Tag Archives: Εβραίοι

Το τελετουργικό του Πάσχα των Εβραίων Θεσσαλονικέων – Η Σαλονικιώτικη Αγκαδά του Πέσσαχ.

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αγκαδά σελ Πέσσαχ

Συγγραφέας: Μπαρούχ Σιμπή

Έκδοση: Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης (1970)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ναι μεν έχει κυρίως θρησκευτικό περιεχόμενο, αλλά ανήκει στα βιβλία που σχετίζονται με τη Θεσσαλονίκη για πολλούς λόγους, τους οποίους θα δούμε στη συνέχεια. Η «Αγκαδά σελ Πέσσαχ» ή αλλιώς «Αγκαδά του Πάσχα» αποτελεί το θέμα της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση ποιοτικά είναι άριστη. Σκληρό εξώφυλλο, πανόδετο με δερματίνη, δεν αναφέρεται ο τίτλος στο εξωτερικό του βιβλίου για αυτό ανέβασα και την τρίτη σελίδα. Διαβάζεται αριστερόστροφα (δηλαδή από δεξιά προς τα αριστερά), γεγονός που ίσως παραξενέψει κάποιος στην αρχή (καλή ώρα εμένα), αλλά συνηθίζεται γρήγορα. Τρίγλωσση έκδοση (ελληνικά, εβραϊκά και λαντίνο). Αρκετές οι εικόνες που συνοδεύουν το κείμενο, στο σύνολό της μια εξαιρετική δουλειά.

Η Αγκαδά είναι λοιπόν ένα κείμενο που διαβάζουν οι Εβραίοι τις δύο πρώτες νύχτες του εορτασμού του Πάσχα τους, δηλαδή της Εξόδου των Εβραίων από την Αίγυπτο με την καθοδήγηση του Μωυσή και τη μεγάλη τους πορεία προς την ελευθερία τους. Στο βιβλίο αναφέρεται ότι μπορεί το 1515 να τυπώθηκε η πρώτη Αγκαδά στη Θεσσαλονίκη, ενώ είμαστε σίγουροι ότι στα ισπανοεβραϊκά τυπώθηκε το 1567. Αναφέρονται και άλλες μεταγενέστερες εκδόσεις καθώς και 12 τυπογραφεία τα οποία ασχολήθηκαν με την έκδοσή της με τελευταίο αυτό του Σολομών και Λέων Χάγουελ. Δεν γνωρίζω πόσες ακόμη Αγκαδά κυκλοφόρησαν μετά το 1970 και αυτήν την έκδοση του Σιμπή.

Όπως είπαμε και νωρίτερα, το βιβλίο σχετίζεται άμεσα με τη Θεσσαλονίκη για πολλούς λόγους. Πρώτον λοιπόν είναι μάλλον η πρώτη έκδοση βιβλίου που έκανε η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, εγώ τουλάχιστον δεν γνωρίζω κάποιο παλαιότερα (μιλάμε φυσικά για μεταπολεμικά). Δεύτερον ο Σιμπή δεν ήταν κάποιος τυχαίος, θεωρούνταν από τις σημαντικότερες πνευματικές μορφές του Ελληνικού Εβραϊσμού, με αντιστασιακή δράση κατά την Κατοχή, είναι δε ένας από αυτούς που έσωσαν τον Ραββίνο των Αθηνών βοηθώντας τον να δραπετεύσει από την Αθήνα. Τρίτον το βιβλίο απευθυνόταν βέβαια κυρίως στους Εβραίους Θεσσαλονικείς, αλλά το τιράζ των 3000 αντιτύπων δείχνει ότι σκοπός ήταν να μπορεί να διαβαστεί και από τους υπόλοιπους Θεσσαλονικείς, εξ ου και η ελληνική μετάφραση. Τέταρτον περιγράφει το τελετουργικό που τηρούνταν στη Θεσσαλονίκη από τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, καθώς η Αγκαδά εμφανίζει κάποιες διαφορές από τόπο σε τόπο. Πέμπτος ο Σιμπή δεν περιορίζεται στο καθαρά τυπικό θρησκευτικό μέρος, αλλά γράφει για τις Συναγωγές της Θεσσαλονίκης, παρέχοντας σημαντικές πληροφορίες για τις 20 «ιστορικές» Συναγωγές, όπως αναφέρει, αλλά και για 5 που δεν τις χαρακτηρίζει «ιστορικές» (Μπεθ Σαούλ, Μπεθ Ελ, Μπεθ Ισραέλ, Μοναστηριωτών και Σαρφατή). Δίνονται επίσης στοιχεία για τις Συναγωγές που έχτισαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στο Τελ Αβίβ και την Χάιφα.

Ακολουθεί το καθαρά τελετουργικό κομμάτι του βιβλίου, με τις αναφορές στις παραδόσεις, οι οποίες δίνονται με πάρα πολλές λεπτομέρειες. Κράτησα από όλα αυτά ένα τραγούδι που ακούγεται και έχει τίτλο «Χαδ Γκαδιά» ή «Un Cavretico…» (δηλαδή «Ένα ερίφιο», «Ένα αρνάκι») και μοιάζει στη λογική με το παραδοσιακό παιδικό τραγούδι «Ντίλι ντίλι το καντήλι». Υπάρχουν μάλιστα στο βιβλίο και το πεντάγραμμο με τις νότες για κάθε ένα από τα τραγούδια που ακούγονται.

Μόλις όμως τελειώνει το τελετουργικό, ο Σιμπή συνεχίζει τις αναφορές του στην πόλη μας. Έτσι υπάρχει ένας χάρτης που δείχνει πού βρίσκονταν οι συναγωγές, τα σχολεία, διάφορα ιδρύματα καθώς και οι μεγαλύτεροι Εβραϊκοί συνοικισμοί, ενώ το βιβλίο τελειώνει με ονομαστική αναφορά 50 Συναγωγών, 14 σχολείων, 35 ιδρυμάτων, 8 συνοικισμών, 25 συλλόγων, ενώ υπάρχει αναφορά και στα κτήματα που ανήκαν στην Κοινότητα.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό, τόσο για την ποιότητά του όσο και για το περιεχόμενό του. Φυσικά με δυσκολία μπόρεσα να παρακολουθήσω το τελετουργικό, το οποίο έχει πάρα πολλές λεπτομέρειες, αλλά με συγκινεί το γεγονός ότι για πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού αυτό ήταν κάτι σταθερό και παραδοσιακό, όπως έχουμε εμείς την οικογενειακή μάζωξη του Πάσχα. Ο Σιμπή ήταν δημοσιογράφος μεν, αλλά μας παρέχει ένα βιβλίο πέρα από τα δημοσιογραφικά στεγανά, με θρησκευτικό, ιστορικό και τοπικό ενδιαφέρον. Δεν γνωρίζω αν μπορείτε να βρείτε αυτήν την έκδοση ή κάποια μεταγενέστερη, αλλά στην ιστοσελίδα της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης λέει ότι διατίθεται το βιβλίο από εκεί, οπότε ίσως να το βρείτε στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Αν βρείτε κιόλας τη συγκεκριμένη έκδοση, θα είστε ακόμη πιο τυχεροί, λόγω της εξαιρετικής του ποιότητας έκδοσης.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΙΜΠΗ, Μπαρούχ

Το «μετά» του Ολοκαυτώματος της Θεσσαλονίκης, ο μεταπολεμικός αγώνας των Εβραίων Θεσσαλονικέων και η αντιμετώπισή τους από το Ελληνικό Κράτος

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Την επαύριον του Ολοκαυτώματος

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης (2017)

ISBN: 978-618-82067-1-7

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τις τελευταίες δεκαετίες η βιβλιογραφία σχετικά με τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης έχει εμπλουτιστεί σε μεγάλο βαθμό από πολύ ενδιαφέροντα έργα αξιόλογων ιστορικών και μελετητών. Η συντριπτική πλειοψηφία αυτών κινείται γύρω από το Ολοκαύτωμα της πόλης μας και τη ζωή των Εβραίων Θεσσαλονικέων προπολεμικά, κυρίως από τα μέσα του 19ου αιώνα και έπειτα. Λίγα πράγματα όμως έχουμε δει σχετικά με το πώς εξελίχτηκαν τα πράγματα για την Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης μετά τον πόλεμο, όταν οι ελάχιστοι διασωθέντες είχαν να αντιμετωπίσουν τον χαμό των συγγενών και των φίλων, την αρπαγή των περιουσιών τους, ένα Κράτος που τους αντιμετώπιζε ως ξένους και μια πραγματικότητα εντελώς διαφορετική από αυτήν που γνώριζαν προπολεμικά. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει για θέμα ακριβώς αυτό το «μετά», και προσφέρει πολύ υλικό για γνώση και για σκέψη.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Ευανάγνωστο κείμενο, οι φωτογραφίες καθαρές, μοντέρνα σχεδίαση. Κάποια κομμάτια του βιβλίου είναι μόνο στα ελληνικά (τα κείμενα της ημερίδας), κάποια είναι μόνο αγγλικά (η παρουσίαση των εκθεμάτων της έκθεσης) και κάποια δίγλωσσα, ελληνικά και αγγλικά (το κείμενο που συνοδεύει την έκθεση). Επιμελητές του έργου ήταν ο Ευάγγελος Χεκίμογλου και η Άννα Μαρία Δρουμπούκη. Προλογίζει ο Πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, κ. Δαυίδ Σαλτιέλ. Θα προτιμούσα να είναι όλο το βιβλίο δίγλωσσο, αλλά συνολικά είναι μια αξιοπρεπής δουλειά.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, τα οποία ίσως θα μπορούσαν να είναι και δύο ξεχωριστά βιβλία, αλλά η συνάφεια μεταξύ τους οδήγησε τους εκδότες στο να μπούνε μαζί.

Το πρώτο μέρος έχει να κάνει με μία έκθεση που είχε γίνει με τίτλο «Την επαύριον του Ολοκαυτώματος» στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης και είχε εγκαινιαστεί στις 29 Ιανουαρίου του 2017. Αποτελούνταν από 8 ενότητες, εκ των οποίων οι 7 παρουσιάστηκαν στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης και η όγδοη, με τίτλο «Νύφες χωρίς χαμόγελο» είχε παρουσιαστεί στο χώρο του βιβλιοπωλείου του ΜΙΕΤ από τις 23 Φεβρουαρίου του 2017 έως τις 24 Μαρτίου του ίδιου έτους. Έχουμε εδώ δύο ενότητες, η πρώτη με το κείμενο του Ευάγγελου Χεκίμογλου, ο οποίος παρουσιάζει την έκθεση σε πρώτη φάση και στη συνέχεια αναλύει κάποιες πτυχές της έκθεσης παρουσιάζοντας στοιχεία της έρευνας των μελετημένων αρχείων. Τα αρχεία αυτά είναι από διάφορες πηγές και όλα έχουν να κάνουν με το τι έγινε στα πρώτα χρόνια μετά την επιστροφή στη Θεσσαλονίκη των λίγων Εβραίων Θεσσαλονικέων που κατάφεραν να σωθούν από το Ολοκαύτωμα, είτε επειδή είχαν κρυφτεί στην πόλη, είτε επειδή είχαν φύγει σε άλλες πόλεις ή είχαν ανέβει στο βουνό, είτε είχαν επιστρέψει ζωντανοί από τα στρατόπεδα εξόντωσης και συγκέντρωσης. Ο σύγχρονος αναγνώστης είναι δύσκολο να αντιληφθεί τις δυσκολίες που είχαν να αντιμετωπίσουν αυτοί οι άνθρωποι. Μέσα στο σοκ του χαμού των δικών τους ανθρώπων, έπρεπε να σταθούν στα πόδια τους, να φτιάξουν κάπως την Κοινότητά τους, να βρούνε έναν χώρο να μείνουν και να εξασφαλίσουν βασικές ανάγκες τους, να τρέχουν δικαστικώς να πάρουν πίσω την δική τους περιουσία, να αντιμετωπίζονται ως ξένοι (στην καλύτερη περίπτωση) από το Ελληνικό Κράτος και μέσα σε όλα αυτά να κοιτάξουν και το μέλλον τους. Κάποιες λίγες ευχάριστες στιγμές ίσως να είχαν να κάνουν με τη δημιουργία νέων οικογενειών. Τα στοιχεία αυτού του κομματιού του βιβλίου σοκάρουν κάποιες φορές, καθώς αναδεικνύεται στις πραγματικές του διαστάσεις ο χαμός και η καταστροφή του Ολοκαυτώματος στους Εβραίους Θεσσαλονικείς. Τα νούμερα που παρουσιάζονται σχετικά με το μέγεθος εκείνης της πρώτης μεταπολεμικής Κοινότητας, που πριν το 1943 μετρούσε κοντά στις 50000 ψυχές και το 1946 δεν έφτανε ούτε τα 2000 άτομα, φανερώνουν τις διαστάσεις του πρωτόγνωρου και μοναδικού σε σύλληψη και εκτέλεση εγκλήματος του Ολοκαυτώματος. Τα κείμενα που έχουν να κάνουν με τους Εβραϊκούς γάμους το 1945-1946 και το Νεκροταφείο είναι για μένα τα πιο συγκλονιστικά. Φανταστείτε για παράδειγμα το γεγονός ότι το 1946 υπάρχει απόφαση να μαζευτούν τα πεταμένα κόκκαλα που βρίσκονταν στο χώρο του παλιού νεκροταφείου και να μπούνε σε έναν τάφο, τρία χρόνια δηλαδή μετά την καταστροφή του, ενώ εξακολουθούσε να γίνεται εμπόριο πλακών και υλικών από τους Εβραϊκούς τάφους δύο χρόνια μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την πόλη και ενώ οι ελάχιστοι Εβραίοι έχουν επιστρέψει στην πόλη και αναγκάζονται να βλέπουν αυτή την πρακτική. Στη συνέχεια γίνεται η παρουσίαση των εκθεμάτων, όπου για μένα το πιο ενδιαφέρον κομμάτι είναι η παρουσίαση 90 γάμων που έγιναν εκείνα τα χρόνια με τα στοιχεία του ζευγαριού και τις πληροφορίες για το πώς επέζησαν αυτοί οι άνθρωποι. Συνολικά πάντως η έκθεση είχε τεράστιο ενδιαφέρον και κατά κύριο λόγο παρουσίαζε άγνωστες πτυχές της σύγχρονης ιστορίας της Θεσσαλονίκης.

Το δεύτερο μέρος περιέχει τις ανακοινώσεις που είχαν γίνει σε μία ημερίδα με θέμα τις νέες επιστημονικές προσεγγίσεις για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Ελλάδας (που είναι και ο τίτλος αυτού του δεύτερου μέρους). Την επιμέλεια της ημερίδας και του κομματιού αυτού του βιβλίου είχε αναλάβει η Άννα Μαρία Δρουμπούκη, η οποία και προλογίζει τις ανακοινώσεις αυτές στο βιβλίο (αν και προλογικής σημασίας είναι και το πρώτο κείμενο ενός εκ των ομιλητών της ημερίδας, του Φίλιππου Κάραμποτ). Οι ομιλίες τώρα έχουν να κάνουν με διάφορες πτυχές του «μετά» του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα γενικότερα, αλλά ευνόητο είναι ότι η Θεσσαλονίκη πρωταγωνιστεί στις παρουσιάσεις αυτές. Βρήκα τα κείμενα εξαιρετικά ενδιαφέροντα και με θεματολογία που δεν συναντάμε σε παλαιότερα βιβλία. Η πρώτη εργασία είναι του Φίλιππου Κάραμποτ με θέμα τους Εβραίους που προδώσαν τους ομόθρησκούς τους για ίδιον όφελος. Πέρα από την πολύ γνωστή περίπτωση του Χασών, γίνονται αναφορές και σε άλλα άτομα και τον τρόπο που αντιμετωπίστηκαν αυτοί από τη Δικαιοσύνη μεταπολεμικά. Η δεύτερη εργασία είναι των Μαρία Καβάλα και Κωστή Κορνέτη και έχει θέμα τον τρόπο που το Ελληνικό Κράτος διαχειρίστηκε τις Εβραϊκές περιουσίες των Εβραίων Θεσσαλονικέων τόσο κατά την Κατοχή, όσο και μεταπολεμικά, που έχει ίσως και περισσότερο ενδιαφέρον. Η τρίτη εργασία είναι του Χάρη Δελλόπουλου και είναι νομικής φύσεως καθώς μιλάει για τον Νόμο 1180 του 1944, πριν το τέλος της Κατοχής, με τον οποίο το Ελληνικό Κράτος «επισημοποιούσε» ας πούμε την εμπλοκή του στη διαχείριση των Εβραϊκών περιουσιών, ενώ υπάρχουν και κάποια παραδείγματα περιπτώσεων που εκμεταλλεύτηκαν τέτοιες περιουσίες και αντιμετωπίστηκαν μεταπολεμικά από τη Δικαιοσύνη. Η τέταρτη εργασία είναι της Αλεξάνδρας Πατρικίου και έχει να κάνει με το πώς παρουσιάστηκε το θέμα των περιουσιών από την εφημερίδα Ισραηλιτικό Βήμα που κυκλοφορούσε στη Θεσσαλονίκη για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Η πέμπτη εργασία είναι του Ιάσονα Χανδρινού και μιλάει για το ρόλο μίας επιτροπής, της Degriges, η οποία είχε ρόλο μεσεγγυητή, δημιουργήθηκε κατά την Κατοχή και ενεπλάκη σε πολύ μεγάλο βαθμό στη διαχείριση των Εβραϊκών περιουσιών, γενικά είναι ένα κομμάτι παντελώς άγνωστο σε μένα. Η έκτη εργασία είναι της Άννας Μαρίας Δρουμπούκη, μία έρευνα σε αρχεία στη Γερμανία και στην Ελλάδα η οποία φανερώνει τις μακρόχρονες προσπάθειες που χρειάστηκαν για την αποζημίωση των Εβραίων της χώρας, σε μερικές περιπτώσεις πάνω από 20 έτη. Η έβδομη εργασία είναι του Ιωσήφ Βαένα και είναι η παρουσίαση ενός πολύ χαρακτηριστικού παραδείγματος για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης να πάρει πίσω την περιουσία της, με αναφορά στον κλεμμένο πολυέλαιο της Συναγωγής Σαρφάτη, ο οποίος είχε καταλήξει στον ναό της Αναλήψεως…

Στη Vivlioniki έχουν παρουσιαστεί σχετικά λίγα βιβλία που να μιλάνε για το ‘μετά» του Ολοκαυτώματος, διότι δεν υπάρχουν και πάρα πολλά ούτως ή άλλως, όπως είπαμε και πριν υπάρχουν πολλά πράγματα να μελετηθούν για την μεταπολεμική αποκατάσταση των Εβραίων Θεσσαλονικέων και την αναγέννηση της μαρτυρικής Κοινότητας. Ο Λέων Ναρ είχε κυκλοφορήσει πριν λίγα χρόνια το «Ξανά στη Σαλονίκη«, η Ρίκα Μπενβενίστε έγραψε τη «Λούνα» και το «Αυτοί που επέζησαν» ενώ σε διηγήματα του Αλμπέρτου Ναρ υπάρχουν επίσης στοιχεία για την μεταπολεμική ζωή των Εβραίων Θεσσαλονικέων (δείτε εδώ και εδώ). Αναφορές σκόρπιες μπορεί να δούμε σε κάποια άλλα βιβλία.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο πολύ ενδιαφέρον. Περιέχει πληροφορίες και υλικό που είναι άγνωστο στους περισσότερους και ουσιαστικά τώρα μελετάται από ιστορικούς και ερευνητές. Δεν έχει σημασία μόνο για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, αλλά για κάθε έναν που ενδιαφέρεται για το παρελθόν αυτής της πόλης και τα ζητήματα που ανοίγει για συζήτηση είναι πολλά και ποικίλα. Μπορείτε να το βρείτε στο Εβραϊκό Μουσείο της Θεσσαλονίκης.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Ένας κατάλογος έκθεσης σχετικά με την επαγγελματική δραστηριότητα των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά τον Μεσοπόλεμο

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η επιχειρηματική δραστηριότητα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης 1920-1940

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης (2004)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η σημερινή μας ανάρτησης έχει να κάνει με έναν κατάλογο έκθεσης, ο οποίος είχε κυκλοφορήσει το 2004 στα πλαίσια μιας παρουσίασης που είχε οργανώσει το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης αφιερωμένη στην εμπορική δραστηριότητα των Εβραίων Θεσσαλονικέων μεταξύ 1920 και 1940, δηλαδή κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Στους καταλόγους ουσιαστικά γίνεται μια παρουσίαση των αντικειμένων μίας έκθεσης και υπάρχει και ένα σύντομο εισαγωγικό κείμενο. Κάπως έτσι είναι και αυτός, Δίγλωσση έκδοση, στα ελληνικά και αγγλικά. Συνολικά μια αξιοπρεπής δουλειά.

Η έκθεση είχε λάβει χώρα στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης από τις 12 Οκτωβρίου 2004 έως τις 31 Ιανουαρίου του 2005. Ειδικός σύμβουλος της έκθεσης ήταν ο Νικόλας Χαννάν Σταυρουλάκης, από τις σημαντικότερες μορφές του σύγχρονου Εβραϊκού πνεύματος στη χώρα και ένας από τους ιδρυτές του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδας, ενώ τα τελευταία χρόνια της ζωής του είχε γίνει γνωστός κυρίως από την προσπάθειά του να αποκατασταθεί η Εβραϊκή Συναγωγή στα Χανιά στην Κρήτη. Την επιμέλεια του υλικού είχε αναλάβει η Ελένη Μαρία Τσούκα. Αξίζει να σημειωθεί ότι το υλικό της έκθεσης προέρχονταν από ιδιωτικές συλλογές.

Στην έκθεση η ταξινόμηση του υλικού έγινε με βάση τους κλάδους εργασίας. Έτσι είχαμε τις τραπεζικές υπηρεσίες, τα καύσιμα, το καπνεμπόριο, τις διάφορες βιοτεχνίες, μαγαζιά λιανεμπορίου, ελεύθερους επαγγελματίες, φαρμακεία, τρόφιμα και ποτέ, ράπτες κτλ. Τα αντικείμενα της έκθεσης ήταν από μετοχές και επαγγελματικές κάρτες μέχρι τιμολόγια, σημειωματάρια, ετικέτες, φωτογραφίες, διαφημίσεις κα. Γενικά οτιδήποτε δήλωνε την παρουσία μίας επαγγελματικής δραστηριότητας. Κατά τον Μεσοπόλεμο η Εβραϊκή Κοινότητα ήταν ακόμη πολυάριθμη και ιδιαίτερα δραστήρια στο εμπόριο και στην επιχειρηματικότητα και η έκθεση φαντάζομαι σκοπό είχε να δώσει κάποια στοιχεία αυτής της παρουσίας.

Στη Vivlioniki είχαμε δει παλαιότερα τον εξαιρετικό Οδηγό Πόλης του «Γαβ-Γαβ» από το 1933. Όποιος κάτσει να ξεφυλλίσει αυτόν τον οδηγό θα καταλάβει ακριβώς αυτό που είπαμε νωρίτερα για την έντονη παρουσία των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη ζωή της πόλης. Και να φανταστεί κανείς ότι στον κατάλογο υπάρχουν τεκμήρια μόνο συγκεκριμένων και λίγων επιχειρήσεων, οι δεκάδες χιλιάδες εργάτες στο λιμάνι και στις καπναποθήκες ή οι χαμάληδες και οι μικροέμποροι δεν αναφέρονται εδώ. Υπάρχει επίσης και ένας άλλος οδηγός, γαλλικός, «Le Guide Sam» λεγόταν, εγώ έχω αυτόν του 1927, αλλά υπάρχουν και άλλοι, ο οποίος είχε ξεχωριστό λήμμα για τους Εβραίους της Ελλάδας και στον οποίο αναφέρονταν τα ονόματα και οι επιχειρήσεις εκατοντάδων Εβραίων Θεσσαλονικέων.

Προσωπικά βρήκα τον κατάλογο ενδιαφέρον, αν και σίγουρα θα ήταν καλύτερα αν είχα δει και την έκθεση. Νομίζω ότι μετά τη Θεσσαλονίκη πρέπει να παρουσιάστηκε και στην Αθήνα, αλλά δεν είμαι απόλυτα σίγουρος για αυτό. Μπορείτε να τον βρείτε στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, αλλά αν προτιμάτε υπάρχει και σε ψηφιοποιημένη μορφή.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Παράγοντες που δημιούργησαν την κοινωνική μνήμη και τη σύγχρονη εικόνα της Θεσσαλονίκης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χώρος και μνήμη – Θεσσαλονίκη 15ος-20ος αι. – Από τις παραδοσιακές κοινότητες στην αστική νεοτερικότητα

Συγγραφέας: Κώστας Θεολόγου

Έκδοση: University Studio Press (2008)

ISBN: 978-960-12-1674-4

Τιμή: Περίπου €25

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα βιβλία κοινωνιολογικού περιεχομένου έχουν ένα καλό και ένα κακό στα μάτια μου. Το καλό είναι ότι προσεγγίζουν και μελετούν τον τρόπο που έχει δομηθεί μία κοινωνία και εξετάζει πώς απέκτησε αυτή τα όποια χαρακτηριστικά της. Αυτό από μόνο του είναι κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον, καθώς μία πόλη πρώτα από όλα είναι οι άνθρωποί της και στη συνέχεια τα μνημεία και τα αξιοθέατά της. Το κακό είναι ότι σε τέτοια βιβλία συνήθως χρησιμοποιείται τέτοια γλώσσα, που τα κάνουν ιδιαίτερα δύσκολα στον μέσο αναγνώστη (ένας εκ των οποίων είμαι και εγώ). Όταν μάλιστα τα βιβλία αυτά είναι βασισμένα πάνω σε μία διδακτορική διατριβή, γίνονται ακόμη δυσκολότερα. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι και αυτό της σημερινής ανάρτησης, εξαιρετικά δύσκολο και συνάμα πάρα πολύ ενδιαφέρον.

Η έκδοση είναι εξαιρετική. Μου άρεσε πολύ το εξώφυλλο, καθώς και το εσωτερικό, όπου χρησιμοποιήθηκε χαρτί Chamois των 90gr. Η πλουσιότατη βιβλιογραφία (κοντά 35 σελίδες του βιβλίου) βρίσκεται στο τέλος, μαζί με ένα ευρετήριο ονομάτων και όρων και ένα ιδιαίτερο χρονολόγιο το οποίο περιέχει διάφορα γεγονότα από το 1430 έως το 1974. Πάρα πολλές φωτογραφίες συνοδεύουν τα κείμενα, τα οποία έχουν ταξινομηθεί σε στήλες. Υπάρχουν πολλές σημειώσεις στο κάτω μέρος των σελίδων. Συνολικά μια πάρα πολύ όμορφη δουλειά.

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε 5 κεφάλαια, αλλά πριν πάτε σε αυτά θα σας βοηθήσει νομίζω να διαβάσετε προσεκτικά την εισαγωγή, θα σας λυθούν πολλές απορίες σχετικές με τον τρόπο που διεξήχθη η μελέτη, τους σκοπούς της και κάποιες ακόμη χρήσιμες λεπτομέρειες για αυτήν. Η Θεσσαλονίκη επιλέχθηκε για το λόγο ότι αποτελούσε τόπο συγκατοίκησης πολλών διαφορετικών εθνών και ανθρώπων και κάθε ένα από αυτά έπαιξε έναν ξεχωριστό ρόλο στο σχηματισμό της σημερινής μνήμης που έχει η πόλη (αν κατάφερα να το αποδώσω σωστά). Χρονικά κινούμαστε κυρίως στην περίοδο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης και φτάνουμε μέχρι περίπου τα μέσα του 20ου αιώνα, όταν η πόλη θα έχει χάσει οριστικά τον πολυεθνικό και πολυφυλετικό χαρακτήρα της.

Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Πόλη και αστική ύφανση». Νομίζω το δυσκολότερο με διαφορά, οφείλω να ομολογήσω ότι τα κενά γνώσεών μου σε θέματα κοινωνιολογίας είναι τόσο μεγάλα, ώστε το κεφάλαιο αυτό το διάβασα ξανά και ξανά (ευτυχώς είναι μικρό) και άκρη δεν έβγαζα. Αν έχω καταλάβει σωστά, μετά έναν ορισμό που δίνεται για το τι είναι η πόλη, μία σειρά από κοινωνιολογικές επισημάνσεις για το ρόλο και τη λειτουργία της πόλης, ο Θεολόγου καταλήγει στο ότι η πόλη και η εικόνα της είναι σαν ένα ύφασμα, το οποίο αποτελείται από πολλές ίνες, οι οποίες στο παράδειγμα της πόλης και πιο συγκεκριμένα της Θεσσαλονίκης είναι οι γειτονιές, οι αγορές, οι άνθρωποι, οι ναοί, τα σχολεία, οι διαφορετικές κοινότητες κτλ. Μοιάζει και αυτό το πρώτο κεφάλαιο με εισαγωγικό κείμενο περισσότερο, τουλάχιστον στα δικά μου τα μάτια.

Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η Οθωμανική Θεσσαλονίκη στα Βαλκάνια». Νομίζω ότι όλοι καταλαβαίνουμε την πολύ στενή σχέση που έχει διαχρονικά η Θεσσαλονίκη με την ενδοχώρα των Βαλκανίων. Κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αυτή η σχέση γίνεται ακόμη πιο ισχυρή και φυσικά επηρεάζει την εικόνα της πόλης, δημογραφικά, εμπορικά και κοινωνικά.

Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Μνημονικά ίχνη στην τοπογραφία της πόλης». Συγκριτικά θα το έλεγα «εύκολο» κεφάλαιο, σε σχέση τουλάχιστον με τα δύο πρώτα. Ο Θεολόγου μελετά το πώς τα διάφορα μνημεία στην πόλη και οι δομημένοι τόποι επηρέασαν τη δημιουργία της μνήμης στον τόπο και στους ανθρώπους του. Κτίρια, δρόμοι, γειτονιές, στη Θεσσαλονίκη έχουν αλλάξει όψη και ονόματα πολλές φορές, αλλά έχουν προσφέρει πολλά στη δημιουργία μίας κοινωνικής μνήμης.

Το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Επικοινωνία: παραδόσεις, έντυπα και ιδεολογίες». Εδώ έχουμε αναφορές σε εφημερίδες και άλλες εκδόσεις, στην εκπαίδευση, σε ιδεολογίες που άφησαν το στίγμα τους στην πόλη και σε άλλους παράγοντες που συνολικά έχουν να κάνουν με την επικοινωνία των ανθρώπων. Η Θεσσαλονίκη με τις τρεις κυρίαρχες κοινότητες, των Εβραίων, των Μουσουλμάνων και των Ελλήνων Χριστιανών, μαζί με τις μικρότερες (Σλάβοι και Ευρωπαίοι) δεν ήταν μία πόλη με γκέτο, αλλά ένας τόπος όπου όλοι αυτοί αλληλοαντιδρούσαν μεταξύ τους σε κάποιο βαθμό.

Το πέμπτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Αστικός εκσυγχρονισμός και ταυτότητα». Εδώ χρονικά κινούμαστε κυρίως στην περίοδο μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Γίνονται αναφορές στις προσπάθειες που έγιναν για την αλλαγή του προσώπου της πόλης σε εικόνα (με τη δημιουργία των νέων κτιρίων, των δρόμων και των γειτονιών και κυρίως μετά τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917 και την έλευση των προσφύγων) και χαρακτήρα (με την ανταλλαγή των πληθυσμών και την αναχώρηση των Μουσουλμάνων αλλά και το Ολοκαύτωμα της πόλης και το χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά την Κατοχή). Μεταπολεμικά η αστυφιλία, ο Εμφύλιος και άλλοι παράγοντες θα επιδράσουν και αυτοί στη δημιουργία της σημερινής πόλης όπως τη ζούμε.

Όπως έγραψα και νωρίτερα, το βιβλίο αυτό με δυσκόλεψε πάρα μα πάρα πολύ. Ενώ έχει επιμέρους στοιχεία που τα γνωρίζω από άλλες πηγές και κείμενα, τα χρησιμοποιεί με τέτοιο τρόπο και λεξιλόγιο που δυσκολεύτηκα να το ακολουθήσω σε αρκετά σημεία του. Διακρίνω μία ειλικρίνεια στο σύνολο του έργου που είναι ιδιαίτερα σημαντική για ένα ιστορικό βιβλίο και φυσικά για μία διδακτορική διατριβή. Παρά όμως τις δυσκολίες του στην κατανόηση καθώς και το γεγονός ότι ο μέσος αναγνώστης θα κουραστεί ίσως σε αρκετά σημεία, έχει πολλά και σημαντικά πράγματα να μας πει. Η δημιουργία της κοινωνικής μνήμης της πόλης άλλωστε δεν είναι κάτι απλό, επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Στο βαθμό που κατάλαβα το βιβλίο, προσπαθεί να εξηγήσει το πώς εξελίχτηκε η πόλη και ο χαρακτήρας της μέσα από διάφορες διεργασίες ποικίλου χαρακτήρα.

Προσωπικά το βιβλίο το βρήκα ενδιαφέρον, πέρα από δύσκολο. Ομολογώ ότι κάποιος πιο ειδικός θα μπορέσει να το καταλάβει περισσότερο και να το αξιολογήσει καλύτερα. Με έλκυε πάντως αρκετές φορές το περιεχόμενό του, επέλεξα να μην κάτσω να το διαβάσω με τη μία, αλλά να διαβάζω κομμάτι κομμάτι. Δεν γνωρίζω πολλά έργα που να ασχολούνται με αυτό το θέμα, ίσως κάποιες ακαδημαϊκές μελέτες να το έχουν αγγίξει. Αν αντικείμενό σας είναι κάτι σχετικό με την κοινωνιολογία ή την ιστορία, νομίζω θα σας αρέσει και θα σας ενδιαφέρει.

Σχολιάστε

Filed under ΘΕΟΛΟΓΟΥ, Κώστας, Συγγραφείς

Μία μελέτη για τη πρώτη γαλλόφωνη εφημερίδα της Θεσσαλονίκης, τη Journal de Salonique

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Le Journal de Salonique – Un périodique juif dans l’Empire ottoman (1895-1911)

Συγγραφέας: Hélène Guillon

Έκδοση: PUPS (2013)

ISBN: 978-2-84050-882-3

Τιμή: Περίπου €19

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η σημερινή ανάρτηση έχει να κάνει με ένα βιβλίο, που είχε κυκλοφορήσει στη Γαλλία το 2013 και το οποίο έχει θέμα μία εφημερίδα της Θεσσαλονίκης, που βίωσε τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης και στην οποία οι τότε Θεσσαλονικείς μπορούσαν να διαβάζουν τα νέα της πόλης, τις κοινωνικές εκδηλώσεις, μικρές και μεγάλες ειδήσεις, στη γαλλική γλώσσα. Η Journal de Salonique ήταν ένα έντυπο, που επιχείρησε να προωθήσει τις προοδευτικές ιδέες και την ανάγκη εκμοντερνισμού και εξευρωπαϊσμού των κατοίκων της Θεσσαλονίκης. Από το 1895 όταν πρωτοκυκλοφόρησε έως το 1911 που έκλεισε συντρόφευε τους αναγνώστες τις εποχής, ενώ σήμερα αποτελεί ένα ντοκουμέντο που μας δίνει πολύ υλικό προς μελέτη για να κατανοήσουμε καλύτερα τη ζωή ενός μέρους τουλάχιστον της Θεσσαλονίκης των αρχών του 20ου αιώνα.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Ωραίο εξώφυλλο στο οποίο κυριαρχεί μία από τις γνωστές φωτογραφίες της συλλογής του Αλμπέρ Καν, μία αυτοχρωμική εικόνα της Θεσσαλονίκης από το 1913 με θέμα την Παλιά Παραλία της πόλης. Ευανάγνωστο κείμενο, στο τέλος υπάρχουν οι αρχειακές πηγές που μελέτησε η συγγραφέας και η βιβλιογραφία, καθώς και ένα ευρετήριο ονομάτων. Συνολικά μια συμπαθητική δουλειά, θα προτιμούσα να υπάρχουν και φωτογραφίες περισσότερες με πρωτοσέλιδα ή άρθρα της εφημερίδας.

Την Guillon την είδαμε στη Vivlioniki σε μία προηγούμενη ανάρτηση, σε ένα βιβλίο με κείμενα από μία ημερίδα που είχε γίνει στο Παρίσι. Το κείμενό της είχε βασιστεί στο βιβλίο της σημερινής της ανάρτησης. Και τα δύο βιβλία είχαν την στήριξη του Centre Alberto Benveniste. Το βιβλίο αποτελεί το θέμα της διδακτορικής της διατριβής, οπότε ευνόητο είναι ότι ίσως κουράζει σε κάποια σημεία του λόγω των πολλών λεπτομερειών που υπάρχουν, αλλά δεν γίνεται κι αλλιώς.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη τα οποία με τη σειρά τους χωρίζονται σε μικρότερα κεφάλαια:

  • Το πρώτο μέρος έχει τίτλο «Le Journal de Salonique, un project modernisateur», δηλαδή «Η Journal de Salonique, ένα έργο εκσυγχρονισμού». Αυτό το πρώτο μέρος χωρίζεται σε τρία κεφάλαια:
    1. Το πρώτο κεφάλαιο έχει τον τίτλο «Le Journal de Salonique, une etape dans le processus de modernisation sepharade». Η εφημερίδα αυτή δεν βγήκε από το πουθενά, αλλά αποτελεί προϊόν μίας σειράς διαδικασιών που επιτελέστηκαν στην Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης και σταδιακά την οδήγησαν στη μεγάλη πρόοδο από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα και έπειτα. Οι αλλαγές αυτές είχαν να κάνουν είτε μόνο με τον Εβραϊσμό (κίνημα διαφωτισμού Χασκαλά), είτε με αλλαγές στη λειτουργία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, είτε με αλλαγές στην ίδια την πόλη της Θεσσαλονίκης. Στο κεφάλαιο αυτό γίνονται αναφορές σε όλους αυτούς τους παράγοντες που, άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο, οδήγησαν στη γέννηση της Journal de Salonique.
    2. Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τον τίτλο «Sam Levy, un jeune intellectuel aux ambitions nouvelles (1870-1911)». Οι δύο χρονολογίες που αναφέρονται έχουν να κάνουν η πρώτη με τη γέννηση του Levy και η δεύτερη με το τέλος της Journal de Salonique. Ο Sam Levy δεν ήταν ο ιδρυτής της εφημερίδας, ούτε ο πρώτος της διευθυντής, αλλά θεωρείται η ψυχή της και ο κύριος υπεύθυνος για τη γραμμή της. Στο κεφάλαιο αυτό μαθαίνουμε πράγματα για τη ζωή του, την εκπαίδευσή του, τις αντιλήψεις του και τις επιρροές του, που συνολικά δημιούργησαν τον χαρακτήρα του. Άνθρωπος προοδευτικός από οικογένεια δημοσιογράφων και ανθρώπων του τύπου (ο πατέρας του Saadi Levy ήταν ο ιδρυτής της La Epoca και της Journal de Salonique, υπάρχει δε και δρόμος στη Θεσσαλονίκη προς τιμήν του), γοητευμένος από τον φιλελευθερισμό στη Γαλλία και τις ιδέες μοντερνισμού στην Ευρώπη, μετέφερε τα πιστεύω του στις εφημερίδες στις οποίες ήταν διευθυντής από τα τέλη του 19ου αιώνα. Η La Epoca ήταν πιο συντηρητική σχετικά, γραμμένη σε λαντίνο, ενώ η Journal de Salonique ήταν γραμμένη στα γαλλικά ώστε να μπορεί να τη διαβάσει και κόσμος έξω από την Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης, που γνώριζε γαλλικά (κυρίως δηλαδή κόσμος της αστικής και μεγαλοαστικής τάξης της πόλης).
    3. Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Le Journal de Salonique, une petite entreprise de presse». Σε αυτό το κεφάλαιο διαβάζουμε πράγματα για τα οικονομικά της εφημερίδας και τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε σε όλη τη διάρκεια της κυκλοφορίας της, με κύριες πηγές τις πωλήσεις (που ποτέ δεν έφταναν), τις διαφημίσεις και κάποιες χορηγίες, αν κατάλαβα σωστά, από διάφορους φορείς. Στο κεφάλαιο αυτό επίσης βλέπουμε πράγματα σχετικά με τη λογοκρισία που υπήρχε στην εφημερίδα, αλλά και τις συγκρούσεις που υπήρξαν κυρίως με το Γαλλικό προξενείο, αλλά και την Οθωμανική Κυβέρνηση κυρίως στα τελευταία χρόνια και όταν το Κίνημα των Νεότουρκων μετατράπηκε σε ένα τουρκικό εθνικιστικό κίνημα. Τέλος υπάρχουν και στοιχεία για την αντίθεση του Levy και της εφημερίδας προς τις σιωνιστικές θέσεις, οι οποίες εκείνη την εποχή θεωρούνταν επεκτατικός δάκτυλος της Γερμανίας προς την Ανατολή.
  • Το δεύτερο μέρος έχει τίτλο «La representaton de la societe juive de la ville dans le Journal de Salonique: une societe imaginaire?», δηλαδή «Η αναπαράσταση της Εβραϊκής κοινωνίας της πόλης μέσω της Journal de Salonique: μία κοινωνία φανταστική;». Εδώ υπάρχουν 3 κεφάλαια επίσης:
    1. Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «La vie mondaine. Bals, receptions et spectacles, la vie revee de la «high life» salonicienne». Στο δεύτερο αυτό μέρος του βιβλίου εξετάζεται η ύλη της εφημερίδας και στο κεφάλαιο αυτό βλέπουμε τις κοσμικές στήλες, οι οποίες αποτελούσαν σημαντικό κομμάτι του εντύπου. Η Journal de Salonique θεωρούσε σημαντικό να αναφέρει διάφορες εκδηλώσεις, από μεγάλους χορούς έως ιδιωτικά πάρτι, στα οποία συμμετείχαν οι μεγαλοαστοί της πόλης κυρίως, αλλά και διάφοροι επαγγελματίες της αστικής τάξης. Ήταν και αυτό μέσα στα πλαίσια προώθησης του Δυτικού τρόπου ζωής και περαιτέρω ανάδειξης των ατόμων που μπορούσαν να συμμετέχουν σε αυτές τις εκδηλώσεις. Ο σχολιασμός θυμίζει αρκετά αντίστοιχα περιοδικά που υπήρχαν μέχρι πριν από λίγα χρόνια και στη χώρα μας. Οι πληροφορίες που παίρνουμε είναι σημαντικές, κυρίως βέβαια για τα πλουσιότερα στρώματα των Θεσσαλονικέων. Υπάρχουν επίσης πολλά «ηθογραφικά» στοιχεία στο κείμενο αυτό, καθώς βλέπουμε πώς παρουσιάζεται ο ρόλος της γυναίκας και του άντρα, τουλάχιστον στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Τέλος ενδιαφέρον έχουν τα όσα λέγονται για τα διάφορα clubs που δημιουργήθηκαν στην πόλη και λειτουργούσαν εκείνη την περίοδο και τα οποία αποτελούσαν τόπο συνεύρεσης των αστών και μεγαλοαστών και τα οποία μπορεί να είχαν δημιουργηθεί και με εθνικά κριτήρια.
    2. Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Les aspirations littéraires du Journal de Salonique». Αν στο πρώτο κεφάλαιο είδαμε τις αναφορές που γίνονταν στην εφημερίδα στη στήλη των κοσμικών γεγονότων της πόλης, εδώ βλέπουμε τις στήλες που αφιέρωνε η Journal de Salonique στα λογοτεχνικά κείμενα. Και ήταν αρκετά σημαντικό κομμάτι του εντύπου. Η Γαλλική λογοτεχνία φυσικά είχε την τιμητική της με κείμενα που είτε ήταν δημοφιλή λαϊκά αναγνώσματα (σαπουνόπερες τα χαρακτηρίζει το βιβλίο), είτε ήταν σημαντικά λογοτεχνικά έργα. Σκοπός της στήλης αυτής ήταν φυσικά πάλι η προσέγγιση της αστικής κοινωνίας της Θεσσαλονίκης και κυρίως της Εβραϊκής Κοινότητας στο δυτικό τρόπο σκέψης. Στο τέλος του βιβλίου μάλιστα υπάρχει και ένα παράρτημα στο οποίο αναφέρονται τα κείμενα και οι συγγραφείς που παρουσιάστηκαν στις σελίδες της εφημερίδας (παράρτημα ΙΙΙ).
    3. Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Une societe revee: du reve publicitaire a la realite du marche et du marche du travail». Το κεφάλαιο αυτό μελετάει στο πρώτο μισό του τις διαφημίσεις που παρουσιάστηκαν στην εφημερίδα και οι οποίες έχουν πολλά να πούνε τόσο για το ύφος της εφημερίδας και τα πιστεύω της, όσο και για το αναγνωστικό της κοινό. Αντιθέτως στο δεύτερο μισό του κεφαλαίου διαβάζουμε για ένα θέμα το οποίο σε πρώτη ματιά ήταν «αταίριαστο» τόσο για τις αρχές της Journal de Salonique όσο και για το αναγνωστικό κοινό της. Η εφημερίδα είχε ξεκινήσει μία εκστρατεία, ας την πούμε, ανάπτυξης της γεωργικής παραγωγής, τονίζοντας την ανάγκη μίας «γεωργικής επανάστασης» στον ευρύτερο χώρο της Μακεδονίας. Για λόγους που αναφέρονται στο βιβλίο, μια τέτοια προσπάθεια ήταν μάλλον καταδικασμένη να αποτύχει από πολύ νωρίς.
  • Το τρίτο και τελευταίο μέρος έχει τίτλο «Le debat sur l’avenir de la communaute juive ottomane dans le Journal de Salonique». Εδώ γίνεται μελέτη γύρω από τον τρόπο που η εφημερίδα προσέγγιζε το μέλλον της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης στα πλαίσια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το μέρος αυτό αποτελείται από δύο κεφάλαια:
    1. Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «La question juive dans le Journal de Salonique». Εδώ η Guillon μελετάει τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονταν το μέλλον της Εβραϊκής Κοινότητας στη Θεσσαλονίκη στα άρθρα της Journal de Salonique μέσα από δύο ξεχωριστά ζητήματα, αυτό της εκπαίδευσης και αυτό του Σιωνισμού. Έχουμε πάλι στοιχεία για το γλωσσικό ζήτημα, δηλαδή ποια θα έπρεπε να είναι η γλώσσα που κυρίως θα χρησιμοποιούσαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς, ενώ εδώ έχουμε μία εκτεταμένη αναφορά στη θέση της εφημερίδας απέναντι στον Σιωνισμό και στην προοπτική του. Γενικά η Journal de Salonique κράτησε αρνητική στάση, θεωρώντας ότι κάποια από τα κηρύγματα του Σιωνισμού ήταν ενάντια στα συμφέροντα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, κατατάσσοντας έτσι την εφημερίδα στην τάξη των «αφομοιωτικών». Ενδιαφέρον πάντως παρουσιάζει μία θέση της εφημερίδας και κυρίως του Sam Levy, να εποικιστεί δηλαδή η Μακεδονία από Εβραίους της Ανατολικής Ευρώπης, μία «εναλλακτική» στα σχέδια και τις προτάσεις των Σιωνιστών.
    2. Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Le Journal de Salonique et l’avenir de l’Empire ottoman». Εδώ εξετάζεται η στάση της εφημερίδας απέναντι στο Οθωμανικό κράτος και στα όσα συνέβησαν σε αυτό κατά τα χρόνια κυκλοφορίας της εφημερίδας, δηλαδή από το 1895 έως το 1911. Πιο συγκεκριμένα διαβάζουμε για τη θέση της Journal de Salonique κατά τη διάρκεια του Ελληνο-τουρκικού πολέμου κατά το 1897, όπου είχε πάρει μία σαφέστατη θέση υπέρ των Τούρκων κρατώντας μία πατριωτική και ανθελληνική γραμμή. Ακολουθεί μία αναφορά στο πώς αντιμετώπισε η εφημερίδα την Επανάσταση των Νεότουρκων, τον Ιούλιο του 1908, όπου παρατηρούμε και εδώ μία θετική στάση, πιστεύοντας τις διακηρύξεις για ελευθερία, ισότητα και ισονομία. Επίσης γίνεται λόγος για το πώς αντιμετώπισε η εφημερίδα κάποιες αλλαγές που συνέβησαν στο Οθωμανικό Κράτος μετά την επικράτηση των Νεότουρκων και κυρίως το πώς είδε την υποχρεωτική στράτευση των μη Μουσουλμάνων που επιβλήθηκε από τη νέα κυβέρνηση.

Στη συνέχεια έχουμε το επιλογικό κεφάλαιο των συμπερασμάτων, ενώ ενδιαφέρον έχει το πρώτο παράρτημα, όπου αναφέρονται οι κυριότεροι συντελεστές της εφημερίδας από την εποχή που κυκλοφόρησε ως το τέλος της. Πέρα φυσικά από τον Sam Levy, ο οποίος ήταν και η ψυχή της Journal de Salonique, ξεχωρίζουμε το όνομα του αδερφού του Daout Saadi Levy (τον είχαμε δει στη Vivlioniki σε ένα βιβλίο που είχε κυκλοφορήσει η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης) και Vitalis Cohen, οι οποίοι ίδρυσαν την εφημερίδα. O Lucien Sciuto ήταν επίσης σημαντική πρόσωπο στα πρώτα χρόνια της κυκλοφορίας της Journal de Salonique, αλλά έφυγε στην Κωνσταντινούπολη και ίδρυσε εκεί την εφημερίδα «L’Aurore». Γνωστά επίσης είναι τα ονόματα των Emmanuel Carasso, Joseph Cazes, Isaac Modiano κα.

Η εφημερίδα είχε έναν κύριο σκοπό. Να προωθήσει τον εκμοντερνισμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων και τη στροφή του προς τα Δυτικά πρότυπα της Ευρώπης. Ήταν η πρώτη εφημερίδα στην πόλη που κυκλοφόρησε στα γαλλικά και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μπορούν να τη διαβάσουν και άτομα που δεν ανήκαν στην Εβραϊκή Κοινότητα. Απευθυνόταν σε ένα περιορισμένο κύκλο αναγνωστών, κυρίως τα άτομα της μεγαλοαστικής και αστικής τάξης της Θεσσαλονίκης. Τα περισσότερα από όσα οραματίστηκε η ψυχή της εφημερίδας, ο Sam Levy, δεν πραγματοποιήθηκαν. Παρ’ όλα αυτά όμως η ύπαρξη της εφημερίδας είχε σημασία και σκοπό.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο πολύ ενδιαφέρον. Μας μιλάει για μία εφημερίδα για την οποία λίγα πράγματα γνωρίζουμε, καθώς σχεδόν όλο το αρχείο της βρίσκεται στο εξωτερικό. Στις σελίδες της παίρνουμε πολλές πληροφορίες για την Θεσσαλονίκη και την κοινωνία της γενικά, αλλά για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς πολύ περισσότερο. Η Journal de Salonique ήταν μία φωνή προόδου, αντιμετωπίστηκε με αρκετή καχυποψία από πολλούς, αλλά άφησε το δικό της στίγμα στη Θεσσαλονίκη των τελευταίων ετών του 19ου αιώνα και των πρώτων του 20ου, παρά τη μικρή της κυκλοφορία. H Guillon έκανε μια πολύ κουραστική εργασία (δεν μου φαίνεται εύκολο να διαβάζεις εφημερίδες σε μια χρονική περίοδο 16 ετών…) και πιστεύω ότι κάποια στιγμή ίσως θα ήταν καλό να μεταφραστεί αυτό το έργο της.

1 σχόλιο

Filed under GUILLON, Hélène, Συγγραφείς

Ο Απόστολος Παύλος στη Θεσσαλονίκη από μια διαφορετική σκοπιά

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η ύποπτη «επίσκεψη του Αποστόλου Παύλου στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Μάριος Βερέττας

Έκδοση: Μάριος Βερέττας (2001)

ISBN: 960-7756-34-7

Τιμή: Περίπου €6

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης έχει να περηφανεύεται ότι ιδρύθηκε από τον ίδιο τον Απόστολο Παύλο, όταν αυτός την επισκέφτηκε κάπου στα μέσα του 1ου μ.Χ. αιώνα (αλλού έχω διαβάσει για το 51μ.Χ., αλλού για το 53 ή 54μ.Χ.). Τα κείμενα που μας μιλάνε και μας δίνουν κάποιες λεπτομέρειες σχετικά με αυτήν την επίσκεψη βρίσκονται κυρίως στις Πράξεις των Αποστόλων. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας μιλάει για αυτήν την επίσκεψη, αλλά τη βλέπει και την κρίνει από μια διαφορετική οπτική σε σχέση με αυτήν που γνωρίζουμε οι περισσότεροι.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Συμπαθητικό εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο, δεν έχει κάτι άλλο ιδιαίτερο να σχολιαστεί σε αυτό. Ο συγγραφέας είναι και ο εκδότης του έργου.

Ο Βερέττας στο βιβλίο αυτό παίρνει τις 9 αναφορές που γίνονται στο όνομα της Θεσσαλονίκης σε κείμενα στην Καινή Διαθήκη και σχολιάζει στοιχεία για αυτές. Οι 5 αφορούν τις Πράξεις των Αποστόλων, μία υπάρχει στην «Προς Φιλιππισίους επιστολή», μία στην «Α’ προς Θεσσαλονικείς επιστολή», μία στην «Β’ προς Θεσσαλονικείς επιστολή» και μία στην «Β’ προς Τιμόθεο επιστολή». Οι αναφορές εξετάζονται κυρίως ιστορικά και επιχειρείται να δοθούν κάποιες εξηγήσεις σχετικά με το γιατί επισκέφτηκε ο Παύλος την πόλη, ποια ήταν η επιτυχία του κηρύγματος που έκανε, ποιοι ήταν αυτοί που τον ακολούθησαν, αν όντως επισκέφτηκε την πόλη και αν όντως οι δύο επιστολές του προς τη Θεσσαλονίκη απευθύνονται προς τους Θεσσαλονικείς της εποχής ή όχι.

Είναι εμφανέστατη η αντιχριστιανική θέση που έχει ο Βερέττας σε πολλά σημεία, κυρίως από το ύφος του κειμένου. Τα ιστορικά στοιχεία που μας δίνει για τη Θεσσαλονίκη της εποχής είναι λίγο πολύ γνωστά, δηλαδή για την ύπαρξη μίας σημαντικής κοινότητας Εβραίων Θεσσαλονικέων, για το πρώτο πλήθος που πίστεψε στα κηρύγματά του (λίγοι Ιουδαίοι, κάπως περισσότεροι εθνικοί, Έλληνες και μη, και κυρίως κάποιες εύπορες γυναίκες). Από τις δύο επιστολές προς Θεσσαλονικείς δέχεται ότι η πρώτη μάλλον όντως είχε αποδέκτες τους κατοίκους της πόλης μας, αλλά για τη δεύτερη έχει αμφιβολίες. Αμφιβολίες έχει επίσης για το αν επισκέφτηκε και δεύτερη φορά τη Θεσσαλονίκη (δεν γνώριζα καν ότι λέγεται πως επανήλθε στην Θεσσαλονίκη μετά από κάποιο καιρό). Δεν κατάλαβα γιατί θεωρεί ύποπτη την επίσκεψη του Παύλου στην πόλη, ούτε γιατί η λέξη επίσκεψη στον τίτλο είναι σε εισαγωγικά. Μάλλον έχει να κάνει με τις προθέσεις που μπορεί να είχε ο Παύλος, σύμφωνα τουλάχιστον με τα πιστεύω του συγγραφέα.

Για την πόλη δίνονται και κάποια ιστορικά στοιχεία σχετικά με την εποχή που ιδρύθηκε, για το ποια ήταν η Θεσσαλονίκη, η σύζυγος του Κάσσανδρου και ετεροθαλής αδερφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, επίσης γνωστά από άλλα βιβλία (για τη γυναίκα Θεσσαλονίκη αξίζει να διαβάσετε το βιβλίο της Αγγελικής Στεργίου με αρκετό υλικό για τη ζωή της).

Προσωπικά το βιβλίο το βρήκα ενδιαφέρον. Όχι τόσο για αυτά που υποστηρίζει, αλλά για κάποια ιστορικά στοιχεία που δίνει, όσο και για το ότι δεν γνώριζα ότι υπάρχουν εννέα αναφορές στη Θεσσαλονίκη στα κείμενα της Καινής Διαθήκης. Μπορεί να το βρείτε ξεχασμένο σε κάποιο ράφι βιβλιοπωλείου.

Σχολιάστε

Filed under ΒΕΡΕΤΤΑΣ, Μάριος, Συγγραφείς

Το πρώτο λεύκωμα σχετικά με τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης – «Μέσα από τις καρτ – ποστάλ 1886-1917»

Συγγραφέας: Κωστής Κοψιδάς

Έκδοση: Ιδιωτική Έκδοση (1989)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Δεν έχει πολύ καιρό που στη Vivlioniki είχαμε δει ένα μικρό βιβλιαράκι του Γιώργου Μαθά με τίτλο «Καρτποστάλ από τη ζωή των Εβραίων της Θεσ/νίκης«. Στο εισαγωγικό κείμενο αυτού του μικρού έργου έλεγε ότι το υλικό του βιβλίου ήρθε για να συμπληρώσει τις φωτογραφίες που υπήρχαν στο βιβλίο του Κωστή Κοψιδά και το οποίο ήταν το πρώτο στο είδος του. Όταν έγραφα για το βιβλίο του Μαθά δεν είχα ακόμη διαβάσει αυτό του Κοψιδά, γιατί δεν το είχα βρει. Τώρα που το βρήκα ήρθε η ώρα να το παρουσιάσω και αυτό στη Vivlioniki.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Αν ήταν δουλειά κάποιου εκδοτικού οίκου θα την έβρισκα μέτρια προς κακή, αλλά επειδή μιλάμε για ιδιωτική έκδοση είμαι λιγότερο αυστηρός. Επειδή το θέμα του βιβλίου είναι φωτογραφίες και μάλιστα από παλιές καρτ ποστάλ, η επιλογή που έχει γίνει στο χαρτί είναι αποτυχημένη, καθώς κάποιες από αυτές δεν είναι ιδιαίτερα καθαρές. Η έκδοση είναι δίγλωσση (ελληνικά-γαλλικά), ενώ προλογίζει ο Ιωάννης Χασιώτης.

Οι φωτογραφίες του λευκώματος προέρχονται από την προσωπική συλλογή του Κοψιδά. Θεματολογικά προσπαθούν να παρουσιάσουν διάφορες πτυχές της ζωής των Εβραίων Θεσσαλονικέων, είτε αυτές είναι λαογραφικού χαρακτήρα, είτε ιστορικού, επαγγελματικού κτλ, ενώ χρονικά κινούμαστε από το 1886 έως το 1917, καλύπτεται δηλαδή περίοδος της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης και φτάνουμε έως τη Μεγάλη Πυρκαγιά. Πολλές από αυτές τις έχουμε δει στο διαδίκτυο κυρίως ή και σε άλλα βιβλία μεταγενέστερα. Προσωπικά υποπτεύομαι ότι στις υποσημειώσεις υπάρχουν κάποια λάθη, για αυτό θεωρώ ότι αν υπήρχε ένας ιστορικός να κάνει επιμέλεια του υλικού, το αποτέλεσμα θα ήταν πολύ καλύτερο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες καρτ ποστάλ οι οποίες μπορεί να μην έχουν θέμα τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, αλλά οι εκδότες των φωτογραφιών ήταν Εβραίοι και έτσι μαθαίνουμε για την ύπαρξη αυτών των 28 (!) εκδοτών.

Η μεγάλη σημασία όμως του λευκώματος αυτού δεν είναι ίσως τόσο το υλικό του (το οποίο εννοείται ότι έχει ενδιαφέρον), αλλά το πότε κυκλοφόρησε. Μιλάμε εδώ για την πρώτη προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα λεύκωμα που να παρουσιάζει τη ζωή των Εβραίων Θεσσαλονικέων. Το 1993 θα δούμε το βιβλίο του Γιάννη Μέγα από τις εκδόσεις Καπόν με τίτλο «Ενθύμιον από τη ζωή της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης 1897-1917» το οποίο είναι σίγουρα πιο προσεγμένο. Η προσπάθεια του Κοψιδά όμως έχει την αξία της όπως και κάθε πρωτοπόρα κίνηση και παρά τα λάθη που μπορεί να έχει, πιστεύω ότι είναι από τα σημαντικά έργα της βιβλιογραφίας της Θεσσαλονίκης.

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΨΙΔΑΣ, Κωστής, Συγγραφείς

Μελέτες για τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης από τα μέσα του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ου

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Salonique – Ville juive, ville ottomane, ville grecque

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: CNRS Editions (2014)

ISBN: 978-2-271-08005-9

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 2012 και με αφορμή τα εκατό χρόνια από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης είχαν γίνει στην πόλη μας μία σειρά με εκδηλώσεις ιστορικού ενδιαφέροντος και κυκλοφόρησαν πάρα πολλά βιβλία, εκ των οποίων αρκετά έχουμε δει και στη Vivlioniki. Το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης βασίζεται σε μία ημερίδα που είχε γίνει στο Παρίσι στις 21 Ιανουαρίου του 2013 με την υποστήριξη του «Centre Albeto Benveniste» και η οποία είχε επίσης διοργανωθεί για αυτά τα εκατό χρόνια και ο τίτλος της ήταν «Salonique, ville juive, ville ottomane, ville grecque», ο οποίος είναι και ο τίτλος του βιβλίου.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ απλή και λιτή. Όμορφο εξώφυλλο, στο οποίο κυριαρχεί μία γνωστή φωτογραφία τεσσάρων Εβραίων αντρών ντυμένων με τις παλιές παραδοσιακές ενδυμασίες κάπου από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα. Σε πολλά sites γράφει ότι συγγραφέας είναι η Esther Benbassa, αλλά και στο εξώφυλλο με πρώτη ματιά αυτό φαίνεται, αλλά η Benbassa είναι η επιμελήτρια του βιβλίου, για αυτό προτίμησα στα γενικά στοιχεία του βιβλίου να γράψω ότι πρόκειται για συλλογικό έργο. Ευανάγνωστο κείμενο, στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία και βιογραφικά στοιχεία των συντελεστών του βιβλίου. Συνολικά μια απλή και όμορφη δουλειά.

Το βιβλίο προλογίζει ο Aron Rodrigue με ένα κείμενο με τίτλο «Salonique, ville d’histoire et lieu de mémoire» (Θεσσαλονίκη, πόλη της ιστορίας και τόπος της μνήμης). Ο συγγραφέας εδώ ενώ συμφωνεί ότι η Θεσσαλονίκη υπήρξε σημαντικό κέντρο του Εβραϊκού Σεφαραδισμού, εν τούτοις υποστηρίζει ότι δεν υπήρξε μία μοναδική περίπτωση πόλης όπου το Εβραϊκό στοιχείο έπαιζε πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ επίσης υποστηρίζει ότι η «μυθική» διάσταση που πήρε η πόλη στη μνήμη των Εβραίων Σεφαραδιτών έχει να κάνει με την απότομη άνοδο και πτώση των Εβραίων Θεσσαλονικέων στο χρονικό διάστημα από τα τέλη του 19ου αιώνα έως την εξολόθρευσή της στο Ολοκαύτωμα της πόλης κατά την Κατοχή.

Το πρώτο κεφάλαιο είναι της Dilek Akyalçın Kaya και έχει τίτλο «Les conditions économiques et les caractéristiques démographiques des Juifs saloniciens au milieu du XIXe siècle» (Οικονομικές συνθήκες και δημογραφικά στοιχεία των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά τα μέσα του 19ου αιώνα). Εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενο, στο οποίο με βάση κάποια στατιστικά στοιχεία που είχε μαζέψει το Οθωμανικό κράτος, βλέπουμε μία πραγματικότητα που επικρατούσε στον πληθυσμό της Θεσσαλονίκης, κυρίως τους Χριστιανούς και τους Εβραίους, στα μέσα του 19ου αιώνα. Μιλάμε για την εποχή πριν τα Τανζιμάτ, πριν τη δημιουργία των σχολείων της Αλιάνς και πριν των μεγάλων έργων που ανέδειξαν τη Θεσσαλονίκη ως ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σύμφωνα λοιπόν με αυτά τα στοιχεία παρουσιάζεται μία εικόνα που μόνο ρόδινη δεν είναι για τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης, καθώς φανερώνεται ότι ούτε πλουσιότεροι σε σχέση με τους Χριστιανούς ήταν, ούτε σε καλύτερες συνθήκες δεν ζούσαν, ούτε πιο ευοίωνο δεν προδιαγράφονταν το μέλλον τους. Μπορεί μεν οι πλουσιότεροι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης και οι πιο ισχυροί να ανήκαν στην Εβραϊκή Κοινότητα, υπήρχε όμως μια τεράστια πλειοψηφία η οποία ζούσε μέσα στη φτώχεια με αρκετές δυσκολίες στο να μπορεί να ξεπεράσει αυτό το στάδιο. Αυτά όλα τα έβλεπαν και τα γνώριζαν άτομα όπως ο Μωύς Αλλατίνι και οραματιζόταν αλλαγές στον τομέα της εκπαίδευσης και της κοινωνικής ζωής.

Το δεύτερο κεφάλαιο είναι Hélène Guillon και έχει τίτλο «La vie mondaine dans les pages du Journal de Salonique, miroir d’une société rêvée dans la Salonique juive fin de siècle» (Η κοσμική ζωή στις σελίδες της Journal de Salonique, καθρέφτης μιας ονειρεμένης κοινωνίας των Εβραίων Θεσσαλονικέων στα τέλη του αιώνα). Το κείμενο βασίζεται σε ένα βιβλίο που είχε κυκλοφορήσει η Guillon και το οποίο σύντομα θα δούμε και στη Vivlioniki, στο οποίο μελετήθηκε η ύλη μίας από τις πιο γνωστές εφημερίδες της πόλης, η οποία κυκλοφορούσε στα γαλλικά και διαβάζονταν κυρίως από τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, της Journal de Salonique. Στο κεφάλαιο αυτό βλέπουμε κάποια πράγματα από τις κοσμικές στήλες της εφημερίδας, οι οποίες μας δίνουν ταυτόχρονα στοιχεία για την κοινωνική ζωή και τις κοινωνικές δραστηριότητες των μεγαλοαστών της Θεσσαλονίκης για εκείνη την περίοδο προς τα τέλη του 19ου αιώνα. Οι στήλες αυτές έμοιαζαν σε ύφος και σκοπιμότητα με τις αντίστοιχες που υπάρχουν σε τωρινά περιοδικά life style, όπου παρουσιάζονταν οι πρωταγωνιστές των κοινωνικών εκδηλώσεων με τρόπο τέτοιο ώστε οι αναγνώστες να θεωρούν ότι οι μπον βιβέρ της εποχής αξίζουν κάτι παραπάνω. Σε αυτές τις εκδηλώσεις εκτός από τους μεγαλοαστούς της Θεσσαλονίκης βρίσκονταν επίσης προξενικές αρχές, αξιωματικοί ξένων δυνάμεων κα. Θεωρούνταν μεγάλη δουλειά το να μπει κάποιος σε αυτόν τον κύκλο για λόγους πρεστίζ και όχι μόνο.

Το τρίτο κείμενο είναι της Esther Benbassa και έχει τίτλο «Le sionisme à Salonique avant et après 1912» (Ο σιωνισμός στη Θεσσαλονίκη πριν και μετά το 1912). Επίσης ένα θέμα για το οποίο λίγα πράγματα γνωρίζουμε. Η Θεσσαλονίκη εξαιτίας του μεγάλου Εβραϊκού της στοιχείου δεν μπορούσε να περάσει αδιάφορη για τους οργανωτές του Σιωνιστικού Κινήματος. Βέβαια η πορεία αυτού του κινήματος στην πόλη άλλαξε πολύ μετά το 1912 και την ενσωμάτωση της πόλης στο Ελληνικό Κράτος. Σταδιακά δυνάμωνε και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, όταν ο αντισημιτισμός και η οικονομική κατάσταση της χώρας και της πόλης ανάγκασαν πολλούς Εβραίους Θεσσαλονικείς να αναζητήσουν μία καλύτερη μοίρα στην Παλαιστίνη. Οι Σιωνιστές στη Θεσσαλονίκη ήταν αρκετά οργανωμένοι και μαχητικοί, αλλά αντιμετώπισαν αντίσταση από τους Σοσιαλιστές, που επίσης είχαν μεγάλη στήριξη μεταξύ του Εβραϊκού στοιχείου της πόλης. Την πορεία αυτή του Σιωνισμού στη Θεσσαλονίκη εξετάζει το κείμενο με χρονικό τέλος την περίοδο του Μεσοπολέμου, όταν και η δυναμική του κινήματος είχε περιοριστεί και φυσικά μετά το Ολοκαύτωμα σχεδόν δεν υπήρχε.

Το τέταρτο κείμενο είναι της Μερόπης Αναστασιάδου και έχει τίτλο «Salonique après 1912: La construction d’une ville néohellénique» (Η Θεσσαλονίκη μετά το 1912: Η δημιουργία μιας πόλης νεοελληνικής). Τη Μερόπη Αναστασιάδου την είχαμε γνωρίσει στη Vivlioniki πριν πολλά χρόνια, το εξαιρετικό έργο της για τη Θεσσαλονίκη με τίτλο «Θεσσαλονίκη 1830-1912 – Μια μητρόπολη την εποχή των Οθωμανικών μεταρρυθμίσεων» ήταν από τα πρώτα που είχαμε δει στο ιστολόγιο. Σε αυτό το κείμενό της μας μιλάει για τις ενέργειες που έκανε το Ελληνικό Κράτος μετά το 1912 ώστε η πόλη να εξελληνιστεί ή καλύτερα να αποβάλλει το Οθωμανικό παρελθόν της σε πρώτη φάση και το Εβραϊκό της χρώμα σε δεύτερο χρόνο. Κείμενο δοσμένο με ειλικρίνεια και διάθεση αυτοκριτικής, που πιστεύω ότι βοηθάνε ιδιαίτερα τους Έλληνες αναγνώστες.

Το πέμπτο κείμενο είναι της Ρένας Μόλχο και έχει τίτλο «La reconstruction de la communauté juive de Salonique après la Shoah» (Η επαναδημιουργία της Κοινότητας των Εβραίων Θεσσαλονικέων μετά το Ολοκαύτωμα). Η Μόλχο είναι μία από τις σημαντικότερες ιστορικούς που έχει βγάλει η πόλη με μεγάλο έργο πάνω στη ζωή και το έργο των Εβραίων Θεσσαλονικέων. Βραβευμένη και από την Ακαδημία για το έργο της, έχει γράψει βιβλία για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς από τα μέσα του 19ου αιώνα έως το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, βιβλία για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς κατά την περίοδο της Κατοχής και εδώ ασχολείται με ένα θέμα που για μένα χωράει ακόμη πολύ μελέτη, το πώς η Εβραϊκή Κοινότητα πάτησε πάλι στα πόδια της μετά το Ολοκαύτωμα και τις εμπειρίες που βίωσε με την επιστροφή όσων κατάφεραν να επιζήσουν στη Θεσσαλονίκη. Ο Λέων Ναρ είχε γράψει ένα βιβλίο με σχετικό θέμα. Πέρα από τις τεράστιες οικονομικές και ψυχολογικές δυσκολίες που είχαν να αντιμετωπίσουν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς που δεν χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα, είχαν απέναντί τους και το επίσημο Ελληνικό Κράτος σε πολλές στιγμές. Επίσης από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια του βιβλίου. Ξεχωρίζω εδώ και μία προσωπική εξομολόγηση της Μόλχο για την ανάγκη εύρεσης της ταυτότητάς της, μία διαδικασία που υπήρξε ιδιαίτερα δύσκολη για πολλούς Εβραίους Θεσσαλονικείς.

Το έκτο και τελευταίο κείμενο είναι του Devin Naar και έχει τίτλο «L’écriture de l’histoire de la «Jérusalem des Balkans» (Γράφοντας την ιστορία της Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων). Τον Naar τον είχαμε δει στο μεταφρασμένο έργο του με τίτλο «Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων – Ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη νεότερη Ελλάδα«. Εδώ ο συγγραφέας θέλει να μιλήσει για την ανάγκη καταγραφής της ιστορίας των Εβραίων Θεσσαλονικέων και πώς αυτή μεγάλωσε κυρίως μετά το 1912, όταν και διάφοροι Εβραίοι μελετητές ξεκίνησαν να γράφουν έργα γι τους Εβραίους Θεσσαλονικείς).

Το βιβλίο μέσα στην απλότητά του προσφέρει στον αναγνώστη κάποιες εργασίες μοναδικές και σημαντικές, οι οποίες μιλούν για πράγματα που μάλλον δεν πρόκειται να συναντήσουμε εύκολα στην ελληνική ιστοριογραφία. Πιστεύω ότι αξίζει να το αποκτήσετε (διαδικτυακά μόνο από όσο γνωρίζω).

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Μία Σερβίδα φεμινίστρια στη Θεσσαλονίκη της εποχής του Κινήματος των Νεότουρκων

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Pisma iz Soluna

Συγγραφέας: Jelena Dimitrijevic

Έκδοση: PortaLibris (2020)

ISBN: 978-86-7818-498-7

Τιμή: Περίπου €2

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Άλλο ένα ξενόγλωσσο βιβλίο που αφορά τη Θεσσαλονίκη θα δούμε σε αυτήν την ανάρτηση. Γραμμένο σε κυριλλική γραφή αρχικά από μία εκ των σπουδαιότερων συγγραφέων της Σερβίας, μας μεταφέρει στη Σελανίκ του 1908, όταν η πόλη αποτελούσε το κέντρο της Επανάστασης των Νεότουρκων και πολλοί πίστευαν ότι μία νέα εποχή ερχόταν για όλους τους κατοίκους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, καλύτερη από αυτά που είχαν ζήσει στο παρελθόν. «Pisma iz Soluna» είναι ο τίτλος, που στα ελληνικά σημαίνει «Επιστολές από τη Θεσσαλονίκη» και για πρώτη φορά κυκλοφόρησε σε βιβλίο το 1918.

Η έκδοση που έχω εγώ είναι ό,τι πιο απλό υπάρχει σε βιβλίο. Στο εξώφυλλο κυριαρχεί η φωτογραφία της Dimitrijevic και από κάτω υπάρχει ο τίτλος. Ο εκδοτικός οίκος εξέδωσε μέσα στο 2020 και άλλα έργα της συγγραφέως και ακολούθησε αυτή τη φόρμα. Η απλότητα του βιβλίου πιστεύω ευθύνεται ως έναν βαθμό και για την τόσο φθηνή τιμή του. Το αντίτυπο που έχω εγώ είναι σε κυριλλική γραφή, έχω βρει στο διαδίκτυο όμως και μία έκδοση που ήταν δίγλωσση, από τον Σέρβικο εκδοτικό οίκο Karpos, την οποία όμως δυστυχώς δεν βρήκα πουθενά, ενώ το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει και στα ιταλικά από τον εκδοτικό οίκο Vita Activa.

Η Dimitrijevic ήρθε στη Θεσσαλονίκη λίγες μέρες μετά την Επανάσταση των Νεότουρκων (Ιούλιος του 1908). Κατά τη διαμονή της στην πόλη στέλνει σε μία φίλη της, τη Λουίζα, στο Παρίσι δέκα επιστολές με τα όσα είδε και βίωσε κατά την παρουσία της στη Θεσσαλονίκη. Το περιεχόμενο του βιβλίου είναι αυτές οι δέκα επιστολές, εκ των οποίων η πρώτη έχει ημερομηνία 2 Αυγούστου του 1908 και η τελευταία 11 Σεπτεμβρίου του 1908 (η τέταρτη επιστολή δεν έχει ημερομηνία). Οι επιστολές παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά. Η Dimitrijevic γυρνάει στην πόλη και λαμβάνει το κλίμα εκείνων των ημερών, το οποίο ήταν σε γενικές γραμμές πανηγυρικό, ιδίως από τους Ντονμέδες και τους νεαρούς μουσουλμάνους. Πανηγυρισμοί, τραγούδια, ζητωκραυγές, συναυλίες στα θέατρα της πόλης, ομιλίες και διαδηλώσεις, κόσμος που συρρέει από όλη την Αυτοκρατορία στη Θεσσαλονίκη για να γιορτάσει κάτι, το οποίο πίστευαν ότι θα αλλάξει ριζικά τη ζωή τους. Η μετέπειτα πορεία βέβαια του Κινήματος απέδειξε ότι η αλλαγή ήταν προς το πολύ χειρότερο, αλλά αυτό δεν αποτελεί θέμα του βιβλίου. Η Dimitrijevic όμως ενδιαφέρεται πολύ και για το ρόλο των γυναικών σε αυτή τη νέα κοινωνία που πήγαινε να σχηματιστεί, καθώς ήταν γνωστή για τις φεμινιστικές της θέσεις. Πηγαίνει και συναντά μουσουλμάνες κυρίως, πλούσιες και φτωχές και προσπαθεί να δει πώς βλέπουν αυτές οι γυναίκες τις αλλαγές που δημιουργήθηκαν με το Κίνημα. Οι περισσότερες πιστεύουν ότι είναι άλλο πράγμα το Σύνταγμα και άλλο η πίστη, αρνούμενες να δεχτούν μεταβολές στον τρόπο ζωής τους, είτε αυτό είναι το ντύσιμο, είτε κάποιες συνήθειες αιώνων. Η επίσκεψη της Dimitrijevic στα χαρέμια της εποχής αποτελούν μία μαρτυρία που δεν βλέπουμε συχνά σε βιβλία. Πέρα όμως από τα θέματα των γυναικών, αναδεικνύονται στις επιστολές και ιστορικά ζητήματα και γεγονότα, όπως για παράδειγμα η απεργία που είχε ξεκινήσει από τους Έλληνες σερβιτόρους το 1908 και για την οποία αφιερώνεται σχεδόν μία ολόκληρη επιστολή (η έκτη, με ημερομηνία 29 Αυγούστου 1908) και για την οποία είχαμε δει κάποια πράγματα για πρώτη φορά στη Vivlioniki σε ένα βιβλίο των εκδόσεων Ισνάφι. Υπάρχουν επίσης στοιχεία για τις σχέσεις μεταξύ των διαφόρων κατοίκων της πόλης και σε αυτό το κομμάτι περισσότερο εντύπωση μου έκανε η αντιπάθεια των Τούρκων προς τους Ντονμέδες (την είχαμε δει και στο βιβλίο για τους Ντονμέδες που είχαμε δει πρόσφατα στο ιστολόγιο), ενώ παρά το γεγονός ότι μία πολύ καλή φίλη της συγγραφέως είναι Ελληνίδα, ούτε οι Έλληνες φαίνεται να έχουν πολλές συμπάθειες. Λόγω θέσης, τάξης και γνώσεων η συγγραφέας έχει τη δυνατότητα να βρεθεί και να μιλήσει με πολλούς αξιωματούχους. Η γραφή της θα μπορούσε να αποτελέσει και ρεπορτάζ εφημερίδας και νομίζω ότι οι επιστολές είχαν δημοσιευθεί πριν εκδοθούν σε βιβλίο και σε μία εφημερίδα. Υπάρχουν πολλές αναφορές για μαγαζιά (κυρίως ξενοδοχεία, καφέ και εστιατόρια) της Θεσσαλονίκης, αλλά και για μνημεία και τοποθεσίες. Και σε αυτό το βιβλίο έχουμε μια πολύ όμορφη περιγραφή της Θεσσαλονίκης όπως την αντικρύζει η Dimitrijevic από την Άνω Πόλη.

Η σημασία του βιβλίου είναι μεγάλη. Δεν έχουμε πολλές αναφορές για εκείνες της μέρες της Θεσσαλονίκης, καθώς η ελληνική ιστοριογραφία δεν έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με το Κίνημα των Νεότουρκων με εξαίρεση το μοναδικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα για το θέμα (είχαμε δει στη Vivlioniki και το έργο του Turan Akinci με πολλές σχετικές αναφορές). Το γεγονός δε ότι η Dimitrijevic εξετάζει το ρόλο της γυναίκας σε αυτό το νέο περιβάλλον είναι αξιομνημόνευτο, φεμινιστικές φωνές εκείνη την εποχή στη Θεσσαλονίκη δεν νομίζω να είχαμε και πολλές, ενώ το άλλο βιβλίο που έχω κατά νου, όπου βασικό του θέμα είναι η ζωή των γυναικών της πόλης, θα γραφεί κάποια χρόνια αργότερα από την Marcelle Tinayre. Η Dimitrijevic παρουσιάζει μια πόλη πολύχρωμη με ανθρώπους πολλών εθνοτήτων (Εβραίους, Έλληνες, Βούλγαρους, Τούρκους, Σέρβους κτλ). Ήταν τόσος ο ενθουσιασμός της να δει και βιώσει αυτές τις πρώτες μέρες της Επανάστασης, που ενώ αρχικά ήταν να ταξιδέψει προς τη Δύση, τελικά άλλαξε την απόφασή της και μαζί με τον σύζυγό της ήρθαν στη Θεσσαλονίκη.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Καταλαβαίνω απόλυτα ότι αν δεν γνωρίζετε κυριλλικά θα δυσκολευτείτε να το διαβάσετε, οπότε οι εκδόσεις στα ιταλικά και η δίγλωσση (ελληνικά και σέρβικα) που είχαν κυκλοφορήσει παλαιότερα ίσως είναι πιο εύκολες και κατανοητές. Θα είχε σίγουρα ενδιαφέρον κάποιος να κυκλοφορήσει το βιβλίο αυτό ξανά στα ελληνικά.

1 σχόλιο

Filed under DIMITRIJEVIC, Jelena, Συγγραφείς

Μία σύντομη αφήγηση για την ιστορία των Εβραίων Σεφαραδιτών της Θεσσαλονίκης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Salonique et ses Judeo-Espagnols

Συγγραφέας: Enrique Saporta y Beja

Έκδοση: Vidas Largas (1979)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Συνεχίζοντας τις παρουσιάσεις ξενόγλωσσων βιβλίων που έχουν σχέση με τη Θεσσαλονίκη, θα δούμε σήμερα μία έκδοση στα γαλλικά, που είχε κυκλοφορήσει το 1979 και έχει τη δική της σημασία και αξία.

Η έκδοση είναι μέτρια προς κακή. Για να σας δώσω να καταλάβετε πώς μοιάζει το βιβλίο, είναι σαν τα φυλλάδια και τις σημειώσεις που πουλάνε τα φωτοτυπάδικα στη Μελενίκου και στην Αρμενοπούλου απέναντι από τα πανεπιστήμια. Οι χαρακτήρες των γραμμάτων είναι σαν να βγήκαν από γραφομηχανή και στη συνέχεια οι σελίδες απλά δέθηκαν μεταξύ τους με τον απλούστερο των τρόπων. Και αν μιλούσαμε για μία ιδιωτική έκδοση θα το καταλάβαινα, αλλά εκδοτικός οίκος να βγάλει τέτοια ποιότητα δεν νομίζω ότι είναι αποδεκτό. Ούτε με το εξώφυλλο ενθουσιάστηκα ιδιαίτερα. Ποιοτικά νομίζω θα μπορούσε να γίνει μία πολύ καλύτερη δουλειά, ίσως και με την προσθήκη κάποιων φωτογραφιών. Το δικό μου αντίτυπο έχει και μία προσωπική αφιέρωση του συγγραφέα προς κάποιον Benveniste, αλλά δεν έχει περισσότερες λεπτομέρειες.

Ο Enrique Saporta y Beja ήταν Εβραίος της Θεσσαλονίκης, γεννήθηκε το 1898 και μεγάλωσε εδώ, ενώ για σπουδές πήγε στο Παρίσι, όπου και εγκαταστάθηκε μόνιμα. Στη βιβλιογραφία της Θεσσαλονίκης έχει μείνει γνωστός κυρίως για το μυθιστόρημά του «En torno de la Torre Blanca», που κυκλοφόρησε το 1982 στο Παρίσι και η ιδιαιτερότητα που έχει είναι ότι είναι γραμμένο στα λαντίνο, την Ισπανο-Εβραϊκή διάλεκτο που μιλούσαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς παλαιότερα. Πέθανε το 1984 στο Παρίσι.

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει θέμα τους Ισπανο-Εβραίους Θεσσαλονικείς και δίνει κάποια στοιχεία για την ιστορία τους καθώς και για την ιστορία της Θεσσαλονίκης. Φυσικά δεν μπαίνει σε λεπτομέρειες, μιλάμε για περιληπτική αφήγηση. Προσπαθώντας να σκεφτώ σε ποιους απευθύνονταν αυτό το βιβλίο, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι μάλλον το έγραψε για να διαβαστεί από Εβραίους Θεσσαλονικείς της Γαλλίας, οι οποίοι πιθανότατα είχαν χάσει τους δεσμούς με το Σεφαραδίτικο παρελθόν τους και είχαν αφομοιωθεί με τη Γαλλική κουλτούρα και γλώσσα. Ξέρουμε άλλωστε ότι πολλοί Εβραίοι Θεσσαλονικείς είχαν επιλέξει τη μετανάστευση στη Γαλλία μετά το 1912 και κυρίως στο διάστημα του Μεσοπολέμου. Υπάρχουν δύο προλογικά κείμενα, ένα του Haim Vidal Sephiha και ένα του Saporta, αμφότερα σε λαντίνο.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία κεφάλαια:

Το πρώτο έχει τίτλο «Thessaloniki, Selanik, Salonique». Ο συγγραφέας εδώ επιχειρεί να δώσει κάποια ιστορικά στοιχεία για τη Θεσσαλονίκη από τότε που δημιουργήθηκε η πόλη έως την άλωσή της από τους Οθωμανούς το 1430. Χρησιμοποίησε 4 πηγές για βιβλιογραφία και τα υπόλοιπα φαντάζομαι τα έγραψε με βάση τις γενικές του γνώσεις. Φυσιολογικά έτσι έχει το κείμενο πάρα πολλά λάθη, κάποια από αυτά σημαντικά (πχ γράφει ότι η Θεσσαλονίκη ήταν κόρη του Φίλιππου και της Ολυμπιάδας ή ότι η Άλωση από τους Οθωμανούς έγινε τον Φεβρουάριο του 1430).

Το δεύτερο έχει τίτλο «Les Juifs en Espagne» και εδώ γράφει για την παρουσία των Εβραίων στην Ιβηρική χερσόνησο, η οποία χρονολογείται από την αρχαιότητα ακόμη. Σε Ισπανία (κυρίως) και Πορτογαλία οι Εβραίοι είχαν αναπτύξει έναν σπουδαίο πολιτισμό και είχαν βοηθήσει πολύ τα δύο αυτά βασίλεια στις επιστήμες, τις τέχνες και την οικονομία. Όλα αυτά έλαβαν τέλος όμως στα τέλη του 15ου αιώνα, όταν με το Διάταγμα της Αλάμπρα και το κυνηγητό που εξαπέλυσε η Καθολική Εκκλησία εναντίον τους, αναγκάστηκαν να αφήσουν τον γενέθλιο τόπο τους και να φύγουν ανατολικά. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν φιλόξενη για αυτούς και επί Βαγιαζήτ Β’ περίπου 20000 εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη.

Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Les Sephardis à Salonique» και είναι σίγουρα το πιο ενδιαφέρον μέρος του βιβλίου. Εδώ ο Saporta γράφει για τα όσα πέρασαν οι Σεφαραδίτες στη Θεσσαλονίκη μετά την εγκατάστασή τους στην πόλη. Ερχόμενοι βρήκαν μία πόλη έρημη και κατεστραμμένη. Υπήρχαν κάποιοι λίγοι Εβραίοι Ρωμανιώτες και Ασκεναζίμ που είχαν έρθει πριν την Άλωση του 1430 και καθώς το πλήθος των Σεφαραδιτών ήταν πολύ μεγάλο, επικράτησαν τελικά μεταξύ των άλλων ομάδων. Εγκαταστάθηκαν στις γειτονιές γύρω από το λιμάνι και στο κάτω μέρος της πόλης, επισκεύασαν τα σπίτια και ξεκίνησαν να δουλεύουν σε διάφορους τομείς, κυρίως στη βιοτεχνία, όπου έφεραν μαζί τους τις γνώσεις και την τεχνολογία που είχαν από την Ισπανία. Η άνοδος, η αναγέννηση και η ανάπτυξη της πόλης οφείλεται σε πολύ μεγάλο βαθμό σε αυτούς τους Εβραίους, οι οποίοι έδωσαν ζωή σε μια πόλη που φυτοζωούσε. Στο κεφάλαιο αυτό υπάρχουν και κάποιες ενδιαφέρουσες αναφορές, όπως την αντιπάθεια με την οποία αντιμετωπίστηκαν οι Μαράνος της Πορτογαλίας όταν ήρθαν και αυτοί στη Θεσσαλονίκη κυνηγημένοι από τον αντισημιτισμό του 16ου αιώνα στην Πορτογαλία ή τη συνήθεια που είχαν οι Εβραίοι να χτίζουν έναν όροφο στο σπίτι τους όταν έκαναν μία κόρη, με σκοπό όταν παντρευτεί να έρθει να μείνει σε αυτόν.

Στο τέλος υπάρχει ένα σύντομο κείμενο με τίτλο «In Memoriam», αφιερωμένο στους χιλιάδες Εβραίους Θεσσαλονικείς που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα. Εδώ μαθαίνουμε και για ένα γεγονός άγνωστο νομίζω στους περισσότερους, την παρέμβαση του τότε δημοτικού συμβούλου της Θεσσαλονίκης, Αφεντούλη Κανταρτζή στο Δημοτικό Συμβούλιο, επί δημαρχίας Παπαηλιάκη, όπου ζήτησε τη δημιουργία μνημείου στη μνήμη των θυμάτων του Άουσβιτς. Γράφει στο βιβλίο ότι το 1962 έγινε το πρώτο μνημείο στην πόλη για τα θύματα του Ολοκαυτώματος στο χώρο του νυν Εβραϊκού Νεκροταφείου. και εγκαινιάστηκε στις 6 Μαΐου του 1962

Γιατί λοιπόν ένα τέτοιο βιβλίο σε τόσο κακή ποιότητα εκτύπωσης και με πολλά λάθη και ανακρίβειες έχει αξία; Πρώτον γιατί την εποχή που γράφτηκε λίγα πράγματα κυκλοφορούσαν για το παρελθόν και την ιστορία των Εβραίων Θεσσαλονικέων. Υπήρχε φυσικά το επικό έργο του Νεχαμά (σε 7 τόμους στην αρχική του μορφή, κυκλοφορεί στα ελληνικά μαζεμένο σε 3 τόμους από τη University Studio Press) με πάρα πολλές λεπτομέρειες, που καλύπτει όλη την Εβραϊκή παρουσία στη Θεσσαλονίκη, αλλά δεν είναι και τόσο εύχρηστο. Επίσης εκείνη την περίοδο είχαν κυκλοφορήσει κάποια βιβλία για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης, αλλά όχι πολλά για την περίοδο πριν από αυτό. Ο Σαπόρτα ήθελε μάλλον να γράψει κάτι απλό, που να μπορεί ο καθένας να διαβάσει εύκολα και να του δώσει κάποιες γενικές πληροφορίες. Εκείνη την περίοδο και η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης βρισκόταν σε δύσκολη θέση, κρίνοντας και από ένα βιβλιαράκι που είχε κυκλοφορήσει η Κοινότητα σχετικά με την παρουσία της στην πόλη το 1978. Δεύτερον υπάρχουν κάποια πράγματα μέσα στο βιβλίο, που δύσκολα θα βρει κάποιος σε ένα άλλο σχετικό βιβλίο. Τρίτον για συλλεκτικούς λόγους.

Προσωπικά το βιβλίο το βρήκα ενδιαφέρον. Θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερο, αλλά δεν αλλάζει αυτό τώρα. Θα σας το πρότεινα μόνο αν συλλέγετε βιβλία για τη Θεσσαλονίκη, δύσκολα θα το βρείτε άλλωστε, εγώ το εντόπισα σε παλαιοβιβλιοπωλείο στα Ιεροσόλυμα.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, SAPORTA Y BEJA, Enrique