Tag Archives: Εβραίοι

Οι αναμνήσεις ενός Θεσσαλονικέα Sonderkommando από τα κολαστήρια του Μπίρκεναου

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Από την Ελλάδα στο Μπίρκεναου

Συγγραφέας: Λεών Κοέν

Έκδοση: Κυαναυγή (2017)

ISBN: 978-618-82909-4-5

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι μία ακόμη μαρτυρία επιζώντα από τα στρατόπεδα εξόντωσης των Ναζί. Πρόκειται για έναν Εβραίο Θεσσαλονικέα, ο οποίος έζησε από πρώτο χέρι τη βία και τη φρικαλεότητα του Άουσβιτς και μάλιστα από την χειρότερη θέση, αυτή του Sonderkommando.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Συμπαθητικό εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποια γράμματα του συγγραφέα προς τον γιο του. Το πρωτότυπο ήταν γραμμένο στα αγγλικά και είχε τίτλο «From Greece to Birkenau: The Crematoria Workers’ Uprising» και είχε κυκλοφορήσει το 1996 στο Τελ Αβίβ. Μετάφραση έκανε η Γαρυφαλιά Μίχα. Η Κυαναυγή είναι ένας νέος εκδοτικός οίκος και αυτό είναι το πρώτο τους βιβλίο, που παρουσιάζεται στη Vivlioniki.

Πριν την αφήγηση του Κοέν υπάρχουν δύο κείμενα, ένα του γιου του συγγραφέα, Ζαν Κοέν, ο οποίος προλογίζει την ελληνική έκδοση και ένα της κόρης του συγγραφέα, της Λίλη Έις Περαχιά, η οποία προλόγιζε την αρχική έκδοση. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Λεών Κοέν δεν είδε καμία από τις δύο εκδόσεις, καθώς πέθανε το 1989.

Ο Κοέν πριν ξεκινήσει την αφήγησή του έχει γράψει μια εισαγωγή στην οποία εξηγεί τους λόγους για τους οποίους έγραψε το βιβλίο αυτό. Πέρα από την ανάγκη να μάθει ο κόσμος τι ήταν τα στρατόπεδα εξόντωσης και να μην περάσει ποτέ η ανθρωπότητα ξανά αυτές τις στιγμές, ο Κοέν γράφει πως θέλει να μάθει ο κόσμος τα γεγονότα της εξέγερσης στο Άουσβιτς, στην οποία εξέγερση ρόλο σημαντικό είχαν παίξει οι Έλληνες Εβραίοι. Αν σκεφτεί κανείς ότι το βιβλίο κυκλοφόρησε αρχικά στα αγγλικά, ευνόητο είναι το πόσο σημαντική είναι η αφήγησή του, καθώς ο περισσότερος κόσμος πιθανότατα αγνοούσε την ύπαρξη του γεγονότος καθώς και τους υπευθύνους της εξέγερσης.

Το κυρίως μέρος της αφήγησης χωρίζεται σε δύο μέρη:

  • Στο πρώτο μέρος ο Κοέν περιγράφει τα όσα έζησε σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα μετά το τέλος του Ελληνο-Ιταλικού πολέμου. Ο Κοέν υπηρέτησε στον Ελληνικό στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής θα φύγει στην Αθήνα μαζί με τη γυναίκα του και τα πεθερικά του κι εκεί θα κρυφτεί μέχρι τη μέρα, που μετά από προδοσία θα συλληφθεί και θα σταλεί στο στρατόπεδο στο Χαϊδάρι, από όπου το 1944 τον στέλνουν, μαζί με τους Εβραίους της Αθήνας, των Ιωαννίνων και άλλων περιοχών, στο Άουσβιτς. Η αφήγηση εδώ είναι αρκετά ζωντανή και χαρακτηρίζεται σε κάποια σημεία και από χιούμορ. Αξιομνημόνευτη η ειλικρίνεια του Κοέν, αφού δεν κρύβει το γεγονός ότι ο μπατζανάκης του ήταν στην Εβραϊκή πολιτοφυλακή, που είχαν σχηματίσει οι Γερμανοί, ώστε να ελέγχεται ο Εβραϊκός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης. Μιλάει επίσης και για τους προδότες Εβραίους, οι οποίοι συνεργάστηκαν με τον κατακτητή και συνετέλεσαν στη σύλληψη πολλών Εβραίων, τόσο στη Θεσσαλονίκη, όσο κυρίως στην Αθήνα. Ξεχωριστή μνεία έχει για τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη, έναν αντάρτη, ο οποίος βρισκόταν στο Χαϊδάρι και βοήθησε όσο μπορούσε τους Εβραίους κρατούμενους. Ο Σουκατζίδης εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, ενώ είχε τη δυνατότητα να σωθεί. Υπάρχουν κάποιες ανακρίβειες στη χρονολογική σειρά κάποιων γεγονότων, που αναφέρει ο Κοέν, αλλά είναι ήσσονος σημασίας.
  • Στο δεύτερο μέρος ο Κοέν περιγράφει το ταξίδι του από την Ελλάδα προς το Άουσβιτς και τα όσα έζησε στο Μπίρκεναου ως μέλος των Sonderkommando. Είναι η τρίτη διήγηση επιζώντα αυτής της ομάδας εργατών στα στρατόπεδα εξόντωσης μετά από αυτήν του Μαρσέλ Νατζαρί και του Σολομών Βενέτσια. Τα Sonderkommando ήταν ίσως το χειρότερο «επάγγελμα», που θα μπορούσε να κάνει κάποιος στα στρατόπεδα εξόντωσης, καθώς δουλειά τους ήταν να «διεκπεραιώνουν» τον θάνατο των Εβραίων, αφού εργάζονταν στα κρεματόρια και τους φούρνους. Ο Κοέν πέρασε από πολλά πόστα, μέχρι και τον «οδοντίατρο» έκανε, αφαιρώντας χρυσές στεφάνες και γέφυρες από τα στόματα των νεκρών Εβραίων. Μεγάλο μέρος της αφήγησής του αφιερώνεται στην εξέγερση, που έγινε στα κρεματόρια και στην ανατίναξη του κρεματορίου 4 (το 3 αναφέρει ο Κοέν ότι ανατινάχτηκε, αλλά κάνει λάθος). Ένα ενδιαφέρον κομμάτι των όσων γράφει ο συγγραφέας είναι η αντιπάθεια, που έτρεφαν για τους Σεφαραδίτες οι Εβραίοι της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης. Μιλάει επίσης ο Κοέν και για την εξόντωση των Τσιγγάνων στο Άουσβιτς. Υπάρχουν κάποιες ασάφειες και κάποια λάθη, τα οποία όμως δικαιολογούνται από το γεγονός ότι ο Κοέν έγραψε το βιβλίο του σε μεγάλη ηλικία και αρκετά χρόνια μετά τα γεγονότα. Και σε αυτό το βιβλίο πάντως περιγράφονται ρεαλιστικά οι φρικαλεότητες, που συνέβησαν στα στρατόπεδα εξόντωσης. Αν και ο Κοέν πήγε μετά το Μπίρκεναου και σε άλλα στρατόπεδα, η διήγησή του σταματάει στην αναχώρησή του από το Άουσβιτς.

Ο Κοέν, όπως και άλλα μέλη των Sonderkommando, είχε τύχει της καχυποψίας των άλλων Εβραίων, καθώς όσοι δούλεψαν σε αυτό το πόστο είχε θεωρηθεί ότι συνεργάζονταν με τους Γερμανούς. Επίσης ο Κοέν έχει την άποψη ότι ο Κόρετς ήταν προδότης και ότι αυτός ευθύνονταν για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, κάτι, που συμμερίζονται και άλλοι επιζώντες Εβραίοι Θεσσαλονικείς, αλλά είναι άδικο, καθώς μπορεί ο Κόρετς να έχει ευθύνες μεν, αλλά δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία για μια τόσο βαριά κατηγορία.

Το βιβλίο το βρήκα ενδιαφέρον, όπως και κάθε μαρτυρία Εβραίου Θεσσαλονικέα, που βγήκε ζωντανός από το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης. Ειδικά επειδή πρόκειται για μαρτυρία ενός Sonderkommando, η μαρτυρία του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία όσων πέρασαν από εκεί θανατώθηκε, ώστε να μην υπάρχουν μαρτυρίες του τι γινόταν. Μετά τον πόλεμο ο Κοέν έφυγε από την Ελλάδα και πέθανε στο Ισραήλ, αισθανόταν όμως Έλληνας και ήταν περήφανος κιόλας για αυτήν την καταγωγή του. Αξίζει πιστεύω να διαβαστεί το βιβλίο αυτό.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΕΝ, Λεών, Συγγραφείς

Ένα αισθηματικό ιστορικό μυθιστόρημα για τη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και της Κατοχής

Σάρωση_20170906

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κάποτε στη Σαλονίκη

Συγγραφέας: Μεταξία Κράλλη

Έκδοση: Ψυχογιός (2016)

ISBN: 978-618-01-1671-7

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ιστορικό μυθιστόρημα είναι το θέμα της σημερινής ανάρτησης. Εμπλουτισμένο με απαγορευμένους έρωτες (δύο παρακαλώ…) μας ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και της Κατοχής για να περιγράψει μέσα από τη σχέση των δύο κύριων πρωταγωνιστών του την πολύ σημαντική περίοδο αυτή για την πόλη μας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Μου άρεσε η σύνθεση στο εξώφυλλο, έργο του Θοδωρή Πιτσιρίκου. Ευανάγνωστο κείμενο, ανήκει στην κατηγορία βιβλίο-τούβλο, με τις 742 (!) σελίδες του. Στο τέλος κάποιων σελίδων υπάρχουν μερικές σημειώσεις ή μεταφράσεις κυρίως λαντίνο εκφράσεων. Εντύπωση μου κάνει το ιδιαίτερα αυξημένο τιράζ, μόνο η πρώτη έκδοση βγήκε σε 10000 αντίτυπα, μακάρι να μην μείνει στο στοκ. Αισθητικά πάντως και σε σύγκριση με άλλες εκδόσεις του Ψυχογιού, το βιβλίο μου άρεσε.

Κύριοι πρωταγωνιστές του έργου είναι η Χριστίνα Παπάζογλου και ο Αλμπέρτο Ματαλών. Η Χριστίνα είναι πρόσφυγας από τη Σμύρνη, που πήγε αρχικά στην Αθήνα, αλλά το 1927 έρχεται στη Θεσσαλονίκη για να ζήσει υπό την προστασία του θείου της, ο οποίος είναι Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης (δεν είναι ο Γεννάδιος, που ήταν ιστορικά τότε σε αυτήν τη θέση). Ο Αλμπέρτο είναι ο γόνος μιας εύπορης Εβραϊκής οικογένειας, το μικρότερο παιδί και ο μόνος γιος. Η πρώτη συνάντηση των δύο παιδιών θα γίνει στο σχολείο και εκεί θα ξεκινήσει ένας έρωτας, που θα περάσει από χίλια κύματα και θα φτάσει έως την περίοδο της Κατοχής και τον πρώτο καιρό μετά την απελευθέρωση. Ευνόητο είναι το πόσο δύσκολες καταστάσεις θα πρέπει να αντιμετωπίσει το ζευγάρι, καθώς ο έρωτας μεταξύ ενός Εβραίου και μιας Χριστιανής – και ανιψιάς του Μητροπολίτη μάλιστα – δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός από τις οικογένειες και την κοινωνία της πόλης.

Αυτός όμως δεν είναι ο μόνος απαγορευμένος έρωτας του βιβλίου. Υπάρχει και αυτός μεταξύ του Μπενίκο και της Νινόν. Ο Μπενίκο είναι ένα Εβραιόπουλο, που ζει στο Κάμπελ και τρέχει όλη τη μέρα για το μεροκάματο, ενώ η Νινόν είναι κόρη πλούσιων Εβραίων (και ανιψιά του Αλμπέρτο). Η ιστορία αυτών των δύο τρέχει παράλληλα με την κεντρική ιστορία του βιβλίου.

Πέρα όμως από αυτούς υπάρχουν πολλές φιγούρες στο έργο, η Ρούλα, ο Αστέρης, η Αλλέγκρα, ο Μάκης, ο Μίκης, ο Προκόπης, ο Σωκράτης οι οποίοι παίζουν καταλυτικό χαρακτήρα στην εξέλιξη του έργου και ως ένα βαθμό εκπροσωπούν τους διαφορετικούς κόσμους, οι οποίοι στο σύνολό τους συνέθεταν την κοινωνία της Θεσσαλονίκης εκείνης της εποχής.

Αν και η υπόθεση του έργου κυρίως έχει να κάνει σχέση με το αισθηματικό κομμάτι, η Κράλλη το εντάσσει σε ένα ιστορικό πλαίσιο, το οποίο έχει καταφέρει να το περιγράψει με αρκετό ρεαλισμό και χωρίς υπερβολές. Όλα τα μεγάλα ιστορικά συμβάντα της Θεσσαλονίκης από το 1927 έως το 1945 υπάρχουν στο βιβλίο και μερικά από αυτά τα χρησιμοποιεί πολύ σωστά για να προχωρήσει το έργο. Από τις δυσκολίες ένταξης των προσφύγων στην κοινωνία, το αντισημιτικό μένος, που επικράτησε στην πόλη με την ΕΕΕ, τον εμπρησμό στο Κάμπελ, τον Μάη του 1936 και τη δικτατορία του Μεταξά, τον Πόλεμο και την Κατοχή, το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης και την Απελευθέρωση. Μέχρι και για το Ξυπόλητο Τάγμα υπάρχει αναφορά, χωρίς όμως να το κατονομάζει έτσι (το «εκπροσωπεί» ο Σωκράτης και η παρέα του).

Αν και η δράση του βιβλίου εξελίσσεται και στην Αθήνα, στη Βιέννη και στον Πειραιά, εν τούτοις ο πυρήνας του έργου βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, με αναφορές πολλές σε τοποθεσίες της πόλης, ακόμη και σε μαγαζιά. Υπάρχουν φυσικά και μυθιστορηματικά στοιχεία (μυθιστόρημα γράφει η Κράλλη άλλωστε), όπως ο Μητροπολίτης θείος της Χριστίνας (όπως είπαμε πριν ο Γεννάδιος ήταν τότε σε αυτή τη θέση). Σε γενικές γραμμές νομίζω πως οι περιοχές της πόλης περιγράφονται με επιτυχία. Κύρια πηγή της ήταν, όπως λέει στην εισαγωγή, το βιβλίο του Κώστα Τομανά σχετικά με το χρονικό της Θεσσαλονίκης και μάλιστα το δεύτερο βιβλίο.

Η Κράλλη δεν γεννήθηκε, δεν μεγάλωσε, δεν σπούδασε και δεν έζησε στη Θεσσαλονίκη. Όπως λέει στην εισαγωγή της η γνωριμία της με τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης έγινε κυρίως μέσα από λίγα βιβλία. Από προσωπική έρευνα βρήκε στοιχεία για την πόλη και την ιστορία της ειδικά για το χρονικό κομμάτι, που αυτή παρουσιάζει. Και έφτιαξε ένα μυθιστόρημα, που τουλάχιστον ιστορικά είναι πλήρες. Ο τρόπος, που χτίζει τους χαρακτήρες της κινείται φυσικά γύρω από τον έρωτα και προσωπικά δεν μου άρεσε το γεγονός, πως παρουσιάζονται τέλειοι, χωρίς ελαττώματα και αδυναμίες. Ειδικά η Χριστίνα και ο Αστέρης είναι σαν να βγήκαν από βίους αγίων. Όμως το βιβλίο έχει μια ξεχωριστή αξία, καθώς δίνει τη δυνατότητα σε πολύ κόσμο να μάθει την ιστορία της πόλης για αυτήν την περίοδο, να μάθει για τα όσα συνέβησαν στην Κατοχή, να μάθει για την ύπαρξη των Εβραίων Θεσσαλονικέων και το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Βρισκόμαστε στο 2017 και ακόμη επικρατεί άγνοια σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού της χώρας για τα όσα συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη τότε. Δεν είναι βέβαια ιστορικό το βιβλίο της Κράλλη, αλλά ο συνδυασμός της ιστορίας με τον μύθο ισορροπεί σωστά σε γενικές γραμμές και μπορεί η ανάγνωση του κειμένου να δώσει κίνητρο σε κάποιον για να ψάξει περισσότερα πράγματα.

Σε γενικές γραμμές το βιβλίο μου δεν μου άφησε ούτε πικρή, ούτε γλυκιά γεύση. Πιστεύω ότι θα μπορούσε να είναι καλύτερο με 200 σελίδες λιγότερες, σε κάποια σημεία οι περιγραφές κουράζουν, το αισθηματικό κομμάτι δεν με εντυπωσίασε και το τέλος επίσης δεν το βρήκα πετυχημένο. Ενώ το βιβλίο ξεκινάει καλά, μετά τη μέση νομίζω ότι κάνει μια κοιλιά. Μου άρεσε όμως το πώς μπόλιασε την ιστορία της Θεσσαλονίκης με την υπόθεσή της. Αν σας αρέσουν τα αισθηματικά ιστορικά μυθιστορήματα, νομίζω πως θα σας αρέσει και το βιβλίο της Κράλλη.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΡΑΛΛΗ, Μεταξία, Συγγραφείς

Οι εμπειρίες μιας μικρής Εβραίας Θεσσαλονικιάς από την περίοδο της Κατοχής

Σάρωση_20170728

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα τετράδια της Λίνας – Ένα ντοκουμέντο από την Κατοχή

Συγγραφέας: Λίλιαν Μπενρουμπή-Αμπαστάδο

Έκδοση: Καπάνι (1999)

ISBN: 960-7881-03-6

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στις αρκετές μαρτυρίες, που υπάρχουν στη βιβλιογραφία σχετικά με τα όσα βίωσαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς κατά την περίοδο της Κατοχής, έρχεται να προστεθεί και το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1999. Η συγγραφέας είχε την τύχη να μην εκτοπιστεί στα στρατόπεδα εξόντωσης, αλλά κρυβόταν με την οικογένειά της στην Αθήνα.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Στο εξώφυλλο η συγγραφέας σε νεαρή ηλικία και φόντο μια σελίδα από το κείμενο, που έγραφε η συγγραφέας στα τετράδιά της σε ηλικία 16 ετών, όταν είχε μεταναστεύσει με την οικογένειά της στο Ισραήλ. Το βιβλίο προλογίζει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο οποίος μαζί με τον Γιάννη Μέγα, προέτρεψε τη συγγραφέα να εκδώσει το έργο της. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο της Μπενρουμπή-Αμπαστάδο.

Γεννημένη στο Μεσοπόλεμο, η συγγραφέας είναι σε σχολική ηλικία (10 ετών) όταν ξεσπά ο Ελληνο-Ιταλικός Πόλεμος. Ο πατέρας της είναι έμπορος και ζει σε μία οικογένεια χωρίς οικονομικά προβλήματα. Οι αλλαγές, που θα επιφέρει ο πόλεμος και στη συνέχεια η Κατοχή θα πλήξουν την παιδική της αθωότητα και τον τρόπο, που αντιμετωπίζει τον κόσμο και την πραγματικότητα, χωρίς όμως να την εξαφανίσουν, όπως φαίνεται άλλωστε και από το κείμενο.

Για κάποιο λόγο η συγγραφέας, ενώ χρησιμοποιεί αληθινά ονόματα για όλους τους πρωταγωνιστές της, επιλέγει να αλλάξει το επίθετό της σε Αρντίτι στο κείμενο. Λίνα ίσως την φώναζαν στο σπίτι της αντί για Λίλιαν. Η γραφή είναι παιδική, αλλά όχι παιδιάστικη. Υπάρχει ο αυθορμητισμός, η αφέλεια και η απορία ενός μικρού κοριτσιού, το οποίο είναι αναγκασμένο να κρύβεται και δεν μπορεί να καταλάβει το γιατί η ζωή της έχει πάρει αυτή την πορεία. Θα αντικρίσει εικόνες βίας και θανάτου και θα βιώσει τον τρόμο και την αγωνία.

Η αφήγηση ξεκινάει χρονικά από την τελευταία Διεθνή Έκθεση, που διοργανώθηκε πριν τον πόλεμο, τον Σεπτέμβριο του 1940 και τελειώνει μετά τα Δεκεμβριανά του 1945, όταν και η οικογένεια της συγγραφέως αποφασίζει να εγκατασταθεί στο Ισραήλ, στο Τελ Αβίβ. Όπως είπαμε η συγγραφέας γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και παρέμεινε στην πόλη μέχρι λίγο καιρό μετά την είσοδο των Γερμανών, το 1941. Στάθηκε τυχερή, καθώς ο πατέρας της αντιλαμβανόμενος τον μεγάλο κίνδυνο, που διέτρεχαν εξαιτίας του ότι ήταν Εβραίοι, μετέφερε την οικογένεια στην Αθήνα, όπου και κρύφτηκαν με τη βοήθεια κάποιων Χριστιανών στα σπίτια τους. Αν και όπως είπαμε η γραφή είναι παιδική, περιγράφονται μερικά τραγικά γεγονότα, τόσο στη Θεσσαλονίκη, όσο και στην Αθήνα. Πέρα όμως από αυτά τα γεγονότα, υπάρχει και η περιγραφή της καθημερινότητας, με τα προβλήματα, που αυτή είχε, την πείνα, το κρύο κτλ. Η μικρή τότε συγγραφέας ερωτεύεται, μεταμορφώνεται από κοριτσάκι σε δεσποινίδα, ωριμάζει απότομα εξαιτίας των συνθηκών.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Τόσο ως ιστορικό ντοκουμέντο, όσο και ως παιδικό κείμενο. Οι μνήμες της συγγραφέως είναι ακόμη ζωντανές την περίοδο, που γράφει την αφήγησή της και δεν έχουμε πολλές τέτοιες μαρτυρίες. Αξίζει νομίζω να διαβαστεί και πιστεύω πως είναι το ιδανικό βιβλίο για να ξεκινήσει και να μάθει ένας μικρός σε ηλικία Θεσσαλονικέας το δράμα, που πέρασε μερικά χρόνια πριν η Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΕΝΡΟΥΜΠΗ-ΑΜΠΑΣΤΑΔΟ, Λίλιαν, Συγγραφείς

Άλλο ένα μυθιστόρημα με απαγορευμένους έρωτες και μπόλικη ιστορία της Θεσσαλονίκης

Σάρωση_20170614

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Γλυκιά καλοκαιριάτικη βραδιά

Συγγραφέας: Λία Μεγάλου-Σεφεριάδη

Έκδοση: Καστανιώτης (2002)

ISBN: 960-03-3067-0

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Έχω χάσει τον λογαριασμό με τα μυθιστορήματα, που μπλέκουν την ιστορία της Θεσσαλονίκης με κάποιον απαγορευμένο έρωτα. Η συνταγή αυτή δεν είναι φυσικά σημερινή, αλλά τείνει να γίνει κλασσική για τη συγγραφή ενός πεζογραφήματος. Το σημερινό βιβλίο γράφτηκε πριν περίπου 20 χρόνια και μπορεί να θεωρηθεί ο πρόγονος πολλών σημερινών βιβλίων, καθώς έχει πολύ έρωτα, πολύ ιστορία, δράματα και δυσκολίες των πρωταγωνιστών, με σκηνικό την πανέμορφη πόλη μας.

Η έκδοση είναι η κλασσική του Καστανιώτη, έχουν βγει εκατοντάδες βιβλία του με αυτή τη φόρμα. Στο εξώφυλλο η μητέρα της συγγραφέως (μάλλον) Μαρίκα Μέγαλου, σε μια από τις κλασσικές πόζες, που έπαιρναν οι γυναίκες για να φωτογραφηθούν κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου (από το 1936 η φωτογραφία). Ευανάγνωστο κείμενο, αξιοπρεπής έκδοση στο σύνολό της. Το βιβλίο κυκλοφόρησε αρχικά το 1999 μάλλον, ενώ η έκδοση, που έχω εγώ είναι η 8η.

Κύριοι πρωταγωνιστές του έργου είναι η Υβόν και ο Δημήτρης. Η Υβόν είναι η κόρη ενός πλούσιου Εβραίου έμπορου, ενώ ο Δημήτρης είναι ένας πρόσφυγας από την Καλλίπολη. Η ιστορία μας ξεκινάει το 1931, οι πρόσφυγες πλέον έχουν ως έναν βαθμό ορθοποδήσει και προσπαθούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους και ο Δημήτρης βλέπει μια μέρα στη βιτρίνα ενός φωτογραφείου μία εικόνα της Υβόν και την ερωτεύεται παράφορα. Η Υβόν εκείνη την εποχή είναι όμως ερωτευμένη με έναν άλλον άντρα, τον Σαμ. Όταν θα ανταμώσουν θα γεννηθεί ένας δυνατός έρωτας, του οποίου την εξέλιξη παρακολουθούμε στο βιβλίο. Χρονικά το έργο κινείται από το 1931 έως το 1945, Μεσοπόλεμος και Κατοχή δηλαδή. Παράλληλα με αυτήν την κεντρική ιστορία υπάρχουν και άλλες μικρότερες, οι οποίες άλλες φορές είναι άσχετες και άλλες φορές σχετικές με την κύρια εξέλιξη του έργου. Το τραγικό τέλος στην ιστορία έρχεται από εκεί, που δεν το περιμένεις και δεν μπορείς να καταλάβεις και το γιατί επιλέχθηκε ένα τέτοιο φινάλε.

Λογοτεχνικά το βιβλίο μου φάνηκε μέτριο προς κακό. Υπάρχει φαντάζομαι μια αρχική ιδέα στη συγγραφέα, η οποία ξεκινάει με κάποιο τρόπο, στη συνέχεια βαλτώνει, κάπως πρέπει να προχωρήσει το βιβλίο, αλλά φαίνεται πως αυτό γίνεται με δυσκολία. Για κάποιο λόγο όλοι οι άντρες πρωταγωνιστές ξενοπηδάνε (ο μπαμπάς της Υβόν έχει επίσημη ερωμένη και άλλες μικρότερες, ο Δημήτρης κοιμάται με τη γυναίκα ενός συνεργάτη του, ο Σαμ έχει «πεταλουδίτσες» στο Παρίσι, ο εραστής της αδελφής της Υβόν έχει επίσης παράνομο δεσμό). Η γλώσσα και το ύφος της Μέγαλου δεν συναρπάζει και από ένα σημείο και έπειτα το βιβλίο προχωράει πολύ δύσκολα. Τα πρόσωπα και οι χαρακτήρες πιστεύω θα μπορούσαν να αναπτυχθούν καλύτερα και πληρέστερα.

Τι το ενδιαφέρον λοιπόν έχει το βιβλίο; Μπορεί λογοτεχνικά να μην μου άρεσε, έχει όμως πολλές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου, τόσο σε τοπογραφικά στοιχεία, όσο και σε ιστορικά γεγονότα. Αν προσπαθήσει κάποιος να ξεχωρίσει το μυθιστόρημα από την αλήθεια, μπορεί να βρει σημαντικές αναφορές σχετικές με την ιστορία της πόλης.

Προσωπικά το βιβλίο στο σύνολό του δεν μου άρεσε και δεν θα το συνιστούσα σε κάποιον. Αν πάλι σας γοητεύουν ιστορίες με έρωτα, ίντριγκα, «- πατέρα τον θέλω, – δεν στο επιτρέπω, θα σε αποκληρώσω!, – τον αγαπώ!» και τα σχετικά, ίσως σας αρέσει. Σε παλαιοβιβλιοπωλεία έχει το βιβλίο στην τιμή περίπου των €4.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΛΟΥ-ΣΕΦΕΡΙΑΔΗ, Λία, Συγγραφείς

Η ιστορία της Κατοχής μέσα από ένα μυθιστόρημα

Σάρωση_20170601

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οδός Απολλωνιάδος

Συγγραφέας: Θανάσης Σαρίσχουλης

Έκδοση: Αφοί Κυριακίδη (2017)

ISBN: 978-960-602-147-3

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στους χιλιάδες τίτλους βιβλίων, που έχουν κυκλοφορήσει σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, υπάρχουν δυστυχώς κάποιοι, που εξαντλήθηκαν και δεν επανακυκλοφόρησαν και τους οποίους ο αναγνώστης μπορεί να τους βρει μόνο αν είναι αρκετά τυχερός σε κάποια παλαιοβιβλιοπωλεία. Ένα τέτοιο βιβλίο ήταν για παράδειγμα η «Μεγάλη Πλατεία«, το αριστούργημα του Νίκου Μπακόλα, το οποίο για πολλά χρόνια ήταν εξαφανισμένο, μέχρι το 2014, που ο εκδοτικός οίκος Κέδρος αποφάσισε την επανακυκλοφορία του και από ό,τι μαθαίνω πάει πάρα πολύ καλά στις πωλήσεις. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην ίδια κατηγορία, με την έννοια ότι έλειπε από τα ράφια των βιβλιοπωλείων για χρόνια και επανακυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Σκληρό εξώφυλλο, χαρτί Chamois των 100gr, ευανάγνωστο κείμενο, υπάρχει και ένας μεγάλος χάρτης, που βοηθάει τον αναγνώστη για να προσανατολιστεί και να κατανοήσει πολλά από τα όσα γράφονται στο κείμενο, τουλάχιστον τοπογραφικά. Ο χάρτης έχει σχεδιαστεί από τον ίδιο τον συγγραφέα. Κάπως αποτυχημένη η φωτογραφία, που επιλέχτηκε για εξώφυλλο, δεν έχει καμία σχέση ούτε χρονικά με την υπόθεση του βιβλίου, αλλά ούτε και χωροταξικά, καθώς η φωτογραφία είναι από την Ιπποδρομίου, ενώ η υπόθεση του έργου εκτυλίσσεται κυρίως στην περιοχή ανατολικά της Λαγκαδά, κοντά στην περιοχή του Καφαντάρη.

Τον Θανάση Σαρίσχουλη τον συναντάμε πρώτη φορά στη Vivlioniki. Το βιβλίο αυτό είχε κυκλοφορήσει αρχικά το 2002, το 2006 είχε μεταφραστεί και στα γερμανικά και το αστείο είναι ότι ευκολότερα έβρισκε κάποιος τη γερμανική μετάφραση από το ελληνικό πρωτότυπο. Είναι από τα έργα, για τα οποία μπορούσε κάποιος να βρει πολλές αναφορές σε ιστορικά βιβλία, αλλά είχε εξαντληθεί και δεν είχε σκεφτεί κανείς να το επανακυκλοφορήσει, μέχρι πρόσφατα.

Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο μικρός Αργύρης, γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1929 σε μια οικογένεια προσφύγων από την Απολλωνιάδα (κωμόπολη κοντά στην Προύσα). Οι πρόσφυγες της περιοχής αυτής εγκαταστάθηκαν κοντά στα δυτικά τείχη και λίγο έξω από αυτά. Η οδός Απολλωνιάδος υπάρχει και σήμερα και έχει μια πορεία περίπου παράλληλη με την οδό Λαγκαδά, ξεκινώντας από την Αγία Νέστορος και ανηφορίζοντας προς τη Νεάπολη. Ο χρόνος, στον οποίο κινείται το μυθιστόρημα είναι ο Μεσοπόλεμος και η Κατοχή έως τις πρώτες μέρες μετά την φυγή των Γερμανών από την πόλη. Ο τόπος δράσης της ιστορίας είναι κυρίως η περιοχή γύρω από τα δυτικά τείχη και τον Πύργο του Κλαυδιανού, λίγο πάνω από το Καφαντάρη και κοντά στην Παναγία Φανερωμένη. Αυτός τουλάχιστον είναι ο πυρήνας, γιατί η ιστορία εξελίσσεται και σε αρκετά άλλα μέρη της πόλης, λίγο πιο μακρινά ή πιο κοντά.

Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι το βιβλίο είναι αυτοβιογραφικό, η κοινή χρονολογία γέννησης του συγγραφέα με τον Αργύρη, ότι και οι δύο κατάγονται από προσφυγικές οικογένειες, η αγάπη τους για τη θάλασσα. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Αργύρης είναι ο συγγραφέας, αλλά για λόγους, που αυτός επιλέγει δεν χρησιμοποιεί το δικό του όνομα. Το αν τα υπόλοιπα ονόματα των ηρώων (πχ ο πατέρας Θεμιστοκλής, η μητέρα Δωροθέα, ο θείος Αριστοτέλης κτλ) είναι αληθινά ή φανταστικά δεν το γνωρίζω. Οι αναφορές όμως σε μαγαζιά, τοποθεσίες, δρόμους και γεγονότα είναι αληθινές. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Σαρίσχουλης διηγείται τις εμπειρίες του από τα παιδικά του χρόνια εντάσσοντας την ιστορική αλήθεια μέσα σε ένα μυθιστόρημα. Και από αυτήν την άποψη πρόκειται για ένα έργο, στο οποίο ο μύθος και η πραγματικότητα μπλέκονται άριστα μεταξύ τους.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο ανισομερή κομμάτια, θα μπορούσε κάποιος να πει. Το πρώτο είναι το προπολεμικό, όταν η οικογένεια του Αργύρη χτίζει το σπίτι της και το μέλλον της, υπάρχει μια αισιοδοξία ότι με πολύ δουλειά θα μπορέσουν όλοι να προκόψουν. Αυτό το κομμάτι είναι και το μικρότερο σε έκταση. Το δεύτερο κομμάτι μιλάει για τον πόλεμο του ’40 και την Κατοχή, όταν η οικογένεια και ο Αργύρης αντιμετωπίζουν όλες τις δυσκολίες εκείνης της εποχής, την πείνα, την εξαθλίωση, τον φόβο. Ο Αργύρης είναι τα μάτια του συγγραφέα και βλέπει τις δολοφονίες, τον κόσμο, που πεθαίνει στους δρόμους, την τρομοκρατία των Ταγμάτων Ασφαλείας και τον στρατευμάτων κατοχής (Γερμανών και Βουλγάρων), τους προδότες, τους δοσίλογους, βλέπει τη Μαύρη Αγορά, τα παιδιά, που δουλεύουν για ένα κομμάτι ψωμί κα.

Στην «Οδό Απολλωνιάδος» υπάρχει όπως είπαμε η ιστορία και το μυθιστόρημα. Στην ιστορία εντάσσονται οι πληροφορίες για μαγαζιά της εποχής, γνωστά και άγνωστα. Ειδικά σχετικά με την τοπογραφία της περιοχής γύρω από την οδό Απολλωνιάδος, οι πληροφορίες είναι πολλές και σημαντικές. Επίσης υπάρχουν αναφορές σε πολλά γεγονότα, που συνέβησαν τόσο στον Μεσοπόλεμο, όσο και στην Κατοχή. Από τα γεγονότα, του Μάη του 1936, τους βομβαρδισμούς των Ιταλών, την είσοδο των Γερμανών, την έλευση των προσφύγων από την Βουλγαροκρατούμενη Ανατολική Μακεδονία, τον ξεριζωμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και πάρα πολλά άλλα. Πρέπει να είναι από τα ελάχιστα μυθιστορήματα, στα οποία μπορεί να ανατρέξει ένας ιστορικός για να βρει σημαντικές πληροφορίες. Από την άλλη υπάρχει και η μυθιστορηματική χροιά του έργου, η οποία δεν υπολείπεται καθόλου σε αξία. Ρεαλιστικοί διάλογοι, μαεστρική δημιουργία χαρακτήρων, ζωντανή αφήγηση. Μόνο ένας άνθρωπος, που έχει ζήσει αυτά, που περιγράφει νομίζω θα μπορούσε να ακροβατεί με τέτοια ευκολία μεταξύ πεζογραφίας και ιστορικής αλήθειας.

Ο Σαρίσχουλης παίρνει θέση και για πολλά θέματα, τα οποία δεν τα πολυσυζητάμε. Πέρα από την καταδίκη για τον ξεριζωμό των Εβραίων, μιλάει κατακριτικά για τη στάση των χωρικών στην επαρχία, οι οποίοι εκμεταλλεύονταν με άθλιο τρόπο την εξαθλίωση των κατοίκων των πόλεων και πουλούσαν τις τροφές για περιουσίες ολόκληρες. Κατακρίνει τη στάση των πολιτών, που αμέσως μετά το άδειασμα των σπιτιών των Εβραίων, αυτοί έτρεξαν να λεηλατήσουν τα σπίτια τους. Στέκεται προβληματισμένος στη στάση των ανταρτών αμέσως μετά την απελευθέρωση και τα όσα επακολούθησαν. Για την εποχή, που είχε πρωτοβγεί το βιβλίο, τέτοιες αναφορές ήταν σπάνιες και πολλά θέματα του βιβλίου «απαγορεύονταν» να συζητηθούν.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Τις 476 σελίδες του τις διάβασα μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο. Μου έκαναν πολύ θετική εντύπωση τόσο η πεζογραφική δεινότητα του συγγραφέα, όσο και το πλήθος των ιστορικών στοιχείων, που υπάρχουν στο έργο. Ο Σαρίσχουλης ανήκει στη γενιά του Γιώργου Ιωάννου και έζησε την Κατοχή στα παιδικά του χρόνια, με αποτέλεσμα τα γεγονότα αυτής να έχουν μείνει χαραγμένα στο μυαλό του περισσότερο από κάθε τι άλλο. Είναι από τα λίγα μυθιστορήματα, που έχουν τόσο μεγάλη ιστορική αξία και πιστεύω ότι αξίζει να διαβαστεί από κάθε Θεσσαλονικέα και ακόμη περισσότερο από άτομα, που μεγάλωσαν ή μεγαλώνουν στη σημερινή Οδό Απολλωνιάδος.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΡΙΣΧΟΥΛΗΣ, Θανάσης

Η αυτοβιογραφία μιας Εβραίας Θεσσαλονικιάς της μεταπολεμικής γενιάς

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Στη σκιά της μνήμης

Συγγραφέας: Φλώρα Μόλχο

Έκδοση: University Studio Press (2016)

ISBN: 978-960-12-2257-8

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μια μαρτυρία αναμνήσεων, είδος, που έχουμε συναντήσει σε πάρα πολλά βιβλία, που έχουμε διαβάσει και έχουν παρουσιαστεί από τη Vivlioniki. Το ενδιαφέρον όμως αυτού του έργου είναι ότι γράφτηκε από μία συγγραφέα, που ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά Εβραίων Θεσσαλονικέων, μία γενιά παιδιών, που δεν έζησαν μεν τις φρικτές εμπειρίες του Ολοκαυτώματος, αλλά βίωσαν το μετατραυματικό σοκ του εγκλήματος αυτού.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες κυρίως από το οικογενειακό αρχείο της συγγραφέως. Στο τέλος υπάρχουν κάποια ντοκουμέντα, στα οποία αναφέρεται η Μόλχο στο βιβλίο, ντοκουμέντα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το έργο το προλογίζει ο πρόεδρος της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ καθώς και ο Maurizio De Rosa, συνάδελφος της συγγραφέως. Η φωτογραφία στο εξώφυλλο έχει μια φωτογραφία με τη γιαγιά, τη μητέρα και μια ξαδέρφη της Μόλχο, ενώ η ίδια είναι μωρό στην αγκαλιά της μητέρας της. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει αρχικά στην Ιταλία το 2014 με τίτλο «Anamnesis. Ricordi familiari di un’ebrea sefardita di Salonicco»

Η αυτοβιογραφία της Μόλχο δεν είναι λογοτεχνικό κείμενο, οπότε δεν πρέπει να κρίνεται ως ένα τέτοιο. Η συγγραφέας μπορεί να δίδασκε Νέα Ελληνικά στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα, αλλά δεν είναι συγγραφέας. Αυτό βέβαια δεν είναι μειονέκτημα για το βιβλίο αυτό. Ούτε όμως και ιστορικό κείμενο είναι, αν και έχει αρκετά ιστορικά στοιχεία, μαζί με κάποια μικρά λαθάκια, εκ των οποίων το πιο χτυπητό έχει να κάνει με το ότι αναφέρει πως υπήρχαν πολλές μαζώξεις των Εβραίων από τους Γερμανούς στην Πλατεία Ελευθερίας.

Η Μόλχο δεν έχει κάποια συγγένεια με τη γνωστή οικογένεια των Μόλχο, που είχανε το ιστορικό βιβλιοπωλείο. Μεγάλωσε στο κέντρο, σε σπίτι της Παλιάς Παραλίας σε μια οικογένεια μάλλον μεγαλοαστική. Οι αναμνήσεις της από την παιδική της ηλικία μας δίνουν κάποιες λίγες πληροφορίες για το κέντρο της πόλης, αν και δεν νομίζω ότι εκφράζει το κλίμα της εποχής, καθώς μία μικρή μειοψηφία μπορούσε να ζει όπως ζούσε η Μόλχο, λόγω οικονομικών ανισοτήτων. Ενδιαφέρον όμως έχουν οι περιγραφές της για το πώς ζούσε μια εβραϊκή οικογένεια μεταπολεμικά, προσπαθώντας να βρει ισορροπίες μέσα σε ένα ιδιαίτερο κλίμα. Μετά το Ολοκαύτωμα της πόλης οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς είναι πλέον ελάχιστοι, ενώ και από όσους επέστρεψαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης πολλοί επιλέγουν τη λύση της φυγής, είτε προς την Αθήνα, είτε προς το Ισραήλ, είτε για κάπου αλλού.

Περισσότερο πιστεύω η Μόλχο γράφει αυτό το βιβλίο της για τους γονείς της, για να μείνουν για την οικογένειά της οι πληροφορίες σχετικά με το τι πέρασαν αυτοί οι άνθρωποι και οι συγγενείς τους. Ο μεν πατέρας της σώθηκε φεύγοντας στην Αθήνα και με πλαστή ταυτότητα, η δε μητέρα της έμεινε κρυμμένη σε ένα υπόγειο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το κυνηγητό και ο αγώνας για επιβίωση υπό τέτοιες δύσκολες συνθήκες φαίνεται να επηρέασαν κυρίως τη μητέρα της. Από εκεί και πέρα αναφέρονται αρκετές πληροφορίες για τη ζωή των συγγενών της, κάποιες εκ των οποίων έχουν ενδιαφέρον, όπως για παράδειγμα το ότι η Μόλχο ήταν ξαδέρφη του πολύ γνωστού συνθέτη Ζακ Ιακωβίδη. Κάποιες από τις πληροφορίες, που είναι πολύ προσωπικές, μου φάνηκαν αδιάφορες και μερικές, που αφορούν τρίτα πρόσωπα, ίσως καλό θα ήταν να μην αναφέρονται καν.

Το θέμα με το πώς αισθάνεται ένας Εβραίος Θεσσαλονικέας, που ανήκει στην μεταπολεμική γενιά το είχε αναφέρει και ο Αλμπέρτο Ναρ και γενικά είναι ένα θέμα για το οποίο δεν έχουν γραφτεί πολλά πράγματα. Το κείμενο της Μόλχο μπορεί στο σύνολό του να μην με συνάρπασε, αλλά έχει κάποια σημεία με εξαιρετικό ενδιαφέρον, ενώ τα ντοκουμέντα στο τέλος του βιβλίου έχουν ιδιαίτερη αξία.

Σχολιάστε

Filed under ΜΟΛΧΟ, Φλώρα, Συγγραφείς

Η Εβραϊκή Κοινότητα της Θεσσαλονίκης σε μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων για διάστημα περίπου 1900 ετών.

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης – Μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων 50 μ.Χ. – 1912

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας, Τζέκυ Μπενμαγιόρ

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2310-0

Τιμή: Περίπου €37

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη από την εποχή, που δημιουργήθηκε έως και σήμερα ήταν μια πόλη μεγάλη, από την οποία περνούσαν για διάφορους λόγους πολλοί άνθρωποι. Η πόλη τους άφηνε άλλες φορές θετική και άλλες φορές αρνητική εντύπωση, την οποία, κάποιοι από αυτούς τους επισκέπτες της Θεσσαλονίκης, την κατέγραψαν, για καλή μας τύχη, σε βιβλία ή άρθρα, γράμματα ή αναφορές. Από αυτά τα κείμενα ο ιστορικός σήμερα μπορεί να βγάλει σημαντικά συμπεράσματα για το παρελθόν της πόλης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει να κάνει με ένα σημαντικότατο έργο, στο οποίο μαζεύτηκαν μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων (όπως αναφέρει και ο τίτλος) για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, μαρτυρίες, που ξεκινάνε από το 50 μ.Χ. και φτάνουν έως το 1912.

Η έκδοση είναι καλή. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν σημειώσεις και επεξηγήσεις, η βιβλιογραφία και ένα χρησιμότατο ευρετήριο. Το έργο το χαιρετίζει ο πρόεδρος της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ. Στο κάτω μέρος κάποιων σελίδων υπάρχουν επίσης μερικές σημειώσεις. Για μία τέτοια έκδοση, που έχει 550 σελίδες θα προτιμούσα να υπάρχει σκληρό εξώφυλλο ή καλύτερης ποιότητας μαλακό εξώφυλλο, είναι τόσο βαρύ, που το εξώφυλλο τσακίζει σχετικά εύκολα.

Από τους συγγραφείς τον Γιάννη Μέγα τον έχουμε γνωρίσει μέσα από μια πληθώρα έργων του, πολλά εκ των οποίων έχουμε παρουσιάσει στη Vivlioniki. Μέσα από τις συλλογές του και την έρευνά του έχει προσφέρει σημαντικό έργο στη μελέτη του παρελθόντος της πόλης μας. Τον Τζέκυ Μπενμαγιόρ τον συναντάμε πρώτη φορά στη Vivlioniki.

Το βιβλίο περιέχει 342 λήμματα, τα οποία χωρίστηκαν σε 5 περιόδους με χρονικά κριτήρια:

  • Η πρώτη περίοδος εκτείνεται χρονικά από το 50 μ.Χ. έως το 1492, από την εποχή δηλαδή, που ο Απόστολος Παύλος επισκέφτηκε τη Θεσσαλονίκη και μίλησε στη συναγωγή της πόλης μας για τον Χριστιανισμό έως τη χρονιά, που έγινε ο διωγμός των Εβραίων από την Ισπανία, μετά τον οποίο εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη οι χιλιάδες των Σεφαραδιτών. Αν και μιλάμε για μία περίοδο 1500 χρόνων, δυστυχώς οι γραπτές μαρτυρίες για αυτήν την περίοδο είναι πολύ λίγες, για αυτό ίσως και πολύ σημαντικές.
  • Η δεύτερη περίοδος εκτείνεται χρονικά από το 1492 έως το 1750, μία περίοδο, όπου συναντάμε τον Χρυσό Αιώνα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, αλλά και την παρακμή της κοινότητας, αποτέλεσμα της οποίας ήταν και η εμφάνιση του Σαμπετάι Σεβί.
  • Η τρίτη περίοδος εκτείνεται από το 1750 έως το 1850, όπου η Εβραϊκή Κοινότητα ανακάμπτει και αρχίζει να πατάει πιο γερά στα πόδια της, έχοντας ξεπεράσει πολλά από τα προβλήματα του παρελθόντος.
  • Η τέταρτη περίοδος εκτείνεται από το 1850 έως το 1897 και καλύπτει χρονικά τα χρόνια των μεγάλων μεταρρυθμίσεων, που προσπάθησε να εισάγει η Οθωμανική Αυτοκρατορία και οι οποίες βοήθησαν στον εξευρωπαϊσμό της Εβραϊκής Κοινότητας και της πόλης μας μαζί.
  • Η πέμπτη και τελευταία περίοδος εκτείνεται από το 1897 έως το 1912, μία περίοδο όπου κυριάρχησαν οι εθνικισμοί στα Βαλκάνια και οι εξελίξεις δεν θα μπορούσαν να μην επηρεάσουν την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας.

Όπως είναι ευνόητο, οι περισσότερες πηγές προέρχονται από τον 19ο αιώνα και έπειτα, δηλαδή στην τέταρτη και πέμπτη περίοδο, όταν οι μετακινήσεις είναι πλέον πιο εύκολες, η πόλη συνδέεται με τρένο με άλλες πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά και της Ευρώπης, οι εφημερίδες κυκλοφορούν και γενικά η πόλη είναι πλέον πιο εύκολα επισκέψιμη, ενώ επίσης μιλάμε και για μία περίοδο, που οι ιστορικές εξελίξεις είναι τέτοιες, που κινούν το ενδιαφέρον τόσο των περιηγητών, όσο και των δημοσιογράφων.

Κάθε λήμμα ξεκινάει με κάποια βιογραφικά στοιχεία του περιηγητή ή του δημοσιογράφου ή γενικά αυτού, που άφησε τη μαρτυρία, ακολουθεί η πηγή στην οποία δημοσιεύτηκε η μαρτυρία και στη συνέχεια υπάρχει το κείμενο. Οι περισσότερες μαρτυρίες ήταν, όπως είναι ευνόητο, σε γλώσσα άλλη από την ελληνική, οπότε είναι μεταφρασμένες. Οι πηγές ήταν σε ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, ολλανδικά, τούρκικα, λατινικά, ρώσσικα, βουλγάρικα, εβραϊκά, γοτθικά (!), γερμανικά, σέρβικα, ενώ η έρευνα έγινε σε βιβλία, εφημερίδες, κρατικά αρχεία, δημοσιεύσεις, αναφορές, αλληλογραφία κα.

Η έρευνα ενός τέτοιου υλικού φυσικά χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς η υποκειμενικότητα αυτού, που αφηγείται παίζει πρωτεύοντα ρόλο. Υπάρχουν πολλές ανακρίβειες στις μαρτυρίες, οι οποίες ιδιαίτερα σε παλαιότερα κείμενα δυσκολεύουν σε μεγάλο βαθμό τον ερευνητή, για παράδειγμα τα όσα αναφέρει ο Jacob Frank, ένας ψευδομεσίας του ψευδομεσία Σαμπετάι Σεβί, που βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη μεταξύ 1753 και 1754 μόνο σαν παραμύθι μπορούν να διαβαστούν. Από την άλλη η ανάγνωση τέτοιων κειμένων έχουν μια ιδιαίτερη γοητεία, καθώς μεταφέρουν τον αναγνώστη σε χρόνους παλιούς, όχι με την «άκαμπτη» ιστορική γλώσσα, αλλά με τη ματιά ενός τουρίστα ή ενός δημοσιογράφου μιας άλλης εποχής. Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι στα κείμενα αυτά παρουσιάζεται η καθημερινότητα των ανθρώπων, πέρα από κάποια ιστορικά στοιχεία.

Στο βιβλίο αναφέρεται ότι η έρευνα είναι ανοιχτή, δηλαδή πιθανότατα σε μια νέα έκδοση να υπάρχει νέο υλικό, το οποίο δεν είχε βρεθεί από τους μελετητές και τους συγγραφείς. Πάντως το υλικό του βιβλίου προσφέρει πάρα πολλές πληροφορίες για την πόλη και τους Εβραίους Θεσσαλονικείς. Το ότι μαζεύτηκε όλο αυτό το υλικό σε ένα βιβλίο είναι ιδιαίτερα χρήσιμο και για μελλοντικές εκδόσεις, πιστεύω ότι θα συναντήσουμε αυτόν τον τίτλο σε βιβλιογραφίες.

Δεν πρόκειται πάντως για βιβλίο, που μπορεί να διαβαστεί ως λογοτεχνικό κείμενο, περισσότερο είναι βιβλίο αναφοράς. Αυτό βέβαια δεν αφαιρεί τίποτα ως προς την αξία και τη σημασία του. Ο διαχωρισμός της ύλης σε χρονικές περιόδους βοηθά τον αναγνώστη να επιλέξει αυτός τι θα διαβάσει.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Στη Vivlioniki είναι αν θυμάμαι καλά το τρίτο βιβλίο τέτοιου είδους (πρώτο ήταν των Γρηγορίου-Χεκίμογλου και το δεύτερο της Ταμπάκη). Μπορεί μεν οι συγγραφείς να επικεντρώθηκαν στις μαρτυρίες σχετικά με τον Εβραϊκό πληθυσμό της πόλης, αλλά στο κείμενο υπάρχουν πάρα πολλά και σημαντικά στοιχεία για την ιστορική εξέλιξη της πόλης μας. Θεωρώ πως είναι και σε πολύ καλή τιμή.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, ΜΠΕΝΜΑΓΙΟΡ, Τζέκυ, Συγγραφείς

Η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης στις εθνικές εκλογές (1915-1936) – Β’ Μέρος

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Ισραηλίτες βουλευτές στο Ελληνικό Κοινοβούλιο

Συγγραφέας: Λέων Ναρ

Έκδοση: Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων (2011)

ISBN: 978-960-6757-52-5

Τιμή: Περίπου €6

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγο καιρό είχε παρουσιαστεί από τη Vivlioniki το εξαιρετικό έργο του Δημοσθένη Δώδου σχετικά με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι είχαν εκλεγεί μέλη του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Το βιβλίο αυτό είχε κυκλοφορήσει το 2005. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει το ίδιο θέμα και κυκλοφόρησε το 2011 από τη Βουλή των Ελλήνων.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, όπως θα περιμέναμε άλλωστε να είναι ένα έργο, που εκδίδεται από το Ίδρυμα της Βουλής. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο κείμενο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία, ενώ στην αρχή υπάρχουν δύο χρονολόγια, ένα γενικό από το 1916 έως το 1936, το οποίο αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα και πολιτικές αποφάσεις, που επηρέασαν την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας και σχετίζονται με τις εκλογές, ενώ το δεύτερο χρονολόγιο έχει να κάνει με παρεμβάσεις Εβραίων βουλευτών στο Κοινοβούλιο. Ευανάγνωστο κείμενο, χωρίς λάθη, συνολικά μια πολύ καλή έκδοση. Στο εξώφυλλο ένα κολάζ φωτογραφιών με κάποιες από τις σημαντικότερες μορφές των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που συμμετείχαν σε εκλογές και υπηρέτησαν την Ελλάδα μέσα από το κοινοβουλευτικό τους έργο.

Τον συγγραφέα τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από δύο έργα του, το ένα ήταν ένα πανέμορφο λεύκωμα, που είχε δημιουργήσει με τον Γιώργη Γερόλυμπο, ενώ το δεύτερο ήταν ένα βιβλίο σχετικά με τον πρώην Γάλλο Πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, ο οποίος έχει οικογενειακές ρίζες στη Θεσσαλονίκη.

Τα κεφάλαια μοιάζουν στη δομή τα κεφάλαια του βιβλίου του Δώδου, δηλαδή εξετάζονται οι διάφορες εκλογικές αναμετρήσεις ξεχωριστά, παρέχοντας στον αναγνώστη πολλά ιστορικά στοιχεία της εποχής, τα οποία δημιουργούσαν τις ιδιαίτερες συνθήκες κάτω από τις οποίες κατέβαιναν υποψήφιοι οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς. Και εδώ χρονικά κινούμαστε από το 1915 έως το 1936. Κύριο χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου και ιδιαίτερα μετά το 1920 είναι ο αντισημιτισμός, που κυριάρχησε στην κοινωνία της Θεσσαλονίκης, ιδιαίτερα από τη μεριά των Βενιζελικών. Ο εμπρησμός του Κάμπελ το 1931 ήταν η κορύφωση αυτού του αντισημιτισμού, ενώ άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό ήταν και ο διαχωρισμός της Εβραϊκής Κοινότητας σε σοσιαλιστές, σιωνιστές και «αφομοιωτικούς». Οι τρεις αυτές ομάδες καθόριζαν ως έναν βαθμό και το με ποιο κόμμα θα κατέβαινε υποψήφιος κάποιος Εβραίος Θεσσαλονικέας. Στα κεφάλαια επίσης ο αναγνώστης θα διαβάσει για την Εβραϊκή Πολιτική Ένωση, για το πόσο επηρέασε η κατάργηση της αργίας του Σαββάτου κα.

Συνολικά 21 Εβραίοι εξελέγησαν βουλευτές ή γερουσιαστές στην περίοδο από το 1915 έως και το 1936. Των περισσοτέρων τα ονόματα είναι άγνωστα στη συντριπτική πλειοψηφία των Θεσσαλονικέων. Ίσως ο πιο γνωστός όλων να είναι ο σοσιαλιστής Ζακ Βεντούρα, ο οποίος εξελέγη το 1926 με το Ενιαίο Μέτωπο Εργατών, Αγροτών και Προσφύγων και ο οποίος χάθηκε στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Αν και θεματολογικά το βιβλίο δεν διαφέρει από αυτό του Δώδου (για αυτό άλλωστε χρησιμοποίησα τον ίδιο τίτλο για τις δύο αναρτήσεις), διαφέρει κάπως στο ύφος (του Δώδου είναι λίγο πιο δύσκολο στην ανάγνωση, ενώ του Ναρ διαβάζεται πιο εύκολα) και στο ότι ο Ναρ επικεντρώνεται όχι μόνο στο ιστορικό πλαίσιο των εκλογών, αλλά και στη κοινοβουλευτική δράση των βουλευτών. Πέρα όμως από αυτό, αμφότερα τα βιβλία αποτελούν σημαντικά ιστορικά έργα, καθώς αναδεικνύουν άγνωστες στους περισσότερους πτυχές από το παρελθόν της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under ΝΑΡ, Λέων, Συγγραφείς

Η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης στις εθνικές εκλογές (1915-1936) – Α’ Μέρος

Σάρωση_20170324 (7)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στις εκλογές του Ελληνικού Κράτους 1915-1936

Συγγραφέας: Δημοσθένης Δώδος

Έκδοση: Σαββάλας (2005)

ISBN: 960-423-780-2

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα λιγότερο γνωστά κεφάλαια της ζωής της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης είναι αυτό, που σχετίζεται με την ενασχόληση των Εβραίων Θεσσαλονικέων με τα πολιτικά δρώμενα της χώρας και κυρίως κατά την περίοδο από την απελευθέρωση έως τις τελευταίες εκλογές προπολεμικά του 1936. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μια εξαιρετική πηγή γνώσεων πάνω σε αυτό το θέμα.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Το χαρτί είναι απλό, λευκό, των 90gr. Στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία, ευρετήριο όρων (ιδιαίτερα χρήσιμο) και δύο παραρτήματα, εκ των οποίων το πρώτο, που μιλάει για τα ονόματα των Εβραίων Θεσσαλονικέων πολιτευτών, μου φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Το βιβλίο το προλογίζει ο Ηλίας Νικολακόπουλος, τον οποίο φαντάζομαι όλοι γνωρίζετε από τις αναλύσεις δημοσκοπήσεων και εκλογικών αποτελεσμάτων, που έχει κάνει πολλάκις στην τηλεόραση.

Τον συγγραφέα πρώτη φορά τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το βιβλίο «Η μεταμόρφωση της Θεσσαλονίκης«, όπου σε ένα άρθρο του ανέλυε τον τρόπο, με τον οποίο ψήφιζαν οι πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη κατά τον Μεσοπόλεμο. Εδώ έχουμε μια μονογραφία του με θέμα τον τρόπο με τον οποίο πολιτεύονταν και ψήφιζαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στις εκλογές τις εθνικές κυρίως (βουλευτικές και γερουσίας) από το 1915 έως το 1936.

Το κυρίως θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 10 κεφάλαια:

  • Το 1ο κεφάλαιο μιλάει για την εγκατάσταση των Εβραίων προσφύγων από την Ισπανία κυρίως (αλλά και από άλλα μέρη της Ευρώπης) κατά τον 15ο και 16ο αιώνα (για την παρουσία των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη πριν την περίοδο αυτή αναφέρει κάποια πράγματα στην εισαγωγή). Με το πέρασμα του χρόνου από πρόσφυγες οι Σεφαραδίτες έγιναν ντόπιος πληθυσμός.
  • Το 2ο κεφάλαιο κινείται χρονικά από τον 18ο αιώνα έως τις αρχές του 20ου, λίγο πριν την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Οι διάφορες προσπάθειες προοδευτικής μεταρρύθμισης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχαν μεγάλη επίδραση στην ανάπτυξη της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας, η δε εμπλοκή των Εβραίων Θεσσαλονικέων στο κίνημα των Νεότουρκων δεν ήταν αμελητέα.
  • Το 3ο κεφάλαιο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αναφέρεται στις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, που επικράτησαν μέσα στην Εβραϊκή Κοινότητα, με την ανάπτυξη της σοσιαλιστικής θεωρίας, αλλά και τη διαμάχη μεταξύ σιωνιστών και των αντιπάλων τους. Βρισκόμαστε χρονικά από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τις αρχές του 20ου.
  • Το 4ο κεφάλαιο αναφέρεται στην πρώτη περίοδο μετά την ένταξη της πόλης μας στον εθνικό κορμό, στις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Εβραίων, καθώς και στη Φεντερασιόν, τη σοσιαλιστική ομάδα, πρωτοπόρο για το εργατικό κίνημα της χώρας μας, η οποία ξεκίνησε στη Θεσσαλονίκη και έπαιξε σπουδαίο ρόλο στη συνέχεια στο σχηματισμό του ΚΚΕ (άσχετα αν το ΚΚΕ διέγραψε τον Αβραάμ Μπεναρόγια και πήρε αποστάσεις από τη δράση της Φεντερασιόν).
  • Το 5ο κεφάλαιο μιλάει για τις πρώτες εκλογές, που έγιναν στην Ελλάδα μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Αυτές έγιναν στις 31 Μαΐου του 1915, νικητές ήταν οι Φιλελεύθεροι του Ελευθέριου Βενιζέλου, αλλά στη Θεσσαλονίκη είχαν υπερισχύσει οι αντιβενιζελικοί (είχαν κατέβει ως «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις». 32 βουλευτές είχαν εκλέξει οι αντιβενιζελικοί, εκ των οποίων 5 ήταν Εβραίοι (Χαΐμ Κοέν, Μωρίς Κοφίνο, Ιωσήφ Μαλλάχ, Δαβίδ Ματαλών και Αλμπέρτο Κουριέλ). Δεν αναφέρονται βέβαια μόνο τα αποτελέσματα, αλλά γίνονται και σχόλια για τον τρόπο, που ψήφισαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς, το πώς ερμηνεύτηκε η στάση τους στις εκλογές και άλλα πολλά και ενδιαφέροντα. Βρισκόμαστε ακόμη σε εποχή, που μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης η Εβραϊκή Κοινότητα είναι η μεγαλύτερη πληθυσμιακά.
  • Το 6ο κεφάλαιο αναφέρεται στις καταστροφικές εκλογές (όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια) της 1ης Νοεμβρίου του 1920. Και εδώ υπάρχει συμμετοχή των Εβραίων Θεσσαλονικέων, ενώ παράγοντες, που επηρέασαν τις εκλογές ήταν η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, η Μικρασιατική Εκστρατεία, ενώ για πρώτη φορά έκανε την εμφάνισή του το ΣΕΚΕ (από αυτό προήλθε το ΚΚΕ). Πρόκειται για τις εκλογές μετά τις οποίες ο αντισημιτισμός άρχισε να φουντώνει επικίνδυνα στην πόλη μας, καθώς θεωρήθηκε από τους βενιζελικούς ότι οι Εβραίοι έκριναν το αποτέλεσμα της Θεσσαλονίκης. Και εδώ υπάρχει ανάλυση των αποτελεσμάτων από τον συγγραφέα.
  • Το 7ο κεφάλαιο μιλάει για τον νόμο των χωριστών εκλογικών συλλόγων. Πρόκειται για μία κίνηση, που είχε σκοπό να περιθωριοποιήσει την Εβραϊκή Κοινότητα. Κίνηση βαθιά αντιδημοκρατική, φτιασιδωμένη με το επιχείρημα ότι ήταν εγγυημένη η εκπροσώπηση των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη Βουλή. Το σύστημα των ξεχωριστών καταλόγων διατηρήθηκε έως τις εκλογές του 1934 για τη Γερουσία.
  • Το 8ο κεφάλαιο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς μιλάει για μία άγνωστη ιστορική πλευρά, την ίδρυση της Εβραϊκής Πολιτικής Ένωσης, ενός κόμματος δηλαδή, που είχαν σχηματίσει οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς. Το κόμμα αυτό πήρε μέρος στις εκλογές του 1926 και εξέλεξε και δύο βουλευτές. Από αυτές τις εκλογές και έπειτα η Εβραϊκή Κοινότητα θα αποτελεί μια μειοψηφία στην πόλη, που για περίπου 450 χρόνια ήταν το κυρίαρχο στοιχείο.
  • Το 9ο κεφάλαιο μιλάει για τις βουλευτικές εκλογές του 1928 και τις εκλογές για τη Γερουσία του 1929. Το κλίμα της περιόδου χαρακτηρίστηκε από έξαρση του αντισημιτισμού, που πλέον δεν ήταν απλά μια αντίληψη του περιθωρίου, αλλά είχε βάσεις στο πανίσχυρο τότε Κόμμα Φιλελευθέρων, ενώ φορέας του μίσους κατά των Εβραίων Θεσσαλονικέων ήταν η γνωστή μας ΕΕΕ. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν ο εμπρησμός του συνοικισμού Κάμπελ το 1931.
  • Το 10ο και τελευταίο κεφάλαιο αναφέρεται στις εκλογές, που συνέβησαν τη δεκαετία του ’30 και ήταν αρκετές, λόγω της πολιτικής αστάθειας.

Στον επίλογό του ο Δώδος αναφέρεται σε συμπεράσματα της μελέτης του, ενώ αναφέρει και κάποια ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με τη μοίρα κάποιων από τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, που εξελέγησαν βουλευτές του Ελληνικού Κράτους, αλλά αυτό δεν μπόρεσε να τους σώσει από τα κρεματόρια ή τις εκτελέσεις.

Το βιβλίο έχει αρκετά στατιστικά στοιχεία και ίσως κουράσει κάπως τον μέσο αναγνώστη, αλλά με προσεκτική ανάγνωση θα μάθει αρκετά πράγματα για την εκλογική ιστορία της χώρας, αλλά κυρίως της Θεσσαλονίκης και πιο συγκεκριμένα της πολιτικής δράσης των Εβραίων Θεσσαλονικέων στην πολιτική σκηνή. Εμπεριέχονται πληροφορίες σημαντικές, που δύσκολα βρίσκουμε σε άλλα κείμενα, για αυτό και το βιβλίο αποτελεί βιβλιογραφική πηγή πολλών άλλων έργων. Εξειδικευμένο μεν το θέμα, αλλά σημαντικό για την κατανόηση μιας ολόκληρης εποχής.

1 σχόλιο

Filed under ΔΩΔΟΣ, Δημοσθένης, Συγγραφείς

Βρέφη και μικρά παιδιά της Θεσσαλονίκης, που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα

Σάρωση_20170321

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα χαμένα παιδιά της Θεσσαλονίκης – Τόμος Α’: Τα παιδιά που δεν έβαλαν το άστρο

Συγγραφέας: Στέλλα Σαλέμ

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2317-9

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στα πολλά και ενδιαφέροντα βιβλία, που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία χρόνια σχετικά με το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, προστίθεται και το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης. Και ενώ όλα αυτά τα έργα και οι μελέτες φέρουν μια τραγικότητα, λόγω της βαρβαρότητας του γεγονότος, που εξετάζουν, οφείλω να ομολογήσω ότι το βιβλίο αυτό με συγκίνησε και με πόνεσε κάπως παραπάνω σε σύγκριση με τα υπόλοιπα, καθώς αναφέρεται στο χαμό των Εβραίων παιδιών της πόλης μας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία και ένα παράρτημα. Στο τέλος αρκετών σελίδων υπάρχουν αναφορές και σημειώσεις. Το βιβλίο κυκλοφόρησε με τη συνεργασία του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης και το προλογίζουν ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης και η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού κ. Έλλη Χρυσίδου. Υπάρχει επίσης και ένα σύντομο κείμενο της συγγραφέως στον πρόλογο.

Πριν το κύριο κομμάτι του βιβλίου, υπάρχει μια ιστορική αναδρομή της παρουσίας των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη, καθώς και ένα πολύ σύντομο χρονικό της περιόδου της Γερμανικής Κατοχής και των μέτρων, που πάρθηκαν σε αυτήν την περίοδο ενάντια στους Εβραίους συμπολίτες μας.

Όπως είπα και νωρίτερα, το βιβλίο αυτό μου προκάλεσε έναν ιδιαίτερο πόνο καθώς το διάβαζα, καθώς πρόκειται για μία έρευνα πάνω στο χαμό των Εβραιοπαίδων στα στρατόπεδα εξόντωσης. Οφείλω να ξεκαθαρίσω εδώ ότι ο χαμός κάθε Εβραίου Θεσσαλονικέα κατά το Ολοκαύτωμα είναι τραγικό γεγονός και δεν τίθεται θέμα σύγκρισης αν η ζωή ενός ηλικιωμένου είναι περισσότερο ή λιγότερο σημαντική από τη ζωή ενός παιδιού, αλλά όπως και να το κάνουμε ο χαμός παιδιών στα κρεματόρια, που δεν είχαν κλείσει κάποια από αυτά ούτε έναν χρόνο ζωής είναι ένα γεγονός, που εμπεριέχει μεγαλύτερη τραγικότητα.

Η Σαλέμ έκανε μία έρευνα, που ξεκίνησε πριν από 3 χρόνια. Στο χρονικό διάστημα αυτό μελέτησε τα αρχεία του Ληξιαρχείου του Δήμου Θεσσαλονίκης για να βρει στοιχεία σχετικά με τις γεννήσεις παιδιών από το 1926 έως το 1943. Στη συνέχεια συνέκριναν τα στοιχεία αυτά με άλλες βάσεις δεδομένων τόσο στην Ελλάδα (Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης), όσο και στο εξωτερικό (Αρχείο Yad Vashem, Αρχείο International Tracing Services, Μουσείο Ολοκαυτώματος Ιεροσολύμων) ώστε να βρει τη μοίρα αυτών των παιδιών, πόσα επέζησαν και πόσα όχι. Από τα στοιχεία, που μάζεψε η συγγραφέας έχει βγάλει και συμπεράσματα σχετικά με τις γειτονιές, που ζούσαν αυτά τα παιδιά καθώς και για τα επαγγέλματα των πατέρων τους. Ναι μεν σημαντικά και ενδιαφέροντα και αυτά, αλλά επισκιάζονται από το κύριο θέμα της μελέτης.

Το κύριο θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 5 ενότητες:

  • Η πρώτη ενότητα αναφέρει στοιχεία σχετικά με την καταγραφή των γεννήσεων από τα αρχεία του Ληξιαρχείου. Και αν σήμερα με τη μηχανογράφηση κάτι τέτοιο ακούγεται σχετικά απλό, για αρχεία χειρόγραφα της περιόδου του Μεσοπολέμου και της Κατοχής κάτι τέτοιο ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Ανορθογραφίες, έλλειψη στοιχείων, ταυτοποίηση και συγκέντρωση των σωστών ατόμων στις σωστές οικογένειες αποτέλεσαν τα βασικά εμπόδια. Στον βιβλίο αυτό η Σαλέμ μιλάει για τις γεννήσεις μόνο των παιδιών, που γεννήθηκαν από το 1937 έως και το 1943. Υπάρχουν μεν κάποια στοιχεία και για νωρίτερα, αλλά το βάρος σε αυτό το βιβλίο έπεσε στα παιδιά προσχολικής ηλικίας, αυτά, που ήταν δηλαδή το 1943 κάτω των 5 ετών, οπότε σύμφωνα με τις Γερμανικές οδηγίες δεν ήταν υποχρεωμένα να φοράνε το κίτρινο αστέρι (εξ ου και ο υπότιτλος του έργου).
  • Η δεύτερη ενότητα αναφέρει τη σύγκριση των στοιχείων του Ληξιαρχείου με αρχεία άλλων φορέων, εξίσου δύσκολη μελέτη, η οποία όμως ήταν απαραίτητη για να δούμε τι απέγιναν τα παιδιά, που είχαν γεννηθεί στην προς μελέτη περίοδο.
  • Η τρίτη ενότητα αναφέρει τη μέθοδο, που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του αρχείου των ονομάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Σαλέμ αναφέρει πως η έρευνα είναι ανοιχτή, οπότε στο μέλλον σε κάποια επανέκδοση του έργου θα μπορέσουν να συμπληρωθούν στοιχεία, που δεν τα γνωρίζαμε μέχρι τώρα ή να γίνουν διορθώσεις.
  • Η τέταρτη ενότητα μιλάει για τα παιδιά, που επιβίωσαν, που σώθηκαν από το Ολοκαύτωμα. Αυτά χωρίστηκαν σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη αναφέρει παιδιά, που εκτοπίστηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα και επέζησαν. Μόλις 11 παιδιά στο σύνολο σώθηκαν από αυτά και όλα είχαν εκτοπιστεί στο στρατόπεδο Μπέργκεν Μπέλσεν. Ούτε ένα παιδί προσχολικής ηλικίας, που μεταφέρθηκε στο Άουσβιτς δεν σώθηκε. Από όλες τις περιπτώσεις σημειώνω εδώ αυτήν της Μύριαμ Σαπόρτα, η οποία γεννήθηκε στις 25 Ιουλίου 1943, 3 ημερών εκτοπίστηκε στο γκέτο του Χιρς, 8 ημερών μεταφέρθηκε στο Μπέργκεν Μπέλσεν, 7 μηνών μεταφέρθηκε στην Ισπανία σε άλλο στρατόπεδο και 14 μηνών έφτασε στην Παλαιστίνη. Όπως λέει και η συγγραφέας, «Τον πρώτο χρόνο της ζωής της άλλαξε 3 ηπείρους: Ευρώπη-Αφρική-Ασία». Η δεύτερη αναφέρει παιδιά, που διέφυγαν τον εκτοπισμό (κρυμμένα κάπου) και μετά το τέλος του πολέμου έμειναν στην Ελλάδα. Η τρίτη κατηγορία αναφέρει παιδιά, που γεννήθηκαν στη Θεσσαλονίκη και τα οποία πριν ή μετά την Κατοχή βρέθηκαν στην Παλαιστίνη. Συνολικά δεν αναφέρονται ούτε 100 περιπτώσεις παιδιών, που επέζησαν…
  • Η πέμπτη ενότητα είναι δυστυχώς η μεγαλύτερη. Μιλάει για τα παιδιά των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που γεννήθηκαν από το 1937 έως το 1943 και τα οποία χάθηκαν στα Ναζιστικά στρατόπεδα. Μιλάμε για παιδάκια προσχολικής ηλικίας, τα ονόματα των οποίων γέμισαν 100 σελίδες βιβλίου.

Η σημασία ενός τέτοιου έργου είναι πολύ μεγάλη. Πολλοί ξέρουμε φαντάζομαι για τους περίπου 50000 Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης, με αποτέλεσμα να σβήσει η Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας. Η Σαλέμ δεν μένει στα νούμερα και στις στατιστικές, αλλά δίνει σε αυτά όνομα, επίθετο, ημερομηνία γέννησης, όνομα πατρός και μητρός, επάγγελμα του πατέρα. Δεν μιλάμε εδώ για ψυχρούς αριθμούς, αλλά για πρόσωπα, που γεννήθηκαν σε αυτήν εδώ την πόλη και δεν τους δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσουν τον τόπο, που γεννήθηκαν. Για το αντικείμενο του βιβλίου δε, μιλάμε για μικρά παιδιά, που ούτε καν σχολείο είχανε πάει, που πολλά βύζαιναν τις μάνες τους και εξαιτίας μιας παράλογης ιδεολογίας, που δυστυχώς σήμερα αναβιώνει, θεωρήθηκαν εχθροί και τα πέταξαν στους θαλάμους των αερίων και τα κρεματόρια.

Βρήκα το βιβλίο της Σαλέμ εξαιρετικό. Πρόκειται για μία πρωτογενή έρευνα, που φανερώνει μία από τις πιο σκοτεινές πλευρές του Ολοκαυτώματος. Χιλιάδες συμπολίτες μας από νεογέννητα έως παιδιά 5 ή 6 ετών χάθηκαν και η συγγραφέας βρήκε τα στοιχεία τους και τα δικαίωσε. Το μικρότερο σε ηλικία βρέφος, που έσβησε στο Άουσβιτς ήταν, αν έχω ψάξει σωστά, ο Ίνο Μπενβενίστε, του Μάρκου και της Νέλλης, που γεννήθηκε στις 3 Μαΐου του 1943. Συμπτωματικά με αυτό το παιδί θα είχα γενέθλια την ίδια μέρα, αν το άφηναν να ζήσει και να μεγαλώσει. Ποτέ ξανά.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΛΕΜ, Στέλλα