Tag Archives: Εβραίοι

Η φωνή των αφανών μαρτύρων της Ιστορίας

img041

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Λούνα

Συγγραφέας: Ρίκα Μπενβενίστε

Έκδοση: Πόλις (2017)

ISBN: 978-960-435-586-0

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα ιστορικά γεγονότα, αν και συνήθως αποτελούν αποφάσεις μιας μειοψηφίας, μπορούν να επηρεάσουν τις ζωές εκατομμύρια ανθρώπων. Οι περισσότεροι από αυτούς μπορεί να μην αναφερθούν ποτέ σε κάποιο σύγγραμμα ή σε μια μελέτη και η παρουσία τους αποδεικνύεται σε ξεχασμένα κρατικά αρχεία, που μπορεί ποτέ κανείς να μην κάτσει να διαβάσει. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει για επίκεντρο μία γυναίκα από τους «αφανείς», όπως τους χαρακτηρίζει η συγγραφέας, και μελετά την ιστορία μιας πόλης και ενός μέρους της (της Θεσσαλονίκης και των Εβραίων Θεσσαλονικέων) μέσα από το βίο της γυναίκας αυτής. Της Λούνα Ασσαέλ Γκατένιο.

Η έκδοση είναι άριστη, όπως όλες οι εκδόσεις, που έχω δει από τον οίκο Πόλις. Στο εξώφυλλο μια φωτογραφία του Christian Boltanski. Ευανάγνωστο κείμενο, σωστή ταξινόμηση υλικού, κάποιες λίγες φωτογραφίες, που συνοδεύουν το κείμενο. Στο τέλος υπάρχει ένα χρονικό, που ακολουθεί ιστορικά γεγονότα στη Θεσσαλονίκη και στον κόσμο παράλληλα με τη ζωή της Λούνα και οι σημειώσεις του κειμένου, που παίζουν και το ρόλο της βιβλιογραφίας.

Τη συγγραφέα την γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το εξαιρετικό της βιβλίο «Αυτοί που επέζησαν«, το οποίο τιμήθηκε και με κρατικό βραβείο. Αλλά και τη Λούνα την είχαμε δει στη Vivlioniki, στο βιβλίο των Κούνιο-Αμαρίλιο και Ναρ με τις προφορικές μαρτυρίες επιζώντων του Ολοκαυτώματος.

Από τα κεφάλαια του βιβλίου, τα δύο πρώτα τα θεωρώ πρόλογο του βιβλίου («Αφανείς» και «Luna, sos tu?»), ενώ το τελευταίο το θεωρώ επίλογο («Yorando entre mozotros»). Τα υπόλοιπα έχουν για τίτλο τόπους, από τους οποίους πέρασε η Λούνα, τόπους όπου γράφτηκε ιστορία και η Λούνα ήταν εκεί για να την παρακολουθεί, να συμμετέχει σε αυτήν και να είναι μέρος της, αλλά να χάνεται στην ανωνυμία της μάζας, ίσως επειδή ήταν γυναίκα αμόρφωτη και φτωχή.

  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Συνοικισμοί 151, Ρεζή Βαρδάρ, Βαρώνου Χιρς» μιλάει για τη ζωή της Λούνα πριν τον εκτοπισμό του 1943. Οι τοποθεσίες αυτές ήταν γειτονιές της πόλης με Εβραϊκό κυρίως πληθυσμό και η συντριπτική πλειοψηφία των Θεσσαλονικέων σήμερα δεν πρέπει να γνωρίζει πού βρίσκονταν. Η Λούνα γεννιέται στον 151 (το πότε είναι άγνωστο, αφού άλλα λένε τα επίσημα στοιχεία και άλλα η ίδια η Λούνα), μετακομίζει με τον άντρα της στο Ρεζή Βαρδάρ και λίγο πριν βρεθεί στα τρένα για το Άουσβιτς κλείνεται στου Βαρώνου Χιρς μαζί με χιλιάδες άλλους συμπολίτες μας. Η Μπενβενίστε χρησιμοποιεί για αφορμή τις αναφορές αυτές στη ζωή της Λούνα για να περιγράψει τη ζωή, τη δομή και τα χαρακτηριστικά της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας προπολεμικά, από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στον Μεσοπόλεμο και έως το 1943, όταν και έγινε το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για πολλά και ενδιαφέροντα γεγονότα, που συγκλόνισαν την πόλη μας (όπως η Μεγάλη Πυρκαγιά, ο εμπρησμός του Κάμπελ κα), σε μια αφήγηση, που μπορεί μεν να έχει πολλά νούμερα και στατιστικά, αλλά σε γενικές γραμμές είναι εύκολη. Η Μπενβενίστε κάνει λάθος όταν γράφει πως το Κάμπελ βρισκόταν μεταξύ της οδού Παπαναστασίου και του 151, το Κάμπελ βρισκόταν κοντά στην περιοχή, που σήμερα αποκαλούμε Βότση.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Άουσβιτς, 40077» ακολουθεί τη Λούνα στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς. Η Λούνα φεύγει με την πέμπτη αποστολή, στις 27 Μαρτίου του 1943 μαζί με το σύζυγό της. Το 40077 είναι το νούμερο, που της δίνουν στο στρατόπεδο και θα την ακολουθεί για μια ζωή, όχι μόνο στη μνήμη της, αλλά και στο χέρι της. Στο Άουσβιτς θα είναι μία από τις Ελληνίδες, που θα γίνουν πειραματόζωα και θα μείνουν για καιρό στο Μπλοκ 10, γνωστό σήμερα ως τόπο πειραμάτων, που έκαναν οι Γερμανοί σε γυναίκες. Η Μπενβενίστε εδώ ας παρουσιάζει πολλά στοιχεία για αυτό το Μπλοκ και τον τρόπο λειτουργίας του.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Μπέργκεν-Μπέλσεν» μιλάει για τη ζωή της Λούνα στο στρατόπεδο αυτό, όταν οι Γερμανοί άδειασαν το Άουσβιτς στις αρχές του 1945. Εκεί η Λούνα θα μείνει έως τις 15 Απριλίου του 1945, όταν και Βρετανικές δυνάμεις θα απελευθερώσουν τους κρατούμενους.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Συγγρού 37» μας μεταφέρει στο χώρο της σημερινής Συναγωγής Μοναστηριωτών, όπου εγκαταστάθηκαν πολλοί Εβραίοι Θεσσαλονικείς επιζώντες των στρατοπέδων εξόντωσης, οι οποίοι είναι σε άθλια κατάσταση, χωρίς περιουσία, χωρίς δικούς τους ανθρώπους, με έντονες ακόμη τις αναμνήσεις από τα στρατόπεδα. Προσωπικά βρήκα το κεφάλαιο αυτό το πιο ενδιαφέρον. Η Μπενβενίστε μιλάει εδώ για τις πρώτες προσπάθειες για αποκατάσταση αυτού του πλήθους, μέσα σε ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες για την Ελλάδα και την Ισραηλίτικη Κοινότητα της πόλης μας. Γενικά οι περισσότερες μελέτες έχουν επικεντρωθεί γύρω από το Ολοκαύτωμα και λίγα πράγματα έχουν γραφτεί (τουλάχιστον λίγα έχω βρει εγώ) σχετικά με το μετά του Ολοκαυτώματος. Η Λούνα θα μείνει για λίγο μόνο χρονικό διάστημα εκεί.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Παρασκευοπούλου 3: Υπνωτήριο Αλλατίνι» μας μεταφέρει στους χώρους του παλιού ορφανοτροφείου Αλλατίνι, το οποίο υπάρχει ακόμη ως κτίριο, δυστυχώς εγκαταλελειμμένο. Εδώ η Λούνα θα μείνει έως τα τέλη της δεκαετίας του ’60, μαζί με άλλους Εβραίους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι δεν είχαν κάπου να μείνουν ή δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να βρουν άλλη στέγη. Μιλάμε για μία περίοδο περίπου 15 χρόνων, όπου παρατηρείται σταδιακά μια βελτίωση των συνθηκών ζωής και της οικονομικής κατάστασης των Εβραίων Θεσσαλονικέων, με τη στήριξη τόσο διεθνών οργανισμών, όσο και της Κοινότητας. Και σε αυτό το κεφάλαιο η Μπενβενίστε μας λέει πάρα πολλά πράγματα για την αποκατάσταση των Εβραίων συμπολιτών μας, μέσα από δυσκολίες υλικής και ψυχολογικής φύσεως. Είναι η περίοδος, που πολλοί αποφασίζουν να μεταναστεύσουν σε άλλους τόπους (κυρίως ΗΠΑ και Ισραήλ), καθώς νιώθουν να έχουν κοπεί όλοι οι δεσμοί, που τους κρατούσαν με την πόλη μας.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Οδός Σπάρτης 49 και οδός Σαρανταπόρου 19» αναφέρεται σε δύο πολυκατοικίες, στις οποίες έμεινε η Λούνα μετά, που έφυγε από το «υπνωτήριο» Αλλατίνι. Στην πόλη υπάρχει η αντιπαροχή, η ανάπτυξη, οι πολυκατοικίες, η οικονομική κατάσταση βελτιώνεται και η Λούνα μπορεί να πληρώνει ένα μικρό ενοίκιο και να ζει πλέον σε ένα δικό της χώρο. Για να γίνει αυτό πρέπει να περάσουν 25 ολόκληρα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου. Η Μπενβενίστε εδώ περιγράφει τις διάφορες ενέργειες της Κοινότητας για αποκατάσταση των μελών της και τις προσπάθειες των Εβραίων Θεσσαλονικέων να ενταχτούν κι αυτοί σε ένα φυσιολογικό τρόπο ζωής, όσο μπορεί κάτι τέτοιο να είναι εφικτό, κουβαλώντας τις μνήμες του πολέμου ακόμη.
  • Το κεφάλαιο με τίτλο «Κίμωνος Βόγα 83: Γηροκομείο Σαούλ Μοδιάνο» μας μεταφέρει χρονικά στο 1982, όταν και η Λούνα έρχεται να μείνει εκεί. Σε έναν χώρο με άτομα, που έχοντας παράλληλες πορείες στη ζωή τους, μπορεί ο ένας να καταλάβει τον άλλον και τα όσα πέρασαν. Η φροντίδα, που θα έχουν αυτοί οι ηλικιωμένοι θα τους βοηθήσει στα δύσκολα χρόνια των γηρατειών.
  • Το τελευταίο κεφάλαιο έχει τίτλο «Σταυρούπολη: Το (νέο) Εβραϊκό Νεκροταφείο», ο τόπος, που θα φιλοξενήσει τη Λούνα μετά το 1998. Συγκινητική η φωτογραφία με τον τάφο της, που υπάρχει στο βιβλίο. Στα 90 περίπου χρόνια της η Λούνα έζησε μοναδικές στιγμές για την πόλη, μεγάλες τραγωδίες, αλλά κατάφερε να σταθεί στα πόδια της και να φτιάξει κάτι, το οποίο μπορεί να μην έμεινε στην Ιστορία, καθώς η τελευταία φύλαγε για τη Λούνα το ρόλο του θεατή. Η Μπενβενίστε εδώ μιλάει για το νεκροταφείο των Εβραίων Θεσσαλονικέων, το οποίο μετά από πολλούς αιώνες καταστράφηκε σε λίγους μήνες κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής.

Η συγγραφέας γνώριζε προσωπικά τη Λούνα. Πηγές της είναι οι προσωπικές μαρτυρίες της Λούνα, βιβλιογραφία ελληνική και ξένη και έρευνα σε αρχεία διαφόρων φορέων. Προσωπικά το κομμάτι, που μιλάει για τα όσα έγιναν μετά το τέλος του πολέμου μου φάνηκε και το πιο ενδιαφέρον, καθώς λίγα πράγματα γνωρίζουμε για το πώς έζησαν μεταπολεμικά οι επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Ο αναγνώστης θα διαβάσει επίσης πολλά πράγματα για τον Εβραϊσμό της πόλης μας προπολεμικά, αλλά και για το Ολοκαύτωμα. Αν θέλει να εμβαθύνει, η βιβλιογραφία, που παρατίθεται θα τον βοηθήσει σε μεγάλο βαθμό.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Τόσο η δομή του, όσο και η γλώσσα και το υλικό του. Η Λούνα δεν έγραψε ιστορία, αλλά την έζησε ως πρωταγωνίστρια, ανώνυμη όπως εκατομμύρια άλλοι. Η Μπενβενίστε δίνει φωνή σε μια γυναίκα και την τοποθετεί στο ιστορικό πλαίσιο, όχι ως ένα στατιστικό νούμερο, αλλά ως έναν άνθρωπο με όνομα και επώνυμο, με ένα νούμερο στο βραχίονά της και πολλές εμπειρίες στο νου της. Η Λούνα είναι ο εκπρόσωπος όλων αυτών των ανθρώπων, που η Ιστορία αδικεί για διάφορους λόγους και δεν τους υπολογίζει. Η Λούνα γίνεται το μέσο για να μελετήσουμε το παρελθόν του τόπου μας για ένα διάστημα ενός αιώνα περίπου. Από τα βιβλία, που πιστεύω έχουν πολλά να πούνε και αξίζει να διαβαστούν και να συζητηθούν.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΕΝΒΕΝΙΣΤΕ, Ρίκα, Συγγραφείς

Ένα θεατρικό έργο για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης, τον έρωτα και τη μνήμη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Δεν σε ξέχασα ποτέ

Συγγραφέας: Λέων Ναρ

Έκδοση: Ευρασία (2017)

ISBN: 978-618-5027-73-5

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης έχουν γραφτεί τα τελευταία ειδικά χρόνια πολλές μελέτες, αλλά και λογοτεχνικά κείμενα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα θεατρικό έργο, το οποίο διαδραματίζεται γύρω από το χαμό της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης και ακουμπά κάποια θέματα, που προέκυψαν μετά από αυτόν.

Η έκδοση είναι λιτή και όμορφη. Ωραίο εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες σημειώσεις για την προέλευση και τη μετάφραση των τραγουδιών της παράστασης, τα οποία ο αναγνώστης θα τα βρει στο CD, που συνοδεύει το κείμενο. Το βιβλίο προλογίζουν ο συγγραφέας και οι μουσικοί της παράστασης. Πρόκειται για έργο σε δύο πράξεις.

Η παράσταση ανέβηκε για πρώτη φορά από το ΚΘΒΕ στις 31 Μαρτίου του 2017 στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης (Αίθουσα «Αιμίλιος Ριάδης») σε σκηνοθεσία του Μιχάλη Σιώνα, ενώ τους πρωταγωνιστικούς ρόλους είχαν ο Γιάννης Χαρίσης και η Σοφία Καλεμκερίδου.

Τον συγγραφέα στη Vivlioniki τον γνωρίσαμε μέσα από τρία έργα (μπορείτε να τα δείτε εδώ, εδώ κι εδώ). Στο βιβλίο αυτό όμως αφήνει στην άκρη το ρόλο του μελετητή και ερευνητή και αποκτά αυτόν του θεατρικού συγγραφέα.

Αν εξαιρέσουμε μια σκηνή, όπου συμμετέχουν στο έργο και κάποιοι από τους μουσικούς της παράστασης, το έργο έχει κύριους πρωταγωνιστές τον Ιντό και τη Ζάνα. Ο Ιντό ζει στην Αμερική και είναι ένας πετυχημένος ιδιοκτήτης κινηματογραφικής εταιρείας. Σεφαραδίτικης καταγωγής με τη γιαγιά του να είναι Σαλονικιά, ο Ιντό λαμβάνει ένα email το οποίο τον καλεί σε μια οικογενειακή μάζωξη στη Θεσσαλονίκη, την πόλη καταγωγής του. Με αφορμή την συγκέντρωση αυτή θα βρεθεί με τη γιαγιά του Ζάνα στην πόλη μας. Με τη βοήθεια των μνημών της γιαγιάς του, ο Ιντό θα μάθει πράγματα για το προσωπικό παρελθόν της Ζάνας, για τον μεγάλο της έρωτα, που έμεινε μόνο στις καρδιές των προσώπων (της Ζάνας και του Γκάμπη), για την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας, τα τραγούδια της, αλλά και το χαμό της.

Την παράσταση συνοδεύουν, όπως είπαμε και πριν, 9 τραγούδια, εκ των οποίων πολλοί νομίζω γνωρίζουν το 1ο (Primavera en Salonico) από τη φωνή της Σαβίνας Γιαννάτου, ενώ όλοι γνωρίζουν το 5ο (Missirlu). Τα υπόλοιπα ακόμη και αν δεν είναι γνωστά στον αναγνώστη σίγουρα θα του θυμίσουν ήχους από παλιά Σμυρνέικα τραγούδια, καθώς το ανατολίτικο χρώμα σε αυτά είναι ιδιαίτερα έντονο. Όπως είχε δείξει και ο Αριστομένης Καλυβιώτης στο βιβλίο του για τη μουσική στη Θεσσαλονίκη πριν το 1912, τα Ελληνικά, Σεφαραδίτικα και Τουρκικά τραγούδια είχαν πάρα πολλές ομοιότητες στην μουσική.

Τι είναι αυτό όμως, που η Ζάνα δεν ξέχασε ποτέ; Κυρίως είναι ο μεγάλος της έρωτας, ο Γκάμπη, αλλά παράλληλα η Ζάνα δεν ξέχασε την πόλη μας, τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, τον χαμό τους και όσα έζησαν οι επιζώντες μεταπολεμικά.

Το βιβλίο μου άρεσε, αν και τα θεατρικά έργα αναδεικνύονται πάνω στη σκηνή και όχι στις σελίδες των βιβλίων. Η υπόθεση και ο τρόπος, που ο Ναρ προσεγγίζει το θέμα του έχουν ενδιαφέρον. Δεν ξέρω πριν 30 χρόνια αν θα μπορούσε να ανέβει ένα θεατρικό έργο με θέμα το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης, το γεγονός ότι γράφτηκε και παίχτηκε στις μέρες μας, εμένα με κάνει αισιόδοξο. Και για τα τραγούδια μόνο του CD του βιβλίου αξίζει να αποκτήσετε το έργο αυτό και φυσικά αν παιχτεί ξανά σε κάποιο θέατρο νομίζω ότι αξίζει να το δείτε και στη σκηνή.

 

2 Σχόλια

Filed under ΝΑΡ, Λέων, Συγγραφείς

Ένα «ψυχογραφικό» μυθιστόρημα για την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου

img025

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το χρονικό μιας συνείδησης

Συγγραφέας: Γιάννης Γαλανός

Έκδοση: Μπουκουμάνης (1979)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ακόμη βιβλίο, το οποίο διαδραματίζεται στις μέρες τις Κατοχικές, αλλά και τις πρώτες μετεμφυλιακές, είναι το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή, φέροντας την αισθητική της δεκαετίας του 1970. Η έκδοση, που έχω εγώ είναι του 1979, το βιβλίο πιο εύκολα θα το βρείτε με διαφορετικό σχήμα και από τον εκδοτικό οίκο «Καλύτερη Ζωή» στην τιμή περίπου των €11.  Συμπαθητική έκδοση, αυτή, που έχω εγώ, το χάρτινο εξώφυλλο είναι ντυμένο με πλαστικοποιημένη κουβερτούρα.

Το βιβλίο έχει υπότιτλο «μυθιστορηματική ψυχογραφία» και από ό,τι κατάλαβα πρόκειται για ένα έργο, που συνδυάζει το μυθιστόρημα με την ψυχολογική ανάλυση. Δεν γνωρίζω ποιο από τα δύο είχε για προτεραιότητα ο συγγραφέας, αλλά στη ροή του κειμένου υπάρχει νομίζω εμφανής διαχωρισμός μεταξύ αυτών των δύο, καθώς το πρώτο μέρος είναι πολύ πιο κοντά στη λογοτεχνική πεζογραφία, ενώ το κομμάτι προς το τέλος του βιβλίου προσεγγίζει περισσότερο τον κλάδο της ψυχολογίας.

Ο Γαλανός έζησε στη Θεσσαλονίκη την περίοδο της Κατοχής, συμμετείχε στην αντίσταση και εξορίστηκε στη συνέχεια. Δεν γνωρίζω το κατά πόσο το βιβλίο έχει αυτοβιογραφικά στοιχεία, αλλά δεν γίνεται να μην υπάρχουν τουλάχιστον κάποιες τέτοιες αναφορές. Ο ήρωας επίσης του βιβλίου έχει περίπου την ίδια ηλικία με αυτήν του συγγραφέα κατά την περίοδο της Κατοχής.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου ο Άρης, ένα παιδί στα 15 του περίπου όταν οι Γερμανοί εισέρχονται στη Θεσσαλονίκη. Μέσα στην εφηβεία του θα γνωρίσει την πείνα, τις δυσκολίες, την αντίσταση και πολλά από τα δεινά, που βρήκαν την πόλη μας εκείνη την περίοδο. Θα βιώσει την απελευθέρωση και τις ελπίδες για ένα καλύτερο αύριο, όπως και τις πρώτες μεταπολεμικές ημέρες, με τη διάψευση των προσδοκιών, την εξορία, τον εμφύλιο, για να φτάσει έως τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950, όταν θα έχουν περάσει τα δεινά και θα αναπροσαρμόζει τη ζωή του. Αν και υπάρχουν και άλλοι πρωταγωνιστές, η υπόθεση κυλάει γύρω από τον Άρη, ο οποίος αποτελεί και το αντικείμενο της ψυχογραφικής ανάλυσης των πράξεών του από τον συγγραφέα.

Αν και υπάρχει διαχωρισμός κεφαλαίων στο βιβλίο, εγώ χώρισα το έργο σε δύο κομμάτια:

  • Το πρώτο έχει να κάνει με τις ημέρες, που ο Άρης βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, δηλαδή από τον Απρίλιο του 1941 έως τον Αύγουστο του 1946. Εδώ υπάρχει η περιγραφή πολλών γεγονότων σχετικά με το παρελθόν της πόλης μας. Αξίζει να σημειωθεί η περιγραφή, που κάνει στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων, η οποία αν και εμφανίζει κάποια μυθιστορικά στοιχεία, εν τούτοις είναι σημαντική ως μια από τις σπάνιες λογοτεχνικές αναφορές εκείνη την περίοδο. Επίσης περιγράφει μια αντιστασιακή πρακτική ενημέρωσης των πολιτών στο χώρο εργασίας τους, καθώς και η προσπάθεια, που έκανε πολύς κόσμος, ο οποίος ταξίδευε στην επαρχία για να βρει φαγητό, ανταλλάσσοντας διάφορα είδη για ένα σακί αλεύρι ή καλαμπόκι. Πολύ μικρό το κομμάτι για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας, αλλά με το δικό του ενδιαφέρον κι αυτό. Η Θεσσαλονίκη σε αυτό το μέρος είναι παρούσα με αναφορές σε δρόμους, γειτονιές και τοπογραφικά στοιχεία.
  • Το δεύτερο έχει να κάνει με τις ημέρες στην εξορία και τη θητεία του Άρη στο στρατό προς τα τέλη του Εμφυλίου, αλλά και την επιστροφή του στη Θεσσαλονίκη. Ο πρωταγωνιστής μας υπέγραψε δήλωση αποκηρύξεως, ενώ εξορίστηκε σε δύο νησιά, το ένα είναι η Μακρόνησος, για το άλλο δεν γνωρίζω ποιο μπορεί να είναι. Μπορεί ο Γαλανός επίσης να υπέγραψε στην πραγματικότητα τη δήλωση και να θέλησε να απολογηθεί μέσα από το έργο του, έχοντας ίσως τύψεις ή απλά ήθελε να δικαιολογήσει τη στάση του, αν όντως υπέγραψε.

Προσωπικά το κομμάτι με την ψυχολογική ανάλυση δεν με συγκλόνισε, ίσως γιατί τα ενδιαφέροντά μου δεν είναι σε αυτόν τον τομέα. Χωρίς να είναι ένα αριστούργημα πάντως, το κείμενο κυλάει ξεκούραστα και ειδικά στο κομμάτι, που μιλάει για τα όσα έζησε ο Άρης στη Θεσσαλονίκη μου φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Τα μυθιστορήματα βέβαια δεν είναι ιστορία, άσχετα αν περιέχουν ιστορικά στοιχεία. Το βιβλίο πάντως εμφανίζει ένα ενδιαφέρον και σίγουρα δεν θεωρώ το χρόνο, που ξόδεψα για να το διαβάσω, χαμένο.

Σχολιάστε

Filed under ΓΑΛΑΝΟΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Οι αναμνήσεις ενός Θεσσαλονικέα Sonderkommando από τα κολαστήρια του Μπίρκεναου

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Από την Ελλάδα στο Μπίρκεναου

Συγγραφέας: Λεών Κοέν

Έκδοση: Κυαναυγή (2017)

ISBN: 978-618-82909-4-5

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι μία ακόμη μαρτυρία επιζώντα από τα στρατόπεδα εξόντωσης των Ναζί. Πρόκειται για έναν Εβραίο Θεσσαλονικέα, ο οποίος έζησε από πρώτο χέρι τη βία και τη φρικαλεότητα του Άουσβιτς και μάλιστα από την χειρότερη θέση, αυτή του Sonderkommando.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Συμπαθητικό εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποια γράμματα του συγγραφέα προς τον γιο του. Το πρωτότυπο ήταν γραμμένο στα αγγλικά και είχε τίτλο «From Greece to Birkenau: The Crematoria Workers’ Uprising» και είχε κυκλοφορήσει το 1996 στο Τελ Αβίβ. Μετάφραση έκανε η Γαρυφαλιά Μίχα. Η Κυαναυγή είναι ένας νέος εκδοτικός οίκος και αυτό είναι το πρώτο τους βιβλίο, που παρουσιάζεται στη Vivlioniki.

Πριν την αφήγηση του Κοέν υπάρχουν δύο κείμενα, ένα του γιου του συγγραφέα, Ζαν Κοέν, ο οποίος προλογίζει την ελληνική έκδοση και ένα της κόρης του συγγραφέα, της Λίλη Έις Περαχιά, η οποία προλόγιζε την αρχική έκδοση. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Λεών Κοέν δεν είδε καμία από τις δύο εκδόσεις, καθώς πέθανε το 1989.

Ο Κοέν πριν ξεκινήσει την αφήγησή του έχει γράψει μια εισαγωγή στην οποία εξηγεί τους λόγους για τους οποίους έγραψε το βιβλίο αυτό. Πέρα από την ανάγκη να μάθει ο κόσμος τι ήταν τα στρατόπεδα εξόντωσης και να μην περάσει ποτέ η ανθρωπότητα ξανά αυτές τις στιγμές, ο Κοέν γράφει πως θέλει να μάθει ο κόσμος τα γεγονότα της εξέγερσης στο Άουσβιτς, στην οποία εξέγερση ρόλο σημαντικό είχαν παίξει οι Έλληνες Εβραίοι. Αν σκεφτεί κανείς ότι το βιβλίο κυκλοφόρησε αρχικά στα αγγλικά, ευνόητο είναι το πόσο σημαντική είναι η αφήγησή του, καθώς ο περισσότερος κόσμος πιθανότατα αγνοούσε την ύπαρξη του γεγονότος καθώς και τους υπευθύνους της εξέγερσης.

Το κυρίως μέρος της αφήγησης χωρίζεται σε δύο μέρη:

  • Στο πρώτο μέρος ο Κοέν περιγράφει τα όσα έζησε σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα μετά το τέλος του Ελληνο-Ιταλικού πολέμου. Ο Κοέν υπηρέτησε στον Ελληνικό στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής θα φύγει στην Αθήνα μαζί με τη γυναίκα του και τα πεθερικά του κι εκεί θα κρυφτεί μέχρι τη μέρα, που μετά από προδοσία θα συλληφθεί και θα σταλεί στο στρατόπεδο στο Χαϊδάρι, από όπου το 1944 τον στέλνουν, μαζί με τους Εβραίους της Αθήνας, των Ιωαννίνων και άλλων περιοχών, στο Άουσβιτς. Η αφήγηση εδώ είναι αρκετά ζωντανή και χαρακτηρίζεται σε κάποια σημεία και από χιούμορ. Αξιομνημόνευτη η ειλικρίνεια του Κοέν, αφού δεν κρύβει το γεγονός ότι ο μπατζανάκης του ήταν στην Εβραϊκή πολιτοφυλακή, που είχαν σχηματίσει οι Γερμανοί, ώστε να ελέγχεται ο Εβραϊκός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης. Μιλάει επίσης και για τους προδότες Εβραίους, οι οποίοι συνεργάστηκαν με τον κατακτητή και συνετέλεσαν στη σύλληψη πολλών Εβραίων, τόσο στη Θεσσαλονίκη, όσο κυρίως στην Αθήνα. Ξεχωριστή μνεία έχει για τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη, έναν αντάρτη, ο οποίος βρισκόταν στο Χαϊδάρι και βοήθησε όσο μπορούσε τους Εβραίους κρατούμενους. Ο Σουκατζίδης εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, ενώ είχε τη δυνατότητα να σωθεί. Υπάρχουν κάποιες ανακρίβειες στη χρονολογική σειρά κάποιων γεγονότων, που αναφέρει ο Κοέν, αλλά είναι ήσσονος σημασίας.
  • Στο δεύτερο μέρος ο Κοέν περιγράφει το ταξίδι του από την Ελλάδα προς το Άουσβιτς και τα όσα έζησε στο Μπίρκεναου ως μέλος των Sonderkommando. Είναι η τρίτη διήγηση επιζώντα αυτής της ομάδας εργατών στα στρατόπεδα εξόντωσης μετά από αυτήν του Μαρσέλ Νατζαρί και του Σολομών Βενέτσια. Τα Sonderkommando ήταν ίσως το χειρότερο «επάγγελμα», που θα μπορούσε να κάνει κάποιος στα στρατόπεδα εξόντωσης, καθώς δουλειά τους ήταν να «διεκπεραιώνουν» τον θάνατο των Εβραίων, αφού εργάζονταν στα κρεματόρια και τους φούρνους. Ο Κοέν πέρασε από πολλά πόστα, μέχρι και τον «οδοντίατρο» έκανε, αφαιρώντας χρυσές στεφάνες και γέφυρες από τα στόματα των νεκρών Εβραίων. Μεγάλο μέρος της αφήγησής του αφιερώνεται στην εξέγερση, που έγινε στα κρεματόρια και στην ανατίναξη του κρεματορίου 4 (το 3 αναφέρει ο Κοέν ότι ανατινάχτηκε, αλλά κάνει λάθος). Ένα ενδιαφέρον κομμάτι των όσων γράφει ο συγγραφέας είναι η αντιπάθεια, που έτρεφαν για τους Σεφαραδίτες οι Εβραίοι της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης. Μιλάει επίσης ο Κοέν και για την εξόντωση των Τσιγγάνων στο Άουσβιτς. Υπάρχουν κάποιες ασάφειες και κάποια λάθη, τα οποία όμως δικαιολογούνται από το γεγονός ότι ο Κοέν έγραψε το βιβλίο του σε μεγάλη ηλικία και αρκετά χρόνια μετά τα γεγονότα. Και σε αυτό το βιβλίο πάντως περιγράφονται ρεαλιστικά οι φρικαλεότητες, που συνέβησαν στα στρατόπεδα εξόντωσης. Αν και ο Κοέν πήγε μετά το Μπίρκεναου και σε άλλα στρατόπεδα, η διήγησή του σταματάει στην αναχώρησή του από το Άουσβιτς.

Ο Κοέν, όπως και άλλα μέλη των Sonderkommando, είχε τύχει της καχυποψίας των άλλων Εβραίων, καθώς όσοι δούλεψαν σε αυτό το πόστο είχε θεωρηθεί ότι συνεργάζονταν με τους Γερμανούς. Επίσης ο Κοέν έχει την άποψη ότι ο Κόρετς ήταν προδότης και ότι αυτός ευθύνονταν για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, κάτι, που συμμερίζονται και άλλοι επιζώντες Εβραίοι Θεσσαλονικείς, αλλά είναι άδικο, καθώς μπορεί ο Κόρετς να έχει ευθύνες μεν, αλλά δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία για μια τόσο βαριά κατηγορία.

Το βιβλίο το βρήκα ενδιαφέρον, όπως και κάθε μαρτυρία Εβραίου Θεσσαλονικέα, που βγήκε ζωντανός από το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης. Ειδικά επειδή πρόκειται για μαρτυρία ενός Sonderkommando, η μαρτυρία του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία όσων πέρασαν από εκεί θανατώθηκε, ώστε να μην υπάρχουν μαρτυρίες του τι γινόταν. Μετά τον πόλεμο ο Κοέν έφυγε από την Ελλάδα και πέθανε στο Ισραήλ, αισθανόταν όμως Έλληνας και ήταν περήφανος κιόλας για αυτήν την καταγωγή του. Αξίζει πιστεύω να διαβαστεί το βιβλίο αυτό.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΕΝ, Λεών, Συγγραφείς

Ένα αισθηματικό ιστορικό μυθιστόρημα για τη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και της Κατοχής

Σάρωση_20170906

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κάποτε στη Σαλονίκη

Συγγραφέας: Μεταξία Κράλλη

Έκδοση: Ψυχογιός (2016)

ISBN: 978-618-01-1671-7

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ιστορικό μυθιστόρημα είναι το θέμα της σημερινής ανάρτησης. Εμπλουτισμένο με απαγορευμένους έρωτες (δύο παρακαλώ…) μας ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και της Κατοχής για να περιγράψει μέσα από τη σχέση των δύο κύριων πρωταγωνιστών του την πολύ σημαντική περίοδο αυτή για την πόλη μας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Μου άρεσε η σύνθεση στο εξώφυλλο, έργο του Θοδωρή Πιτσιρίκου. Ευανάγνωστο κείμενο, ανήκει στην κατηγορία βιβλίο-τούβλο, με τις 742 (!) σελίδες του. Στο τέλος κάποιων σελίδων υπάρχουν μερικές σημειώσεις ή μεταφράσεις κυρίως λαντίνο εκφράσεων. Εντύπωση μου κάνει το ιδιαίτερα αυξημένο τιράζ, μόνο η πρώτη έκδοση βγήκε σε 10000 αντίτυπα, μακάρι να μην μείνει στο στοκ. Αισθητικά πάντως και σε σύγκριση με άλλες εκδόσεις του Ψυχογιού, το βιβλίο μου άρεσε.

Κύριοι πρωταγωνιστές του έργου είναι η Χριστίνα Παπάζογλου και ο Αλμπέρτο Ματαλών. Η Χριστίνα είναι πρόσφυγας από τη Σμύρνη, που πήγε αρχικά στην Αθήνα, αλλά το 1927 έρχεται στη Θεσσαλονίκη για να ζήσει υπό την προστασία του θείου της, ο οποίος είναι Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης (δεν είναι ο Γεννάδιος, που ήταν ιστορικά τότε σε αυτήν τη θέση). Ο Αλμπέρτο είναι ο γόνος μιας εύπορης Εβραϊκής οικογένειας, το μικρότερο παιδί και ο μόνος γιος. Η πρώτη συνάντηση των δύο παιδιών θα γίνει στο σχολείο και εκεί θα ξεκινήσει ένας έρωτας, που θα περάσει από χίλια κύματα και θα φτάσει έως την περίοδο της Κατοχής και τον πρώτο καιρό μετά την απελευθέρωση. Ευνόητο είναι το πόσο δύσκολες καταστάσεις θα πρέπει να αντιμετωπίσει το ζευγάρι, καθώς ο έρωτας μεταξύ ενός Εβραίου και μιας Χριστιανής – και ανιψιάς του Μητροπολίτη μάλιστα – δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός από τις οικογένειες και την κοινωνία της πόλης.

Αυτός όμως δεν είναι ο μόνος απαγορευμένος έρωτας του βιβλίου. Υπάρχει και αυτός μεταξύ του Μπενίκο και της Νινόν. Ο Μπενίκο είναι ένα Εβραιόπουλο, που ζει στο Κάμπελ και τρέχει όλη τη μέρα για το μεροκάματο, ενώ η Νινόν είναι κόρη πλούσιων Εβραίων (και ανιψιά του Αλμπέρτο). Η ιστορία αυτών των δύο τρέχει παράλληλα με την κεντρική ιστορία του βιβλίου.

Πέρα όμως από αυτούς υπάρχουν πολλές φιγούρες στο έργο, η Ρούλα, ο Αστέρης, η Αλλέγκρα, ο Μάκης, ο Μίκης, ο Προκόπης, ο Σωκράτης οι οποίοι παίζουν καταλυτικό χαρακτήρα στην εξέλιξη του έργου και ως ένα βαθμό εκπροσωπούν τους διαφορετικούς κόσμους, οι οποίοι στο σύνολό τους συνέθεταν την κοινωνία της Θεσσαλονίκης εκείνης της εποχής.

Αν και η υπόθεση του έργου κυρίως έχει να κάνει σχέση με το αισθηματικό κομμάτι, η Κράλλη το εντάσσει σε ένα ιστορικό πλαίσιο, το οποίο έχει καταφέρει να το περιγράψει με αρκετό ρεαλισμό και χωρίς υπερβολές. Όλα τα μεγάλα ιστορικά συμβάντα της Θεσσαλονίκης από το 1927 έως το 1945 υπάρχουν στο βιβλίο και μερικά από αυτά τα χρησιμοποιεί πολύ σωστά για να προχωρήσει το έργο. Από τις δυσκολίες ένταξης των προσφύγων στην κοινωνία, το αντισημιτικό μένος, που επικράτησε στην πόλη με την ΕΕΕ, τον εμπρησμό στο Κάμπελ, τον Μάη του 1936 και τη δικτατορία του Μεταξά, τον Πόλεμο και την Κατοχή, το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης και την Απελευθέρωση. Μέχρι και για το Ξυπόλητο Τάγμα υπάρχει αναφορά, χωρίς όμως να το κατονομάζει έτσι (το «εκπροσωπεί» ο Σωκράτης και η παρέα του).

Αν και η δράση του βιβλίου εξελίσσεται και στην Αθήνα, στη Βιέννη και στον Πειραιά, εν τούτοις ο πυρήνας του έργου βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, με αναφορές πολλές σε τοποθεσίες της πόλης, ακόμη και σε μαγαζιά. Υπάρχουν φυσικά και μυθιστορηματικά στοιχεία (μυθιστόρημα γράφει η Κράλλη άλλωστε), όπως ο Μητροπολίτης θείος της Χριστίνας (όπως είπαμε πριν ο Γεννάδιος ήταν τότε σε αυτή τη θέση). Σε γενικές γραμμές νομίζω πως οι περιοχές της πόλης περιγράφονται με επιτυχία. Κύρια πηγή της ήταν, όπως λέει στην εισαγωγή, το βιβλίο του Κώστα Τομανά σχετικά με το χρονικό της Θεσσαλονίκης και μάλιστα το δεύτερο βιβλίο.

Η Κράλλη δεν γεννήθηκε, δεν μεγάλωσε, δεν σπούδασε και δεν έζησε στη Θεσσαλονίκη. Όπως λέει στην εισαγωγή της η γνωριμία της με τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης έγινε κυρίως μέσα από λίγα βιβλία. Από προσωπική έρευνα βρήκε στοιχεία για την πόλη και την ιστορία της ειδικά για το χρονικό κομμάτι, που αυτή παρουσιάζει. Και έφτιαξε ένα μυθιστόρημα, που τουλάχιστον ιστορικά είναι πλήρες. Ο τρόπος, που χτίζει τους χαρακτήρες της κινείται φυσικά γύρω από τον έρωτα και προσωπικά δεν μου άρεσε το γεγονός, πως παρουσιάζονται τέλειοι, χωρίς ελαττώματα και αδυναμίες. Ειδικά η Χριστίνα και ο Αστέρης είναι σαν να βγήκαν από βίους αγίων. Όμως το βιβλίο έχει μια ξεχωριστή αξία, καθώς δίνει τη δυνατότητα σε πολύ κόσμο να μάθει την ιστορία της πόλης για αυτήν την περίοδο, να μάθει για τα όσα συνέβησαν στην Κατοχή, να μάθει για την ύπαρξη των Εβραίων Θεσσαλονικέων και το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Βρισκόμαστε στο 2017 και ακόμη επικρατεί άγνοια σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού της χώρας για τα όσα συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη τότε. Δεν είναι βέβαια ιστορικό το βιβλίο της Κράλλη, αλλά ο συνδυασμός της ιστορίας με τον μύθο ισορροπεί σωστά σε γενικές γραμμές και μπορεί η ανάγνωση του κειμένου να δώσει κίνητρο σε κάποιον για να ψάξει περισσότερα πράγματα.

Σε γενικές γραμμές το βιβλίο μου δεν μου άφησε ούτε πικρή, ούτε γλυκιά γεύση. Πιστεύω ότι θα μπορούσε να είναι καλύτερο με 200 σελίδες λιγότερες, σε κάποια σημεία οι περιγραφές κουράζουν, το αισθηματικό κομμάτι δεν με εντυπωσίασε και το τέλος επίσης δεν το βρήκα πετυχημένο. Ενώ το βιβλίο ξεκινάει καλά, μετά τη μέση νομίζω ότι κάνει μια κοιλιά. Μου άρεσε όμως το πώς μπόλιασε την ιστορία της Θεσσαλονίκης με την υπόθεσή της. Αν σας αρέσουν τα αισθηματικά ιστορικά μυθιστορήματα, νομίζω πως θα σας αρέσει και το βιβλίο της Κράλλη.

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΡΑΛΛΗ, Μεταξία, Συγγραφείς

Οι εμπειρίες μιας μικρής Εβραίας Θεσσαλονικιάς από την περίοδο της Κατοχής

Σάρωση_20170728

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα τετράδια της Λίνας – Ένα ντοκουμέντο από την Κατοχή

Συγγραφέας: Λίλιαν Μπενρουμπή-Αμπαστάδο

Έκδοση: Καπάνι (1999)

ISBN: 960-7881-03-6

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στις αρκετές μαρτυρίες, που υπάρχουν στη βιβλιογραφία σχετικά με τα όσα βίωσαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς κατά την περίοδο της Κατοχής, έρχεται να προστεθεί και το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1999. Η συγγραφέας είχε την τύχη να μην εκτοπιστεί στα στρατόπεδα εξόντωσης, αλλά κρυβόταν με την οικογένειά της στην Αθήνα.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Στο εξώφυλλο η συγγραφέας σε νεαρή ηλικία και φόντο μια σελίδα από το κείμενο, που έγραφε η συγγραφέας στα τετράδιά της σε ηλικία 16 ετών, όταν είχε μεταναστεύσει με την οικογένειά της στο Ισραήλ. Το βιβλίο προλογίζει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο οποίος μαζί με τον Γιάννη Μέγα, προέτρεψε τη συγγραφέα να εκδώσει το έργο της. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο της Μπενρουμπή-Αμπαστάδο.

Γεννημένη στο Μεσοπόλεμο, η συγγραφέας είναι σε σχολική ηλικία (10 ετών) όταν ξεσπά ο Ελληνο-Ιταλικός Πόλεμος. Ο πατέρας της είναι έμπορος και ζει σε μία οικογένεια χωρίς οικονομικά προβλήματα. Οι αλλαγές, που θα επιφέρει ο πόλεμος και στη συνέχεια η Κατοχή θα πλήξουν την παιδική της αθωότητα και τον τρόπο, που αντιμετωπίζει τον κόσμο και την πραγματικότητα, χωρίς όμως να την εξαφανίσουν, όπως φαίνεται άλλωστε και από το κείμενο.

Για κάποιο λόγο η συγγραφέας, ενώ χρησιμοποιεί αληθινά ονόματα για όλους τους πρωταγωνιστές της, επιλέγει να αλλάξει το επίθετό της σε Αρντίτι στο κείμενο. Λίνα ίσως την φώναζαν στο σπίτι της αντί για Λίλιαν. Η γραφή είναι παιδική, αλλά όχι παιδιάστικη. Υπάρχει ο αυθορμητισμός, η αφέλεια και η απορία ενός μικρού κοριτσιού, το οποίο είναι αναγκασμένο να κρύβεται και δεν μπορεί να καταλάβει το γιατί η ζωή της έχει πάρει αυτή την πορεία. Θα αντικρίσει εικόνες βίας και θανάτου και θα βιώσει τον τρόμο και την αγωνία.

Η αφήγηση ξεκινάει χρονικά από την τελευταία Διεθνή Έκθεση, που διοργανώθηκε πριν τον πόλεμο, τον Σεπτέμβριο του 1940 και τελειώνει μετά τα Δεκεμβριανά του 1945, όταν και η οικογένεια της συγγραφέως αποφασίζει να εγκατασταθεί στο Ισραήλ, στο Τελ Αβίβ. Όπως είπαμε η συγγραφέας γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και παρέμεινε στην πόλη μέχρι λίγο καιρό μετά την είσοδο των Γερμανών, το 1941. Στάθηκε τυχερή, καθώς ο πατέρας της αντιλαμβανόμενος τον μεγάλο κίνδυνο, που διέτρεχαν εξαιτίας του ότι ήταν Εβραίοι, μετέφερε την οικογένεια στην Αθήνα, όπου και κρύφτηκαν με τη βοήθεια κάποιων Χριστιανών στα σπίτια τους. Αν και όπως είπαμε η γραφή είναι παιδική, περιγράφονται μερικά τραγικά γεγονότα, τόσο στη Θεσσαλονίκη, όσο και στην Αθήνα. Πέρα όμως από αυτά τα γεγονότα, υπάρχει και η περιγραφή της καθημερινότητας, με τα προβλήματα, που αυτή είχε, την πείνα, το κρύο κτλ. Η μικρή τότε συγγραφέας ερωτεύεται, μεταμορφώνεται από κοριτσάκι σε δεσποινίδα, ωριμάζει απότομα εξαιτίας των συνθηκών.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Τόσο ως ιστορικό ντοκουμέντο, όσο και ως παιδικό κείμενο. Οι μνήμες της συγγραφέως είναι ακόμη ζωντανές την περίοδο, που γράφει την αφήγησή της και δεν έχουμε πολλές τέτοιες μαρτυρίες. Αξίζει νομίζω να διαβαστεί και πιστεύω πως είναι το ιδανικό βιβλίο για να ξεκινήσει και να μάθει ένας μικρός σε ηλικία Θεσσαλονικέας το δράμα, που πέρασε μερικά χρόνια πριν η Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under ΜΠΕΝΡΟΥΜΠΗ-ΑΜΠΑΣΤΑΔΟ, Λίλιαν, Συγγραφείς

Άλλο ένα μυθιστόρημα με απαγορευμένους έρωτες και μπόλικη ιστορία της Θεσσαλονίκης

Σάρωση_20170614

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Γλυκιά καλοκαιριάτικη βραδιά

Συγγραφέας: Λία Μεγάλου-Σεφεριάδη

Έκδοση: Καστανιώτης (2002)

ISBN: 960-03-3067-0

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Έχω χάσει τον λογαριασμό με τα μυθιστορήματα, που μπλέκουν την ιστορία της Θεσσαλονίκης με κάποιον απαγορευμένο έρωτα. Η συνταγή αυτή δεν είναι φυσικά σημερινή, αλλά τείνει να γίνει κλασσική για τη συγγραφή ενός πεζογραφήματος. Το σημερινό βιβλίο γράφτηκε πριν περίπου 20 χρόνια και μπορεί να θεωρηθεί ο πρόγονος πολλών σημερινών βιβλίων, καθώς έχει πολύ έρωτα, πολύ ιστορία, δράματα και δυσκολίες των πρωταγωνιστών, με σκηνικό την πανέμορφη πόλη μας.

Η έκδοση είναι η κλασσική του Καστανιώτη, έχουν βγει εκατοντάδες βιβλία του με αυτή τη φόρμα. Στο εξώφυλλο η μητέρα της συγγραφέως (μάλλον) Μαρίκα Μέγαλου, σε μια από τις κλασσικές πόζες, που έπαιρναν οι γυναίκες για να φωτογραφηθούν κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου (από το 1936 η φωτογραφία). Ευανάγνωστο κείμενο, αξιοπρεπής έκδοση στο σύνολό της. Το βιβλίο κυκλοφόρησε αρχικά το 1999 μάλλον, ενώ η έκδοση, που έχω εγώ είναι η 8η.

Κύριοι πρωταγωνιστές του έργου είναι η Υβόν και ο Δημήτρης. Η Υβόν είναι η κόρη ενός πλούσιου Εβραίου έμπορου, ενώ ο Δημήτρης είναι ένας πρόσφυγας από την Καλλίπολη. Η ιστορία μας ξεκινάει το 1931, οι πρόσφυγες πλέον έχουν ως έναν βαθμό ορθοποδήσει και προσπαθούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους και ο Δημήτρης βλέπει μια μέρα στη βιτρίνα ενός φωτογραφείου μία εικόνα της Υβόν και την ερωτεύεται παράφορα. Η Υβόν εκείνη την εποχή είναι όμως ερωτευμένη με έναν άλλον άντρα, τον Σαμ. Όταν θα ανταμώσουν θα γεννηθεί ένας δυνατός έρωτας, του οποίου την εξέλιξη παρακολουθούμε στο βιβλίο. Χρονικά το έργο κινείται από το 1931 έως το 1945, Μεσοπόλεμος και Κατοχή δηλαδή. Παράλληλα με αυτήν την κεντρική ιστορία υπάρχουν και άλλες μικρότερες, οι οποίες άλλες φορές είναι άσχετες και άλλες φορές σχετικές με την κύρια εξέλιξη του έργου. Το τραγικό τέλος στην ιστορία έρχεται από εκεί, που δεν το περιμένεις και δεν μπορείς να καταλάβεις και το γιατί επιλέχθηκε ένα τέτοιο φινάλε.

Λογοτεχνικά το βιβλίο μου φάνηκε μέτριο προς κακό. Υπάρχει φαντάζομαι μια αρχική ιδέα στη συγγραφέα, η οποία ξεκινάει με κάποιο τρόπο, στη συνέχεια βαλτώνει, κάπως πρέπει να προχωρήσει το βιβλίο, αλλά φαίνεται πως αυτό γίνεται με δυσκολία. Για κάποιο λόγο όλοι οι άντρες πρωταγωνιστές ξενοπηδάνε (ο μπαμπάς της Υβόν έχει επίσημη ερωμένη και άλλες μικρότερες, ο Δημήτρης κοιμάται με τη γυναίκα ενός συνεργάτη του, ο Σαμ έχει «πεταλουδίτσες» στο Παρίσι, ο εραστής της αδελφής της Υβόν έχει επίσης παράνομο δεσμό). Η γλώσσα και το ύφος της Μέγαλου δεν συναρπάζει και από ένα σημείο και έπειτα το βιβλίο προχωράει πολύ δύσκολα. Τα πρόσωπα και οι χαρακτήρες πιστεύω θα μπορούσαν να αναπτυχθούν καλύτερα και πληρέστερα.

Τι το ενδιαφέρον λοιπόν έχει το βιβλίο; Μπορεί λογοτεχνικά να μην μου άρεσε, έχει όμως πολλές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου, τόσο σε τοπογραφικά στοιχεία, όσο και σε ιστορικά γεγονότα. Αν προσπαθήσει κάποιος να ξεχωρίσει το μυθιστόρημα από την αλήθεια, μπορεί να βρει σημαντικές αναφορές σχετικές με την ιστορία της πόλης.

Προσωπικά το βιβλίο στο σύνολό του δεν μου άρεσε και δεν θα το συνιστούσα σε κάποιον. Αν πάλι σας γοητεύουν ιστορίες με έρωτα, ίντριγκα, «- πατέρα τον θέλω, – δεν στο επιτρέπω, θα σε αποκληρώσω!, – τον αγαπώ!» και τα σχετικά, ίσως σας αρέσει. Σε παλαιοβιβλιοπωλεία έχει το βιβλίο στην τιμή περίπου των €4.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΛΟΥ-ΣΕΦΕΡΙΑΔΗ, Λία, Συγγραφείς

Η ιστορία της Κατοχής μέσα από ένα μυθιστόρημα

Σάρωση_20170601

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οδός Απολλωνιάδος

Συγγραφέας: Θανάσης Σαρίσχουλης

Έκδοση: Αφοί Κυριακίδη (2017)

ISBN: 978-960-602-147-3

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στους χιλιάδες τίτλους βιβλίων, που έχουν κυκλοφορήσει σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, υπάρχουν δυστυχώς κάποιοι, που εξαντλήθηκαν και δεν επανακυκλοφόρησαν και τους οποίους ο αναγνώστης μπορεί να τους βρει μόνο αν είναι αρκετά τυχερός σε κάποια παλαιοβιβλιοπωλεία. Ένα τέτοιο βιβλίο ήταν για παράδειγμα η «Μεγάλη Πλατεία«, το αριστούργημα του Νίκου Μπακόλα, το οποίο για πολλά χρόνια ήταν εξαφανισμένο, μέχρι το 2014, που ο εκδοτικός οίκος Κέδρος αποφάσισε την επανακυκλοφορία του και από ό,τι μαθαίνω πάει πάρα πολύ καλά στις πωλήσεις. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην ίδια κατηγορία, με την έννοια ότι έλειπε από τα ράφια των βιβλιοπωλείων για χρόνια και επανακυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Σκληρό εξώφυλλο, χαρτί Chamois των 100gr, ευανάγνωστο κείμενο, υπάρχει και ένας μεγάλος χάρτης, που βοηθάει τον αναγνώστη για να προσανατολιστεί και να κατανοήσει πολλά από τα όσα γράφονται στο κείμενο, τουλάχιστον τοπογραφικά. Ο χάρτης έχει σχεδιαστεί από τον ίδιο τον συγγραφέα. Κάπως αποτυχημένη η φωτογραφία, που επιλέχτηκε για εξώφυλλο, δεν έχει καμία σχέση ούτε χρονικά με την υπόθεση του βιβλίου, αλλά ούτε και χωροταξικά, καθώς η φωτογραφία είναι από την Ιπποδρομίου, ενώ η υπόθεση του έργου εκτυλίσσεται κυρίως στην περιοχή ανατολικά της Λαγκαδά, κοντά στην περιοχή του Καφαντάρη.

Τον Θανάση Σαρίσχουλη τον συναντάμε πρώτη φορά στη Vivlioniki. Το βιβλίο αυτό είχε κυκλοφορήσει αρχικά το 2002, το 2006 είχε μεταφραστεί και στα γερμανικά και το αστείο είναι ότι ευκολότερα έβρισκε κάποιος τη γερμανική μετάφραση από το ελληνικό πρωτότυπο. Είναι από τα έργα, για τα οποία μπορούσε κάποιος να βρει πολλές αναφορές σε ιστορικά βιβλία, αλλά είχε εξαντληθεί και δεν είχε σκεφτεί κανείς να το επανακυκλοφορήσει, μέχρι πρόσφατα.

Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο μικρός Αργύρης, γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1929 σε μια οικογένεια προσφύγων από την Απολλωνιάδα (κωμόπολη κοντά στην Προύσα). Οι πρόσφυγες της περιοχής αυτής εγκαταστάθηκαν κοντά στα δυτικά τείχη και λίγο έξω από αυτά. Η οδός Απολλωνιάδος υπάρχει και σήμερα και έχει μια πορεία περίπου παράλληλη με την οδό Λαγκαδά, ξεκινώντας από την Αγία Νέστορος και ανηφορίζοντας προς τη Νεάπολη. Ο χρόνος, στον οποίο κινείται το μυθιστόρημα είναι ο Μεσοπόλεμος και η Κατοχή έως τις πρώτες μέρες μετά την φυγή των Γερμανών από την πόλη. Ο τόπος δράσης της ιστορίας είναι κυρίως η περιοχή γύρω από τα δυτικά τείχη και τον Πύργο του Κλαυδιανού, λίγο πάνω από το Καφαντάρη και κοντά στην Παναγία Φανερωμένη. Αυτός τουλάχιστον είναι ο πυρήνας, γιατί η ιστορία εξελίσσεται και σε αρκετά άλλα μέρη της πόλης, λίγο πιο μακρινά ή πιο κοντά.

Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι το βιβλίο είναι αυτοβιογραφικό, η κοινή χρονολογία γέννησης του συγγραφέα με τον Αργύρη, ότι και οι δύο κατάγονται από προσφυγικές οικογένειες, η αγάπη τους για τη θάλασσα. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Αργύρης είναι ο συγγραφέας, αλλά για λόγους, που αυτός επιλέγει δεν χρησιμοποιεί το δικό του όνομα. Το αν τα υπόλοιπα ονόματα των ηρώων (πχ ο πατέρας Θεμιστοκλής, η μητέρα Δωροθέα, ο θείος Αριστοτέλης κτλ) είναι αληθινά ή φανταστικά δεν το γνωρίζω. Οι αναφορές όμως σε μαγαζιά, τοποθεσίες, δρόμους και γεγονότα είναι αληθινές. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Σαρίσχουλης διηγείται τις εμπειρίες του από τα παιδικά του χρόνια εντάσσοντας την ιστορική αλήθεια μέσα σε ένα μυθιστόρημα. Και από αυτήν την άποψη πρόκειται για ένα έργο, στο οποίο ο μύθος και η πραγματικότητα μπλέκονται άριστα μεταξύ τους.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο ανισομερή κομμάτια, θα μπορούσε κάποιος να πει. Το πρώτο είναι το προπολεμικό, όταν η οικογένεια του Αργύρη χτίζει το σπίτι της και το μέλλον της, υπάρχει μια αισιοδοξία ότι με πολύ δουλειά θα μπορέσουν όλοι να προκόψουν. Αυτό το κομμάτι είναι και το μικρότερο σε έκταση. Το δεύτερο κομμάτι μιλάει για τον πόλεμο του ’40 και την Κατοχή, όταν η οικογένεια και ο Αργύρης αντιμετωπίζουν όλες τις δυσκολίες εκείνης της εποχής, την πείνα, την εξαθλίωση, τον φόβο. Ο Αργύρης είναι τα μάτια του συγγραφέα και βλέπει τις δολοφονίες, τον κόσμο, που πεθαίνει στους δρόμους, την τρομοκρατία των Ταγμάτων Ασφαλείας και τον στρατευμάτων κατοχής (Γερμανών και Βουλγάρων), τους προδότες, τους δοσίλογους, βλέπει τη Μαύρη Αγορά, τα παιδιά, που δουλεύουν για ένα κομμάτι ψωμί κα.

Στην «Οδό Απολλωνιάδος» υπάρχει όπως είπαμε η ιστορία και το μυθιστόρημα. Στην ιστορία εντάσσονται οι πληροφορίες για μαγαζιά της εποχής, γνωστά και άγνωστα. Ειδικά σχετικά με την τοπογραφία της περιοχής γύρω από την οδό Απολλωνιάδος, οι πληροφορίες είναι πολλές και σημαντικές. Επίσης υπάρχουν αναφορές σε πολλά γεγονότα, που συνέβησαν τόσο στον Μεσοπόλεμο, όσο και στην Κατοχή. Από τα γεγονότα, του Μάη του 1936, τους βομβαρδισμούς των Ιταλών, την είσοδο των Γερμανών, την έλευση των προσφύγων από την Βουλγαροκρατούμενη Ανατολική Μακεδονία, τον ξεριζωμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και πάρα πολλά άλλα. Πρέπει να είναι από τα ελάχιστα μυθιστορήματα, στα οποία μπορεί να ανατρέξει ένας ιστορικός για να βρει σημαντικές πληροφορίες. Από την άλλη υπάρχει και η μυθιστορηματική χροιά του έργου, η οποία δεν υπολείπεται καθόλου σε αξία. Ρεαλιστικοί διάλογοι, μαεστρική δημιουργία χαρακτήρων, ζωντανή αφήγηση. Μόνο ένας άνθρωπος, που έχει ζήσει αυτά, που περιγράφει νομίζω θα μπορούσε να ακροβατεί με τέτοια ευκολία μεταξύ πεζογραφίας και ιστορικής αλήθειας.

Ο Σαρίσχουλης παίρνει θέση και για πολλά θέματα, τα οποία δεν τα πολυσυζητάμε. Πέρα από την καταδίκη για τον ξεριζωμό των Εβραίων, μιλάει κατακριτικά για τη στάση των χωρικών στην επαρχία, οι οποίοι εκμεταλλεύονταν με άθλιο τρόπο την εξαθλίωση των κατοίκων των πόλεων και πουλούσαν τις τροφές για περιουσίες ολόκληρες. Κατακρίνει τη στάση των πολιτών, που αμέσως μετά το άδειασμα των σπιτιών των Εβραίων, αυτοί έτρεξαν να λεηλατήσουν τα σπίτια τους. Στέκεται προβληματισμένος στη στάση των ανταρτών αμέσως μετά την απελευθέρωση και τα όσα επακολούθησαν. Για την εποχή, που είχε πρωτοβγεί το βιβλίο, τέτοιες αναφορές ήταν σπάνιες και πολλά θέματα του βιβλίου «απαγορεύονταν» να συζητηθούν.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Τις 476 σελίδες του τις διάβασα μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο. Μου έκαναν πολύ θετική εντύπωση τόσο η πεζογραφική δεινότητα του συγγραφέα, όσο και το πλήθος των ιστορικών στοιχείων, που υπάρχουν στο έργο. Ο Σαρίσχουλης ανήκει στη γενιά του Γιώργου Ιωάννου και έζησε την Κατοχή στα παιδικά του χρόνια, με αποτέλεσμα τα γεγονότα αυτής να έχουν μείνει χαραγμένα στο μυαλό του περισσότερο από κάθε τι άλλο. Είναι από τα λίγα μυθιστορήματα, που έχουν τόσο μεγάλη ιστορική αξία και πιστεύω ότι αξίζει να διαβαστεί από κάθε Θεσσαλονικέα και ακόμη περισσότερο από άτομα, που μεγάλωσαν ή μεγαλώνουν στη σημερινή Οδό Απολλωνιάδος.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΡΙΣΧΟΥΛΗΣ, Θανάσης

Η αυτοβιογραφία μιας Εβραίας Θεσσαλονικιάς της μεταπολεμικής γενιάς

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Στη σκιά της μνήμης

Συγγραφέας: Φλώρα Μόλχο

Έκδοση: University Studio Press (2016)

ISBN: 978-960-12-2257-8

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μια μαρτυρία αναμνήσεων, είδος, που έχουμε συναντήσει σε πάρα πολλά βιβλία, που έχουμε διαβάσει και έχουν παρουσιαστεί από τη Vivlioniki. Το ενδιαφέρον όμως αυτού του έργου είναι ότι γράφτηκε από μία συγγραφέα, που ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά Εβραίων Θεσσαλονικέων, μία γενιά παιδιών, που δεν έζησαν μεν τις φρικτές εμπειρίες του Ολοκαυτώματος, αλλά βίωσαν το μετατραυματικό σοκ του εγκλήματος αυτού.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες κυρίως από το οικογενειακό αρχείο της συγγραφέως. Στο τέλος υπάρχουν κάποια ντοκουμέντα, στα οποία αναφέρεται η Μόλχο στο βιβλίο, ντοκουμέντα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το έργο το προλογίζει ο πρόεδρος της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ καθώς και ο Maurizio De Rosa, συνάδελφος της συγγραφέως. Η φωτογραφία στο εξώφυλλο έχει μια φωτογραφία με τη γιαγιά, τη μητέρα και μια ξαδέρφη της Μόλχο, ενώ η ίδια είναι μωρό στην αγκαλιά της μητέρας της. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει αρχικά στην Ιταλία το 2014 με τίτλο «Anamnesis. Ricordi familiari di un’ebrea sefardita di Salonicco»

Η αυτοβιογραφία της Μόλχο δεν είναι λογοτεχνικό κείμενο, οπότε δεν πρέπει να κρίνεται ως ένα τέτοιο. Η συγγραφέας μπορεί να δίδασκε Νέα Ελληνικά στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα, αλλά δεν είναι συγγραφέας. Αυτό βέβαια δεν είναι μειονέκτημα για το βιβλίο αυτό. Ούτε όμως και ιστορικό κείμενο είναι, αν και έχει αρκετά ιστορικά στοιχεία, μαζί με κάποια μικρά λαθάκια, εκ των οποίων το πιο χτυπητό έχει να κάνει με το ότι αναφέρει πως υπήρχαν πολλές μαζώξεις των Εβραίων από τους Γερμανούς στην Πλατεία Ελευθερίας.

Η Μόλχο δεν έχει κάποια συγγένεια με τη γνωστή οικογένεια των Μόλχο, που είχανε το ιστορικό βιβλιοπωλείο. Μεγάλωσε στο κέντρο, σε σπίτι της Παλιάς Παραλίας σε μια οικογένεια μάλλον μεγαλοαστική. Οι αναμνήσεις της από την παιδική της ηλικία μας δίνουν κάποιες λίγες πληροφορίες για το κέντρο της πόλης, αν και δεν νομίζω ότι εκφράζει το κλίμα της εποχής, καθώς μία μικρή μειοψηφία μπορούσε να ζει όπως ζούσε η Μόλχο, λόγω οικονομικών ανισοτήτων. Ενδιαφέρον όμως έχουν οι περιγραφές της για το πώς ζούσε μια εβραϊκή οικογένεια μεταπολεμικά, προσπαθώντας να βρει ισορροπίες μέσα σε ένα ιδιαίτερο κλίμα. Μετά το Ολοκαύτωμα της πόλης οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς είναι πλέον ελάχιστοι, ενώ και από όσους επέστρεψαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης πολλοί επιλέγουν τη λύση της φυγής, είτε προς την Αθήνα, είτε προς το Ισραήλ, είτε για κάπου αλλού.

Περισσότερο πιστεύω η Μόλχο γράφει αυτό το βιβλίο της για τους γονείς της, για να μείνουν για την οικογένειά της οι πληροφορίες σχετικά με το τι πέρασαν αυτοί οι άνθρωποι και οι συγγενείς τους. Ο μεν πατέρας της σώθηκε φεύγοντας στην Αθήνα και με πλαστή ταυτότητα, η δε μητέρα της έμεινε κρυμμένη σε ένα υπόγειο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το κυνηγητό και ο αγώνας για επιβίωση υπό τέτοιες δύσκολες συνθήκες φαίνεται να επηρέασαν κυρίως τη μητέρα της. Από εκεί και πέρα αναφέρονται αρκετές πληροφορίες για τη ζωή των συγγενών της, κάποιες εκ των οποίων έχουν ενδιαφέρον, όπως για παράδειγμα το ότι η Μόλχο ήταν ξαδέρφη του πολύ γνωστού συνθέτη Ζακ Ιακωβίδη. Κάποιες από τις πληροφορίες, που είναι πολύ προσωπικές, μου φάνηκαν αδιάφορες και μερικές, που αφορούν τρίτα πρόσωπα, ίσως καλό θα ήταν να μην αναφέρονται καν.

Το θέμα με το πώς αισθάνεται ένας Εβραίος Θεσσαλονικέας, που ανήκει στην μεταπολεμική γενιά το είχε αναφέρει και ο Αλμπέρτο Ναρ και γενικά είναι ένα θέμα για το οποίο δεν έχουν γραφτεί πολλά πράγματα. Το κείμενο της Μόλχο μπορεί στο σύνολό του να μην με συνάρπασε, αλλά έχει κάποια σημεία με εξαιρετικό ενδιαφέρον, ενώ τα ντοκουμέντα στο τέλος του βιβλίου έχουν ιδιαίτερη αξία.

Σχολιάστε

Filed under ΜΟΛΧΟ, Φλώρα, Συγγραφείς

Η Εβραϊκή Κοινότητα της Θεσσαλονίκης σε μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων για διάστημα περίπου 1900 ετών.

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης – Μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων 50 μ.Χ. – 1912

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας, Τζέκυ Μπενμαγιόρ

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2310-0

Τιμή: Περίπου €37

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη από την εποχή, που δημιουργήθηκε έως και σήμερα ήταν μια πόλη μεγάλη, από την οποία περνούσαν για διάφορους λόγους πολλοί άνθρωποι. Η πόλη τους άφηνε άλλες φορές θετική και άλλες φορές αρνητική εντύπωση, την οποία, κάποιοι από αυτούς τους επισκέπτες της Θεσσαλονίκης, την κατέγραψαν, για καλή μας τύχη, σε βιβλία ή άρθρα, γράμματα ή αναφορές. Από αυτά τα κείμενα ο ιστορικός σήμερα μπορεί να βγάλει σημαντικά συμπεράσματα για το παρελθόν της πόλης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει να κάνει με ένα σημαντικότατο έργο, στο οποίο μαζεύτηκαν μαρτυρίες μη Θεσσαλονικέων (όπως αναφέρει και ο τίτλος) για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, μαρτυρίες, που ξεκινάνε από το 50 μ.Χ. και φτάνουν έως το 1912.

Η έκδοση είναι καλή. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν σημειώσεις και επεξηγήσεις, η βιβλιογραφία και ένα χρησιμότατο ευρετήριο. Το έργο το χαιρετίζει ο πρόεδρος της Ισραηλίτικης Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ. Στο κάτω μέρος κάποιων σελίδων υπάρχουν επίσης μερικές σημειώσεις. Για μία τέτοια έκδοση, που έχει 550 σελίδες θα προτιμούσα να υπάρχει σκληρό εξώφυλλο ή καλύτερης ποιότητας μαλακό εξώφυλλο, είναι τόσο βαρύ, που το εξώφυλλο τσακίζει σχετικά εύκολα.

Από τους συγγραφείς τον Γιάννη Μέγα τον έχουμε γνωρίσει μέσα από μια πληθώρα έργων του, πολλά εκ των οποίων έχουμε παρουσιάσει στη Vivlioniki. Μέσα από τις συλλογές του και την έρευνά του έχει προσφέρει σημαντικό έργο στη μελέτη του παρελθόντος της πόλης μας. Τον Τζέκυ Μπενμαγιόρ τον συναντάμε πρώτη φορά στη Vivlioniki.

Το βιβλίο περιέχει 342 λήμματα, τα οποία χωρίστηκαν σε 5 περιόδους με χρονικά κριτήρια:

  • Η πρώτη περίοδος εκτείνεται χρονικά από το 50 μ.Χ. έως το 1492, από την εποχή δηλαδή, που ο Απόστολος Παύλος επισκέφτηκε τη Θεσσαλονίκη και μίλησε στη συναγωγή της πόλης μας για τον Χριστιανισμό έως τη χρονιά, που έγινε ο διωγμός των Εβραίων από την Ισπανία, μετά τον οποίο εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη οι χιλιάδες των Σεφαραδιτών. Αν και μιλάμε για μία περίοδο 1500 χρόνων, δυστυχώς οι γραπτές μαρτυρίες για αυτήν την περίοδο είναι πολύ λίγες, για αυτό ίσως και πολύ σημαντικές.
  • Η δεύτερη περίοδος εκτείνεται χρονικά από το 1492 έως το 1750, μία περίοδο, όπου συναντάμε τον Χρυσό Αιώνα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, αλλά και την παρακμή της κοινότητας, αποτέλεσμα της οποίας ήταν και η εμφάνιση του Σαμπετάι Σεβί.
  • Η τρίτη περίοδος εκτείνεται από το 1750 έως το 1850, όπου η Εβραϊκή Κοινότητα ανακάμπτει και αρχίζει να πατάει πιο γερά στα πόδια της, έχοντας ξεπεράσει πολλά από τα προβλήματα του παρελθόντος.
  • Η τέταρτη περίοδος εκτείνεται από το 1850 έως το 1897 και καλύπτει χρονικά τα χρόνια των μεγάλων μεταρρυθμίσεων, που προσπάθησε να εισάγει η Οθωμανική Αυτοκρατορία και οι οποίες βοήθησαν στον εξευρωπαϊσμό της Εβραϊκής Κοινότητας και της πόλης μας μαζί.
  • Η πέμπτη και τελευταία περίοδος εκτείνεται από το 1897 έως το 1912, μία περίοδο όπου κυριάρχησαν οι εθνικισμοί στα Βαλκάνια και οι εξελίξεις δεν θα μπορούσαν να μην επηρεάσουν την Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης μας.

Όπως είναι ευνόητο, οι περισσότερες πηγές προέρχονται από τον 19ο αιώνα και έπειτα, δηλαδή στην τέταρτη και πέμπτη περίοδο, όταν οι μετακινήσεις είναι πλέον πιο εύκολες, η πόλη συνδέεται με τρένο με άλλες πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά και της Ευρώπης, οι εφημερίδες κυκλοφορούν και γενικά η πόλη είναι πλέον πιο εύκολα επισκέψιμη, ενώ επίσης μιλάμε και για μία περίοδο, που οι ιστορικές εξελίξεις είναι τέτοιες, που κινούν το ενδιαφέρον τόσο των περιηγητών, όσο και των δημοσιογράφων.

Κάθε λήμμα ξεκινάει με κάποια βιογραφικά στοιχεία του περιηγητή ή του δημοσιογράφου ή γενικά αυτού, που άφησε τη μαρτυρία, ακολουθεί η πηγή στην οποία δημοσιεύτηκε η μαρτυρία και στη συνέχεια υπάρχει το κείμενο. Οι περισσότερες μαρτυρίες ήταν, όπως είναι ευνόητο, σε γλώσσα άλλη από την ελληνική, οπότε είναι μεταφρασμένες. Οι πηγές ήταν σε ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, ολλανδικά, τούρκικα, λατινικά, ρώσσικα, βουλγάρικα, εβραϊκά, γοτθικά (!), γερμανικά, σέρβικα, ενώ η έρευνα έγινε σε βιβλία, εφημερίδες, κρατικά αρχεία, δημοσιεύσεις, αναφορές, αλληλογραφία κα.

Η έρευνα ενός τέτοιου υλικού φυσικά χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς η υποκειμενικότητα αυτού, που αφηγείται παίζει πρωτεύοντα ρόλο. Υπάρχουν πολλές ανακρίβειες στις μαρτυρίες, οι οποίες ιδιαίτερα σε παλαιότερα κείμενα δυσκολεύουν σε μεγάλο βαθμό τον ερευνητή, για παράδειγμα τα όσα αναφέρει ο Jacob Frank, ένας ψευδομεσίας του ψευδομεσία Σαμπετάι Σεβί, που βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη μεταξύ 1753 και 1754 μόνο σαν παραμύθι μπορούν να διαβαστούν. Από την άλλη η ανάγνωση τέτοιων κειμένων έχουν μια ιδιαίτερη γοητεία, καθώς μεταφέρουν τον αναγνώστη σε χρόνους παλιούς, όχι με την «άκαμπτη» ιστορική γλώσσα, αλλά με τη ματιά ενός τουρίστα ή ενός δημοσιογράφου μιας άλλης εποχής. Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι στα κείμενα αυτά παρουσιάζεται η καθημερινότητα των ανθρώπων, πέρα από κάποια ιστορικά στοιχεία.

Στο βιβλίο αναφέρεται ότι η έρευνα είναι ανοιχτή, δηλαδή πιθανότατα σε μια νέα έκδοση να υπάρχει νέο υλικό, το οποίο δεν είχε βρεθεί από τους μελετητές και τους συγγραφείς. Πάντως το υλικό του βιβλίου προσφέρει πάρα πολλές πληροφορίες για την πόλη και τους Εβραίους Θεσσαλονικείς. Το ότι μαζεύτηκε όλο αυτό το υλικό σε ένα βιβλίο είναι ιδιαίτερα χρήσιμο και για μελλοντικές εκδόσεις, πιστεύω ότι θα συναντήσουμε αυτόν τον τίτλο σε βιβλιογραφίες.

Δεν πρόκειται πάντως για βιβλίο, που μπορεί να διαβαστεί ως λογοτεχνικό κείμενο, περισσότερο είναι βιβλίο αναφοράς. Αυτό βέβαια δεν αφαιρεί τίποτα ως προς την αξία και τη σημασία του. Ο διαχωρισμός της ύλης σε χρονικές περιόδους βοηθά τον αναγνώστη να επιλέξει αυτός τι θα διαβάσει.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Στη Vivlioniki είναι αν θυμάμαι καλά το τρίτο βιβλίο τέτοιου είδους (πρώτο ήταν των Γρηγορίου-Χεκίμογλου και το δεύτερο της Ταμπάκη). Μπορεί μεν οι συγγραφείς να επικεντρώθηκαν στις μαρτυρίες σχετικά με τον Εβραϊκό πληθυσμό της πόλης, αλλά στο κείμενο υπάρχουν πάρα πολλά και σημαντικά στοιχεία για την ιστορική εξέλιξη της πόλης μας. Θεωρώ πως είναι και σε πολύ καλή τιμή.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, ΜΠΕΝΜΑΓΙΟΡ, Τζέκυ, Συγγραφείς