαρέλλα. Προς το τέλος θα διαβάσουμε πράγματα για τους πόρους του ιδρύματος (που όπως και σε άλλες περιπτώσεις υπήρχε ένας συνεχής αγώνας εύρεσης χρημάτων) και την εσωτερική οργάνωση του ιδρύματος.

Η Βαρέλλα έκανε μια μεγάλη έρευνα βασισμένη σε αρχειακό υλικό της Μέριμνας, σε εφημερίδες και σε άλλους είδους αρχεία. Γράφει ότι ο σεισμός του 1978 προκάλεσε ζημιά σε αυτό το αρχειακό υλικό (μου κάνει πολύ εντύπωση…) και χάθηκαν κάποιες πληροφορίες. Πρόκειται πάντως για μια δουλειά λεπτομερή, εμπεριστατωμένη και ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς πτυχές του παρελθόντος της Μέριμνας συμβαδίζουν με την ιστορία της Θεσσαλονίκης και πολλές δράσεις της Μέριμνας αποτελούν κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας της πόλης μας.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο πολύ ενδιαφέρον. Είναι μία από τις λίγες πηγές που έχουμε για αυτό το ξεχωριστό ίδρυμα της Θεσσαλονίκης, το οποίο φέτος κλείνει έναν αιώνα ζωής. Μπορεί ο ρόλος και οι δράσεις του σήμερα να είναι διαφορετικές σε σχέση με το παρελθόν, αλλά δεν αναιρείται η προσφορά της Μέριμνας στους Θεσσαλονικείς.

Σχολιάστε

Filed under ΒΑΡΕΛΛΑ, Ευαγγελία, Συγγραφείς

Καβγάδες μεταξύ Μητρόπολης Θεσσαλονίκης και Μονής Βλατάδων για τα «προικιά» της Παναγίας της Λαοδηγήτριας (ή Λαγουδιανής)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Διαμάχες Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης και Ιεράς Μονής Βλατάδων για τον Ιερό Ναό της Παναγίας της Λαοδηγήτριας επί Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Γενναδίου (1912-1951)

Συγγραφέας: Γεώργιος Γκαβαρδίνας

Έκδοση: Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (1992)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Σε μια προηγούμενη ανάρτηση στη Vivlioniki είχαμε δει ένα βιβλίο αφιερωμένο στη Μονή Βλατάδων, με διάφορες μελέτες από ένα διεθνές επιστημονικό συμπόσιο που είχε γίνει στη Θεσσαλονίκη. Σε αυτό το βιβλίο υπήρχε και μία εργασία του Γεώργιου Γκαβαρδίνα, η οποία μιλούσε για τη διαμάχη μεταξύ της Μονής Βλατάδων με την Μητρόπολη Θεσσαλονίκης σχετικά με το Ναό του Αγίου Αθανασίου (βρίσκεται επί της Εγνατίας, μεταξύ των οδών Αγίας Σοφίας και Σωκράτους). Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει πάλι τον Γεώργιο Γκαβαρδίνα για συγγραφέα και μιλάει για μία ακόμη διαμάχη μεταξύ της Μονής και της Μητρόπολης, αυτή τη φορά με μήλον της έριδος τον Ναό της Παναγίας της Λαγουδιανής ή Λαοδηγήτριας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Πρόκειται άλλωστε για ανάτυπο μίας επιστημονικής ημερίδας αφιερωμένης στο έργο και τη ζωή του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γενναδίου. Ευανάγνωστο κείμενο, δεν έχει κάτι άλλο άξιο σχολιασμού, στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν κάποιες σημειώσεις.

Νομίζω ότι ο τίτλος είναι ιδιαιτέρως κατατοπιστικός για το τι πρόκειται να διαβάσουμε στο βιβλίο. Ο Γκαβαρδίνας γράφει για τις εντάσεις και τις διαφωνίες που υπήρξαν σχετικά με τη μοίρα της Λαοδηγήτριας (ο ναός που βρίσκεται στη γωνία Ιουλιανού με Ολυμπιάδος). Ο Ναός ήταν μετόχι της Μονής Βλατάδων για αιώνες, αλλά μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος και πολύ περισσότερο μετά την ένταξη των διαφόρων μητροπόλεων των Νέων Χωρών στην Ελληνική Εκκλησία, φαίνεται ότι έγιναν προσπάθειες (έμμεσες κυρίως) από τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης ώστε ο Ναός της Λαοδηγήτριας να γίνει ενοριακός και να αποτελέσει περιουσιακό κομμάτι της. Ο Γκαβαρδίνας εξετάζει το χρονικό πλαίσιο ουσιαστικά από το 1912 έως το 1951, όταν και Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης ήταν ο Γεννάδιος. Σε αυτό το χρονικό διάστημα υπήρξαν τρεις ηγούμενοι στη Μονή Βλατάδων, ο Καλλίνικος Γεωργιάδης, ο Ιωακείμ Ιβηρίτης και ο Παγκράτιος Ιβηρίτης. Ο συγγραφέας μέσω αρχειακού υλικού, κυρίως αλληλογραφίας, δίνει στοιχεία για αυτή τη διαμάχη, για το πότε ξεκίνησε και εκφράζει νομίζω σαφώς και την προσωπική του άποψη (θεωρεί ότι η Μονή Βλατάδων έχει το δίκιο). Μετά το πέρας του κειμένου του Γκαβαρδίνα, υπάρχει ένα παράρτημα με αρχειακό υλικό από τη Μονή Βλατάδων, που σχετίζεται με αυτή τη διαμάχη, συνολικά 35 έγγραφα.

Προσωπικά βρήκα το βιβλιαράκι αυτό πολύ ενδιαφέρον, πρώτον επειδή λίγα πράγματα έχουμε δει για τη Λαοδηγήτρια και δεύτερον επειδή ήταν ο Ναός που πήγαινε η γιαγιά μου, οπότε νιώθω συναισθηματικά δεμένος κάπως μαζί της. Δεν ξέρω αν μπορείτε να το βρείτε στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης, δύσκολο μου φαίνεται, αλλιώς θα πρέπει να το ψάξετε σε κάποιο παλαιοβιβλιοπωλείο.

Σχολιάστε

Filed under ΓΚΑΒΑΡΔΙΝΑΣ, Γεώργιος, Συγγραφείς

Σχέδια αναπλάσεων διαφόρων κτιρίων σε χώρους πολιτισμού από την εποχή της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα έργα πολιτισμού του 21ου αιώνα

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Οργανισμός Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Θεσσαλονίκη 1997»

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης δεν το λες ακριβώς βιβλίο, αλλά το θέμα του έχει να κάνει με την πόλη μας και πιο συγκεκριμένα με κάποια σχέδια που είχαν γίνει στο παρελθόν για την ανάπλαση κάποιων δομών ή περιοχών και τη μετατροπή τους σε χώρους πολιτισμού. Είμαστε στην εποχή της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας, στην τελευταία δεκαετία του 20ου αιώνα, όταν υπήρχαν πολλά χρήματα για ξόδεμα, πολλά σχέδια και αρκετές απογοητεύσεις.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Κυριαρχούν βέβαια τα σχέδια και οι φωτογραφίες που συνοδεύουν τις διάφορες προτάσεις που παρουσιάζει το βιβλίο. Για τον σκοπό που βγήκε, είναι μια χαρά δουλειά.

Υπάρχουν 9 ενότητες στο έργο, προτάσεις δηλαδή για 9 παρεμβάσεις σε διάφορα μέρη (8 κτίρια και μία περιοχή). Οι ενότητες είναι για το Νέο Βασιλικό Θέατρο, για το Πολιτιστικό Κέντρο Δυτικής Θεσσαλονίκης (τους Λαζαριστές δηλαδή), το Θέατρο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, το Ολύμπιον, την ανάπλαση μίας περιοχής της Άνω Πόλης, το Θέατρο Κήπου, το Τελλόγλειο, το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης που ήταν να γίνει στην Υφανέτ και την Ανάπλαση της Α’ Προβλήτας στο Λιμάνι Θεσσαλονίκης. Ιδιαίτερη έκπληξη αποτελεί το γεγονός ότι από τις 9 αυτές ενότητες, οι 7 δεν έμειναν στα σχέδια, αλλά προχώρησαν και στην πράξη (δεν ξέρω σε ποιο βαθμό βέβαια), ενώ μόνο δύο δεν ολοκληρώθηκαν (το σχέδιο για την Υφανέτ και το σχέδιο για την ανάπλαση της Άνω Πόλης στην περιοχή κοντά στις οδούς Κενταύρων, Κυκλώπων και Παπανικολή).

Προσωπικά βρήκα το έργο αυτό ενδιαφέρον, μου αρέσει να βλέπω πώς σχεδίαζε ο κόσμος να αλλάξει την εικόνα της πόλης και να παρατηρώ ποια από αυτά τα σχέδια έγιναν πραγματικότητα και ποια έμειναν απλά στο χαρτί.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Οι διωγμοί κατά των Ελλήνων Θεσσαλονικέων κατά την Επανάσταση του 1821 και ο ρόλος αυτών των διωγμών στη δημογραφική μεταβολή της πόλης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Λησμονημένη εθνοκάθαρση – Η Θεσσαλονίκη στον αγώνα του 1821

Συγγραφέας: Αντώνης Θεοδωρίδης, Γιώργος Ρακκάς, Γιάννης Ταχόπουλος, Louis-Auguste Felix de Beaujour

Έκδοση: Εναλλακτικές Εκδόσεις (2021)

ISBN: 978-960-427-221-1

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Με αφορμή τον εορτασμό για τα 200 χρόνια από την κήρυξη της Ελληνικής Επαναστάσεως το 1821 έχουν βγει πάρα πολλά βιβλία ιστορικής φύσεως. Η Θεσσαλονίκη δεν πρωταγωνίστησε σε αυτόν τον πρώτο τον ξεσηκωμό, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν συνέβησαν γεγονότα που αποτελούν κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, άσχετα αν αυτά παραμένουν άγνωστα στους πολλούς. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μιλάει για αυτά τα γεγονότα ή μάλλον και για αυτά τα γεγονότα και χρονικά θα μας πάει στα χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Στο εξώφυλλο κυριαρχεί ένα παλιό σχέδιο της Ροτόντα, τα κείμενα είναι ευανάγνωστα και στο κάτω μέρος πολλών σελίδων δίνονται τα βιβλιογραφικά στοιχεία και υπάρχουν και κάποιες σημειώσεις. Μία αξιοπρεπής δουλειά.

Το πρώτο κείμενο που υπάρχει στο βιβλίο είναι του Γιώργου Ρακκά και έχει τίτλο «Η Θεσσαλονίκη το 1821-1822: Λησμονημένη Εθνοκάθαρση» και θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι ο πρόλογος του βιβλίου ή μια εισαγωγή για το τι θα διαβάσουμε στη συνέχεια. Μεγαλούτσικη βέβαια για εισαγωγή (26 σελίδες…), εντύπωση μου κάνει ότι στο τέλος γράφει ότι ο κ. Γιώργος Καραμπελιάς «…διάβασε και διόρθωσε τα κείμενα.», δεν αναφέρεται αν έκανε επιμέλεια κειμένου (γράφει ότι αυτήν την ανέλαβε η κ. Χριστίνα Σταματοπούλου) ή λάθη ουσίας των συγγραφέων τα διόρθωσε. Το κυρίως κομμάτι του βιβλίου πάντως είναι τα υπόλοιπα τέσσερα:

  • Για αρχή επιλέχτηκε να μπει ολόκληρο το βιβλίο του Αντώνη Θεοδωρίδη με τίτλο «Η δραματική συμβολή της Θεσσαλονίκης στα γεγονότα του 1821«. Το έργο αυτό το έχουμε δει στο παρελθόν στη Vivlioniki, είναι εξαιρετικό και με μεγάλο ενδιαφέρον και ακόμη και αν δεν ενδιαφέρεστε για όλα τα υπόλοιπα κείμενα του βιβλίου, αξίζει να το αποκτήσετε για να διαβάσετε όσα ο Θεοδωρίδης είχε γράψει το 1940. Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου είναι αυτό.
  • Στη συνέχεια υπάρχει ένα κείμενο του Γιάννη Ταχόπουλου με τίτλο «Οι σφαγές στη Θεσσαλονίκη το 1821-1822». Εδώ ο συγγραφέας ερευνώντας διάφορες πηγές προσπαθεί να δει αν όντως στη Θεσσαλονίκη υπήρχαν γενικευμένες σφαγές και διωγμοί του ελληνικού πληθυσμού για το διάστημα 1821-1822, πόσοι ήταν οι θάνατοι που προκλήθηκαν, ποια η μεταβολή στην πληθυσμιακή διάταξη της πόλης μετά τους διωγμούς κτλ. Παρά τις μεγάλες αποκλίσεις που έχουν παρατηρηθεί (άλλοι μιλάνε για μείωση του ελληνικού πληθυσμού της πόλης κατά 40%, άλλοι κατά 85%) στις διάφορες αναφορές, νομίζω ότι όλοι συμφωνούν ότι το χριστιανικό στοιχείο γενικά και το ελληνικό ειδικά δέχτηκαν ένα ισχυρότατο πλήγμα, τόσο πληθυσμιακά, όσο και οικονομικά. Το αν τους διωγμούς αυτούς μπορούμε να τους εντάξουμε στον όρο «Εθνοκάθαρση» δεν το γνωρίζω, ο Ταχόπουλος πάντως μοιάζει να υποστηρίζει αυτήν την άποψη.
  • Ακολουθεί ένα απόσπασμα από μία έκθεση του Γάλλου Προξένου Felix de Beaujour από τα τέλη του 18ου αιώνα. Ο Γάλλος περιηγητής δίνει μία περιγραφή της πόλης, με σύντομη αναφορά στα μνημεία και την ιστορία της. Στο τέλος κάνει μία εκτίμηση του πληθυσμού της πόλης, όπου ανεβάζει το ελληνικό στοιχείο στη δεύτερη θέση πληθυσμιακά, μετά τους Μουσουλμάνους. Το κείμενο αυτό φαντάζομαι μπήκε για να υποστηριχθεί η άποψη ότι οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης δεν ήταν τόσο πολλοί και δεν ήταν πάντα πλειοψηφία και ότι ιστορικές συγκυρίες κυρίως ήταν αυτές που στα τέλη του 19ου αιώνα τους έκαναν τη μεγαλύτερη κοινότητα της πόλης, ενώ αν δεν υπήρχαν οι διωγμοί και οι σφαγές των Ελλήνων δεν θα υπήρχε αυτή η δημογραφική εικόνα. Τον de Beaujour τον είχαμε δει παλαιότερα σε ένα βιβλίο για τους περιηγητές στη Θεσσαλονίκη, αλλά και πιο πρόσφατα σε ένα βιβλίο για τη δράση των Γάλλων Προξένων στην πόλη μας.
  • Το τελευταίο κείμενο είναι του Γιώργου Ρακκά με τίτλο «Οθωμανική Θεσσαλονίκη και «δημογραφική μηχανική»». Εδώ χρησιμοποιείται το πολύ γνωστό έργο του Mark Mazower «Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων» και επιχειρείται να γίνει αποδόμηση κάποιων στοιχείων και επιχειρημάτων του συγγραφέα αρχικά, ενώ στη συνέχεια ο Ρακκάς υποστηρίζει ότι από τα τέλη του 14ου αιώνα και έως την απελευθέρωση, οι Οθωμανοί πολλές φορές προσπάθησαν να μεταβάλλουν την πληθυσμιακή δομή της πόλης αλλά και της γύρω περιοχής με υποχρεωτικές μετακινήσεις πληθυσμού (είτε από τα βάθη της Ασίας, είτε με την έλευση των Εβραίων της Ιβηρικής). Για την Επανάσταση του 1821 δε, υποστηρίζει ότι ήταν μια εξαιρετική αφορμή για να καταπολεμηθεί το ελληνικό στοιχείο που ήταν κυρίαρχο στο εμπόριο και αποτελούσε μία πηγή κινδύνου για τους Οθωμανούς. Είχαμε δει παλαιότερα ένα μικρό βιβλίο στο οποίο είχε επιχειρηθεί να δοθούν απαντήσεις σε κάποια από τα επιχειρήματα του Mazower και στο οποίο οποίο συγγραφέας ήταν ο Γιάννης Ταχόπουλος.

Άλλα βιβλία που έχουμε δει στη Vivlioniki για τα γεγονότα στην πόλη κατά την Επανάσταση του 1821 είναι δύο του Αθανάσιου Καραθανάση (εδώ και εδώ) και ένα του Ευάγγελου Χεκίμογλου, ενώ αναφορές έχουμε σε αρκετά κείμενα, λογοτεχνικά και ιστορικά.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον. Δεν έχω ολοκληρωμένη άποψη για το μέγεθος των διώξεων και των θανάτων που υπέστησαν οι Έλληνες Θεσσαλονικείς εκείνη την περίοδο. Πολλά από τα όσα γράφονται στο βιβλίο θα σήκωναν μεγάλη συζήτηση. Δεν μπορώ να πω αν μιλάμε για «Εθνοκάθαρση» επίσης, αυτό είναι κάτι που θα πούνε οι ιστορικοί και όσοι γνωρίζουν την έννοια των όρων αυτών. Πάντως σίγουρα εμπλουτίζεται η βιβλιογραφία της πόλης σχετικά με τα γεγονότα που έλαβαν χώρα στη Θεσσαλονίκη κατά το 1821 και 1822.

Σχολιάστε

Filed under DE BEAUJOUR, Louis-Auguste Felix, ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ, Αντώνης, ΡΑΚΚΑΣ, Γιώργος, Συγγραφείς, ΤΑΧΟΠΟΥΛΟΣ, Γιάννης

Στοιχεία για τη λειτουργία του επιπλοποιείου του Παπάφειου και για την ιστορία του Ορφανοτροφείου

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το Παπάφειο Ορφανοτροφείο και το επιπλοποιείο του

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος (1994)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Αν και αρκετοί γνωρίζουν την ύπαρξη του Παπάφειου Ορφανοτροφείου και έχουν ακουστά για τον Ιωάννη Παπάφη, τον ευεργέτη ο οποίος φρόντισε να προσφέρει τα χρήματα για τη δημιουργία και τη λειτουργία του, λίγοι νομίζω ξέρουν την ιστορία αυτού του σπουδαίου ιδρύματος της πόλης μας, τις δυσκολίες που αντιμετώπισε και την κοινωνική του προσφορά. Τώρα που θα υπάρχει και στάση Μετρό με το όνομα «Παπάφειο» ίσως κάποιοι ενδιαφερθούν να μάθουν περισσότερα. Μέχρι τότε βέβαια ας ρίξουμε μια ματιά σε ένα βιβλίο που με αφορμή μία έκθεση που είχε διοργανωθεί από την Εθνική Τράπεζα για το επιπλοποιείο του Παπάφειου, μας δίνει αρκετά στοιχεία για το παρελθόν του ιδρύματος.

Η έκδοση είναι μέτρια. Και το λέω γιατί όταν εκδότης είναι η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος περιμένει κάποιος μια πολυτελή και άριστη δουλειά. Εδώ το χαρτί δεν είναι κάποιας ιδιαίτερης ποιότητας, λείπουν οι σελίδες 66 και 67, ενώ ημιτελής είναι η σελίδα 70. Στο κάτω μέρος αρκετών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικά στοιχεία, ενώ το φωτογραφικό υλικό που υπάρχει έχει αρκετό ενδιαφέρον. Σύμφωνα με την πρόσκληση για τα εγκαίνια της έκθεσης, που βρήκα τυχαία μέσα στο βιβλίο, η έκθεση διεξήχθη από τις 16 Νοεμβρίου 1994 έως τις 4 Δεκεμβρίου 1994 στο Πολιτιστικό Κέντρο Βορείου Ελλάδος της Εθνικής Τράπεζας, στη Βίλλα Καπαντζή δηλαδή επί της Βασιλίσσης Όλγας (αυτό το Πολιτιστικό Κέντρο εξελίχτηκε σε αυτό που σήμερα ξέρουμε ως Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, το γνωστό ΜΙΕΤ). Γενικά θα μπορούσε να αποτελεί μια πολύ καλύτερη δουλειά.

Το πρώτο κείμενο είναι του Ευάγγελου Χεκίμογλου και παρουσιάζει στοιχεία για την ιστορία του Παπάφειου από τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του, το 1903, έως το 1940 και την έναρξη του ελληνο-ιταλικού πολέμου. Ο Χεκίμογλου έχει την ικανότητα να συνδυάζει τον επιστημονικό λόγο με την αφήγηση που γίνεται κατανοητή από τον μέσο αναγνώστη. Σύμφωνα με σημείωση στο τέλος του κειμένου, ο Χεκίμογλου στηρίχτηκε σε μεγάλο βαθμό στην εργασία της Ευφροσύνης Ρούπα. Ακολουθεί ένα εξαιρετικό κείμενο για μία μορφή που έπαιξε σπουδαίο ρόλο στη λειτουργία του Ορφανοτροφείου, τον Αλέξανδρο Πετρίδη. Ο Πετρίδης ξεκίνησε να δουλεύει στο Παπάφειο από το 1905 και από το 1920 έως το 1955 ήταν διευθυντής του. Η Σοφία Γιακοβή στη συνέχεια γράφει για την περίφημη μπάντα του Παπάφειου. Το υπόλοιπο κείμενο είναι της Ευφροσύνης Ρούπα και επικεντρώνεται και στο θέμα της έκθεσης, δηλαδή στη λειτουργία του επιπλοποιείου του Παπάφειου, τα εργαστήρια, τους πελάτες κτλ.

Για το Παπάφειο στη Vivlioniki έχουμε δει κάποιες αναφορές, υπάρχουν μεν κάποια βιβλία για αυτό, αλλά είτε δεν τα έχω διαβάσει, είτε τα έχω διαβάσει αλλά δεν τα έχω παρουσιάσει ακόμη στον ιστολόγιο. Γενικά στοιχεία πάντως για αυτό μπορείτε να βρείτε σε ένα βιβλίο που είχε βγει για τέσσερα σημαντικά ιδρύματα της πόλης.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον. Σίγουρα περίμενα καλύτερη ποιότητα έκδοσης, αλλά η ποιότητα των κειμένων εξισορροπεί τα πράγματα. Μιλάμε βέβαια για ένα πολύ εξειδικευμένο θέμα, αλλά το έργο δεν περιορίζεται μόνο στο εργαστήρι επιπλοποιίας, γράφει και για το Παπάφειο γενικά.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Στοιχεία για τα πρώτα 50 χρόνια της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Θεσσαλονίκης (1939-1989)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης – Πενήντα χρόνια από τη λειτουργία της (1939-1989)

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Δήμος Θεσσαλονίκης (1990)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Κατεβαίνοντας την Εθνικής Αμύνης, στο οικοδομικό τετράγωνο που ορίζεται από τις οδούς Εθνικής Αμύνης, Σβώλου, Φιλικής Εταιρείας και Μαργαρίτη, υπάρχει το κτίριο που στεγάζει τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης. Το 2022 θα κλείσει 90 χρόνια από τότε που ο πρώην Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Χαρίσιος Βαμβακάς ανακοίνωσε την ίδρυσή της, αλλά το ουσιαστικό ξεκίνημά της θεωρείται το 1939 όταν αναλαμβάνει την τύχη της ο Γεώργιος Βαφόπουλος. Στο βιβλίο της σημερινής ανάρτησης θα δούμε στοιχεία για τα πρώτα 50 χρόνια της λειτουργίας της.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Δεν μπορώ να πω ότι με ενθουσίασε η σχεδίαση του εξώφυλλου. Προλογίζει ο πρώην Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Κωνσταντίνος Κοσμόπουλος. Στον πρόλογο αυτό γράφει ότι η έκδοση είναι ένα λεύκωμα. Και ενώ υπάρχουν αρκετές φωτογραφίες, αλλά και αρχειακό υλικό, τα κείμενα είναι ιδιαίτερα εκτεταμμένα (δεν είναι απαραίτητα κακό αυτό, απλά στα λευκώματα συνήθως πρωταγωνιστούν οι εικόνες). Ευανάγνωστα κείμενα, γενικά νομίζω ο Δήμος Θεσσαλονίκης θα μπορούσε να παρουσιάσει μια πολύ καλύτερη δουλειά (χωρίς να σημαίνει ότι το έργο είναι κακό, αλλά θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερο).

Στην παρουσίαση θα σταθώ περισσότερο στα κείμενα, οι εικόνες δεν μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση. Τα κείμενα όμως έχουν αρκετό ενδιαφέρον:

  • Το πρώτο κείμενο είναι του Γεώργιου Βαφόπουλου. Ήταν ουσιαστικά ο πρώτος διευθυντής της Βιβλιοθήκης, αν και τυπικά ο Γεώργιος Σαγιαξής ήταν ο αυτός που ανέλαβε αρχικά τη θέση. Βέβαια η θητεία του συνδυάστηκε με το ανέκδοτο «βιβλιοθήκη χωρίς βιβλία» και το «βιβλιοθηκάριοι χωρίς βιβλιοθήκη», αφού η ίδια η ίδρυση της Βιβλιοθήκης ήταν αποτέλεσμα ενός ρουσφετιού. Ο Βαφόπουλος έμεινε σε αυτή τη θέση έως το 1964 και στο κείμενό του μας διηγείται τις βασικές εμπειρίες του, τις δυσκολίες και τα οράματα που είχε. Χωρίς να έχει να αποδείξει τίποτα και σε κανέναν, ο Βαφόπουλος μας προσφέρει ένα κείμενο ζωντανό και έντονα κριτικό, χωρίς να διστάζει να κατηγορήσει δημάρχους και προϊσταμένους και χωρίς να φοβάται να καυτηριάσει λογικές και πρακτικές.
  • Ακολουθεί ένα κείμενο του Ντίνου Χριστιανόπουλου, ο οποίος εργάστηκε ως βιβλιοθηκάριος στη Δημοτική Βιβλιοθήκη από το 1957 έως το 1965. Η παρουσία του εκεί συνδυάστηκε με μία έντονα δημιουργική περίοδο. Ο Χριστιανόπουλος δούλεψε πολύ σκληρά στην ταξινόμηση, τη λειτουργία, ενώ ήταν υπεύθυνος και για κάποιες εκδόσεις της Βιβλιοθήκης (έχουμε δει τον κατάλογο που είχε κάνει για τα βιβλία της Θεσσαλονίκης με αφορμή τα 50 χρόνια από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης). Τόσο το κείμενο του Χριστιανόπουλου όσο και αυτό του Βαφόπουλου διαβάζονται με μεγάλη ευκολία, προφανώς επειδή τα έχουν γράψει λογοτέχνες και το διάβασμα ρέει πολύ εύκολα.
  • Στη συνέχεια υπάρχει αναφορά σε ένα άρθρο της εφημερίδας «Δράσις» από τις 18 Ιουλίου του 1960 που μιλάει για τη Δημοτική Βιβλιοθήκη.
  • Τα δύο επόμενα κείμενα είναι του Ιωάννη Ρεπάνη, ο οποίος ήταν ο διάδοχος στη θέση του Βαφόπουλου και έμεινε εκεί από το 1964 έως το 1983. Με πάρα πολλές λεπτομέρειες μιλάει για τις δράσεις της Βιβλιοθήκης, τη δημιουργία παραρτημάτων κτλ που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της θητείας του. Κάπως κουραστικό, σαν απολογισμός μοιάζει, αλλά έχει ενδιαφέροντα στοιχεία.
  • Ο Απόστολος Βακαλόπουλος γράφει για την παράλληλη πορεία που είχε η Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης με τη ΧΑΝΘ, καθώς για πάρα πολλά χρόνια η Βιβλιοθήκη στεγάζονταν στους χώρους της ΧΑΝΘ (είχε εγκατασταθεί και σε διάφορους άλλους χώρους, συνεχές πρόβλημα ήταν η έλλειψη χώρου μέχρι να βρει τον ιδιόκτητο χώρο της).
  • Τρία σύντομα σημειώματα ακολουθούν από τον Αθανάσιο Παπανικολάου (τότε διευθυντή ταμιακής υπηρεσίας), τη Ζωή Χατζή-Προκοπάκη (τότε διευθύντρια Βιβλιοθήκης-Πινακοθήκης και Φιλαρμονικής του Δήμου Θεσσαλονίκης) και της Ελευθερίας Παπαδάκη.
  • Τελευταίο κείμενο είναι αυτό της Μαρίας Καζαμία-Γκόλα, πρώην Διευθύντριας της Δημοτικής Βιβλιοθήκης, η οποία κάνει τη δική της αναδρομή στη λειτουργία της Βιβλιοθήκης. Αξίζει να σημειωθεί το κριτικό ύφος της συγγραφέως και σε αυτό το κομμάτι του βιβλίου.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον καθώς αποτελεί μία βασική πηγή για την μελέτη της ιστορίας της Δημοτικής μας Βιβλιοθήκης. Θα μπορούσε να είναι καλύτερο ποιοτικά, αλλά και πάλι αποτελεί μια δουλειά χρήσιμο και ιδιαίτερα σημαντική.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ