Tag Archives: Εβραίοι

Άλλο ένα μυθιστόρημα με απαγορευμένους έρωτες και μπόλικη ιστορία της Θεσσαλονίκης

Σάρωση_20170614

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Γλυκιά καλοκαιριάτικη βραδιά

Συγγραφέας: Λία Μεγάλου-Σεφεριάδη

Έκδοση: Καστανιώτης (2002)

ISBN: 960-03-3067-0

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Έχω χάσει τον λογαριασμό με τα μυθιστορήματα, που μπλέκουν την ιστορία της Θεσσαλονίκης με κάποιον απαγορευμένο έρωτα. Η συνταγή αυτή δεν είναι φυσικά σημερινή, αλλά τείνει να γίνει κλασσική για τη συγγραφή ενός πεζογραφήματος. Το σημερινό βιβλίο γράφτηκε πριν περίπου 20 χρόνια και μπορεί να θεωρηθεί ο πρόγονος πολλών σημερινών βιβλίων, καθώς έχει πολύ έρωτα, πολύ ιστορία, δράματα και δυσκολίες των πρωταγωνιστών, με σκηνικό την πανέμορφη πόλη μας.

Η έκδοση είναι η κλασσική του Καστανιώτη, έχουν βγει εκατοντάδες βιβλία του με αυτή τη φόρμα. Στο εξώφυλλο η μητέρα της συγγραφέως (μάλλον) Μαρίκα Μέγαλου, σε μια από τις κλασσικές πόζες, που έπαιρναν οι γυναίκες για να φωτογραφηθούν κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου (από το 1936 η φωτογραφία). Ευανάγνωστο κείμενο, αξιοπρεπής έκδοση στο σύνολό της. Το βιβλίο κυκλοφόρησε αρχικά το 1999 μάλλον, ενώ η έκδοση, που έχω εγώ είναι η 8η.

Κύριοι πρωταγωνιστές του έργου είναι η Υβόν και ο Δημήτρης. Η Υβόν είναι η κόρη ενός πλούσιου Εβραίου έμπορου, ενώ ο Δημήτρης είναι ένας πρόσφυγας από την Καλλίπολη. Η ιστορία μας ξεκινάει το 1931, οι πρόσφυγες πλέον έχουν ως έναν βαθμό ορθοποδήσει και προσπαθούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους και ο Δημήτρης βλέπει μια μέρα στη βιτρίνα ενός φωτογραφείου μία εικόνα της Υβόν και την ερωτεύεται παράφορα. Η Υβόν εκείνη την εποχή είναι όμως ερωτευμένη με έναν άλλον άντρα, τον Σαμ. Όταν θα ανταμώσουν θα γεννηθεί ένας δυνατός έρωτας, του οποίου την εξέλιξη παρακολουθούμε στο βιβλίο. Χρονικά το έργο κινείται από το 1931 έως το 1945, Μεσοπόλεμος και Κατοχή δηλαδή. Παράλληλα με αυτήν την κεντρική ιστορία υπάρχουν και άλλες μικρότερες, οι οποίες άλλες φορές είναι άσχετες και άλλες φορές σχετικές με την κύρια εξέλιξη του έργου. Το τραγικό τέλος στην ιστορία έρχεται από εκεί, που δεν το περιμένεις και δεν μπορείς να καταλάβεις και το γιατί επιλέχθηκε ένα τέτοιο φινάλε.

Λογοτεχνικά το βιβλίο μου φάνηκε μέτριο προς κακό. Υπάρχει φαντάζομαι μια αρχική ιδέα στη συγγραφέα, η οποία ξεκινάει με κάποιο τρόπο, στη συνέχεια βαλτώνει, κάπως πρέπει να προχωρήσει το βιβλίο, αλλά φαίνεται πως αυτό γίνεται με δυσκολία. Για κάποιο λόγο όλοι οι άντρες πρωταγωνιστές ξενοπηδάνε (ο μπαμπάς της Υβόν έχει επίσημη ερωμένη και άλλες μικρότερες, ο Δημήτρης κοιμάται με τη γυναίκα ενός συνεργάτη του, ο Σαμ έχει «πεταλουδίτσες» στο Παρίσι, ο εραστής της αδελφής της Υβόν έχει επίσης παράνομο δεσμό). Η γλώσσα και το ύφος της Μέγαλου δεν συναρπάζει και από ένα σημείο και έπειτα το βιβλίο προχωράει πολύ δύσκολα. Τα πρόσωπα και οι χαρακτήρες πιστεύω θα μπορούσαν να αναπτυχθούν καλύτερα και πληρέστερα.

Τι το ενδιαφέρον λοιπόν έχει το βιβλίο; Μπορεί λογοτεχνικά να μην μου άρεσε, έχει όμως πολλές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου, τόσο σε τοπογραφικά στοιχεία, όσο και σε ιστορικά γεγονότα. Αν προσπαθήσει κάποιος να ξεχωρίσει το μυθιστόρημα από την αλήθεια, μπορεί να βρει σημαντικές αναφορές σχετικές με την ιστορία της πόλης.

Προσωπικά το βιβλίο στο σύνολό του δεν μου άρεσε και δεν θα το συνιστούσα σε κάποιον. Αν πάλι σας γοητεύουν ιστορίες με έρωτα, ίντριγκα, «- πατέρα τον θέλω, – δεν στο επιτρέπω, θα σε αποκληρώσω!, – τον αγαπώ!» και τα σχετικά, ίσως σας αρέσει. Σε παλαιοβιβλιοπωλεία έχει το βιβλίο στην τιμή περίπου των €4.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΜΕΓΑΛΟΥ-ΣΕΦΕΡΙΑΔΗ, Λία

Η ιστορία της Κατοχής μέσα από ένα μυθιστόρημα

Σάρωση_20170601

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οδός Απολλωνιάδος

Συγγραφέας: Θανάσης Σαρίσχουλης

Έκδοση: Αφοί Κυριακίδη (2017)

ISBN: 978-960-602-147-3

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στους χιλιάδες τίτλους βιβλίων, που έχουν κυκλοφορήσει σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, υπάρχουν δυστυχώς κάποιοι, που εξαντλήθηκαν και δεν επανακυκλοφόρησαν και τους οποίους ο αναγνώστης μπορεί να τους βρει μόνο αν είναι αρκετά τυχερός σε κάποια παλαιοβιβλιοπωλεία. Ένα τέτοιο βιβλίο ήταν για παράδειγμα η «Μεγάλη Πλατεία«, το αριστούργημα του Νίκου Μπακόλα, το οποίο για πολλά χρόνια ήταν εξαφανισμένο, μέχρι το 2014, που ο εκδοτικός οίκος Κέδρος αποφάσισε την επανακυκλοφορία του και από ό,τι μαθαίνω πάει πάρα πολύ καλά στις πωλήσεις. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην ίδια κατηγορία, με την έννοια ότι έλειπε από τα ράφια των βιβλιοπωλείων για χρόνια και επανακυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Σκληρό εξώφυλλο, χαρτί Chamois των 100gr, ευανάγνωστο κείμενο, υπάρχει και ένας μεγάλος χάρτης, που βοηθάει τον αναγνώστη για να προσανατολιστεί και να κατανοήσει πολλά από τα όσα γράφονται στο κείμενο, τουλάχιστον τοπογραφικά. Ο χάρτης έχει σχεδιαστεί από τον ίδιο τον συγγραφέα. Κάπως αποτυχημένη η φωτογραφία, που επιλέχτηκε για εξώφυλλο, δεν έχει καμία σχέση ούτε χρονικά με την υπόθεση του βιβλίου, αλλά ούτε και χωροταξικά, καθώς η φωτογραφία είναι από την Ιπποδρομίου, ενώ η υπόθεση του έργου εκτυλίσσεται κυρίως στην περιοχή ανατολικά της Λαγκαδά, κοντά στην περιοχή του Καφαντάρη.

Τον Θανάση Σαρίσχουλη τον συναντάμε πρώτη φορά στη Vivlioniki. Το βιβλίο αυτό είχε κυκλοφορήσει αρχικά το 2002, το 2006 είχε μεταφραστεί και στα γερμανικά και το αστείο είναι ότι ευκολότερα έβρισκε κάποιος τη γερμανική μετάφραση από το ελληνικό πρωτότυπο. Είναι από τα έργα, για τα οποία μπορούσε κάποιος να βρει πολλές αναφορές σε ιστορικά βιβλία, αλλά είχε εξαντληθεί και δεν είχε σκεφτεί κανείς να το επανακυκλοφορήσει, μέχρι πρόσφατα.

Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο μικρός Αργύρης, γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1929 σε μια οικογένεια προσφύγων από την Απολλωνιάδα (κωμόπολη κοντά στην Προύσα). Οι πρόσφυγες της περιοχής αυτής εγκαταστάθηκαν κοντά στα δυτικά τείχη και λίγο έξω από αυτά. Η οδός Απολλωνιάδος υπάρχει και σήμερα και έχει μια πορεία περίπου παράλληλη με την οδό Λαγκαδά, ξεκινώντας από την Αγία Νέστορος και ανηφορίζοντας προς τη Νεάπολη. Ο χρόνος, στον οποίο κινείται το μυθιστόρημα είναι ο Μεσοπόλεμος και η Κατοχή έως τις πρώτες μέρες μετά την φυγή των Γερμανών από την πόλη. Ο τόπος δράσης της ιστορίας είναι κυρίως η περιοχή γύρω από τα δυτικά τείχη και τον Πύργο του Κλαυδιανού, λίγο πάνω από το Καφαντάρη και κοντά στην Παναγία Φανερωμένη. Αυτός τουλάχιστον είναι ο πυρήνας, γιατί η ιστορία εξελίσσεται και σε αρκετά άλλα μέρη της πόλης, λίγο πιο μακρινά ή πιο κοντά.

Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι το βιβλίο είναι αυτοβιογραφικό, η κοινή χρονολογία γέννησης του συγγραφέα με τον Αργύρη, ότι και οι δύο κατάγονται από προσφυγικές οικογένειες, η αγάπη τους για τη θάλασσα. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Αργύρης είναι ο συγγραφέας, αλλά για λόγους, που αυτός επιλέγει δεν χρησιμοποιεί το δικό του όνομα. Το αν τα υπόλοιπα ονόματα των ηρώων (πχ ο πατέρας Θεμιστοκλής, η μητέρα Δωροθέα, ο θείος Αριστοτέλης κτλ) είναι αληθινά ή φανταστικά δεν το γνωρίζω. Οι αναφορές όμως σε μαγαζιά, τοποθεσίες, δρόμους και γεγονότα είναι αληθινές. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Σαρίσχουλης διηγείται τις εμπειρίες του από τα παιδικά του χρόνια εντάσσοντας την ιστορική αλήθεια μέσα σε ένα μυθιστόρημα. Και από αυτήν την άποψη πρόκειται για ένα έργο, στο οποίο ο μύθος και η πραγματικότητα μπλέκονται άριστα μεταξύ τους.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο ανισομερή κομμάτια, θα μπορούσε κάποιος να πει. Το πρώτο είναι το προπολεμικό, όταν η οικογένεια του Αργύρη χτίζει το σπίτι της και το μέλλον της, υπάρχει μια αισιοδοξία ότι με πολύ δουλειά θα μπορέσουν όλοι να προκόψουν. Αυτό το κομμάτι είναι και το μικρότερο σε έκταση. Το δεύτερο κομμάτι μιλάει για τον πόλεμο του ’40 και την Κατοχή, όταν η οικογένεια και ο Αργύρης αντιμετωπίζουν όλες τις δυσκολίες εκείνης της εποχής, την πείνα, την εξαθλίωση, τον φόβο. Ο Αργύρης είναι τα μάτια του συγγραφέα και βλέπει τις δολοφονίες, τον κόσμο, που πεθαίνει στους δρόμους, την τρομοκρατία των Ταγμάτων Ασφαλείας και τον στρατευμάτων κατοχής (Γερμανών και Βουλγάρων), τους προδότες, τους δοσίλογους, βλέπει τη Μαύρη Αγορά, τα παιδιά, που δουλεύουν για ένα κομμάτι ψωμί κα.

Στην «Οδό Απολλωνιάδος» υπάρχει όπως είπαμε η ιστορία και το μυθιστόρημα. Στην ιστορία εντάσσονται οι πληροφορίες για μαγαζιά της εποχής, γνωστά και άγνωστα. Ειδικά σχετικά με την τοπογραφία της περιοχής γύρω από την οδό Απολλωνιάδος, οι πληροφορίες είναι πολλές και σημαντικές. Επίσης υπάρχουν αναφορές σε πολλά γεγονότα, που συνέβησαν τόσο στον Μεσοπόλεμο, όσο και στην Κατοχή. Από τα γεγονότα, του Μάη του 1936, τους βομβαρδισμούς των Ιταλών, την είσοδο των Γερμανών, την έλευση των προσφύγων από την Βουλγαροκρατούμενη Ανατολική Μακεδονία, τον ξεριζωμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και πάρα πολλά άλλα. Πρέπει να είναι από τα ελάχιστα μυθιστορήματα, στα οποία μπορεί να ανατρέξει ένας ιστορικός για να βρει σημαντικές πληροφορίες. Από την άλλη υπάρχει και η μυθιστορηματική χροιά του έργου, η οποία δεν υπολείπεται καθόλου σε αξία. Ρεαλιστικοί διάλογοι, μαεστρική δημιουργία χαρακτήρων, ζωντανή αφήγηση. Μόνο ένας άνθρωπος, που έχει ζήσει αυτά, που περιγράφει νομίζω θα μπορούσε να ακροβατεί με τέτοια ευκολία μεταξύ πεζογραφίας και ιστορικής αλήθειας.

Ο Σαρίσχουλης παίρνει θέση και για πολλά θέματα, τα οποία δεν τα πολυσυζητάμε. Πέρα από την καταδίκη για τον ξεριζωμό των Εβραίων, μιλάει κατακριτικά για τη στάση των χωρικών στην επαρχία, οι οποίοι εκμεταλλεύονταν με άθλιο τρόπο την εξαθλίωση των κατοίκων των πόλεων και πουλούσαν τις τροφές για περιουσίες ολόκληρες. Κατακρίνει τη στάση των πολιτών, που αμέσως μετά το άδειασμα των σπιτιών των Εβραίων, αυτοί έτρεξαν να λεηλατήσουν τα σπίτια τους. Στέκεται προβληματισμένος στη στάση των ανταρτών αμέσως μετά την απελευθέρωση και τα όσα επακολούθησαν. Για την εποχή, που είχε πρωτοβγεί το βιβλίο, τέτοιες αναφορές ήταν σπάνιες και πολλά θέματα του βιβλίου «απαγορεύονταν» να συζητηθούν.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Τις 476 σελίδες του τις διάβασα μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο. Μου έκαναν πολύ θετική εντύπωση τόσο η πεζογραφική δεινότητα του συγγραφέα, όσο και το πλήθος των ιστορικών στοιχείων, που υπάρχουν στο έργο. Ο Σαρίσχουλης ανήκει στη γενιά του Γιώργου Ιωάννου και έζησε την Κατοχή στα παιδικά του χρόνια, με αποτέλεσμα τα γεγονότα αυτής να έχουν μείνει χαραγμένα στο μυαλό του περισσότερο από κάθε τι άλλο. Είναι από τα λίγα μυθιστορήματα, που έχουν τόσο μεγάλη ιστορική αξία και πιστεύω ότι αξίζει να διαβαστεί από κάθε Θεσσαλονικέα και ακόμη περισσότερο από άτομα, που μεγάλωσαν ή μεγαλώνουν στη σημερινή Οδό Απολλωνιάδος.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΡΙΣΧΟΥΛΗΣ, Θανάσης

Η αυτοβιογραφία μιας Εβραίας Θεσσαλονικιάς της μεταπολεμικής γενιάς

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Στη σκιά της μνήμης

Συγγραφέας: Φλώρα Μόλχο

Έκδοση: University Studio Press (2016)

ISBN: 978-960-12-2257-8

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μια μαρτυρία αναμνήσεων, είδος, που έχουμε συναντήσει σε πάρα πολλά βιβλία, που έχουμε διαβάσει και έχουν παρουσιαστεί από τη Vivlioniki. Το ενδιαφέρον όμως αυτού του έργου είναι ότι γράφτηκε από μία συγγραφέα, που ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά Εβραίων Θεσσαλονικέων, μία γενιά παιδιών, που δεν έζησαν μεν τις φρικτές εμπειρίες του Ολοκαυτώματος, αλλά βίωσαν το μετατραυματικό σοκ του εγκλήματος αυτού.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες κυρίως από το οικογενειακό αρχείο της συγγραφέως. Στο τέλος υπάρχουν κάποια ντοκουμέντα, στα οποία αναφέρεται η Μόλχο στο βιβλίο, ντοκουμέντα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το έργο το προλογίζει ο πρόεδρος της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ καθώς και ο Maurizio De Rosa, συνάδελφος της συγγραφέως. Η φωτογραφία στο εξώφυλλο έχει μια φωτογραφία με τη γιαγιά, τη μητέρα και μια ξαδέρφη της Μόλχο, ενώ η ίδια είναι μωρό στην αγκαλιά της μητέρας της. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει αρχικά στην Ιταλία το 2014 με τίτλο «Anamnesis. Ricordi familiari di un’ebrea sefardita di Salonicco»

Η αυτοβιογραφία της Μόλχο δεν είναι λογοτεχνικό κείμενο, οπότε δεν πρέπει να κρίνεται ως ένα τέτοιο. Η συγγραφέας μπορεί να δίδασκε Νέα Ελληνικά στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα, αλλά δεν είναι συγγραφέας. Αυτό βέβαια δεν είναι μειονέκτημα για το βιβλίο αυτό. Ούτε όμως και ιστορικό κείμενο είναι, αν και έχει αρκετά ιστορικά στοιχεία, μαζί με κάποια μικρά λαθάκια, εκ των οποίων το πιο χτυπητό έχει να κάνει με το ότι αναφέρει πως υπήρχαν πολλές μαζώξεις των Εβραίων από τους Γερμανούς στην Πλατεία Ελευθερίας.

Η Μόλχο δεν έχει κάποια συγγένεια με τη γνωστή οικογένεια των Μόλχο, που είχανε το ιστορικό βιβλιοπωλείο. Μεγάλωσε στο κέντρο, σε σπίτι της Παλιάς Παραλίας σε μια οικογένεια μάλλον μεγαλοαστική. Οι αναμνήσεις της από την παιδική της ηλικία μας δίνουν κάποιες λίγες πληροφορίες για το κέντρο της πόλης, αν και δεν νομίζω ότι εκφράζει το κλίμα της εποχής, καθώς μία μικρή μειοψηφία μπορούσε να ζει όπως ζούσε η Μόλχο, λόγω οικονομικών ανισοτήτων. Ενδιαφέρον όμως έχουν οι περιγραφές της για το πώς ζούσε μια εβραϊκή οικογένεια μεταπολεμικά, προσπαθώντας να βρει ισορροπίες μέσα σε ένα ιδιαίτερο κλίμα. Μετά το Ολοκαύτωμα της πόλης οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς είναι πλέον ελάχιστοι, ενώ και από όσους επέστρεψαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης πολλοί επιλέγουν τη λύση της φυγής, είτε προς την Αθήνα, είτε προς το Ισραήλ, είτε για κάπου αλλού.

Περισσότερο πιστεύω η Μόλχο γράφει αυτό το βιβλίο της για τους γονείς της, για να μείνουν για την οικογένειά της οι πληροφορίες σχετικά με το τι πέρασαν αυτοί οι άνθρωποι και οι συγγενείς τους. Ο μεν πατέρας της σώθηκε φεύγοντας στην Αθήνα και με πλαστή ταυτότητα, η δε μητέρα της έμεινε κρυμμένη σε ένα υπόγειο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το κυνηγητό και ο αγώνας για επιβίωση υπό τέτοιες δύσκολες συνθήκες φαίνεται να επηρέασαν κυρίως τη μητέρα της. Από εκεί και πέρα αναφέρονται αρκετές πληροφορίες για τη ζωή των συγγενών της, κάποιες εκ των οποίων έχουν ενδιαφέρον, όπως για παράδειγμα το ότι η Μόλχο ήταν ξαδέρφη του πολύ γνωστού συνθέτη Ζακ Ιακωβίδη. Κάποιες από τις πληροφορίες, που είναι πολύ προσωπικές, μου φάνηκαν αδιάφορες και μερικές, που αφορούν τρίτα πρόσωπα, ίσως καλό θα ήταν να μην αναφέρονται καν.

Το θέμα με το πώς αισθάνεται ένας Εβραίος Θεσσαλονικέας, που ανήκει στην μεταπολεμική γενιά το είχε αναφέρει και ο Αλμπέρτο Ναρ και γενικά είναι ένα θέμα για το οποίο δεν έχουν γραφτεί πολλά πράγματα. Το κείμενο της Μόλχο μπορεί στο σύνολό του να μην με συνάρπασε, αλλά έχει κάποια σημεία με εξαιρετικό ενδιαφέρον, ενώ τα ντοκουμέντα στο τέλος του βιβλίου έχουν ιδιαίτερη αξία.

Σχολιάστε

Filed under ΜΟΛΧΟ, Φλώρα, Συγγραφείς

Η Εβραϊκή Κοινότητα της Θεσσαλονίκης σε μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων για διάστημα περίπου 1900 ετών.

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης – Μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων 50 μ.Χ. – 1912

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας, Τζέκυ Μπενμαγιόρ

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2310-0

Τιμή: Περίπου €37

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη από την εποχή, που δημιουργήθηκε έως και σήμερα ήταν μια πόλη μεγάλη, από την οποία περνούσαν για διάφορους λόγους πολλοί άνθρωποι. Η πόλη τους άφηνε άλλες φορές θετική και άλλες φορές αρνητική εντύπωση, την οποία, κάποιοι από αυτούς τους επισκέπτες της Θεσσαλονίκης, την κατέγραψαν, για καλή μας τύχη, σε βιβλία ή άρθρα, γράμματα ή αναφορές. Από αυτά τα κείμενα ο ιστορικός σήμερα μπορεί να βγάλει σημαντικά συμπεράσματα για το παρελθόν της πόλης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει να κάνει με ένα σημαντικότατο έργο, στο οποίο μαζεύτηκαν μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων (όπως αναφέρει και ο τίτλος) για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, μαρτυρίες, που ξεκινάνε από το 50 μ.Χ. και φτάνουν έως το 1912.

Η έκδοση είναι καλή. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν σημειώσεις και επεξηγήσεις, η βιβλιογραφία και ένα χρησιμότατο ευρετήριο. Το έργο το χαιρετίζει ο πρόεδρος της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ. Στο κάτω μέρος κάποιων σελίδων υπάρχουν επίσης μερικές σημειώσεις. Για μία τέτοια έκδοση, που έχει 550 σελίδες θα προτιμούσα να υπάρχει σκληρό εξώφυλλο ή καλύτερης ποιότητας μαλακό εξώφυλλο, είναι τόσο βαρύ, που το εξώφυλλο τσακίζει σχετικά εύκολα.

Από τους συγγραφείς τον Γιάννη Μέγα τον έχουμε γνωρίσει μέσα από μια πληθώρα έργων του, πολλά εκ των οποίων έχουμε παρουσιάσει στη Vivlioniki. Μέσα από τις συλλογές του και την έρευνά του έχει προσφέρει σημαντικό έργο στη μελέτη του παρελθόντος της πόλης μας. Τον Τζέκυ Μπενμαγιόρ τον συναντάμε πρώτη φορά στη Vivlioniki.

Το βιβλίο περιέχει 342 λήμματα, τα οποία χωρίστηκαν σε 5 περιόδους με χρονικά κριτήρια:

  • Η πρώτη περίοδος εκτείνεται χρονικά από το 50 μ.Χ. έως το 1492, από την εποχή δηλαδή, που ο Απόστολος Παύλος επισκέφτηκε τη Θεσσαλονίκη και μίλησε στη συναγωγή της πόλης μας για τον Χριστιανισμό έως τη χρονιά, που έγινε ο διωγμός των Εβραίων από την Ισπανία, μετά τον οποίο εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη οι χιλιάδες των Σεφαραδιτών. Αν και μιλάμε για μία περίοδο 1500 χρόνων, δυστυχώς οι γραπτές μαρτυρίες για αυτήν την περίοδο είναι πολύ λίγες, για αυτό ίσως και πολύ σημαντικές.
  • Η δεύτερη περίοδος εκτείνεται χρονικά από το 1492 έως το 1750, μία περίοδο, όπου συναντάμε τον Χρυσό Αιώνα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, αλλά και την παρακμή της κοινότητας, αποτέλεσμα της οποίας ήταν και η εμφάνιση του Σαμπετάι Σεβί.
  • Η τρίτη περίοδος εκτείνεται από το 1750 έως το 1850, όπου η Εβραϊκή Κοινότητα ανακάμπτει και αρχίζει να πατάει πιο γερά στα πόδια της, έχοντας ξεπεράσει πολλά από τα προβλήματα του παρελθόντος.
  • Η τέταρτη περίοδος εκτείνεται από το 1850 έως το 1897 και καλύπτει χρονικά τα χρόνια των μεγάλων μεταρρυθμίσεων, που προσπάθησε να εισάγει η Οθωμανική Αυτοκρατορία και οι οποίες βοήθησαν στον εξευρωπαϊσμό της Εβραϊκής Κοινότητας και της πόλης μας μαζί.
  • Η πέμπτη και τελευταία περίοδος εκτείνεται από το 1897 έως το 1912, μία περίοδο όπου κυριάρχησαν οι εθνικισμοί στα Βαλκάνια και οι εξελίξεις δεν θα μπορούσαν να μην επηρεάσουν την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας.

Όπως είναι ευνόητο, οι περισσότερες πηγές προέρχονται από τον 19ο αιώνα και έπειτα, δηλαδή στην τέταρτη και πέμπτη περίοδο, όταν οι μετακινήσεις είναι πλέον πιο εύκολες, η πόλη συνδέεται με τρένο με άλλες πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά και της Ευρώπης, οι εφημερίδες κυκλοφορούν και γενικά η πόλη είναι πλέον πιο εύκολα επισκέψιμη, ενώ επίσης μιλάμε και για μία περίοδο, που οι ιστορικές εξελίξεις είναι τέτοιες, που κινούν το ενδιαφέρον τόσο των περιηγητών, όσο και των δημοσιογράφων.

Κάθε λήμμα ξεκινάει με κάποια βιογραφικά στοιχεία του περιηγητή ή του δημοσιογράφου ή γενικά αυτού, που άφησε τη μαρτυρία, ακολουθεί η πηγή στην οποία δημοσιεύτηκε η μαρτυρία και στη συνέχεια υπάρχει το κείμενο. Οι περισσότερες μαρτυρίες ήταν, όπως είναι ευνόητο, σε γλώσσα άλλη από την ελληνική, οπότε είναι μεταφρασμένες. Οι πηγές ήταν σε ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, ολλανδικά, τούρκικα, λατινικά, ρώσσικα, βουλγάρικα, εβραϊκά, γοτθικά (!), γερμανικά, σέρβικα, ενώ η έρευνα έγινε σε βιβλία, εφημερίδες, κρατικά αρχεία, δημοσιεύσεις, αναφορές, αλληλογραφία κα.

Η έρευνα ενός τέτοιου υλικού φυσικά χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς η υποκειμενικότητα αυτού, που αφηγείται παίζει πρωτεύοντα ρόλο. Υπάρχουν πολλές ανακρίβειες στις μαρτυρίες, οι οποίες ιδιαίτερα σε παλαιότερα κείμενα δυσκολεύουν σε μεγάλο βαθμό τον ερευνητή, για παράδειγμα τα όσα αναφέρει ο Jacob Frank, ένας ψευδομεσίας του ψευδομεσία Σαμπετάι Σεβί, που βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη μεταξύ 1753 και 1754 μόνο σαν παραμύθι μπορούν να διαβαστούν. Από την άλλη η ανάγνωση τέτοιων κειμένων έχουν μια ιδιαίτερη γοητεία, καθώς μεταφέρουν τον αναγνώστη σε χρόνους παλιούς, όχι με την «άκαμπτη» ιστορική γλώσσα, αλλά με τη ματιά ενός τουρίστα ή ενός δημοσιογράφου μιας άλλης εποχής. Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι στα κείμενα αυτά παρουσιάζεται η καθημερινότητα των ανθρώπων, πέρα από κάποια ιστορικά στοιχεία.

Στο βιβλίο αναφέρεται ότι η έρευνα είναι ανοιχτή, δηλαδή πιθανότατα σε μια νέα έκδοση να υπάρχει νέο υλικό, το οποίο δεν είχε βρεθεί από τους μελετητές και τους συγγραφείς. Πάντως το υλικό του βιβλίου προσφέρει πάρα πολλές πληροφορίες για την πόλη και τους Εβραίους Θεσσαλονικείς. Το ότι μαζεύτηκε όλο αυτό το υλικό σε ένα βιβλίο είναι ιδιαίτερα χρήσιμο και για μελλοντικές εκδόσεις, πιστεύω ότι θα συναντήσουμε αυτόν τον τίτλο σε βιβλιογραφίες.

Δεν πρόκειται πάντως για βιβλίο, που μπορεί να διαβαστεί ως λογοτεχνικό κείμενο, περισσότερο είναι βιβλίο αναφοράς. Αυτό βέβαια δεν αφαιρεί τίποτα ως προς την αξία και τη σημασία του. Ο διαχωρισμός της ύλης σε χρονικές περιόδους βοηθά τον αναγνώστη να επιλέξει αυτός τι θα διαβάσει.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Στη Vivlioniki είναι αν θυμάμαι καλά το τρίτο βιβλίο τέτοιου είδους (πρώτο ήταν των Γρηγορίου-Χεκίμογλου και το δεύτερο της Ταμπάκη). Μπορεί μεν οι συγγραφείς να επικεντρώθηκαν στις μαρτυρίες σχετικά με τον Εβραϊκό πληθυσμό της πόλης, αλλά στο κείμενο υπάρχουν πάρα πολλά και σημαντικά στοιχεία για την ιστορική εξέλιξη της πόλης μας. Θεωρώ πως είναι και σε πολύ καλή τιμή.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, ΜΠΕΝΜΑΓΙΟΡ, Τζέκυ, Συγγραφείς

Η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης στις εθνικές εκλογές (1915-1936) – Β’ Μέρος

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Ισραηλίτες βουλευτές στο Ελληνικό Κοινοβούλιο

Συγγραφέας: Λέων Ναρ

Έκδοση: Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων (2011)

ISBN: 978-960-6757-52-5

Τιμή: Περίπου €6

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγο καιρό είχε παρουσιαστεί από τη Vivlioniki το εξαιρετικό έργο του Δημοσθένη Δώδου σχετικά με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι είχαν εκλεγεί μέλη του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Το βιβλίο αυτό είχε κυκλοφορήσει το 2005. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει το ίδιο θέμα και κυκλοφόρησε το 2011 από τη Βουλή των Ελλήνων.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, όπως θα περιμέναμε άλλωστε να είναι ένα έργο, που εκδίδεται από το Ίδρυμα της Βουλής. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο κείμενο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία, ενώ στην αρχή υπάρχουν δύο χρονολόγια, ένα γενικό από το 1916 έως το 1936, το οποίο αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα και πολιτικές αποφάσεις, που επηρέασαν την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας και σχετίζονται με τις εκλογές, ενώ το δεύτερο χρονολόγιο έχει να κάνει με παρεμβάσεις Εβραίων βουλευτών στο Κοινοβούλιο. Ευανάγνωστο κείμενο, χωρίς λάθη, συνολικά μια πολύ καλή έκδοση. Στο εξώφυλλο ένα κολάζ φωτογραφιών με κάποιες από τις σημαντικότερες μορφές των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που συμμετείχαν σε εκλογές και υπηρέτησαν την Ελλάδα μέσα από το κοινοβουλευτικό τους έργο.

Τον συγγραφέα τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από δύο έργα του, το ένα ήταν ένα πανέμορφο λεύκωμα, που είχε δημιουργήσει με τον Γιώργη Γερόλυμπο, ενώ το δεύτερο ήταν ένα βιβλίο σχετικά με τον πρώην Γάλλο Πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, ο οποίος έχει οικογενειακές ρίζες στη Θεσσαλονίκη.

Τα κεφάλαια μοιάζουν στη δομή τα κεφάλαια του βιβλίου του Δώδου, δηλαδή εξετάζονται οι διάφορες εκλογικές αναμετρήσεις ξεχωριστά, παρέχοντας στον αναγνώστη πολλά ιστορικά στοιχεία της εποχής, τα οποία δημιουργούσαν τις ιδιαίτερες συνθήκες κάτω από τις οποίες κατέβαιναν υποψήφιοι οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς. Και εδώ χρονικά κινούμαστε από το 1915 έως το 1936. Κύριο χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου και ιδιαίτερα μετά το 1920 είναι ο αντισημιτισμός, που κυριάρχησε στην κοινωνία της Θεσσαλονίκης, ιδιαίτερα από τη μεριά των Βενιζελικών. Ο εμπρησμός του Κάμπελ το 1931 ήταν η κορύφωση αυτού του αντισημιτισμού, ενώ άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό ήταν και ο διαχωρισμός της Εβραϊκής Κοινότητας σε σοσιαλιστές, σιωνιστές και «αφομοιωτικούς». Οι τρεις αυτές ομάδες καθόριζαν ως έναν βαθμό και το με ποιο κόμμα θα κατέβαινε υποψήφιος κάποιος Εβραίος Θεσσαλονικέας. Στα κεφάλαια επίσης ο αναγνώστης θα διαβάσει για την Εβραϊκή Πολιτική Ένωση, για το πόσο επηρέασε η κατάργηση της αργίας του Σαββάτου κα.

Συνολικά 21 Εβραίοι εξελέγησαν βουλευτές ή γερουσιαστές στην περίοδο από το 1915 έως και το 1936. Των περισσοτέρων τα ονόματα είναι άγνωστα στη συντριπτική πλειοψηφία των Θεσσαλονικέων. Ίσως ο πιο γνωστός όλων να είναι ο σοσιαλιστής Ζακ Βεντούρα, ο οποίος εξελέγη το 1926 με το Ενιαίο Μέτωπο Εργατών, Αγροτών και Προσφύγων και ο οποίος χάθηκε στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Αν και θεματολογικά το βιβλίο δεν διαφέρει από αυτό του Δώδου (για αυτό άλλωστε χρησιμοποίησα τον ίδιο τίτλο για τις δύο αναρτήσεις), διαφέρει κάπως στο ύφος (του Δώδου είναι λίγο πιο δύσκολο στην ανάγνωση, ενώ του Ναρ διαβάζεται πιο εύκολα) και στο ότι ο Ναρ επικεντρώνεται όχι μόνο στο ιστορικό πλαίσιο των εκλογών, αλλά και στη κοινοβουλευτική δράση των βουλευτών. Πέρα όμως από αυτό, αμφότερα τα βιβλία αποτελούν σημαντικά ιστορικά έργα, καθώς αναδεικνύουν άγνωστες στους περισσότερους πτυχές από το παρελθόν της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under ΝΑΡ, Λέων, Συγγραφείς

Η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης στις εθνικές εκλογές (1915-1936) – Α’ Μέρος

Σάρωση_20170324 (7)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στις εκλογές του Ελληνικού Κράτους 1915-1936

Συγγραφέας: Δημοσθένης Δώδος

Έκδοση: Σαββάλας (2005)

ISBN: 960-423-780-2

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα λιγότερο γνωστά κεφάλαια της ζωής της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης είναι αυτό, που σχετίζεται με την ενασχόληση των Εβραίων Θεσσαλονικέων με τα πολιτικά δρώμενα της χώρας και κυρίως κατά την περίοδο από την απελευθέρωση έως τις τελευταίες εκλογές προπολεμικά του 1936. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μια εξαιρετική πηγή γνώσεων πάνω σε αυτό το θέμα.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Το χαρτί είναι απλό, λευκό, των 90gr. Στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία, ευρετήριο όρων (ιδιαίτερα χρήσιμο) και δύο παραρτήματα, εκ των οποίων το πρώτο, που μιλάει για τα ονόματα των Εβραίων Θεσσαλονικέων πολιτευτών, μου φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Το βιβλίο το προλογίζει ο Ηλίας Νικολακόπουλος, τον οποίο φαντάζομαι όλοι γνωρίζετε από τις αναλύσεις δημοσκοπήσεων και εκλογικών αποτελεσμάτων, που έχει κάνει πολλάκις στην τηλεόραση.

Τον συγγραφέα πρώτη φορά τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το βιβλίο «Η μεταμόρφωση της Θεσσαλονίκης«, όπου σε ένα άρθρο του ανέλυε τον τρόπο, με τον οποίο ψήφιζαν οι πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη κατά τον Μεσοπόλεμο. Εδώ έχουμε μια μονογραφία του με θέμα τον τρόπο με τον οποίο πολιτεύονταν και ψήφιζαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στις εκλογές τις εθνικές κυρίως (βουλευτικές και γερουσίας) από το 1915 έως το 1936.

Το κυρίως θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 10 κεφάλαια:

  • Το 1ο κεφάλαιο μιλάει για την εγκατάσταση των Εβραίων προσφύγων από την Ισπανία κυρίως (αλλά και από άλλα μέρη της Ευρώπης) κατά τον 15ο και 16ο αιώνα (για την παρουσία των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη πριν την περίοδο αυτή αναφέρει κάποια πράγματα στην εισαγωγή). Με το πέρασμα του χρόνου από πρόσφυγες οι Σεφαραδίτες έγιναν ντόπιος πληθυσμός.
  • Το 2ο κεφάλαιο κινείται χρονικά από τον 18ο αιώνα έως τις αρχές του 20ου, λίγο πριν την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Οι διάφορες προσπάθειες προοδευτικής μεταρρύθμισης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχαν μεγάλη επίδραση στην ανάπτυξη της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας, η δε εμπλοκή των Εβραίων Θεσσαλονικέων στο κίνημα των Νεότουρκων δεν ήταν αμελητέα.
  • Το 3ο κεφάλαιο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αναφέρεται στις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, που επικράτησαν μέσα στην Εβραϊκή Κοινότητα, με την ανάπτυξη της σοσιαλιστικής θεωρίας, αλλά και τη διαμάχη μεταξύ σιωνιστών και των αντιπάλων τους. Βρισκόμαστε χρονικά από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τις αρχές του 20ου.
  • Το 4ο κεφάλαιο αναφέρεται στην πρώτη περίοδο μετά την ένταξη της πόλης μας στον εθνικό κορμό, στις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Εβραίων, καθώς και στη Φεντερασιόν, τη σοσιαλιστική ομάδα, πρωτοπόρο για το εργατικό κίνημα της χώρας μας, η οποία ξεκίνησε στη Θεσσαλονίκη και έπαιξε σπουδαίο ρόλο στη συνέχεια στο σχηματισμό του ΚΚΕ (άσχετα αν το ΚΚΕ διέγραψε τον Αβραάμ Μπεναρόγια και πήρε αποστάσεις από τη δράση της Φεντερασιόν).
  • Το 5ο κεφάλαιο μιλάει για τις πρώτες εκλογές, που έγιναν στην Ελλάδα μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Αυτές έγιναν στις 31 Μαΐου του 1915, νικητές ήταν οι Φιλελεύθεροι του Ελευθέριου Βενιζέλου, αλλά στη Θεσσαλονίκη είχαν υπερισχύσει οι αντιβενιζελικοί (είχαν κατέβει ως «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις». 32 βουλευτές είχαν εκλέξει οι αντιβενιζελικοί, εκ των οποίων 5 ήταν Εβραίοι (Χαΐμ Κοέν, Μωρίς Κοφίνο, Ιωσήφ Μαλλάχ, Δαβίδ Ματαλών και Αλμπέρτο Κουριέλ). Δεν αναφέρονται βέβαια μόνο τα αποτελέσματα, αλλά γίνονται και σχόλια για τον τρόπο, που ψήφισαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς, το πώς ερμηνεύτηκε η στάση τους στις εκλογές και άλλα πολλά και ενδιαφέροντα. Βρισκόμαστε ακόμη σε εποχή, που μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης η Εβραϊκή Κοινότητα είναι η μεγαλύτερη πληθυσμιακά.
  • Το 6ο κεφάλαιο αναφέρεται στις καταστροφικές εκλογές (όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια) της 1ης Νοεμβρίου του 1920. Και εδώ υπάρχει συμμετοχή των Εβραίων Θεσσαλονικέων, ενώ παράγοντες, που επηρέασαν τις εκλογές ήταν η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, η Μικρασιατική Εκστρατεία, ενώ για πρώτη φορά έκανε την εμφάνισή του το ΣΕΚΕ (από αυτό προήλθε το ΚΚΕ). Πρόκειται για τις εκλογές μετά τις οποίες ο αντισημιτισμός άρχισε να φουντώνει επικίνδυνα στην πόλη μας, καθώς θεωρήθηκε από τους βενιζελικούς ότι οι Εβραίοι έκριναν το αποτέλεσμα της Θεσσαλονίκης. Και εδώ υπάρχει ανάλυση των αποτελεσμάτων από τον συγγραφέα.
  • Το 7ο κεφάλαιο μιλάει για τον νόμο των χωριστών εκλογικών συλλόγων. Πρόκειται για μία κίνηση, που είχε σκοπό να περιθωριοποιήσει την Εβραϊκή Κοινότητα. Κίνηση βαθιά αντιδημοκρατική, φτιασιδωμένη με το επιχείρημα ότι ήταν εγγυημένη η εκπροσώπηση των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη Βουλή. Το σύστημα των ξεχωριστών καταλόγων διατηρήθηκε έως τις εκλογές του 1934 για τη Γερουσία.
  • Το 8ο κεφάλαιο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς μιλάει για μία άγνωστη ιστορική πλευρά, την ίδρυση της Εβραϊκής Πολιτικής Ένωσης, ενός κόμματος δηλαδή, που είχαν σχηματίσει οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς. Το κόμμα αυτό πήρε μέρος στις εκλογές του 1926 και εξέλεξε και δύο βουλευτές. Από αυτές τις εκλογές και έπειτα η Εβραϊκή Κοινότητα θα αποτελεί μια μειοψηφία στην πόλη, που για περίπου 450 χρόνια ήταν το κυρίαρχο στοιχείο.
  • Το 9ο κεφάλαιο μιλάει για τις βουλευτικές εκλογές του 1928 και τις εκλογές για τη Γερουσία του 1929. Το κλίμα της περιόδου χαρακτηρίστηκε από έξαρση του αντισημιτισμού, που πλέον δεν ήταν απλά μια αντίληψη του περιθωρίου, αλλά είχε βάσεις στο πανίσχυρο τότε Κόμμα Φιλελευθέρων, ενώ φορέας του μίσους κατά των Εβραίων Θεσσαλονικέων ήταν η γνωστή μας ΕΕΕ. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν ο εμπρησμός του συνοικισμού Κάμπελ το 1931.
  • Το 10ο και τελευταίο κεφάλαιο αναφέρεται στις εκλογές, που συνέβησαν τη δεκαετία του ’30 και ήταν αρκετές, λόγω της πολιτικής αστάθειας.

Στον επίλογό του ο Δώδος αναφέρεται σε συμπεράσματα της μελέτης του, ενώ αναφέρει και κάποια ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με τη μοίρα κάποιων από τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, που εξελέγησαν βουλευτές του Ελληνικού Κράτους, αλλά αυτό δεν μπόρεσε να τους σώσει από τα κρεματόρια ή τις εκτελέσεις.

Το βιβλίο έχει αρκετά στατιστικά στοιχεία και ίσως κουράσει κάπως τον μέσο αναγνώστη, αλλά με προσεκτική ανάγνωση θα μάθει αρκετά πράγματα για την εκλογική ιστορία της χώρας, αλλά κυρίως της Θεσσαλονίκης και πιο συγκεκριμένα της πολιτικής δράσης των Εβραίων Θεσσαλονικέων στην πολιτική σκηνή. Εμπεριέχονται πληροφορίες σημαντικές, που δύσκολα βρίσκουμε σε άλλα κείμενα, για αυτό και το βιβλίο αποτελεί βιβλιογραφική πηγή πολλών άλλων έργων. Εξειδικευμένο μεν το θέμα, αλλά σημαντικό για την κατανόηση μιας ολόκληρης εποχής.

1 σχόλιο

Filed under ΔΩΔΟΣ, Δημοσθένης, Συγγραφείς

Βρέφη και μικρά παιδιά της Θεσσαλονίκης, που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα

Σάρωση_20170321

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα χαμένα παιδιά της Θεσσαλονίκης – Τόμος Α’: Τα παιδιά που δεν έβαλαν το άστρο

Συγγραφέας: Στέλλα Σαλέμ

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2317-9

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στα πολλά και ενδιαφέροντα βιβλία, που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία χρόνια σχετικά με το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, προστίθεται και το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης. Και ενώ όλα αυτά τα έργα και οι μελέτες φέρουν μια τραγικότητα, λόγω της βαρβαρότητας του γεγονότος, που εξετάζουν, οφείλω να ομολογήσω ότι το βιβλίο αυτό με συγκίνησε και με πόνεσε κάπως παραπάνω σε σύγκριση με τα υπόλοιπα, καθώς αναφέρεται στο χαμό των Εβραίων παιδιών της πόλης μας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία και ένα παράρτημα. Στο τέλος αρκετών σελίδων υπάρχουν αναφορές και σημειώσεις. Το βιβλίο κυκλοφόρησε με τη συνεργασία του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης και το προλογίζουν ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης και η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού κ. Έλλη Χρυσίδου. Υπάρχει επίσης και ένα σύντομο κείμενο της συγγραφέως στον πρόλογο.

Πριν το κύριο κομμάτι του βιβλίου, υπάρχει μια ιστορική αναδρομή της παρουσίας των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη, καθώς και ένα πολύ σύντομο χρονικό της περιόδου της Γερμανικής Κατοχής και των μέτρων, που πάρθηκαν σε αυτήν την περίοδο ενάντια στους Εβραίους συμπολίτες μας.

Όπως είπα και νωρίτερα, το βιβλίο αυτό μου προκάλεσε έναν ιδιαίτερο πόνο καθώς το διάβαζα, καθώς πρόκειται για μία έρευνα πάνω στο χαμό των Εβραιοπαίδων στα στρατόπεδα εξόντωσης. Οφείλω να ξεκαθαρίσω εδώ ότι ο χαμός κάθε Εβραίου Θεσσαλονικέα κατά το Ολοκαύτωμα είναι τραγικό γεγονός και δεν τίθεται θέμα σύγκρισης αν η ζωή ενός ηλικιωμένου είναι περισσότερο ή λιγότερο σημαντική από τη ζωή ενός παιδιού, αλλά όπως και να το κάνουμε ο χαμός παιδιών στα κρεματόρια, που δεν είχαν κλείσει κάποια από αυτά ούτε έναν χρόνο ζωής είναι ένα γεγονός, που εμπεριέχει μεγαλύτερη τραγικότητα.

Η Σαλέμ έκανε μία έρευνα, που ξεκίνησε πριν από 3 χρόνια. Στο χρονικό διάστημα αυτό μελέτησε τα αρχεία του Ληξιαρχείου του Δήμου Θεσσαλονίκης για να βρει στοιχεία σχετικά με τις γεννήσεις παιδιών από το 1926 έως το 1943. Στη συνέχεια συνέκριναν τα στοιχεία αυτά με άλλες βάσεις δεδομένων τόσο στην Ελλάδα (Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης), όσο και στο εξωτερικό (Αρχείο Yad Vashem, Αρχείο International Tracing Services, Μουσείο Ολοκαυτώματος Ιεροσολύμων) ώστε να βρει τη μοίρα αυτών των παιδιών, πόσα επέζησαν και πόσα όχι. Από τα στοιχεία, που μάζεψε η συγγραφέας έχει βγάλει και συμπεράσματα σχετικά με τις γειτονιές, που ζούσαν αυτά τα παιδιά καθώς και για τα επαγγέλματα των πατέρων τους. Ναι μεν σημαντικά και ενδιαφέροντα και αυτά, αλλά επισκιάζονται από το κύριο θέμα της μελέτης.

Το κύριο θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 5 ενότητες:

  • Η πρώτη ενότητα αναφέρει στοιχεία σχετικά με την καταγραφή των γεννήσεων από τα αρχεία του Ληξιαρχείου. Και αν σήμερα με τη μηχανογράφηση κάτι τέτοιο ακούγεται σχετικά απλό, για αρχεία χειρόγραφα της περιόδου του Μεσοπολέμου και της Κατοχής κάτι τέτοιο ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Ανορθογραφίες, έλλειψη στοιχείων, ταυτοποίηση και συγκέντρωση των σωστών ατόμων στις σωστές οικογένειες αποτέλεσαν τα βασικά εμπόδια. Στον βιβλίο αυτό η Σαλέμ μιλάει για τις γεννήσεις μόνο των παιδιών, που γεννήθηκαν από το 1937 έως και το 1943. Υπάρχουν μεν κάποια στοιχεία και για νωρίτερα, αλλά το βάρος σε αυτό το βιβλίο έπεσε στα παιδιά προσχολικής ηλικίας, αυτά, που ήταν δηλαδή το 1943 κάτω των 5 ετών, οπότε σύμφωνα με τις Γερμανικές οδηγίες δεν ήταν υποχρεωμένα να φοράνε το κίτρινο αστέρι (εξ ου και ο υπότιτλος του έργου).
  • Η δεύτερη ενότητα αναφέρει τη σύγκριση των στοιχείων του Ληξιαρχείου με αρχεία άλλων φορέων, εξίσου δύσκολη μελέτη, η οποία όμως ήταν απαραίτητη για να δούμε τι απέγιναν τα παιδιά, που είχαν γεννηθεί στην προς μελέτη περίοδο.
  • Η τρίτη ενότητα αναφέρει τη μέθοδο, που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του αρχείου των ονομάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Σαλέμ αναφέρει πως η έρευνα είναι ανοιχτή, οπότε στο μέλλον σε κάποια επανέκδοση του έργου θα μπορέσουν να συμπληρωθούν στοιχεία, που δεν τα γνωρίζαμε μέχρι τώρα ή να γίνουν διορθώσεις.
  • Η τέταρτη ενότητα μιλάει για τα παιδιά, που επιβίωσαν, που σώθηκαν από το Ολοκαύτωμα. Αυτά χωρίστηκαν σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη αναφέρει παιδιά, που εκτοπίστηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα και επέζησαν. Μόλις 11 παιδιά στο σύνολο σώθηκαν από αυτά και όλα είχαν εκτοπιστεί στο στρατόπεδο Μπέργκεν Μπέλσεν. Ούτε ένα παιδί προσχολικής ηλικίας, που μεταφέρθηκε στο Άουσβιτς δεν σώθηκε. Από όλες τις περιπτώσεις σημειώνω εδώ αυτήν της Μύριαμ Σαπόρτα, η οποία γεννήθηκε στις 25 Ιουλίου 1943, 3 ημερών εκτοπίστηκε στο γκέτο του Χιρς, 8 ημερών μεταφέρθηκε στο Μπέργκεν Μπέλσεν, 7 μηνών μεταφέρθηκε στην Ισπανία σε άλλο στρατόπεδο και 14 μηνών έφτασε στην Παλαιστίνη. Όπως λέει και η συγγραφέας, «Τον πρώτο χρόνο της ζωής της άλλαξε 3 ηπείρους: Ευρώπη-Αφρική-Ασία». Η δεύτερη αναφέρει παιδιά, που διέφυγαν τον εκτοπισμό (κρυμμένα κάπου) και μετά το τέλος του πολέμου έμειναν στην Ελλάδα. Η τρίτη κατηγορία αναφέρει παιδιά, που γεννήθηκαν στη Θεσσαλονίκη και τα οποία πριν ή μετά την Κατοχή βρέθηκαν στην Παλαιστίνη. Συνολικά δεν αναφέρονται ούτε 100 περιπτώσεις παιδιών, που επέζησαν…
  • Η πέμπτη ενότητα είναι δυστυχώς η μεγαλύτερη. Μιλάει για τα παιδιά των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που γεννήθηκαν από το 1937 έως το 1943 και τα οποία χάθηκαν στα Ναζιστικά στρατόπεδα. Μιλάμε για παιδάκια προσχολικής ηλικίας, τα ονόματα των οποίων γέμισαν 100 σελίδες βιβλίου.

Η σημασία ενός τέτοιου έργου είναι πολύ μεγάλη. Πολλοί ξέρουμε φαντάζομαι για τους περίπου 50000 Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης, με αποτέλεσμα να σβήσει η Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας. Η Σαλέμ δεν μένει στα νούμερα και στις στατιστικές, αλλά δίνει σε αυτά όνομα, επίθετο, ημερομηνία γέννησης, όνομα πατρός και μητρός, επάγγελμα του πατέρα. Δεν μιλάμε εδώ για ψυχρούς αριθμούς, αλλά για πρόσωπα, που γεννήθηκαν σε αυτήν εδώ την πόλη και δεν τους δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσουν τον τόπο, που γεννήθηκαν. Για το αντικείμενο του βιβλίου δε, μιλάμε για μικρά παιδιά, που ούτε καν σχολείο είχανε πάει, που πολλά βύζαιναν τις μάνες τους και εξαιτίας μιας παράλογης ιδεολογίας, που δυστυχώς σήμερα αναβιώνει, θεωρήθηκαν εχθροί και τα πέταξαν στους θαλάμους των αερίων και τα κρεματόρια.

Βρήκα το βιβλίο της Σαλέμ εξαιρετικό. Πρόκειται για μία πρωτογενή έρευνα, που φανερώνει μία από τις πιο σκοτεινές πλευρές του Ολοκαυτώματος. Χιλιάδες συμπολίτες μας από νεογέννητα έως παιδιά 5 ή 6 ετών χάθηκαν και η συγγραφέας βρήκε τα στοιχεία τους και τα δικαίωσε. Το μικρότερο σε ηλικία βρέφος, που έσβησε στο Άουσβιτς ήταν, αν έχω ψάξει σωστά, ο Ίνο Μπενβενίστε, του Μάρκου και της Νέλλης, που γεννήθηκε στις 3 Μαΐου του 1943. Συμπτωματικά με αυτό το παιδί θα είχα γενέθλια την ίδια μέρα, αν το άφηναν να ζήσει και να μεγαλώσει. Ποτέ ξανά.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΛΕΜ, Στέλλα

Το μνημειώδες έργο του Νεχαμά για την ιστορία των Εβραίων Θεσσαλονικέων

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ιστορία των Ισραηλιτών της Σαλονίκης

Συγγραφέας: Ιωσήφ Νεχαμά

Έκδοση: University Studio Press (2000)

ISBN: 960-12-0853-4

Τιμή: Περίπου €80

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Σήμερα στην Θεσσαλονίκη έγινε η Πορεία Μνήμης για τα 74 χρόνια από την αναχώρηση του πρώτου τρένου, που μετέφερε συμπολίτες μας Εβραίους Θεσσαλονικείς στα στρατόπεδα εξόντωσης του Άουσβιτς στην Πολωνία. Με αφορμή αυτό το γεγονός θα ήθελα σε αυτήν την ανάρτηση να παρουσιαστεί ένα από τα πιο μνημειώδη ιστορικά έργα, που έχουν γραφτεί για τη Θεσσαλονίκη, την ιστορία των Εβραίων της Θεσσαλονίκης όπως την έγραψε ο σπουδαίος ιστορικός, που έβγαλε η πόλη μας, ο Ιωσήφ Νεχαμά.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Σκληρό εξώφυλλο, ευανάγνωστο, αλλά πυκνό κείμενο, δεν υπάρχουν φωτογραφίες, στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές. Ίσως θα ήταν καλό να είναι μαζεμένες κάπου όλες μαζί. Το έργο είχε γραφεί αρχικά στα γαλλικά και μεταφράστηκε από τον Τομέα Μετάφρασης του Τμήματος Γαλλικής του ΑΠΘ. Το τρίτομο κυκλοφόρησε με την οικονομική υποστήριξη του προγράμματος Ariane της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πρόγραμμα υποστήριξης στον χώρο του βιβλίου και της ανάγνωσης). Στο τέλος κάθε βιβλίου υπάρχει ένα ευρετήριο όρων, επεξήγηση κάποιων ονομάτων και όρων, που χρησιμοποιούνται στο κείμενο. Πάνω από 1600 σελίδες συνολικά το έργο. Εξωτερικά τα βιβλία μοιάζουν εμφανισιακά, με ελάχιστες διαφορές στο χρώμα κάποιων γραμμάτων και στο μέγεθος φυσικά (μεγαλύτερο το δεύτερο βιβλίο, μικρότερο το τρίτο).

Τον Νεχαμά τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από δύο εξαιρετικά έργα, το «Θεσσαλονίκη, περιπόθητη πόλη» και το «In Memoriam«. Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1880, μεγάλωσε σε μια πόλη, που το Εβραϊκό στοιχείο ήταν κυρίαρχο τόσο πληθυσμιακά, όσο και οικονομικά. Βίωσε άλλοτε από κοντά και άλλοτε από μακρυά όλες τις τεράστιες αλλαγές, που συνέβησαν στην πόλη μας και έφυγε από τη ζωή το 1971, αφήνοντας πίσω του ένα μοναδικό έργο σχετικά με την ιστορία της πόλης μας και των Εβραίων Θεσσαλονικέων.

Πολλές φορές ίσως ακούσετε να αναφέρεται κόσμος στο «τρίτομο του Νεχαμά». Βέβαια ο Νεχαμά είχε χωρίσει σε 7 τόμους το έργο του, εκ των οποίων είδε την κυκλοφορία των 5 πρώτων, καθώς ο 6ος και 7ος τόμος του έργου κυκλοφόρησαν μετά τον θάνατό του. Οι δύο πρώτοι τόμοι είχαν κυκλοφορήσει το 1935, ο τρίτος και τέταρτος τόμος κυκλοφόρησαν το 1936, ο πέμπτος τόμος το 1959, ενώ ο έκτος και έβδομος το 1976. Η πρωτότυπη γλώσσα ήταν τα γαλλικά. Για τους δύο τελευταίους τόμους οι δυσκολίες ήταν πολλές, καθώς χρησιμοποιήθηκαν οι σημειώσεις του Νεχαμά, καθώς ο συγγραφέας δεν είχε καταλήξει στην οριστική μορφή του βιβλίου. Ο χωρισμός του έργου σε τρεις τόμους στην ελληνική έκδοση έγινε από τον εκδοτικό οίκο για πρακτικούς λόγους φαντάζομαι και στην παρουσίαση του έργου θα ακολουθήσω αυτήν την μορφή:

  • Το πρώτο βιβλίο περιέχει τους 4 πρώτους τόμους, που είχε γράψει ο Νεχαμά και καλύπτει χρονικά μία περίοδο από την πρώτη άφιξη των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη στα προχριστιανικά ακόμη χρόνια έως το τέλος του 16ου αιώνα (1593), μία εποχή, όπου το Σεφαραδίτικο στοιχείο διαγράφει μια λαμπρή πορεία. Από τους 4 τόμους του Νεχαμά, ο 1ος μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρων, με πληροφορίες για τη Ρωμανιώτικη Κοινότητα και την επιρροή της στις υπόλοιπες κοινότητες της Ανατολικής Μεσογείου. Ο 2ος τόμος του Νεχαμά αναφέρεται στους διωγμούς των Σεφαραδιτών και στην περίοδο της εγκατάστασης της μεγαλύτερης μερίδας των Εβραίων στην πόλη μας, που συντελέστηκε από το 1492 έως το 1536. 3ος και 4ος τόμος αφιερώνονται στην οργάνωση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και την ραγδαία ανάπτυξη, που είχαν τόσο αυτοί, όσο και η Θεσσαλονίκη.
  • Το δεύτερο βιβλίο περιέχει τον 5ο και 6ο τόμο του Νεχαμά. Αμφότεροι κυκλοφόρησαν μεταπολεμικά, ενώ ο συγγραφέας πρόλαβε να δει την κυκλοφορία μόνο του 5ου. Ο 5ος τόμος συνεχίζει χρονικά από το τέλος του 4ου (1593) και μιλάει για μία περίοδο ενός αιώνα περίπου, μέχρι το 1669. Ιστορικές και πολιτικές συγκυρίες φέρνουν μια παρακμή στην πόλη, η οποία συνδυάζεται και με κύματα σκοταδισμού σε θρησκευτικά και κοινωνικά ζητήματα. Αποτέλεσμα αυτών θα είναι το Κίνημα του Σαμπετάι Σεβή (Σαββαταϊκή λαίλαπα την αποκαλεί ο Νεχαμά), που θα φέρει τεράστιο πλήγμα στην Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης. Από αυτό το Κίνημα προέρχονται οι Ντονμέδες, άλλο σπουδαίο κομμάτι του πολυπολιτισμικού μωσαϊκού της Θεσσαλονίκης. Ο 6ος τόμος κινείται χρονικά από το 1669 έως τα τέλη του 19ου αιώνα, περιγράφοντας μια μάλλον σκοτεινή περίοδο για τον Εβραϊσμό της πόλης μας, η οποία θα λάβει τέλος περίπου κατά το 1826, όταν ξεκινάει η αναγέννηση του Εβραϊκού στοιχείου της Θεσσαλονίκης σε πνευματικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο.
  • Το τρίτο βιβλίο περιέχει τον 7ο τόμο του Νεχαμά. Είναι το μικρότερο σε έκταση και χρονικά κινείται από τα τέλη του 19ου αιώνα έως λίγο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε σημείωμα στο βιβλίο αναφέρεται ότι ο τόμος αυτός ήταν έτοιμος να κυκλοφορήσει το 1940, αλλά η Κατοχή απαγόρευσε κάτι τέτοιο. Νομίζω ότι είναι ο τόμος, που θα ενδιαφέρει πιο πολύ τους περισσότερους.

Οι πληροφορίες, που υπάρχουν στα βιβλία είναι πάρα, μα πάρα, μα πάρα πολλές. Πρόσωπα άγνωστα στους περισσότερους, που μια εποχή όμως έπαιξαν σπουδαίο ρόλο για την εξέλιξη της πόλης. Θεσμοί της Εβραϊκής κοινότητας και τρόπος λειτουργίας της, ήθη και έθιμα, συγγραφείς, ιατροί, νομικοί, ραβίνοι, έμποροι, βιοτέχνες ενός κόσμου, που σήμερα μοιάζει να είναι τόσο ξένος, ήταν όμως κυρίαρχος στην πόλη πριν από λιγότερο από έναν αιώνα. Η βιβλιογραφία του Νεχαμά είναι εξίσου σημαντική, καθώς ένα μεγάλο μέρος των πηγών, που αναφέρονται στο βιβλίο έχουν χαθεί ή είναι εξαιρετικά δυσεύρετες.

Φυσικά ευνόητο είναι πως για ένα τέτοιο βιβλίο, το να κάτσει κάποιος να το διαβάσει σελίδα σελίδα δεν είναι εύκολο, το έργο του Νεχαμά είναι βιβλίο αναφορών και έχει χρησιμέψει σε πάρα πολλά άλλα βιβλία ως βιβλιογραφία. Σίγουρο είναι πως και στο μέλλον πάρα πολλά έργα θα το χρησιμοποιούν ως πηγή.

Θεωρώ το έργο του Νεχαμά για την ιστορία των Εβραίων Θεσσαλονικέων ως ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά έργα, που έχουν γραφτεί για την πόλη μας. Γραμμένο με απλό τρόπο, αλλά λεπτομερέστατο, προσφέρει στον αναγνώστη, είτε αυτός είναι ιστορικός/μελετητής/ερευνητής, είτε κάποιος, που απλά θέλει να μάθει πράγματα για την πόλη μας σημαντικότατες πληροφορίες και υλικό. Αν και τα τελευταία χρόνια υπάρχουν πλέον αρκετά βιβλία για την ιστορία της Ισραηλίτικης Κοινότητας της Θεσσαλονίκης, το βιβλίο του Νεχαμά είναι διαχρονικό. Αξίζει να βρίσκεται στη βιβλιοθήκη σας.

 

 

Σχολιάστε

Filed under ΝΕΧΑΜΑ, Ιωσήφ, Συγγραφείς

Η Θεσσαλονίκη των προγόνων του Νικολά Σαρκοζί

001

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εγώ, ο εγγονός ενός Έλληνα: Η Θεσσαλονίκη του Νικολά Σαρκοζί

Συγγραφέας: Γιώργος Αναστασιάδης, Λέων Ναρ, Χρήστος Ράπτης

Έκδοση: Καστανιώτης (2007)

ISBN: 978-960-03-4631-2

Τιμή: Περίπου €19

 

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Είναι γνωστό νομίζω στους περισσότερους ότι ο πρώην Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Νικολά Σαρκοζί έχει ρίζες που τον συνδέουν με τη Θεσσαλονίκη. Παππούς του ήταν ο Θεσσαλονικέας γιατρός Μπενίκο Μαλλάχ, γόνος εύπορης Εβραϊκής οικογένειας της πόλης μας, η οποία διατηρούσε ένα από τα πιο γνωστά κοσμηματοπωλεία της Θεσσαλονίκης και έβγαλε επίσης επιστήμονες, πολιτικούς, εμπόρους και ραββίνους. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει ως επίκεντρο τον Νικολά Σαρκοζί από τη μία και από την άλλη τη Θεσσαλονίκη της οικογένειας Μαλλάχ, όπως τη βίωσαν τα μέλη της από το 1870 έως το 1930.

Η έκδοση είναι όμορφη. Ευανάγνωστο κείμενο, υπάρχουν πάρα μα πάρα πολλές φωτογραφίες, ειδικά στο κομμάτι του βιβλίου, που αναφέρεται στην ιστορία της οικογένειας Μαλλάχ και τη Θεσσαλονίκη. Στο τέλος υπάρχουν κάποιες βιβλιογραφικές αναφορές, ενώ στο κάτω μέρος κάποιων σελίδων υπάρχουν χρήσιμες σημειώσεις. Το κομμάτι του βιβλίου για τη ζωή του Νικολά Σαρκοζί το υπογράφει ο Χρήστος Ράπτης, ενώ το κομμάτι, που μιλάει για τη Θεσσαλονίκη και την οικογένεια Μαλλάχ οι Αναστασιάδης και Ναρ. Ο τίτλος του βιβλίου προέρχεται από ομιλία του Νικολά Σαρκοζί, την πρώτη του μάλιστα μετά την ανάληψη των καθηκόντων του στη Γαλλική Προεδρία. Η έκδοση του βιβλίου έγινε με την υποστήριξη του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδος και με χορηγία της Citroen.

Ο Ράπτης γράφει το βιογραφικό κείμενο για τον Σαρκοζί με μυθιστορηματικό τρόπο. Ακολουθεί τα βήματα του παππού Μπενίκο Μαλλάχ, που γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1890, τα οποία τον οδηγούν τελικά στη Γαλλία για σπουδές σε ηλικία μόλις 14 ετών. Η αλλαγή των συνόρων κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους και η προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό κράτος θα αποτελέσει μία από τις αιτίες, που θα κάνουν τον νεαρό Μπενίκο να εγκατασταθεί μόνιμα στη Γαλλία και να πάρει μάλιστα και τη γαλλική υπηκοότητα. Η δεύτερη κόρη του, η Αντρέ, θα γεννήσει το 1955 τον Νικολά Σαρκοζί. Στο κεφάλαιο αυτό βλέπουμε στοιχεία για την προσωπική ζωή του Σαρκοζί και την πολιτική του εξέλιξη, που τον έφτασε στο ανώτατο αξίωμα της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Περισσότερο ενδιαφέροντα είναι τα κομμάτια του βιβλίου, που υπογράφουν ο Αναστασιάδης και ο Ναρ. Οι συγγραφείς περιγράφουν το περιβάλλον της Θεσσαλονίκης μέσα στο οποίο μεγάλωσαν, εργάστηκαν και δημιούργησαν πολλά μέλη της οικογένειας Μαλλάχ. Οι Μαλλάχ είναι βέβαια στο επίκεντρο, αλλά στο κείμενο σκιαγραφούνται πολλά στοιχεία της επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη από τα τέλη του 19ου αιώνα έως την εποχή του Μεσοπολέμου. Εξαιρετικό το κεφάλαιο, που μιλάει για τον τρόπο, που αντιμετώπισε ο Ελευθέριος Βενιζέλος τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, με πολιτικές, που σε μεγάλο βαθμό ευθύνονται για το κύμα αντισημιτισμού, που κυριάρχησε στην πόλη μας μετά την έλευση των προσφύγων μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει και το κεφάλαιο, που μιλάει για τα μέλη της οικογένειας Μαλλάχ, τα οποία συμμετείχαν στις εκλογικές διαδικασίες.

Η γλώσσα του βιβλίου είναι απλή και κατανοητή στον μέσο αναγνώστη. Σίγουρα για τη Θεσσαλονίκη εκείνης της εποχής ο αναγνώστης μπορεί να βρει, αν ενδιαφέρεται, βιβλία με περισσότερες λεπτομέρειες και πιο πλούσια βιβλιογραφία, αλλά το έργο δεν έχει σκοπό να προσφέρει εξειδικευμένες γνώσεις, αλλά να παρουσιάσει το περιβάλλον της πόλης, στο οποίο έζησε η οικογένεια Μαλλάχ.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Το διάβασα ευχάριστα και νομίζω ότι έχει να προσφέρει κάποια στοιχεία για το ιστορικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης. Η επιχειρηματικότητα των Μαλλάχ κινείται παράλληλα με αυτήν των υπολοίπων Εβραίων Θεσσαλονικέων, οι οποίοι για πολλά χρόνια κυριάρχησαν στην αγορά της πόλης και ευθύνονται στο μεγαλύτερο βαθμό για τη μετατροπή της πόλης μας σε βιοτεχνικό, βιομηχανικό και εμπορικό κέντρο. Συν το γεγονός ότι ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει κάποια στοιχεία για τη ζωή του Νικολά Σαρκοζί, νομίζω ότι το βιβλίο σε γενικές γραμμές είναι αξιόλογο και ενδιαφέρον. Το βιβλίο μπορείτε να το βρείτε σε πάρα πολλά παζάρια βιβλίου σε πολύ καλύτερη τιμή από αυτή των €19.

 

1 σχόλιο

Filed under ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ, Γιώργος, ΝΑΡ, Λέων, ΡΑΠΤΗΣ, Χρήστος, Συγγραφείς

Η σχέσεις μεταξύ Εβραϊκής Κοινότητας και Μητρόπολης Θεσσαλονίκης μετά το 1912

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Παρακολουθώντας τα τραίνα της Τελικής Λύσης – Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και ο Μητροπολίτης Γεννάδιος Αλεξιάδης

Συγγραφέας: Σωτήριος Τερζής

Έκδοση: Μπαρμπουνάκης (2017)

ISBN: 978-960-267-222-8

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πολλοί νομίζω θα γνωρίζετε τον κάθετο δρόμο στην Εγνατία, που περνάει μπροστά από το Μπέη Χαμάμ και ενώνει τη Φιλίππου με την Εγνατία. Είναι η οδός Μητροπολίτου Γενναδίου και πήρε το όνομά της από τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γεννάδιο, ο οποίος βρέθηκε στη θέση αυτή από το 1912 έως το 1951. Ήταν ο μακροβιότερος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης και κατά τη διάρκεια της θητείας του συνέβησαν πολλά και σημαντικά γεγονότα, που άλλαξαν ριζικά τη μορφή της πόλης, αλλά και την ιστορία της. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μιλάει για τις σχέσεις του Γενναδίου με την Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης, ένα κεφάλαιο της ιστορίας, για το οποίο ελάχιστα γνωρίζουμε και από τα όσα γράφονται στο βιβλίο, υπάρχουν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πράγματα να μάθουμε.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Μου άρεσε πολύ το εξώφυλλο, που επιλέχτηκε. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η πλούσια βιβλιογραφία, η οποία επεκτείνεται και στο χώρο του διαδικτύου. Χρησιμότατες σημειώσεις υπάρχουν στο τέλος πολλών σελίδων, καθώς και βιβλιογραφικές παραπομπές. Ο Τερζής είχε γράψει μια μεταπτυχιακή μελέτη με αυτόν τον τίτλο και φαντάζομαι πως αν δεν είναι αυτούσια, το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου βασίστηκε σε αυτήν την μελέτη. Επιβλέπων καθηγητής ήταν ο αναπληρωτής καθηγητής Θεολογίας Χρήστος Αραμπατζής, ο οποίος προλογίζει και το βιβλίο.

Μετά μια ενδιαφέρουσα εισαγωγή, το κύριο κομμάτι του βιβλίου αποτελείται από 3 κεφάλαια:

  • Το Πρώτο Κεφάλαιο περιγράφει συνοπτικά την ιστορική συνέχεια της ισραηλίτικης παρουσίας στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για το μικρότερο σε έκταση κεφάλαιο, αλλά καταφέρνει να προβάλει τη διάρκεια παρουσίας των Εβραίων στην πόλη μας, που σε αντίθεση με τα όσα πιστεύουν οι περισσότεροι, δεν ξεκινάει αυτή η παρουσία από το 1492 και το διωγμό από την Ισπανία των Σεφαραδιτών, αλλά από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης της πόλης μας.
  • Το Δεύτερο Κεφάλαιο κινείται χρονικά από το 1912 έως και τα χρόνια του Μεσοπολέμου. Το 1912 ο Γεννάδιος αναλαμβάνει Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, η Θεσσαλονίκη γίνεται μέρος της Ελλάδας και πλέον οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς έχουν να αντιμετωπίσουν μια νέα διοίκηση, σε ένα νέο κράτος. Εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο, το οποίο φωτίζει πάρα πολλά άγνωστα γεγονότα, τα οποία δυστυχώς για διάφορους λόγους αποφεύγουμε να τονίζουμε. Ποιος ήξερε για παράδειγμα ότι η Ισραηλιτική Κοινότητα είχε προσφέρει βοήθεια σε χριστιανούς, που είχαν πληγεί από τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917; Ή ότι η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης είχε μια θετική στάση απέναντι στην ίδρυση του κράτους του Ισραήλ στο χώρο της Παλαιστίνης; Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται αναφορά για τις πολύ καλές σχέσεις, που είχαν ο Γεννάδιος με τον Αρχιραββίνο Ιακώβ Μέιρ, οι οποίες παρά τις ελάχιστες μελανές στιγμές τους (αναφέρεται μία το 1917), είχαν βασιστεί στην εμπιστοσύνη και την τίμια συνεργασία για το καλό των δύο κοινοτήτων. Αλλαγή ουσιαστική αρχίζει να υπάρχει μετά τον ερχομό των προσφύγων, όπου οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς γίνονται μετά από περίπου 430 χρόνια μειονότητα στη Θεσσαλονίκη. Η στάση του Γενναδίου στο κύμα αντισημιτισμού κατά τον Μεσοπόλεμο επίσης μελετάται.
  • Το Τρίτο Κεφάλαιο έδωσε και τον τίτλο στο βιβλίο και κινείται χρονικά από την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έως και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Από τη σύμπραξη Εβραίων και Χριστιανών ενάντια στην ιταλική εισβολή, την Κατοχή, το Ολοκαύτωμα της πόλης μας και τα γεγονότα, που ακολούθησαν μετά το τέλος της Κατοχής και έως το 1951, χρονιά, που πέθανε ο Γεννάδιος. Εδώ ο Τερζής επικεντρώνεται στις σχέσεις, που υπήρχαν μεταξύ Μητρόπολης Θεσσαλονίκης και Εβραϊκής Κοινότητας και γίνεται μια προσπάθεια να δούμε αν θα μπορούσε η Μητρόπολη να επέμβει, ώστε να γλιτώσουν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς και ποιος ήταν γενικά ο ρόλος και η στάση της Εκκλησίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής, αλλά και λίγο μετά. Και σε αυτό το κεφάλαιο μαθαίνουμε πολλά και σημαντικά πράγματα, που δεν μας παρουσιάζονται συχνά.

Μετά από αυτά τα κεφάλαιο, υπάρχει ο επίλογος ή όπως προτιμάει να ονομάσει αυτό το κομμάτι του βιβλίου ο συγγραφέας, ο «κομμός» (θρήνος σημαίνει η λέξη, δεν το γνώριζα…). Εδώ είναι τα συμπεράσματα, μια σύνοψη, αλλά και το βιογραφικό του Μητροπολίτη Γενναδίου σε παράρτημα. Ακολουθεί σε παράρτημα επίσης ένα κομμάτι, που αναφέρεται στη βράβευση του Γενναδίου από το Yad Vashem με τη μέγιστη τιμή, που μπορεί να έχει κάποιος μη Εβραίος για τον αγώνα του στη διάσωση Εβραίων κατά το Ολοκαύτωμα, τον τίτλο του Δίκαιου των Εθνών.

Όπως είπα και πριν, ο Τερζής έγραψε όλη ή μέρος της μελέτης του ως μεταπτυχιακός φοιτητής. Η έρευνά του δεν είναι μόνο σε υπάρχουσα βιβλιογραφία, αλλά προχώρησε και στα αρχεία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης. Παρουσιάζει μια αξιοθαύμαστη, για εμένα, αντικειμενικότητα, καθώς δεν προσπαθεί να αγιοποιήσει τον Γεννάδιο, ο οποίος είναι το κύριο πρόσωπο της μελέτης του, ούτε να αποκρύψει ευθύνες της Εκκλησίας (χαρακτηριστικό είναι το κεφάλαιο, που γράφει για την καταστροφή του Εβραϊκού Νεκροταφείου). Ο τρόπος επίσης, που προσεγγίζει τις ευθύνες του Αρχιραββίνου Κόρετς είναι αξιοπρόσεκτος. Αφορμή για να γραφτεί ίσως αυτή η μελέτη ήταν μια σειρά βιβλίων, που έριχναν ευθύνες γενικά στον Χριστιανικό πληθυσμό ή στην Εκκλησία για τα όσα δεινά έγιναν κατά τη διάρκεια της Κατοχής ή για τον αντισημιτισμό του Ελληνικού πληθυσμού. Στον πρόλογο δε του βιβλίου φωτογραφίζεται το βιβλίο του Mazower «Θεσσαλονίκη, η πόλη των φαντασμάτων«.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Κάπως δύσκολο στην ανάγνωσή του σε μερικά σημεία, καθώς μιλάμε για κείμενο, που γράφτηκε ως μεταπτυχιακή μελέτη και όχι για τον μέσο αναγνώστη. Πολλά ντοκουμέντα, συνεχής τεκμηρίωση, έλλειψη φανατισμού, αντικειμενική ματιά, νομίζω ότι έχει να προσφέρει πολλά στον μελλοντικό ερευνητή και ιστορικό και δείχνει με επιστημονικό τρόπο την συνύπαρξη Χριστιανών και Εβραίων, που κάποτε υπήρχε σε αυτήν την πόλη, όσο και αν θέλουν κάποιοι να το κρύψουν ή να το υποτιμήσουν.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΤΕΡΖΗΣ, Σωτήριος