Tag Archives: Εμφύλιος

Γνωστά και άγνωστα γεγονότα από τη δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατοχική Θεσσαλονίκη

img040

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι αντάρτες δεν προσκυνούν

Συγγραφέας: Τάσος Κατσαρός

Έκδοση: Διάδοση (2017)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας ταξιδεύει πίσω στα χρόνια της Κατοχής, κυρίως, σε μια χρονική περίοδο, κατά την οποία η Θεσσαλονίκη βίωσε μερικές από τις χειρότερες μέρες της κατά τον 20ο αιώνα. Αντικείμενο του βιβλίου είναι η παρουσίαση της δράσης του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην πόλη μας, από το 1941 έως το 1944, όπως τουλάχιστον αναφέρει ο υπότιτλος του βιβλίου.

Η έκδοση είναι απλή. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο βιβλίο. Το κείμενο, μου φάνηκε πυκνό και ίσως θα μπορούσε να ταξινομηθεί καλύτερα. Αν και κυκλοφόρησε πρόσφατα, δεν υπάρχει ISBN για τον τίτλο, δεν γνωρίζω τον λόγο. Παρά το γεγονός επίσης, ότι πρόκειται κυρίως για μία βιβλιογραφική ανασκόπηση, δεν υπάρχει κάπου η βιβλιογραφία συγκεντρωμένη (αναφέρονται στο βιβλίο βέβαια κάποιες πηγές), ούτε η προέλευση των φωτογραφιών. Ο τίτλος του βιβλίου δόθηκε από σύνθημα, που είχε γραφτεί σε τοίχο στην Αθήνα.

Τον συγγραφέα τον είχαμε γνωρίσει μέσα από ένα άλλο βιβλίο του σχετικό με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη και τη δίκη των μελών της μεταπολεμικά. Το βιβλίο εκείνο ήταν μια ιδιωτική έκδοση, ποιοτικά χειρότερη από το έργο, το οποίο παρουσιάζεται σήμερα.

Στο βιβλίο περιγράφονται κυρίως οι δράσεις του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη (τόσο μέσα στην πόλη, όσο και στα περίχωρα) κατά την περίοδο της Κατοχής. Κάποια γεγονότα είναι γνωστά, κάποια άλλα όχι και τόσο. Ο συγγραφέας βασίστηκε κυρίως σε αναφορές από άλλα βιβλία καθώς και σε προφορικές μαρτυρίες κάποιων ανθρώπων. Το υλικό είναι μεν πολύ, αλλά όπως είπαμε και προηγουμένως δεν ταξινομήθηκε σωστά. Ακολουθείται γενικά μια χρονολογική σειρά, από την ίδρυση της πρώτης αντιστασιακής ομάδας στη Θεσσαλονίκη, αλλά και στην Ελλάδα γενικότερα, με το όνομα «Ελευθερία», η οποία ιδρύθηκε στις 15 Μαΐου 1941, έως την απελευθέρωση της πόλης και τη Μάχη του Κιλκίς μεταξύ του ΕΛΑΣ και των υπολειμμάτων των Ταγμάτων Ασφαλείας στις 4 Νοεμβρίου 1944. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες, τόσο σε ονόματα, όσο και σε τοποθεσίες. Ενδιαφέρον ιδιαίτερο παρουσιάζει το κεφάλαιο σχετικά με τους Γερμανούς στρατιώτες, οι οποίοι αυτομόλησαν και ενώθηκαν με τις ομάδες των ανταρτών, καθώς και πληροφορίες, που δίνονται για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας και για την οποία σχετικά λίγα πράγματα γνωρίζουμε.

Όπως και στο προηγούμενο βιβλίο του Κατσαρού, το υποκειμενικό στοιχείο στην αφήγηση των γεγονότων είναι ιδιαίτερα έντονο. Κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι πρόκειται για ένα καθαρά προπαγανδιστικό έντυπο βγαλμένο από τις σκοτεινές εποχές του Εμφυλίου Πολέμου. Ο Κατσαρός λίγο-πολύ πιστεύει ότι οι μόνοι, που αντιστάθηκαν κατά την περίοδο της Κατοχής ήταν ο ΕΛΑΣ και η ΟΠΛΑ, των οποίων τα λάθη και τα εγκλήματα τα δικαιολογεί ως άτυχες στιγμές. Γενικά στο βιβλίο υπάρχει προσπάθεια αγιοποίησης κάποιων ανθρώπων, ενώ η αφήγηση σε πολλά σημεία θυμίζει παραμύθι με τον καλό και τον κακό. Κινηματογραφικές είναι πολλές περιγραφές γεγονότων επίσης, ενώ έχει μια τάση να κρίνει άτομα και καταστάσεις, χωρίς καν να είναι σίγουρος ότι κάποιος είναι ένοχος ή όχι. Αυτό άλλωστε φαίνεται και από την τελευταία του παράγραφο στη σελ. 178, όπου αναφέρεται σε πιθανότητα «στατιστικού λάθους» όσον αφορά τα ονόματα και τις πολιτικές ταυτότητες των θυμάτων. Ειδικά για τον ρόλο της ΟΠΛΑ, επηρεασμένος ίσως και από τη συμμετοχή του πατέρα του στην οργάνωση αυτή, την παρουσιάζει ως μια οργάνωση, που μόνο καλό έκανε, δικαιολογώντας όλη τη δολοφονική της δράση. Τέλος η προσπάθεια για παραλληλισμό εκείνης της εποχής με τη σημερινή, προσωπικά μου φάνηκε ατυχέστατη.

Πέρα βέβαια από το προπαγανδιστικό ύφος, που μπορεί κάποιος να βρει στο κείμενο, υπάρχουν αρκετές αναφορές σε ιστορικά γεγονότα, τα οποία ο ιστορικός του μέλλοντος αξίζει να μελετήσει και να τα παρουσιάσει με επιστημονική τεκμηρίωση. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για πολλά πράγματα και μπορεί αυτός να επιλέξει σε ποια από αυτά αξίζει να εμβαθύνει. Συνολικά το βιβλίο έχει ενδιαφέρον και αξίζει να διαβαστεί.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΤΣΑΡΟΣ, Τάσος, Συγγραφείς

Μια μαρτυρία για τα βασανιστήρια στη Θεσσαλονίκη του Εμφυλίου

Σάρωση_20171025

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ένδεκα ημέρες και τρεις χρονιές του Εμφυλίου

Συγγραφέας: Γιώργος Φαρσακίδης

Έκδοση: Νησίδες (2005)

ISBN: 960-8263-48-4

Τιμή: Περίπου €9

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Μία ακόμη προσωπική μαρτυρία με εμπειρίες από την περίοδο του Εμφυλίου είναι το αντικείμενο του βιβλίου αυτής της ανάρτησης. Συγγραφέας του ο Γιώργος Φαρσακίδης, τον οποίο στη Vivlioniki τον γνωρίσαμε μέσα από ένα πολύ ενδιαφέρον λεύκωμα, που είχε φτιάξει.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο εξώφυλλο υπάρχει φωτογραφία ενός πολύ γνωστού πίνακα, την «Αποκαθήλωση» του Άντονι Βαν Ντάικ, αλλά δεν κατάλαβα τη σχέση έχει με το έργο. Ευανάγνωστο κείμενο με κάποιες φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα από εκείνη την εποχή.

Ο τίτλος του βιβλίου ορίζει το χρονικό πλαίσιο στο οποίο κινείται το βιβλίο. Ο Φαρσακίδης υπήρξε μέλος της αντίστασης κατά την περίοδο της Κατοχής, συνελήφθη κατά την περίοδο του Εμφυλίου για τα πολιτικά του πιστεύω (μέλος του ΚΚΕ) και αποτελεί κομμάτι της γενιάς, που έζησε ίσως τις πιο μαύρες μέρες στην ιστορία του τόπου κατά τον 20ο αιώνα. Ζούσε στο Ντεπό μαζί με την οικογένειά του στα τέλη του 1946 όταν τον συνέλαβαν και τον μετέφεραν αρχικά στο Α’ Αστυνομικό Τμήμα, το οποίο βρισκόταν εκείνη την εποχή στο κτίριο της Βίλας Χιρς επί της Βασ. Όλγας. Εκεί θα υποστεί το πρώτο μέρος των βασανιστηρίων, με ξυλοδαρμούς και ψυχολογική πίεση. Στη συνέχεια θα μεταφερθεί στα γραφεία της Ειδικής Ασφάλειας Δίωξης Κομμουνισμού (δεν γνωρίζω αν αυτό είναι το επίσημο όνομα της υπηρεσίας), τα οποία στεγάζονταν κάπου στη Λεωφόρο Στρατού σε ένα τριώροφο κτίσμα (επίσης δεν γνωρίζω αν υπάρχει ακόμη αυτό το κτίριο). Εκεί θα συνεχιστούν τα βασανιστήρια και οι πιέσεις, έως την απελευθέρωσή του. Έπειτα υπάρχει ένα χρονικό κενό, καθώς η διήγηση συνεχίζεται για το 1951, χρονιά, που θα δικαστεί, ενώ θα κρατείται στο Επταπύργιο (Γεντί Κουλέ) ως πολιτικός κρατούμενος. Πρέπει να εξορίστηκε το 1948 και να μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη για τη δίκη του (είχε κατηγορηθεί για αντεθνική δράση), στην οποία τελικά αθωώθηκε, αν και τον μετέφεραν πάλι στην εξορία.

Το ύφος του Φαρσακίδη είναι αυστηρά προσωπικό, όχι λογοτεχνικό, αλλά με έντονο το συναισθηματικό στοιχείο. Μεταφέρει το κλίμα της εποχής και τις σχέσεις, που επικρατούσαν μεταξύ των δύο αντιπάλων του Εμφυλίου. Οι διάλογοι, που περιγράφονται δεν μου φαίνεται να είναι ακριβής μεταφορά τους και πρέπει να υπεισέρχεται το στοιχείο της υπερβολής, αλλά δεν φαντάζομαι να απέχουν και πολύ από την αλήθεια. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τα αληθινά ονόματα των ατόμων, που αναφέρει με εξαίρεση σε δύο πρόσωπα για «λόγους ηθικής τάξης».

Η μαρτυρία του συγγραφέα έχει σημασία για τον εμπλουτισμό της ιστορικής πορείας της Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο του Εμφυλίου, όταν η πόλη δεν θύμιζε σε τίποτα τη σημερινή της εικόνα, καθώς τότε ήταν στην ουσία στρατοκρατούμενη. Οι αναφορές στους τόπους, όπου βασανίστηκαν πολλοί συμπολίτες μας έχουν επίσης τη δική τους σημασία. Κάθε μαρτυρία φυσικά δεν είναι από μόνη της ιστορία, αλλά αποτελεί στοιχείο διερεύνησης για τους ερευνητές και τους μελετητές.

Βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον, καθώς εμπλουτίζει τη βιβλιογραφία για την περίοδο του Εμφυλίου στη Θεσσαλονίκη. Πάντοτε ο αναγνώστης στις προσωπικές μαρτυρίες οφείλει να διαβάζει το κείμενο γνωρίζοντας ότι το υποκειμενικό στοιχείο είναι ιδιαίτερα έντονο, αλλά πέρα από αυτό νομίζω ότι το μικρό αυτό έργο του Φαρσακίδη έχει πράγματα να μας πει.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΦΑΡΣΑΚΙΔΗΣ, Γιώργος

Ένα «ψυχογραφικό» μυθιστόρημα για την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου

img025

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το χρονικό μιας συνείδησης

Συγγραφέας: Γιάννης Γαλανός

Έκδοση: Μπουκουμάνης (1979)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ακόμη βιβλίο, το οποίο διαδραματίζεται στις μέρες τις Κατοχικές, αλλά και τις πρώτες μετεμφυλιακές, είναι το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή, φέροντας την αισθητική της δεκαετίας του 1970. Η έκδοση, που έχω εγώ είναι του 1979, το βιβλίο πιο εύκολα θα το βρείτε με διαφορετικό σχήμα και από τον εκδοτικό οίκο «Καλύτερη Ζωή» στην τιμή περίπου των €11.  Συμπαθητική έκδοση, αυτή, που έχω εγώ, το χάρτινο εξώφυλλο είναι ντυμένο με πλαστικοποιημένη κουβερτούρα.

Το βιβλίο έχει υπότιτλο «μυθιστορηματική ψυχογραφία» και από ό,τι κατάλαβα πρόκειται για ένα έργο, που συνδυάζει το μυθιστόρημα με την ψυχολογική ανάλυση. Δεν γνωρίζω ποιο από τα δύο είχε για προτεραιότητα ο συγγραφέας, αλλά στη ροή του κειμένου υπάρχει νομίζω εμφανής διαχωρισμός μεταξύ αυτών των δύο, καθώς το πρώτο μέρος είναι πολύ πιο κοντά στη λογοτεχνική πεζογραφία, ενώ το κομμάτι προς το τέλος του βιβλίου προσεγγίζει περισσότερο τον κλάδο της ψυχολογίας.

Ο Γαλανός έζησε στη Θεσσαλονίκη την περίοδο της Κατοχής, συμμετείχε στην αντίσταση και εξορίστηκε στη συνέχεια. Δεν γνωρίζω το κατά πόσο το βιβλίο έχει αυτοβιογραφικά στοιχεία, αλλά δεν γίνεται να μην υπάρχουν τουλάχιστον κάποιες τέτοιες αναφορές. Ο ήρωας επίσης του βιβλίου έχει περίπου την ίδια ηλικία με αυτήν του συγγραφέα κατά την περίοδο της Κατοχής.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου ο Άρης, ένα παιδί στα 15 του περίπου όταν οι Γερμανοί εισέρχονται στη Θεσσαλονίκη. Μέσα στην εφηβεία του θα γνωρίσει την πείνα, τις δυσκολίες, την αντίσταση και πολλά από τα δεινά, που βρήκαν την πόλη μας εκείνη την περίοδο. Θα βιώσει την απελευθέρωση και τις ελπίδες για ένα καλύτερο αύριο, όπως και τις πρώτες μεταπολεμικές ημέρες, με τη διάψευση των προσδοκιών, την εξορία, τον εμφύλιο, για να φτάσει έως τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950, όταν θα έχουν περάσει τα δεινά και θα αναπροσαρμόζει τη ζωή του. Αν και υπάρχουν και άλλοι πρωταγωνιστές, η υπόθεση κυλάει γύρω από τον Άρη, ο οποίος αποτελεί και το αντικείμενο της ψυχογραφικής ανάλυσης των πράξεών του από τον συγγραφέα.

Αν και υπάρχει διαχωρισμός κεφαλαίων στο βιβλίο, εγώ χώρισα το έργο σε δύο κομμάτια:

  • Το πρώτο έχει να κάνει με τις ημέρες, που ο Άρης βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, δηλαδή από τον Απρίλιο του 1941 έως τον Αύγουστο του 1946. Εδώ υπάρχει η περιγραφή πολλών γεγονότων σχετικά με το παρελθόν της πόλης μας. Αξίζει να σημειωθεί η περιγραφή, που κάνει στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων, η οποία αν και εμφανίζει κάποια μυθιστορικά στοιχεία, εν τούτοις είναι σημαντική ως μια από τις σπάνιες λογοτεχνικές αναφορές εκείνη την περίοδο. Επίσης περιγράφει μια αντιστασιακή πρακτική ενημέρωσης των πολιτών στο χώρο εργασίας τους, καθώς και η προσπάθεια, που έκανε πολύς κόσμος, ο οποίος ταξίδευε στην επαρχία για να βρει φαγητό, ανταλλάσσοντας διάφορα είδη για ένα σακί αλεύρι ή καλαμπόκι. Πολύ μικρό το κομμάτι για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας, αλλά με το δικό του ενδιαφέρον κι αυτό. Η Θεσσαλονίκη σε αυτό το μέρος είναι παρούσα με αναφορές σε δρόμους, γειτονιές και τοπογραφικά στοιχεία.
  • Το δεύτερο έχει να κάνει με τις ημέρες στην εξορία και τη θητεία του Άρη στο στρατό προς τα τέλη του Εμφυλίου, αλλά και την επιστροφή του στη Θεσσαλονίκη. Ο πρωταγωνιστής μας υπέγραψε δήλωση αποκηρύξεως, ενώ εξορίστηκε σε δύο νησιά, το ένα είναι η Μακρόνησος, για το άλλο δεν γνωρίζω ποιο μπορεί να είναι. Μπορεί ο Γαλανός επίσης να υπέγραψε στην πραγματικότητα τη δήλωση και να θέλησε να απολογηθεί μέσα από το έργο του, έχοντας ίσως τύψεις ή απλά ήθελε να δικαιολογήσει τη στάση του, αν όντως υπέγραψε.

Προσωπικά το κομμάτι με την ψυχολογική ανάλυση δεν με συγκλόνισε, ίσως γιατί τα ενδιαφέροντά μου δεν είναι σε αυτόν τον τομέα. Χωρίς να είναι ένα αριστούργημα πάντως, το κείμενο κυλάει ξεκούραστα και ειδικά στο κομμάτι, που μιλάει για τα όσα έζησε ο Άρης στη Θεσσαλονίκη μου φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Τα μυθιστορήματα βέβαια δεν είναι ιστορία, άσχετα αν περιέχουν ιστορικά στοιχεία. Το βιβλίο πάντως εμφανίζει ένα ενδιαφέρον και σίγουρα δεν θεωρώ το χρόνο, που ξόδεψα για να το διαβάσω, χαμένο.

Σχολιάστε

Filed under ΓΑΛΑΝΟΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Ντοκουμέντα και φωτογραφίες για τη Θεσσαλονίκη του 1944

Σάρωση_20170908

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη 1944 – Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα του Jean Lieberg

Συγγραφέας: Mats Lieberg

Έκδοση: University Studio Press (1999)

ISBN: 960-12-0758-9

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η προηγούμενη ανάρτηση στη Vivlioniki ήταν σχετική με το πρώτο βιβλίο από τη σειρά «Άγνωστες εικόνες και πηγές» των εκδόσεων University Studio Press, το οποίο μας παρουσίασε σημαντικά στοιχεία για την Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Το βιβλίο αυτής της ανάρτησης θα μας ταξιδέψει στην περίοδο της Κατοχής και πιο συγκεκριμένα στο 1944, την τελευταία χρονιά κατά την οποία η Θεσσαλονίκη είναι υπό Γερμανικό ζυγό, αλλά και το έτος της απελευθέρωσης της πόλης καθώς και της έναρξης της ΕΑΜοκρατίας.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Το κείμενο είναι δίγλωσσο (αγγλικά και ελληνικά). Σε πολύ καλή ανάλυση οι φωτογραφίες, επιμέλεια από τον Ευάγγελο Χεκίμογλου, μια πολύ καλή ποιοτικά δουλειά στο σύνολό της.

Ο Jean Lieberg βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη από τον Μάιο του 1944 έως τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Ήταν μέλος της Ελληνικής Επιτροπής, όπως είχε ονομαστεί μια ομάδα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, με σκοπό τη σωστή διανομή της βοήθειας, που αποστέλλονταν στους Έλληνες για την αντιμετώπιση της πείνας και του κρύου. Την αποτελούσαν Σουηδοί και Ελβετοί, υπήκοοι δηλαδή χωρών, που είχαν κρατήσει ουδέτερη στάση κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Επιτροπή αυτή είχε πάνω από 5000 Έλληνες εργαζόμενους, ενώ ο Lieberg ήταν επικεφαλής του γραφείου στη Θεσσαλονίκη. Από τη θέση αυτή μπόρεσε και ήρθε σε επαφή τόσο με τις Γερμανικές μονάδες Κατοχής, όσο και με τους αντάρτες, τους Βρετανούς και φυσικά και με τις Ελληνικές αρχές.

Το βιβλίο το προλογίζει ο Ευάγγελος Χεκίμογλου, ενώ την εισαγωγή υπογράφει ο Mats Lieberg. Ο Mats Lieberg είναι ο γιος του Jean Lieberg και τυχαία βρήκε μια σειρά αρχείων και φωτογραφιών λίγο μετά το θάνατο του πατέρα του. Το υλικό του βιβλίου αποτελείται από κομμάτι αυτών των αρχείων και φωτογραφιών.

Μετά από ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα για τον Jean Lieberg και ένα μικρό κεφάλαιο για τη δράση του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής, ακολουθεί το κυρίως θέμα του βιβλίου, το οποίο αποτελείται από δύο μέρη:

  • Το πρώτο μέρος είναι μια επίσημη αναφορά του Jean Lieberg σχετικά με την πολιτική κατάσταση, που συνάντησε στην Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο παραμονής του στην πόλη. Τη συνέταξε στις 17 Φεβρουαρίου 1945 στην πόλη Lund της Σουηδίας, λίγες μέρες δηλαδή μετά την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας (άγνωστο βέβαια αν ήξερε για το γεγονός). Ο πόλεμος στην Ευρώπη ακόμη συνεχίζεται, αλλά πλέον είναι φανερό το αποτέλεσμα, που θα έχει. Η έκθεση αναφέρει στοιχεία για τις εμφύλιες διαμάχες μεταξύ των ελληνικών αντάρτικων ομάδων και κυρίως μεταξύ του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, για την μετακίνηση πληθυσμών τόσο από την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη, που ήταν υπό Βουλγαρικό ζυγό, όσο και από την Κεντρική και Δυτική Μακεδονία κατά τα τέλη της Κατοχής και για τη δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας (μιλάει για την καταστροφή της Μαραθούσας στην Χαλκιδική και των Γιαννιτσών, ενώ αναφέρει και δύο ακόμη χωριά χωρίς όνομα, εκ των οποίων το ένα είναι σίγουρα ο Χορτιάτης). Μιλάει επίσης για το χαμό της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης και πιο συγκεκριμένα γράφει για εξόντωσή τους, γεγονός σημαντικό αν σκεφτεί κανείς ότι ακόμη δεν είχαν γίνει γνωστές λεπτομέρειες για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης. Εν συντομία επίσης γράφει πράγματα για τις δυσκολίες, που αντιμετώπισε στην επιτέλεση του έργου του από Γερμανούς, Βούλγαρους, Τάγματα Ασφαλείας και Αντάρτες. Ο Lieberg ήταν μάρτυρας της εισόδου των ανταρτών στην πόλη μετά την αναχώρηση των Γερμανών και αφήνει μια σημαντική μαρτυρία με το τι είδε εκείνη τη μέρα, αλλά και για τις πρώτες μέρες της ΕΑΜοκρατίας στη Θεσσαλονίκη.
  • Το δεύτερο μέρος έχει αποσπάσματα από το προσωπικό του ημερολόγιο, τα οποία μιλάνε τόσο για τη δράση του Lieberg ως μέλος του Ερυθρού Σταυρού, όσο και για μια επίσκεψη, που έκανε στον Άγιο Όρος τον Δεκέμβριο του 1944.

Εκτός όμως από αυτά τα πολύ ενδιαφέροντα κείμενα, υπάρχουν στο βιβλίο και πάρα πολλές φωτογραφίες, 77 συνολικά, από την περίοδο αυτή. Ο Lieberg είχε μεράκι στη φωτογραφία και λόγω της θέσης του μπορούσε σχετικά ελεύθερα να απεικονίζει πράγματα, που τον ενδιέφεραν. Έτσι βλέπουμε εικόνες της πόλης, άτομα, που έπαιξαν τον δικό τους ρόλο κατά την περίοδο της Κατοχής, εικόνες από την ημέρα απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης και διαδηλώσεις των επόμενων ημερών, αλλά και κάποιες φωτογραφίες από το Άγιο Όρος και τις μονές του. Το φωτογραφικό υλικό κρίνεται ως εξαιρετικά σημαντικό, καθώς λίγες είναι οι φωτογραφίες, που διαθέτουμε από αυτήν την περίοδο.

Ο Lieberg δεν αναφέρει απλά γεγονότα, αλλά έχει πάρει και θέση για όσα έχει δει, χωρίς όμως φανατισμό και όσο πιο υποκειμενικά γίνεται. Ως μέλος του Ερυθρού Σταυρού έχει έρθει σε επαφή με κάθε διοίκηση της πόλης, είτε αυτή ήταν Γερμανική, είτε ήταν του ΕΑΜ. Τα τραγικά γεγονότα, που θα επακολουθήσουν μετά από λίγα χρόνια με τον Εμφύλιο στην Ελλάδα, μπορεί κάποιος να πει ότι «προβλέπονται» στα όσα γράφει ο Lieberg.

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Τόσο τα κείμενα, όσο και οι εικόνες του Lieberg αποτελούν μοναδικά ντοκουμέντα για μία από τις χειρότερες περιόδους για τη Θεσσαλονίκη. Ειδικά το γεγονός ότι ο συγγραφέας είναι ένας ουδέτερος παρατηρητής κάνει τις πηγές του ακόμη πιο σημαντικές. Αξίζει οπωσδήποτε να διαβαστεί.

 

3 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, LIEBERG, Mats

Τα πρακτικά της «Δίκης της ΟΠΛΑ»

Σάρωση_20170606

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εγκλήματα του ΚΚΕ στη Θεσσαλονίκη – Η δίκη της ΟΠΛΑ

Συγγραφέας: Άγνωστος

Έκδοση: Ελεύθερη Σκέψις (2016)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €9

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν αρκετό καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki το βιβλίο του Τάσου Κατσαρού σχετικά με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου. Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου αναφέρονταν στη Δίκη της ΟΠΛΑ, όπως έμεινε γνωστή, η οποία έγινε στη Θεσσαλονίκη το 1947, είχε 67 κατηγορούμενους, εκ των οποίων τελικά εκτελέστηκαν οι 47. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είχε κυκλοφορήσει αρχικά το 1947, σε μια περίοδο ιδιαίτερα φανατισμένη, καθώς βρισκόμασταν στην καρδιά του Εμφυλίου και στην εποχή μας ανατυπώθηκε τον Αύγουστο του 2016.

Η έκδοση είναι μέτρια προς κακή. Στο βιβλίο γράφει πως πρόκειται για «ακριβή ψηφική έκδοση» του πρωτοτύπου, η οποία φαντάζομαι έγινε για λόγους οικονομίας. Το πρωτότυπο πάντως έχει πολλά ορθογραφικά λάθη και διαβάζεται μάλλον δύσκολα, όχι εξαιτίας της καθαρεύουσας, αλλά εξαιτίας της δομής του κειμένου. Η αισθητική του εξώφυλλου ακολουθεί αυτήν της μαύρης αυτής περιόδου, που διένυσε η Ελλάδα.

Συγγραφέας του βιβλίου αναγράφεται η «ΑΔΕ», που ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα ότι σημαίνει «Αντιφασιστική Δημοκρατική Ένωσις». Η συγκεκριμένη οργάνωση δεν φαίνεται να έχει βγάλει άλλα έργα πέρα από αυτό, τουλάχιστον δεν βρήκα εγώ κάποιο άλλο. Δεν μπορώ να καταλάβω για ποιο λόγο δεν αναγράφεται το όνομα ενός συγγραφέα πάντως.

Το βιβλίο έχει τα πρακτικά αυτής της πολύκροτης δίκης της ΟΠΛΑ, με τις καταθέσεις των μαρτύρων κατηγορίας και υπεράσπισης και φυσικά τις απολογίες των κατηγορουμένων. Υπάρχουν επίσης οι καταδίκες, τα ποινικά μητρώα κάποιων από τους κατηγορούμενους καθώς και τα στοιχεία για μια άλλη δίκη, αυτή της Μαζικής Λαϊκής Αυτοάμυνας (ΜΛΑ), που συνέβη εκείνη την περίοδο. Δυστυχώς δεν υπάρχει η αγόρευση του τότε Βασιλικού Επιτρόπου, λοχαγού Στασινόπουλου.

Το ύφος του βιβλίου φέρει την υπογραφή της Εμφυλιακής περιόδου. Ο συγγραφέας του έργου ανήκει φανερά στους Εθνικόφρονες, αντιμετωπίζοντας τους κατηγορούμενους ως εγκληματίες και το ΚΚΕ, την ΟΠΛΑ και άλλες κομματικές οργανώσεις της Αριστεράς ως τρομοκρατικές. Φυσικά δεν τίθεται θέμα αντικειμενικότητας σε τέτοια κείμενα γραφόμενα εκείνη την εποχή, τόσο για αυτά, που γράφτηκαν από την Αριστερα, όσο και από τη Δεξιά.

Ποιο λοιπόν είναι το ενδιαφέρον σε αυτό το έργο; Στις καταθέσεις μαρτύρων και στις απολογίες σχηματίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό το πολιτικό κλίμα, που επικρατούσε στη Θεσσαλονίκη, όχι μόνο κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, αλλά και κατά την Κατοχή. Άλλωστε νομίζω οι περισσότεροι συμφωνούν πλέον, ότι ο Εμφύλιος δεν ξεκίνησε ουσιαστικά το 1946, αλλά οι βάσεις του βρίσκονταν στα χρόνια της Κατοχής. Υπάρχουν φυσικά οι ιστορικές πληροφορίες για τη δράση της ΟΠΛΑ (Στενή Αυτοάμυνα), αλλά και πληροφορίες για γεγονότα της Θεσσαλονίκης, τοπογραφικά στοιχεία της πόλης κα. Η αλήθεια των γεγονότων είναι κάτι, που θα απασχολήσει ιστορικούς και μελετητές και το βιβλίο αυτό παρέχει αρκετές πληροφορίες και υλικό.

Σχολιάστε

Filed under ΑΓΝΩΣΤΟΣ, Συγγραφείς

«Μικρή Ιερουσαλήμ», μια ιστορία comics για τη Θεσσαλονίκη

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20170210

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μικρή Ιερουσαλήμ

Συγγραφέας: Elettra Stamboulis, Angelo Mennillo

Έκδοση: Jemma Press (2015)

ISBN: 978-618-5116-17-0

Τιμή: Περίπου €9

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στο είδος των κόμιξ και μάλιστα για ενήλικες (όχι λόγω ακατάλληλου περιεχομένου). Γενικά η Θεσσαλονίκη δεν πρωταγωνιστεί σε πολλές τέτοιες δουλειές. Στο παρελθόν είχαμε δει στη Vivlioniki ένα έργο κάποιων παιδιών, που έβαλαν τη Θεσσαλονίκη πρωταγωνίστρια σε μια ιστορία manga, που μου είχε αρέσει πολύ, ενώ εδώ το ύφος της ιστορίας και του σκίτσου αλλάζει αρκετά.

Η έκδοση είναι όμορφη. Δεν είμαι τακτικός αναγνώστης κόμιξ και δεν μπορώ να κρίνω ποιοτικά τη δουλειά. Στο τέλος υπάρχουν κάποια βιβλιογραφικά στοιχεία, που βοήθησαν τη συγγραφέα του σεναρίου. Το εξώφυλλο μου άρεσε. Το έργο το προλογίζουν οι μεταφραστές του, Κωνσταντίνα Ευαγγέλου και Γιάννης Μιχαηλίδης.

«Μικρή Ιερουσαλήμ» ο τίτλος του βιβλίου, όπως είχε ονομαστεί παλαιότερα η Θεσσαλονίκη, για να δηλώσει το πόσο σημαντική ήταν για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς. Πρωταγωνιστής ο Ρωμανός, μεταπτυχιακός φοιτητής του τμήματος Γλωσσολογίας στο ΑΠΘ, γεννημένος στη Βουλγαρία από πατέρα Έλληνα εξόριστο του Εμφυλίου και μητέρα Βουλγάρα με ρίζες σεφαραδίτικες. Γυρνώντας στην πόλη προσπαθεί να βρει το παρελθόν και όσα στοιχεία του παραμένουν στην πόλη, ώστε να γνωρίσει καλύτερα τη δική του, προσωπική ταυτότητα. Στην έρευνα αυτή η ιστορία γενικότερα, όπως και η πόλη, παίζουν σημαντικό ρόλο και αποτελούν τους καταλύτες, που επιδρούν στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και του χαρακτήρα του. Σε περιηγήσεις και σε συζητήσεις ανακαλύπτει μια πόλη μαλωμένη με το παρελθόν της, που προσπαθεί ορισμένα κομμάτια της ιστορίας της να τα χαντακώσει ή να μειώσει τη σημασία τους.

Το έργο έχει ιστορικό και πολιτικό χαρακτήρα. Ο ιστορικός είναι αυτός, που παρουσιάζεται μέσω της Θεσσαλονίκης και γεγονότων, που στιγμάτισαν την πορεία της, ενώ ο πολιτικός εμφανίζεται με αναφορές κυρίως στον Εμφύλιο Πόλεμο και πιο συγκεκριμένα στο τέλος του. Πρόσωπα όπως ο Ζαχαριάδης, ο Μπελογιάννης συμμετέχουν στην ιστορία (όχι σχετιζόμενα με την πόλη μας), ενώ η αντιμετώπιση της ήττας και τα τραύματα αυτής της εποχής του Εμφυλίου προβληματίζουν τη συγγραφέα. Η επιστροφή πάντως στην πόλη ανθρώπων, που δεν μεγάλωσαν εδώ, αλλά έχουν ρίζες στη Θεσσαλονίκη είναι κάτι, που έχουμε δει ξανά στη λογοτεχνία, όπως για παράδειγμα στα βιβλία «Η κόρη της Κατοχής» και στο εκπληκτικό «Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ«.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτή δεν είναι η πρωτότυπη έκδοση, καθώς το έργο είχε κυκλοφορήσει αρχικά σε συνέχεια στην Ιταλία, στο περιοδικό «G.I.U.D.A». Το ότι μια ιστορία, που εκτυλίσσεται στη Θεσσαλονίκη δημοσιεύτηκε στην Ιταλία για κόσμο, που μπορεί να γνώριζε ελάχιστα πράγματα για την πόλη, τη σεφαραδίτικη κοινότητά της και το παρελθόν της γενικότερα, νομίζω είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη Θεσσαλονίκη.

Προσωπικά, αν και έχω ελάχιστες γνώσεις στο χώρο των κόμιξ, το βιβλίο μου άρεσε. Χάρηκα για το γεγονός ότι το παρελθόν της Θεσσαλονίκης ενέπνευσε δύο νέα παιδιά στην Ιταλία για να γράψουν και να σχεδιάσουν μια ιστορία. Αξίζει νομίζω να το αποκτήσετε ή και να το χαρίσετε για δώρο.

 

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, MENNILLO, Angelo, STAMBOULIS, Elettra

Η υπόθεση Πολκ όπως την ερεύνησε ο Γιάννης Μαρής

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20170126

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο Γιάννης Μαρής για την υπόθεση Πολκ – Ποιος σκότωσε τον Πολκ;

Συγγραφέας: Γιώργος Λεονταρίτης, Γιάννης Μαρής

Έκδοση: Άγρα (2016)

ISBN: 978-960-505-266-9

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποιον καιρό στη Vivlioniki είχε παρουσιαστεί το βιβλίου του Edmund Keeley σχετικά με την υπόθεση Πολκ, τη δολοφονία δηλαδή του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ το Μάιο του 1948 στη Θεσσαλονίκη. Επρόκειτο για μία υπόθεση, που απασχόλησε ιδιαίτερα όχι μόνο την πόλη μας, αλλά ολόκληρη τη χώρα. Πολλοί πιστεύουν ότι τα γεγονότα δεν ήταν έτσι, όπως παρουσιάστηκαν στη δικαστική διαδικασία, ενώ πολλές ενστάσεις έχουν ακουστεί για το αν ο καταδικασθείς Γρηγόρης Στακτόπουλος ήταν υπεύθυνος για το χαμό του Πολκ ή όχι. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ασχολείται και αυτό με την υπόθεση αυτή και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς το έργο βασίζεται στην έρευνα, που είχε κάνει για την υπόθεση ο γνωστός συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων Γιάννης Μαρής.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, χαρακτηριστική των εκδόσεων Άγρα. Ευανάγνωστο κείμενο, φωτογραφικό υλικό από την εφημερίδα Ακρόπολις, αλλά και από άλλες πηγές, κάποια σχέδια του Νίκου Νομικού, που ταξιδεύουν τον αναγνώστη χρονικά σε εκείνη την ταραγμένη περίοδο. Χρησιμοποιήθηκε χαρτί Volume Bulk των 115gr. Εξαιρετική δουλειά, από αυτές, που χαίρεσαι να διαβάζεις.

Ουσιαστικά συγγραφέας του βιβλίου είναι ο Γιώργος Λεονταρίτης, δημοσιογράφος, ο οποίος είχε δουλέψει μαζί με τον Μαρή και έχει ερευνήσει το έργο του. Στον τίτλο αναφέρεται ως συγγραφέας και ο Μαρής (ο οποίος πέθανε το 1979), καθώς το δεύτερο κομμάτι του βιβλίου είναι τα άρθρα, που είχε γράψει για την Ακρόπολη το 1977 για την υπόθεση Πολκ.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, το πρώτο είναι του Λεονταρίτη και το δεύτερο του Μαρή:

  • Ο Λεονταρίτης εξετάζει την περίοδο, που ο Μαρής ως δημοσιογράφος της εφημερίδας «Μάχη» είχε βρεθεί στη Θεσσαλονίκη για την υπόθεση Πολκ, είχε παρακολουθήσει τη δίκη του Στακτόπουλου και είχε κάνει τη δική του έρευνα, στο βαθμό, που του είχε επιτραπεί. Μην ξεχνάμε ότι χρονικά βρισκόμαστε στην καρδιά του Εμφυλίου Πολέμου, μια ιδιαίτερα τεταμένη περίοδος. Πέρα όμως από αυτά, ο Λεονταρίτης προσθέτει και στοιχεία από μία συνέντευξη, που είχε πάρει από τον Μάρκο Βαφειάδη, που ήταν το άτομο, από το οποίο ήθελε να πάρει συνέντευξη ο Πολκ. Γενικά το κομμάτι του Λεονταρίτη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, με αναφορές σε πολλά πρόσωπα, που εμπλέκονταν στην υπόθεση.
  • Ο Μαρής είχε γράψει σε συνέχειες στην εφημερίδα Ακρόπολη το 1977 τα συμπεράσματα της έρευνάς του για την υπόθεση Πολκ, όχι μόνο ως δημοσιογράφος της Μάχης, αλλά και στα επόμενα χρόνια. Τα άρθρα αυτά δημοσιεύτηκαν από τις 30 Ιανουαρίου 1977 έως τις 15 Φεβρουαρίου 1977. Ο αναγνώστης θα πρέπει να έχει κατά νου ότι διαβάζει κείμενα εφημερίδας. Στα άρθρα αυτά ο Μαρής παρουσίαζε με απλό τρόπο τα γεγονότα, όπως αυτός τα είχε ζήσει και είχε καταλάβει. Τα συμπεράσματά του είναι όσο το δυνατόν αντικειμενικά. Ο Μαρής πιστεύει ότι για τη δολοφονία του Πολκ υπεύθυνος ήταν ο Βρετανικός παράγοντας και πιο συγκεκριμένα επιρρίπτει ευθύνες σε έναν Άγγλο ακόλουθο του Βρετανικού προξενείου στη Θεσσαλονίκη, του Randall Coat. Δεν έχει βέβαια τις αποδείξεις, αλλά τα στοιχεία οδηγούν σε αυτόν, κατά την έρευνα του Μαρή.

Σε σχέση με το βιβλίο του Keeley, το έργο του Λεονταρίτη είναι πολύ πιο ευκολοδιάβαστο και κατανοητό. Για κάποιον, που θέλει τώρα να ξεκινήσει να διαβάζει πράγματα για την υπόθεση Πολκ θα το συνιστούσα ανεπιφύλαχτα. Η γραφή τόσο του Λεονταρίτη, όσο και του Μαρή, δεν κουράζουν, εμφανίζουν σε κάποια σημεία μια λογοτεχνική χροιά, χωρίς όμως να σημαίνει ότι γράφουν μυθιστόρημα. Σε συνδυασμό με την πολύ καλή ποιοτικά έκδοση, πιστεύω ότι αξίζει να διαβαστεί.

Σχολιάστε

Filed under ΛΕΟΝΤΑΡΙΤΗΣ, Γιώργος, ΜΑΡΗΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Κατοχή, ΕΑΜοκρατία και Εμφύλιος στη Θεσσαλονίκη, όπως τα έζησε ο Κώστας Πασχαλούδης

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20161102

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Από δω και πέρα θα είσαι ο Νίκος

Συγγραφέας: Κώστας Πασχαλούδης

Έκδοση: Επίκεντρο (2013)

ISBN: 978-960-458-397-3

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η περίοδος της Κατοχής και του Εμφυλίου στη Θεσσαλονίκη έχει τραβήξει το ενδιαφέρον πάρα πολλών ερευνητών, μελετητών και ιστορικών, οι οποίοι ασχολήθηκαν και ασχολούνται σε βάθος με τα χρόνια αυτά, που έχουν στιγματίσει την πόλη μας. Και όσο απομακρυνόμαστε χρονικά από εκείνες τις εποχές, τόσο αυξάνουν οι εργασίες, αλλά και τόσο λιγοστεύουν οι δυνατότητες να βρούμε άτομα, που έζησαν εκ του σύνεγγυς τα γεγονότα. Το βιβλίο αυτής της ανάρτησης αποτελεί μία εξομολόγηση ενός αγωνιστή της Αντίστασης,  ο οποίος βίωσε τόσο την Κατοχή, όσο και την ΕΑΜοκρατία, αλλά και τα πρώτα χρόνια του Εμφυλίου, πριν συλληφθεί.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Συμπαθητικό εξώφυλλο, στο τέλος υπάρχει ένα ευρετήριο ονομάτων, το οποίο όπως θα δούμε παρακάτω είναι πάρα πολύ χρήσιμο, βιβλιογραφικές αναφορές και λίγες φωτογραφίες. Το έργο το προλογίζει η Ελένη Πασχαλούδη, κόρη του συγγραφέα.

Το βιβλίο βασίστηκε κυρίως σε δύο συνεντεύξεις, που έδωσε ο Πασχαλούδης, μία στον Νίκο Μαραντζίδη και μία στον Πολυμέρη Βόγλη. Υπάρχει και ένα μικρό κομμάτι του βιβλίου, το οποίο έχει γραφτεί εξολοκλήρου από τον Πασχαλούδη. Στις συνεντεύξεις αυτές ο συγγραφέας αφηγείται όσα θυμάται από μια χρονική περίοδο μεταξύ 1941 και 1947. Δηλαδή από την Κατοχή έως τα πρώτα χρόνια του Εμφυλίου. Ο Πασχαλούδης ως μέλος πρώτα της ΟΚΝΕ και στη συνέχεια της ΕΠΟΝ και ως κομματικό όργανο του ΚΚΕ σε αυτά τα χρόνια και ενώ βρίσκεται σε ηλικία πολύ νεαρή (είναι γεννημένος το 1925) θυμάται γεγονότα προσωπικά, αλλά και στιγμές ιστορικές τόσο για το αντιστασιακό κίνημα, όσο και για την πόλη γενικότερα. Οι συνεντεύξεις είχαν δοθεί το 2008. Στο κάτω μέρος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις ιδιαίτερα χρήσιμες για την κατανόηση κάποιων ζητημάτων.

Το κείμενο χωρίζεται σε τρία βασικά κομμάτια:

  • Το πρώτο μέρος είναι τα όσα είπε ο Πασχαλούδης στον Νίκο Μαραντζίδη και καλύπτουν την περίοδο από τη γέννηση του συγγραφέα (1925) έως το 1944 και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τα Γερμανικά στρατεύματα.
  • Το δεύτερο μέρος είναι τα όσα είπε ο Πασχαλούδης στον Πολυμέρη Βόγλη και καλύπτουν την περίοδο από την Απελευθέρωση (1944) έως τα πρώτα Εμφυλιακά χρόνια (1947)
  • Το τρίτο μέρος είναι γραμμένο εξολοκλήρου από τον Πασχαλούδη και μιλάει για τη σύλληψή του τον Φεβρουάριο του 1947.

Υπάρχει και ένα επίμετρο στο τέλος γραμμένο από το Βόγλη με τίτλο «Η υποκειμενικότητα ενός κομμουνιστή».

Αυτό, που εντυπωσιάζει κατευθείαν είναι οι απίστευτα πολλές λεπτομέρειες, που αναφέρει ο Πασχαλούδης στις αφηγήσεις του. Θυμάται πάρα πολλά ονόματα συναγωνιστών του, θυμάται τη δομή των οργανώσεων της Αντίστασης και του ΚΚΕ (και γίνεται εδώ ένας πραγματικός χαμός, με πολλά ονόματα, διαφορετικές δομές σε πάρα πολλά σημεία κτλ), τις διαδρομές, που έκανε, ονόματα αντιπάλων και φυσικά γεγονότα, που είτε έζησε ως πρωταγωνιστής, είτε διάβασε ή άκουσε.

Ένα ακόμη πράγμα, που προσωπικά, μου έκανε πολύ θετική εντύπωση, είναι ότι ο λόγος του δεν είναι σε κανένα σημείο προπαγανδιστικός. Είναι μεν περήφανος για τον αγώνα τον δικό του, αλλά και των συντρόφων του, αλλά έχει το σθένος να παραδεχτεί λάθη, που έγιναν, να κάνει κριτική σε αποφάσεις του κόμματος (που αυτό παλαιότερα ήταν κάτι αδύνατο), να δει την ιστορία πιο ώριμα και χωρίς αγκυλώσεις ή παρωπίδες.

Ο αναγνώστης, που θα διαβάσει το βιβλίο θα έρθει αντιμέτωπος σε μεγάλο βαθμό με τον τρόπο, που είχε οργανωθεί κομματικά το ΚΚΕ κυρίως στη νεολαία (ΟΚΝΕ αρχικά και μετά ΕΠΟΝ). Επίσης θα διαβάσει πολλά πράγματα σχετικά με την οργάνωση του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Επίσης υπάρχουν πάρα πολλά στοιχεία για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας στη Θεσσαλονίκη, που κράτησε από τις 30 Οκτωβρίου 1944 έως τον Ιανουάριο του 1945 και την αποχώρηση του ΕΛΑΣ από την πόλη. Η ΕΑΜοκρατία στη Θεσσαλονίκη αποτελεί μία σχετικά άγνωστη περίοδο για τους περισσότερους, οι μύθοι, που κυκλοφορούν σχετικά με αυτήν είναι περισσότεροι από τα εξακριβωμένα γεγονότα και για αυτό η διήγηση του Πασχαλούδη έχει μεγάλη σημασία.

Από τα πιο αξιομνημόνευτα στοιχεία του βιβλίου, είναι ότι στις αφηγήσεις του ο συγγραφέας φαίνεται να δείχνει ότι πιο εύκολα κινούνταν κατά την περίοδο της Κατοχής στα διάφορα χωριά, που περιόδευε, παρά μετά την Απελευθέρωση, όπου έπρεπε συνεχώς να κρύβεται. Το παράδοξο αυτό έχει να κάνει με τα εμφύλια πάθη, που σάρωσαν δυστυχώς τη χώρα μεταπολεμικά.

Όπως σε κάθε αφήγηση, μπορεί να υπάρχει ζωντάνια στο κείμενο, αλλά από μόνη της δεν αποτελεί ιστορικό ντοκουμέντο και χρειάζεται να γίνει έρευνα στα όσα λέει ο Πασχαλούδης για το αν ισχύουν πραγματικά. Πάντως το υλικό, που προσφέρεται στις σελίδες είναι πραγματικά πάρα πολύ και σημαντικό. Επίσης σε κάποια σημεία η διήγηση αποκτά κινηματογραφικό χαρακτήρα, όπως για παράδειγμα η σύλληψη του Πασχαλούδη μετά από προδοσία μίας συντρόφου του.

Ο τόπος δράσης του μεγαλύτερου μέρους του βιβλίου είναι τα χωριά γύρω από τη Θεσσαλονίκη, τόσο ανατολικά, όσο και δυτικά. Το πιο ενδιαφέρον όμως κομμάτι είναι η περιγραφή της ΕΑΜοκρατίας από τον Πασχαλούδη στη Θεσσαλονίκη, με πολλά γεγονότα, που συνέβησαν τόσο στο κέντρο της πόλης, όσο και στις γειτονιές της.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο πάρα πολύ ενδιαφέρον, καθώς φωτίζει πολλές άγνωστες στους περισσότερους πτυχές μιας εποχής μελανής για τη χώρα και την πόλη. Από την προσδοκία για μία αλλαγή έως την κατάρρευση των ονείρων και την προσγείωση σε μια βασανιστική πραγματικότητα με διωγμούς και έντονα μίση. Ο Πασχαλούδης δεν μιλάει ως καθοδηγητής και ας υπηρέτησε από αυτό το μετερίζι το κόμμα του (ΚΚΕ) για πάρα πολλά χρόνια. Τα όσα γράφονται στο βιβλίο μπορεί να σηκώσουν αντιδράσεις, κυρίως από τους συντρόφους του συγγραφέα, κάποιοι ίσως τον κατηγορήσουν ως αναθεωρητή ή και προδότη των ιδεών του. Αναμφίβολα πάντως πρόκειται για ένα βιβλίο, το οποίο σηκώνει πολύ κουβέντα και μπορεί να ξεκινήσει πολλές συζητήσεις.

Σχολιάστε

Filed under ΠΑΣΧΑΛΟΥΔΗΣ, Κώστας, Συγγραφείς

Η δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο του Εμφυλίου

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μια απόφαση, μάχομαι μέχρι το τέλος

Συγγραφέας: Τάσος Κατσαρός

Έκδοση: Ιδιωτική Έκδοση (2003)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €8\

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από κάμποσο καιρό στη Vivlioniki είχε παρουσιαστεί ένα βιβλίο σχετικά με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Κατοχής. Η σημερινή ανάρτηση είναι σχετική με ένα βιβλίο, το οποίο μιλάει για την ΟΠΛΑ η οποία έδρασε στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο του Εμφυλίου.

Η έκδοση είναι καλή αν σκεφτεί κανείς ότι πρόκειται για ιδιωτική έκδοση. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο κείμενο, που θα μπορούσαν να είναι ίσως πιο καθαρές. Το κείμενο το προλογίζει ο Γιώργος Χουρμουζιάδης, ο καθηγητής αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, που πέθανε πριν λίγα χρόνια. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα σχεδιάγραμμα με τη δομή της ΟΠΛΑ, το οποίο είχε φτιάξει η Ασφάλεια Θεσσαλονίκης. Στο τέλος κάποιων σελίδων υπάρχουν μερικές φορές βιβλιογραφικές πηγές. Νομίζω ότι για τέτοια βιβλία ιστορικής έρευνας καλό είναι να αναφέρεται η βιβλιογραφία. Σε γενικές γραμμές πάντως, με δεδομένο ότι πρόκειται για ιδιωτική έκδοση, η έκδοση είναι αξιοπρεπής.

Ο τίτλος του βιβλίου «Μια απόφαση, μάχομαι μέχρι το τέλος» προέρχεται από τραγούδι, που ακουγόταν κατά την περίοδο του Ισπανικού Εμφυλίου. Το βασικότερο κίνητρο του συγγραφέα για να γράψει το βιβλίο πρέπει να είναι το γεγονός πως ο πατέρας του (Άγγελος Κατσαρός) ήταν κατηγορούμενος στη γνωστή «Δίκη της ΟΠΛΑ», που έγινε στη Θεσσαλονίκη το 1947.

Οι κυριότερες πηγές του συγγραφέα είναι εφημερίδες της εποχής, ένα βιβλίο με τίτλο «Πραχτικά της δίκης της ΟΠΛΑ», προσωπικές αφηγήσεις ατόμων, που έζησαν τα γεγονότα και κάποια επίσημα αρχεία.

Το βιβλίο ξεκινάει με μία αναφορά στα γεγονότα, τα οποία οδήγησαν στον Εμφύλιο Πόλεμο, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό. Η δημιουργία άλλωστε της Στενής Αυτοάμυνας είναι αποτέλεσμα του Εμφυλίου Πολέμου. Το κύριο θέμα του βιβλίου είναι η αναφορά στην οργάνωση, στη δράση και στη δίκη της ΟΠΛΑ. Η εμφυλιακή ΟΠΛΑ έδρασε στην πόλη μας για περίπου ένα εξάμηνο, με πρώτη αναφερόμενη επίθεση να γίνεται στις 2 Οκτωβρίου του 1946 και την απόπειρα δολοφονίας του χωροφύλακα Μακρή στην Τούμπα και τελευταία επίθεση να γίνεται στις 30 Απριλίου του 1947 και να είναι η πιο γνωστή επίθεση της οργάνωσης, αυτή στο λεωφορείο, που μετέφερε τους Αξιωματικούς της Αεροπορίας και η οποία έγινε στη στάση Μισραχή στην οδό Βασ. Όλγας. Συνολικά αναφέρονται 11 επιθέσεις σε αυτό το διάστημα.

Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου είναι σχετικό με τη δίκη της ΟΠΛΑ, η οποία ξεκίνησε στις 28 Αυγούστου του 1947 και είχε 67 κατηγορούμενους. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι κατηγορούμενοι κρατούνταν στο κτίριο, που σήμερα στεγάζεται το Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα (το παλιό Ελληνικό Προξενείο επί Οθωμανικής Θεσσαλονίκης) και το στρατοδικείο στεγαζόταν στο απέναντι κτίριο, το οποίο υπάρχει ακόμη και το οποίο στέγαζε παλαιότερα τη Σχολή Βαλαγιάννη και το ΙΕΚ ΠΑΣΤΕΡ. Από τους 67 κατηγορούμενους, 52 καταδικάστηκαν σε θάνατο, αλλά δόθηκε χάρη στους 5 με αποτέλεσμα να οδηγηθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα 47, οι οποίοι εκτελέστηκαν σε 3 διαφορετικά γκρουπ. Στις 17 Οκτωβρίου 1947 οι πρώτοι 10, στις 21 Οκτωβρίου οι επόμενοι 13 και στις 23 Οκτωβρίου οι υπόλοιποι 24. Ο Σάκης Σερέφας και ο Ηλίας Πετρόπουλος έχουν περιγράψει σε έργα τους το κλίμα της εποχής με τις εκτελέσεις πίσω από το Γεντί Κουλέ.

Ο Κατσαρός δεν είναι επαγγελματίας ιστορικός και σε κανένα σημείο του βιβλίου δεν προσπαθεί να είναι αντικειμενικός. Πέρα από τις όποιες διαφωνίες μπορεί να έχει κάποιος με τα όσα λέει και με την προσπάθεια αγιοποίησης των μελών και της δράσης της ΟΠΛΑ, το βιβλίο παρέχει αρκετές πληροφορίες για ιστορικά γεγονότα όπως οι ενέργειες της ΟΠΛΑ και η δίκη της. Αν αναλογιστεί κανείς πως ακόμα και σήμερα ελάχιστα πράγματα είναι γνωστά για αυτήν την οργάνωση (τόσο κατά την περίοδο της Κατοχής, όσο και κατά τον Εμφύλιο), το ότι κυκλοφορεί ένα τέτοιο βιβλίο κρίνεται ως θετική κίνηση, άσχετα αν χρειάζεται πολύ βαθύτερη και περισσότερο αντικειμενική έρευνα.

 

5 Σχόλια

Filed under ΚΑΤΣΑΡΟΣ, Τάσος, Συγγραφείς

Κατοχή και Εμφύλιος και Αποκάλυψη του Ιωάννη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το γεφυράκι

Συγγραφέας: Βασίλης Θωμαΐδης

Έκδοση: Πηγή (2014)

ISBN: 978-960-9599-28-3

Τιμή: Περίπου €24

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στα πολλά βιβλία, που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία χρόνια σχετικά με την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου στη Θεσσαλονίκη, προστίθεται και αυτό της σημερινής ανάρτησης. Ένα έργο, που συνδυάζει τα προσωπικά βιώματα με τη μυθοπλασία, αλλά και με την ανάγκη ενός ανθρώπου να εξηγήσει γιατί συνέβησαν όλα αυτά τα τρομερά γεγονότα, που στιγμάτισαν τις ζωές των ανθρώπων, που τα έζησαν, αλλά και συνεχίζουν να επηρεάζουν σε ένα βαθμό τις σημερινές ζωές μας.

Η έκδοση είναι καλή, με πλαστικοποιημένο εξώφυλλο και ευανάγνωστο κείμενο χωρισμένο σε αρκετά μικρότερα κεφάλαια. Πρόκειται για τη δεύτερη έκδοση του βιβλίου, το 2009 είχε κυκλοφορήσει η πρώτη από τις εκδόσεις «Ταξιδευτής» και με τίτλο «Στα χρόνια της Αποκάλυψης», αλλά δεν γνωρίζω αν η μόνη διαφορά είναι στον τίτλο ή αν έχουν γίνει προσθήκες και στο κείμενο. Στην αρχή του βιβλίου υπάρχουν κάποιες κριτικές για το βιβλίο, ενώ στο τέλος υπάρχει ένα γλωσσάρι για κάποιες άγνωστες λέξεις.

Το βιβλίο κινείται χρονικά κυρίως στην περίοδο από την έναρξη του ελληνο-ιταλικού πολέμου έως την περίοδο του Εμφυλίου, ενώ ο τόπος δράσης για το μεγαλύτερο κομμάτι είναι η Θεσσαλονίκη και πιο συγκεκριμένα η γειτονιά γύρω από την εκκλησία των Τριών Ιεραρχών στην Παπαναστασίου, η οποία εκκλησία παλαιότερα ήταν ναός των παλαιοημερολογιτών. Δίπλα ακριβώς βρισκόταν μία εβραϊκή συνοικία και ένας γύφτικος μαχαλάς.

Σύμφωνα με τον συγγραφέα, το κείμενο στηρίζεται σε ένα ημερολόγιο, ένα παιδικό τετράδιο και ένα κείμενο ενός μοναχού. Οι γραπτές αυτές πηγές μπλέκονται με τις θύμησες του συγγραφέα. Τα όρια του αληθινού και της μυθοπλασίας δεν είναι σαφή. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα ή μία μυθιστορηματική βιογραφία.

Από τον τρόπο, που έχει γραφτεί το κείμενο φαίνεται σαν τα κεφάλαια να μην γράφτηκαν τον ίδιο καιρό και η συγγραφή του βιβλίου πρέπει να κράτησε πολλά χρόνια, πράγμα λογικό, αν σκεφτεί κανείς ότι πρόκειται για πάνω από 600 σελίδες βιβλίο.

Προσωπικά μου άρεσε πολύ περισσότερο το κομμάτι του βιβλίου, που αναφέρεται στην Κατοχή. Τα γεγονότα μου φάνηκαν πιο ζωντανά και αληθινά. Ο συγγραφέας είναι σε παιδική ηλικία, αλλά θυμάται τον ξεριζωμό των Εβραίων, τον φόβο των κατοίκων απέναντι στους Γερμανούς, τις δυσκολίες, τα εγκλήματα, μικρά και μεγάλα γεγονότα, που συνέθεσαν τη ζωή των Θεσσαλονικέων από την έναρξη του πολέμου έως την αποχώρηση των Γερμανών και τις πρώτες μέρες της εαμοκρατίας στην πόλη. Τα όσα γράφονται στη συνέχεια για τον Εμφύλιο είναι περισσότερο προσωπικές αναζητήσεις του Θωμαΐδη στο γιατί ακολούθησε ο «αδερφοσκοτωμός» και αν θα μπορούσε να αποφευχθεί, ποιοι ήταν υπεύθυνοι και διαπιστώσεις σχετικά με τα δεινά, που ακολούθησαν.

Αλλά τέτοιες προσθήκες, με σκέψεις και αναζητήσεις του συγγραφέα, υπάρχουν και σε άλλα σημεία του βιβλίου. Από τα βασικά ερωτήματα, που έχει ο Θωμαΐδης και θέλει να βρει απαντήσεις, είναι γιατί χάθηκαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς και δεν μπόρεσαν να σωθούν, πώς ένας άνθρωπος όπως ο Χίτλερ κατάφερε να πείσει τόσους πολλούς με τα κηρύγματά του και γιατί δεν τιμωρήθηκαν οι ένοχοι του πολέμου, όπως σύμφωνα με τον συγγραφέα έγινε μετά το τέλος του πολέμου. Σε αυτές τις διαπιστώσεις μπορεί να υπάρχουν πολλές ενστάσεις από πολλούς. Το μπόλιασμα πάντως μυθιστορηματικής εξέλιξης με φιλοσοφικές και ιστορικές αναζητήσεις σε άλλα σημεία πετυχαίνει και σε άλλα κουράζει.

Μέσα σε όλα αυτά υπάρχει και το βιβλίο της Αποκάλυψης του Ιωάννη. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αρκετά σημεία στο κείμενό του για να παραλληλίσει τις καταστροφές στην πραγματική ζωή με αυτές, που αναφέρονται στο κείμενο της Καινής Διαθήκης. Για τη γενιά εκείνη τα όσα συνέβαιναν έπρεπε με κάποιο τρόπο να εξηγηθούν και το κείμενο του Ιωάννη ήταν μια κάποια εξήγηση.

Σε γενικές γραμμές βρήκα το βιβλίο καλό. Ο τρόπος γραφής του συγγραφέα σε κάποιες στιγμές κουράζει. Νομίζω ότι το πρώτο μισό του βιβλίου διαβάζεται με ιδιαίτερη ευχαρίστηση και έχει ενδιαφέρον, τόσο λογοτεχνικό, όσο και ιστορικό. Ακριβούτσικο μεν, αλλά αξίζει να διαβαστεί.

 

3 Σχόλια

Filed under ΘΩΜΑΪΔΗΣ, Βασίλης, Συγγραφείς