Tag Archives: ΕΑΜ

Μία έρευνα για τους νεκρούς της Κατοχικής Θεσσαλονίκης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο φόρος του αίματος στην Κατοχική Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Βασίλης Γούναρης, Πέτρος Παπαπολυβίου

Έκδοση: Επίκεντρο (2019)

ISBN: 978-960-458-899-2

Τιμή: Περίπου €33

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που η Κατοχική Περίοδος της άφησε ανεξίτηλο σημάδι στην εικόνα της. Δεν ήταν μόνο οι καταστροφές σε κτίρια (πχ στο Λιμάνι κατά τους βομβαρδισμούς), κυρίως μιλάμε για τις αλλαγές στη σύνθεση του πληθυσμού της. Με κυριότερη καταστροφή το Ολοκαύτωμα της πόλης, όπου μέσα σε διάστημα λίγων μηνών χάθηκε πάνω από το 95% των Εβραίων Θεσσαλονικέων, η πόλη πλήρωσε έναν πολύ μεγάλο φόρο αίματος με εκτελέσεις, δολοφονίες και νεκρούς από την πείνα που θέρισε τον πληθυσμό. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μία έρευνα με θέμα κάποια από αυτά τα θύματα.

Η έκδοση είναι μέτρια προς κακή. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά από τις εκδόσεις του Παρατηρητή το 2001 και αυτή είναι η δεύτερη έκδοσή του. Δεν γνωρίζω αν και η πρώτη ήταν τέτοιας ποιότητας, αλλά θεωρώ πως όταν κάποιος κάνει μια δεύτερη οφείλει να προβεί σε βελτιώσεις. Οι εικόνες είναι δυσδιάκριτες, κάποιες σημειώσεις στο πλάι των σελίδων δεν διαβάζονται με ευκολία, νομίζει κανείς ότι πρόκειται για φωτοτυπίες που δέθηκαν και έγιναν βιβλίο. Δεν υπάρχει ευρετήριο ονομάτων, που για ένα τέτοιο έργο είναι απαραίτητο, αλλά υπάρχει η βιβλιογραφία. Είναι κρίμα, καθώς το περιεχόμενο του βιβλίου είναι εξαιρετικό.

Το έργο το προλογίζει ο Ιωάννης Χασιώτης, όπου αναφέρεται στην «περιπέτεια» του βιβλίου μέχρι να εκδοθεί τελικά. Χρειάστηκαν να περάσουν 17 χρόνια (!) από την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου να γίνει το βιβλίο το 1984 έως την πρώτη έκδοση του 2001. Στα γενικά στοιχεία αναφέρω ως συγγραφείς του έργου τους Γούναρη και Παπαπολυβίου, αν και αυτοί είναι οι επιμελητές, στο βιβλίο ο αναγνώστης θα βρει και κείμενα άλλων μελετητών.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, τα οποία ακολουθούν πέντε παραρτήματα:

  • Στο πρώτο μέρος ο αναγνώστης θα βρει τρεις μελέτες. Η πρώτη υπογράφεται από την Μαρία Καβάλα και έχει τίτλο «Επιβίωση βιολογική και πνευματική», τη βρήκα εξαιρετική, καθώς αναλύει με λεπτομέρειες πολλές δυσκολίες του πληθυσμού της πόλης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι οποίες σχετίζονταν με την επιβίωσή του. Τα κεφάλαια σχετικά με τα συσσίτια και τη Μαύρη Αγορά είναι ιδιαίτερα χρήσιμα. Πολύ ενδιαφέρουσα και η δεύτερη μελέτη του Παπαπολυβίου, όπου γίνεται λόγος για τις αντιστασιακές οργανώσεις που αναπτύχθηκαν στη Θεσσαλονίκη κατά την Κατοχική περίοδο. Η τρίτη μελέτη του Δορδανά είναι μεν σημαντική, διαβάζεται όμως με δυσκολία καθώς αναλύει λεπτομερώς τις διοικητικές αρχές της πόλης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, υπάρχουν πολλά ονόματα (και όπως είπαμε προηγουμένως το βιβλίο δεν έχει ευρετήριο…), οπότε ο αναγνώστης μπορεί να το χρησιμοποιήσει ως εργαλείο για αναφορές.
  • Στο δεύτερο μέρος ο αναγνώστης θα βρει δύο μελέτες. Η πρώτη είναι του Γιώργου Καζαμία και μιλάει για τα αντίποινα, τόσο γενικά όσο και για τις πρακτικές που ακολούθησαν οι Γερμανικές Δυνάμεις Κατοχής στη χώρα και στη Θεσσαλονίκη πιο συγκεκριμένα. Ομολογώ ότι δεν γνώριζα πως υπάρχει Δίκαιο, που ορίζει πότε επιτρέπονται αντίποινα σε έναν πόλεμο. Η δεύτερη μελέτη είναι των επιμελητών του βιβλίου, δηλαδή του Βασίλη Γούναρη και του Πέτρου Παπαπολυβίου και αναφέρονται στη μελέτη συνολικά που έγινε για το βιβλίο, τις δυσκολίες και διάφορα άλλα στοιχεία.
  • Υπάρχουν όπως είπαμε και 5 παραρτήματα. Το 1ο παράρτημα αναφέρεται στις εκτελέσεις που έγιναν στη Θεσσαλονίκη από το 1941 έως το 1944. Σύμφωνα με την εργασία η πρώτη εκτέλεση έγινε στις 19 Αυγούστου του 1941 και το θύμα ήταν ο Γεώργιος Πολυχρονάκης, είχε καταδικαστεί για απόκρυψη Βρετανών στρατιωτών. Η τελευταία εκτέλεση, σύμφωνα με το βιβλίο πάντα, έγινε μόλις δύο μέρες πριν την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στις 28 Οκτωβρίου του 1944, όταν κοντά στην περιοχή της Αγίας Φωτεινής, εκτελέστηκαν 6 νέοι, οι Νικόλαος Αντωνίου, Σταύρος Γρηγοριάδης, τα αδέλφια Ανδρέας και Πέτρος Κουλουμπής, ο Θεοδόσιος Νότης και ο Ηλίας Νυσίρης. Το 2ο παράρτημα περιέχει 4 συνεντεύξεις ανθρώπων που έζησαν εκείνες τις μέρες στη Θεσσαλονίκη. Ο Έλλην Βασιλειάδης ήταν στρατιωτικός γιατρός στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Παύλου Μελά, ο Ραούλ Λιβαδάς ήταν κρατούμενος και διερμηνέας στον Παύλο Μελά, ο Γεώργιος Μαργέτης ήταν αντιστασιακός και διευθυντής του κατασκοπευτικού δικτύου «Ζευς», ενώ ο Ορέστης Τρωιανός είχε καταδικαστεί σε θάνατο, τον πήγαν για εκτέλεση, αλλά αστόχησαν τόσο κατά την εκτέλεση όσο και κατά τη χαριστική βολή και γλίτωσε και από τους πλιατσικολόγους που έσπευσαν μετά την εκτέλεση να κλέψουν τα ρούχα τους (τουλάχιστον αυτά ισχυρίζεται στη συνέντευξή του.). Το 3ο παράρτημα έχει 50 προσωπογραφίες εκτελεσθέντων. Το 4ο παράρτημα είναι ένα χρονολόγιο γεγονότων από την 1η Απρίλη του 1941 έως τις 30 Οκτωβρίου του 1944, όπου παρουσιάζονται γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη, στον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο και στον κόσμο γενικά. Το 5ο παράρτημα είναι ο κατάλογος εκτελεσθέντων, τουλάχιστον όπως συντάχτηκε από την ερευνητική ομάδα, όπου αναφέρονται σε περίπου 1500 άτομα, τα οποία έχασαν τη ζωή τους σε εκτέλεση Γερμανών, από τα Τάγματα Ασφαλείας, την ΟΠΛΑ, σε κάποια μάχη κτλ.

Η εργασία συνολικά είναι μια εξαιρετική δουλειά, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κάποιος ότι όταν έγινε δεν υπήρχε η ευκολία του διαδικτύου για τους μελετητές. Η έρευνα έγινε σε Ληξιαρχεία, Νεκροταφεία, παλιές εφημερίδες και περιοδικά κα. Στα κείμενα αναπαρίσταται πιστεύω σε μεγάλο βαθμό ο τρόμος και η μαυρίλα της Κατοχής, κάτι που μόνο όσοι το έχουν ζήσει μπορούν να περιγράψουν με ακρίβεια. Από το 2001 ακολούθησαν φυσικά πολλές μελέτες για την περίοδο 1941-1944 για τη Θεσσαλονίκη και έχουν βγει κάποια εξαιρετικά βιβλία, κάποια εκ των οποίων έχουν παρουσιαστεί και στη Vivlioniki (αξίζει πχ να διαβάσετε το βιβλίο του Δορδανά για τα Τάγματα Ασφαλείας στη Θεσσαλονίκη ή του Βενιανάκη για τον Δάγκουλα κτλ). Η μελέτη δεν καλύπτει το Ολοκαύτωμα της πόλης, καθώς αυτό είναι πολλά βιβλία από μόνο του. Δίνει όμως στοιχεία σημαντικά, οι νεκροί αποκτούν όνομα και επίθετο και δεν αποτελούν απλές στατιστικές, γεγονός, που πιστεύω ότι έχει ιδιαίτερη σημασία.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Η ποιότητα έκδοσης σίγουρα θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερη και ίσως σε μια τρίτη έκδοση θα ήταν καλό να προστεθεί νέο υλικό, που θα βρήκε η ιστορική μελέτη στα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση. Συνολικά πάντως το βρήκα ως έναν χρήσιμο μπούσουλα στην προσπάθεια κάποιου να καταλάβει τα γεγονότα της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη.

Σχολιάστε

Filed under ΓΟΥΝΑΡΗΣ, Βασίλης, Γενικά, ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ, Πέτρος

Γνωστά και άγνωστα γεγονότα από τη δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατοχική Θεσσαλονίκη

img040

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι αντάρτες δεν προσκυνούν

Συγγραφέας: Τάσος Κατσαρός

Έκδοση: Διάδοση (2017)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας ταξιδεύει πίσω στα χρόνια της Κατοχής, κυρίως, σε μια χρονική περίοδο, κατά την οποία η Θεσσαλονίκη βίωσε μερικές από τις χειρότερες μέρες της κατά τον 20ο αιώνα. Αντικείμενο του βιβλίου είναι η παρουσίαση της δράσης του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην πόλη μας, από το 1941 έως το 1944, όπως τουλάχιστον αναφέρει ο υπότιτλος του βιβλίου.

Η έκδοση είναι απλή. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες στο βιβλίο. Το κείμενο, μου φάνηκε πυκνό και ίσως θα μπορούσε να ταξινομηθεί καλύτερα. Αν και κυκλοφόρησε πρόσφατα, δεν υπάρχει ISBN για τον τίτλο, δεν γνωρίζω τον λόγο. Παρά το γεγονός επίσης, ότι πρόκειται κυρίως για μία βιβλιογραφική ανασκόπηση, δεν υπάρχει κάπου η βιβλιογραφία συγκεντρωμένη (αναφέρονται στο βιβλίο βέβαια κάποιες πηγές), ούτε η προέλευση των φωτογραφιών. Ο τίτλος του βιβλίου δόθηκε από σύνθημα, που είχε γραφτεί σε τοίχο στην Αθήνα.

Τον συγγραφέα τον είχαμε γνωρίσει μέσα από ένα άλλο βιβλίο του σχετικό με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη και τη δίκη των μελών της μεταπολεμικά. Το βιβλίο εκείνο ήταν μια ιδιωτική έκδοση, ποιοτικά χειρότερη από το έργο, το οποίο παρουσιάζεται σήμερα.

Στο βιβλίο περιγράφονται κυρίως οι δράσεις του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη (τόσο μέσα στην πόλη, όσο και στα περίχωρα) κατά την περίοδο της Κατοχής. Κάποια γεγονότα είναι γνωστά, κάποια άλλα όχι και τόσο. Ο συγγραφέας βασίστηκε κυρίως σε αναφορές από άλλα βιβλία καθώς και σε προφορικές μαρτυρίες κάποιων ανθρώπων. Το υλικό είναι μεν πολύ, αλλά όπως είπαμε και προηγουμένως δεν ταξινομήθηκε σωστά. Ακολουθείται γενικά μια χρονολογική σειρά, από την ίδρυση της πρώτης αντιστασιακής ομάδας στη Θεσσαλονίκη, αλλά και στην Ελλάδα γενικότερα, με το όνομα «Ελευθερία», η οποία ιδρύθηκε στις 15 Μαΐου 1941, έως την απελευθέρωση της πόλης και τη Μάχη του Κιλκίς μεταξύ του ΕΛΑΣ και των υπολειμμάτων των Ταγμάτων Ασφαλείας στις 4 Νοεμβρίου 1944. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες, τόσο σε ονόματα, όσο και σε τοποθεσίες. Ενδιαφέρον ιδιαίτερο παρουσιάζει το κεφάλαιο σχετικά με τους Γερμανούς στρατιώτες, οι οποίοι αυτομόλησαν και ενώθηκαν με τις ομάδες των ανταρτών, καθώς και πληροφορίες, που δίνονται για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας και για την οποία σχετικά λίγα πράγματα γνωρίζουμε.

Όπως και στο προηγούμενο βιβλίο του Κατσαρού, το υποκειμενικό στοιχείο στην αφήγηση των γεγονότων είναι ιδιαίτερα έντονο. Κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι πρόκειται για ένα καθαρά προπαγανδιστικό έντυπο βγαλμένο από τις σκοτεινές εποχές του Εμφυλίου Πολέμου. Ο Κατσαρός λίγο-πολύ πιστεύει ότι οι μόνοι, που αντιστάθηκαν κατά την περίοδο της Κατοχής ήταν ο ΕΛΑΣ και η ΟΠΛΑ, των οποίων τα λάθη και τα εγκλήματα τα δικαιολογεί ως άτυχες στιγμές. Γενικά στο βιβλίο υπάρχει προσπάθεια αγιοποίησης κάποιων ανθρώπων, ενώ η αφήγηση σε πολλά σημεία θυμίζει παραμύθι με τον καλό και τον κακό. Κινηματογραφικές είναι πολλές περιγραφές γεγονότων επίσης, ενώ έχει μια τάση να κρίνει άτομα και καταστάσεις, χωρίς καν να είναι σίγουρος ότι κάποιος είναι ένοχος ή όχι. Αυτό άλλωστε φαίνεται και από την τελευταία του παράγραφο στη σελ. 178, όπου αναφέρεται σε πιθανότητα «στατιστικού λάθους» όσον αφορά τα ονόματα και τις πολιτικές ταυτότητες των θυμάτων. Ειδικά για τον ρόλο της ΟΠΛΑ, επηρεασμένος ίσως και από τη συμμετοχή του πατέρα του στην οργάνωση αυτή, την παρουσιάζει ως μια οργάνωση, που μόνο καλό έκανε, δικαιολογώντας όλη τη δολοφονική της δράση. Τέλος η προσπάθεια για παραλληλισμό εκείνης της εποχής με τη σημερινή, προσωπικά μου φάνηκε ατυχέστατη.

Πέρα βέβαια από το προπαγανδιστικό ύφος, που μπορεί κάποιος να βρει στο κείμενο, υπάρχουν αρκετές αναφορές σε ιστορικά γεγονότα, τα οποία ο ιστορικός του μέλλοντος αξίζει να μελετήσει και να τα παρουσιάσει με επιστημονική τεκμηρίωση. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για πολλά πράγματα και μπορεί αυτός να επιλέξει σε ποια από αυτά αξίζει να εμβαθύνει. Συνολικά το βιβλίο έχει ενδιαφέρον και αξίζει να διαβαστεί.

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΤΣΑΡΟΣ, Τάσος, Συγγραφείς

Ντοκουμέντα και φωτογραφίες για τη Θεσσαλονίκη του 1944

Σάρωση_20170908

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη 1944 – Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα του Jean Lieberg

Συγγραφέας: Mats Lieberg

Έκδοση: University Studio Press (1999)

ISBN: 960-12-0758-9

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η προηγούμενη ανάρτηση στη Vivlioniki ήταν σχετική με το πρώτο βιβλίο από τη σειρά «Άγνωστες εικόνες και πηγές» των εκδόσεων University Studio Press, το οποίο μας παρουσίασε σημαντικά στοιχεία για την Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Το βιβλίο αυτής της ανάρτησης θα μας ταξιδέψει στην περίοδο της Κατοχής και πιο συγκεκριμένα στο 1944, την τελευταία χρονιά κατά την οποία η Θεσσαλονίκη είναι υπό Γερμανικό ζυγό, αλλά και το έτος της απελευθέρωσης της πόλης καθώς και της έναρξης της ΕΑΜοκρατίας.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Το κείμενο είναι δίγλωσσο (αγγλικά και ελληνικά). Σε πολύ καλή ανάλυση οι φωτογραφίες, επιμέλεια από τον Ευάγγελο Χεκίμογλου, μια πολύ καλή ποιοτικά δουλειά στο σύνολό της.

Ο Jean Lieberg βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη από τον Μάιο του 1944 έως τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Ήταν μέλος της Ελληνικής Επιτροπής, όπως είχε ονομαστεί μια ομάδα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, με σκοπό τη σωστή διανομή της βοήθειας, που αποστέλλονταν στους Έλληνες για την αντιμετώπιση της πείνας και του κρύου. Την αποτελούσαν Σουηδοί και Ελβετοί, υπήκοοι δηλαδή χωρών, που είχαν κρατήσει ουδέτερη στάση κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Επιτροπή αυτή είχε πάνω από 5000 Έλληνες εργαζόμενους, ενώ ο Lieberg ήταν επικεφαλής του γραφείου στη Θεσσαλονίκη. Από τη θέση αυτή μπόρεσε και ήρθε σε επαφή τόσο με τις Γερμανικές μονάδες Κατοχής, όσο και με τους αντάρτες, τους Βρετανούς και φυσικά και με τις Ελληνικές αρχές.

Το βιβλίο το προλογίζει ο Ευάγγελος Χεκίμογλου, ενώ την εισαγωγή υπογράφει ο Mats Lieberg. Ο Mats Lieberg είναι ο γιος του Jean Lieberg και τυχαία βρήκε μια σειρά αρχείων και φωτογραφιών λίγο μετά το θάνατο του πατέρα του. Το υλικό του βιβλίου αποτελείται από κομμάτι αυτών των αρχείων και φωτογραφιών.

Μετά από ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα για τον Jean Lieberg και ένα μικρό κεφάλαιο για τη δράση του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής, ακολουθεί το κυρίως θέμα του βιβλίου, το οποίο αποτελείται από δύο μέρη:

  • Το πρώτο μέρος είναι μια επίσημη αναφορά του Jean Lieberg σχετικά με την πολιτική κατάσταση, που συνάντησε στην Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο παραμονής του στην πόλη. Τη συνέταξε στις 17 Φεβρουαρίου 1945 στην πόλη Lund της Σουηδίας, λίγες μέρες δηλαδή μετά την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας (άγνωστο βέβαια αν ήξερε για το γεγονός). Ο πόλεμος στην Ευρώπη ακόμη συνεχίζεται, αλλά πλέον είναι φανερό το αποτέλεσμα, που θα έχει. Η έκθεση αναφέρει στοιχεία για τις εμφύλιες διαμάχες μεταξύ των ελληνικών αντάρτικων ομάδων και κυρίως μεταξύ του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, για την μετακίνηση πληθυσμών τόσο από την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη, που ήταν υπό Βουλγαρικό ζυγό, όσο και από την Κεντρική και Δυτική Μακεδονία κατά τα τέλη της Κατοχής και για τη δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας (μιλάει για την καταστροφή της Μαραθούσας στην Χαλκιδική και των Γιαννιτσών, ενώ αναφέρει και δύο ακόμη χωριά χωρίς όνομα, εκ των οποίων το ένα είναι σίγουρα ο Χορτιάτης). Μιλάει επίσης για το χαμό της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης και πιο συγκεκριμένα γράφει για εξόντωσή τους, γεγονός σημαντικό αν σκεφτεί κανείς ότι ακόμη δεν είχαν γίνει γνωστές λεπτομέρειες για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης. Εν συντομία επίσης γράφει πράγματα για τις δυσκολίες, που αντιμετώπισε στην επιτέλεση του έργου του από Γερμανούς, Βούλγαρους, Τάγματα Ασφαλείας και Αντάρτες. Ο Lieberg ήταν μάρτυρας της εισόδου των ανταρτών στην πόλη μετά την αναχώρηση των Γερμανών και αφήνει μια σημαντική μαρτυρία με το τι είδε εκείνη τη μέρα, αλλά και για τις πρώτες μέρες της ΕΑΜοκρατίας στη Θεσσαλονίκη.
  • Το δεύτερο μέρος έχει αποσπάσματα από το προσωπικό του ημερολόγιο, τα οποία μιλάνε τόσο για τη δράση του Lieberg ως μέλος του Ερυθρού Σταυρού, όσο και για μια επίσκεψη, που έκανε στον Άγιο Όρος τον Δεκέμβριο του 1944.

Εκτός όμως από αυτά τα πολύ ενδιαφέροντα κείμενα, υπάρχουν στο βιβλίο και πάρα πολλές φωτογραφίες, 77 συνολικά, από την περίοδο αυτή. Ο Lieberg είχε μεράκι στη φωτογραφία και λόγω της θέσης του μπορούσε σχετικά ελεύθερα να απεικονίζει πράγματα, που τον ενδιέφεραν. Έτσι βλέπουμε εικόνες της πόλης, άτομα, που έπαιξαν τον δικό τους ρόλο κατά την περίοδο της Κατοχής, εικόνες από την ημέρα απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης και διαδηλώσεις των επόμενων ημερών, αλλά και κάποιες φωτογραφίες από το Άγιο Όρος και τις μονές του. Το φωτογραφικό υλικό κρίνεται ως εξαιρετικά σημαντικό, καθώς λίγες είναι οι φωτογραφίες, που διαθέτουμε από αυτήν την περίοδο.

Ο Lieberg δεν αναφέρει απλά γεγονότα, αλλά έχει πάρει και θέση για όσα έχει δει, χωρίς όμως φανατισμό και όσο πιο υποκειμενικά γίνεται. Ως μέλος του Ερυθρού Σταυρού έχει έρθει σε επαφή με κάθε διοίκηση της πόλης, είτε αυτή ήταν Γερμανική, είτε ήταν του ΕΑΜ. Τα τραγικά γεγονότα, που θα επακολουθήσουν μετά από λίγα χρόνια με τον Εμφύλιο στην Ελλάδα, μπορεί κάποιος να πει ότι «προβλέπονται» στα όσα γράφει ο Lieberg.

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Τόσο τα κείμενα, όσο και οι εικόνες του Lieberg αποτελούν μοναδικά ντοκουμέντα για μία από τις χειρότερες περιόδους για τη Θεσσαλονίκη. Ειδικά το γεγονός ότι ο συγγραφέας είναι ένας ουδέτερος παρατηρητής κάνει τις πηγές του ακόμη πιο σημαντικές. Αξίζει οπωσδήποτε να διαβαστεί.

 

3 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, LIEBERG, Mats

Κατοχή, ΕΑΜοκρατία και Εμφύλιος στη Θεσσαλονίκη, όπως τα έζησε ο Κώστας Πασχαλούδης

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20161102

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Από δω και πέρα θα είσαι ο Νίκος

Συγγραφέας: Κώστας Πασχαλούδης

Έκδοση: Επίκεντρο (2013)

ISBN: 978-960-458-397-3

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η περίοδος της Κατοχής και του Εμφυλίου στη Θεσσαλονίκη έχει τραβήξει το ενδιαφέρον πάρα πολλών ερευνητών, μελετητών και ιστορικών, οι οποίοι ασχολήθηκαν και ασχολούνται σε βάθος με τα χρόνια αυτά, που έχουν στιγματίσει την πόλη μας. Και όσο απομακρυνόμαστε χρονικά από εκείνες τις εποχές, τόσο αυξάνουν οι εργασίες, αλλά και τόσο λιγοστεύουν οι δυνατότητες να βρούμε άτομα, που έζησαν εκ του σύνεγγυς τα γεγονότα. Το βιβλίο αυτής της ανάρτησης αποτελεί μία εξομολόγηση ενός αγωνιστή της Αντίστασης,  ο οποίος βίωσε τόσο την Κατοχή, όσο και την ΕΑΜοκρατία, αλλά και τα πρώτα χρόνια του Εμφυλίου, πριν συλληφθεί.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Συμπαθητικό εξώφυλλο, στο τέλος υπάρχει ένα ευρετήριο ονομάτων, το οποίο όπως θα δούμε παρακάτω είναι πάρα πολύ χρήσιμο, βιβλιογραφικές αναφορές και λίγες φωτογραφίες. Το έργο το προλογίζει η Ελένη Πασχαλούδη, κόρη του συγγραφέα.

Το βιβλίο βασίστηκε κυρίως σε δύο συνεντεύξεις, που έδωσε ο Πασχαλούδης, μία στον Νίκο Μαραντζίδη και μία στον Πολυμέρη Βόγλη. Υπάρχει και ένα μικρό κομμάτι του βιβλίου, το οποίο έχει γραφτεί εξολοκλήρου από τον Πασχαλούδη. Στις συνεντεύξεις αυτές ο συγγραφέας αφηγείται όσα θυμάται από μια χρονική περίοδο μεταξύ 1941 και 1947. Δηλαδή από την Κατοχή έως τα πρώτα χρόνια του Εμφυλίου. Ο Πασχαλούδης ως μέλος πρώτα της ΟΚΝΕ και στη συνέχεια της ΕΠΟΝ και ως κομματικό όργανο του ΚΚΕ σε αυτά τα χρόνια και ενώ βρίσκεται σε ηλικία πολύ νεαρή (είναι γεννημένος το 1925) θυμάται γεγονότα προσωπικά, αλλά και στιγμές ιστορικές τόσο για το αντιστασιακό κίνημα, όσο και για την πόλη γενικότερα. Οι συνεντεύξεις είχαν δοθεί το 2008. Στο κάτω μέρος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις ιδιαίτερα χρήσιμες για την κατανόηση κάποιων ζητημάτων.

Το κείμενο χωρίζεται σε τρία βασικά κομμάτια:

  • Το πρώτο μέρος είναι τα όσα είπε ο Πασχαλούδης στον Νίκο Μαραντζίδη και καλύπτουν την περίοδο από τη γέννηση του συγγραφέα (1925) έως το 1944 και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τα Γερμανικά στρατεύματα.
  • Το δεύτερο μέρος είναι τα όσα είπε ο Πασχαλούδης στον Πολυμέρη Βόγλη και καλύπτουν την περίοδο από την Απελευθέρωση (1944) έως τα πρώτα Εμφυλιακά χρόνια (1947)
  • Το τρίτο μέρος είναι γραμμένο εξολοκλήρου από τον Πασχαλούδη και μιλάει για τη σύλληψή του τον Φεβρουάριο του 1947.

Υπάρχει και ένα επίμετρο στο τέλος γραμμένο από το Βόγλη με τίτλο «Η υποκειμενικότητα ενός κομμουνιστή».

Αυτό, που εντυπωσιάζει κατευθείαν είναι οι απίστευτα πολλές λεπτομέρειες, που αναφέρει ο Πασχαλούδης στις αφηγήσεις του. Θυμάται πάρα πολλά ονόματα συναγωνιστών του, θυμάται τη δομή των οργανώσεων της Αντίστασης και του ΚΚΕ (και γίνεται εδώ ένας πραγματικός χαμός, με πολλά ονόματα, διαφορετικές δομές σε πάρα πολλά σημεία κτλ), τις διαδρομές, που έκανε, ονόματα αντιπάλων και φυσικά γεγονότα, που είτε έζησε ως πρωταγωνιστής, είτε διάβασε ή άκουσε.

Ένα ακόμη πράγμα, που προσωπικά, μου έκανε πολύ θετική εντύπωση, είναι ότι ο λόγος του δεν είναι σε κανένα σημείο προπαγανδιστικός. Είναι μεν περήφανος για τον αγώνα τον δικό του, αλλά και των συντρόφων του, αλλά έχει το σθένος να παραδεχτεί λάθη, που έγιναν, να κάνει κριτική σε αποφάσεις του κόμματος (που αυτό παλαιότερα ήταν κάτι αδύνατο), να δει την ιστορία πιο ώριμα και χωρίς αγκυλώσεις ή παρωπίδες.

Ο αναγνώστης, που θα διαβάσει το βιβλίο θα έρθει αντιμέτωπος σε μεγάλο βαθμό με τον τρόπο, που είχε οργανωθεί κομματικά το ΚΚΕ κυρίως στη νεολαία (ΟΚΝΕ αρχικά και μετά ΕΠΟΝ). Επίσης θα διαβάσει πολλά πράγματα σχετικά με την οργάνωση του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Επίσης υπάρχουν πάρα πολλά στοιχεία για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας στη Θεσσαλονίκη, που κράτησε από τις 30 Οκτωβρίου 1944 έως τον Ιανουάριο του 1945 και την αποχώρηση του ΕΛΑΣ από την πόλη. Η ΕΑΜοκρατία στη Θεσσαλονίκη αποτελεί μία σχετικά άγνωστη περίοδο για τους περισσότερους, οι μύθοι, που κυκλοφορούν σχετικά με αυτήν είναι περισσότεροι από τα εξακριβωμένα γεγονότα και για αυτό η διήγηση του Πασχαλούδη έχει μεγάλη σημασία.

Από τα πιο αξιομνημόνευτα στοιχεία του βιβλίου, είναι ότι στις αφηγήσεις του ο συγγραφέας φαίνεται να δείχνει ότι πιο εύκολα κινούνταν κατά την περίοδο της Κατοχής στα διάφορα χωριά, που περιόδευε, παρά μετά την Απελευθέρωση, όπου έπρεπε συνεχώς να κρύβεται. Το παράδοξο αυτό έχει να κάνει με τα εμφύλια πάθη, που σάρωσαν δυστυχώς τη χώρα μεταπολεμικά.

Όπως σε κάθε αφήγηση, μπορεί να υπάρχει ζωντάνια στο κείμενο, αλλά από μόνη της δεν αποτελεί ιστορικό ντοκουμέντο και χρειάζεται να γίνει έρευνα στα όσα λέει ο Πασχαλούδης για το αν ισχύουν πραγματικά. Πάντως το υλικό, που προσφέρεται στις σελίδες είναι πραγματικά πάρα πολύ και σημαντικό. Επίσης σε κάποια σημεία η διήγηση αποκτά κινηματογραφικό χαρακτήρα, όπως για παράδειγμα η σύλληψη του Πασχαλούδη μετά από προδοσία μίας συντρόφου του.

Ο τόπος δράσης του μεγαλύτερου μέρους του βιβλίου είναι τα χωριά γύρω από τη Θεσσαλονίκη, τόσο ανατολικά, όσο και δυτικά. Το πιο ενδιαφέρον όμως κομμάτι είναι η περιγραφή της ΕΑΜοκρατίας από τον Πασχαλούδη στη Θεσσαλονίκη, με πολλά γεγονότα, που συνέβησαν τόσο στο κέντρο της πόλης, όσο και στις γειτονιές της.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο πάρα πολύ ενδιαφέρον, καθώς φωτίζει πολλές άγνωστες στους περισσότερους πτυχές μιας εποχής μελανής για τη χώρα και την πόλη. Από την προσδοκία για μία αλλαγή έως την κατάρρευση των ονείρων και την προσγείωση σε μια βασανιστική πραγματικότητα με διωγμούς και έντονα μίση. Ο Πασχαλούδης δεν μιλάει ως καθοδηγητής και ας υπηρέτησε από αυτό το μετερίζι το κόμμα του (ΚΚΕ) για πάρα πολλά χρόνια. Τα όσα γράφονται στο βιβλίο μπορεί να σηκώσουν αντιδράσεις, κυρίως από τους συντρόφους του συγγραφέα, κάποιοι ίσως τον κατηγορήσουν ως αναθεωρητή ή και προδότη των ιδεών του. Αναμφίβολα πάντως πρόκειται για ένα βιβλίο, το οποίο σηκώνει πολύ κουβέντα και μπορεί να ξεκινήσει πολλές συζητήσεις.

Σχολιάστε

Filed under ΠΑΣΧΑΛΟΥΔΗΣ, Κώστας, Συγγραφείς

Ανέκδοτες φωτογραφίες από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς το 1944

vivlioniki130

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η γιορτή της ελευθερίας

Συγγραφέας: Πάνος Θεοδωρίδης

Έκδοση: Μουσείο Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής» Δήμου Καλαμαριάς (2014)

ISBN: 978-960-99010-3-1

Τιμή: Περίπου €35

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο 20ος αιώνας για την Θεσσαλονίκη επιφύλασσε δύο απελευθερώσεις, οι οποίες συμπτωματικά έγιναν αμφότερες Οκτώβριο μήνα. Και αν για τη μία υπάρχουν εθνικές εορτές και αργίες, για την άλλη επικρατεί ακόμη, δυστυχώς, μια σιωπή, κυρίως εξαιτίας των μετεμφυλιακών παθών, που ακόμη και σήμερα, σχεδόν 70 χρόνια μετά, δεν λένε να χαθούν. Στις 30 Οκτωβρίου του 1944 τα Γερμανικά στρατεύματα άφηναν την πόλη και η Θεσσαλονίκη ήταν πάλι ελεύθερη, μετά το πέρας της καταστροφικής, για την πόλη και τον πληθυσμό της, Κατοχής. Το βιβλίο για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα, είναι ένα πανέμορφο λεύκωμα, με ανέκδοτες εικόνες εκείνων των πρώτων ημερών.

Η έκδοση είναι άριστη και πολυτελέστατη, με σκληρό εξώφυλλο και χάρτινη κουβερτούρα. Η ποιότητα εκτύπωσης των φωτογραφιών είναι πάρα πολύ καλή, ενώ το κείμενο έχει μεγάλους σχετικά χαρακτήρες και είναι ευανάγνωστο. Η φωτογραφία στο εξώφυλλο, είναι από την παρέλαση, που έγινε στη Λεωφόρο Νίκης στις 2 Νοεμβρίου του 1944, για τον εορτασμό της απελευθέρωσης. Υπάρχει επιλεγμένη βιβλιογραφία στο πίσω μέρος του βιβλίου. Το έργο χαιρετίζει ο Δήμαρχος Καλαμαριάς Θεοδόσιος Μπακογλίδης και ο πρόεδρος του Μουσείου Φωτογραφίας Χρήστος Καλεμκερής. Ανήκει νομίζω στην κατηγορία των βιβλίων-κοσμημάτων. Γενικά το Μουσείο αυτό, έχει ιστορικό πολύ καλών και ποιοτικών εκδόσεων, στο παρελθόν είχαμε παρουσιάσει ένα άλλο έργο του, σχετικό με τα χαρακτικά της Θεσσαλονίκης.

Το βιβλίο βασίζεται σε έργο του φωτογράφου Λάζαρου Ακερμανίδη, ο οποίος αποτύπωσε την όψη της πόλης και τους εορτασμούς σαν ένας σημερινός ρεπόρτερ. Με βάση αυτές τις φωτογραφίες και στηριζόμενος σε μαρτυρίες ατόμων, που βίωσαν εκείνες τις ημέρες, ο Πάνος Θεοδωρίδης έκανε την μελέτη και έγραψε το κείμενο, που συνοδεύει το βιβλίο. Για αυτό τον αναφέρω ως συγγραφέα του βιβλίου.

Πριν ο αναγνώστης πάει να δει τις φωτογραφίες (κίνηση μηχανική νομίζω στους περισσότερους από εμάς, όταν διαβάζουμε ένα λεύκωμα), καλό θα ήταν να διαβάσει το εξαιρετικό κείμενο του Θεοδωρίδη, το οποίο περιγράφει τις συνθήκες, που επικρατούσαν στην πόλη, αλλά και στην πολιτική σκηνή, λίγο πριν και λίγο μετά την απελευθέρωση της πόλης, στις 30 Οκτωβρίου του 1944. Από τα κείμενα με αντίστοιχη θεματολογία, νομίζω ότι είναι από αυτά, που έχει απαγκιστρωθεί περισσότερο από τον φανατισμό και την πολιτική σκοπιμότητα στην περιγραφή των γεγονότων. Το πάντρεμα ιστορικών γεγονότων, προσωπικών μαρτυριών και φωτογραφικών ντοκουμέντων είναι άριστο κατά την άποψή μου και το κείμενο-απόσταγμα ιδιαίτερα ενδιαφέρον.

Το λεύκωμα χωρίζεται από εκεί και πέρα σε 4 μέρη:

  • 1ο μέρος με τίτλο «Οι φωτιές»
  • 2ο μέρος με τίτλο «Τεκμήρια αποχώρησης»
  • 3ο μέρος με τίτλο «Το μνημόσυνο»
  • 4ο μέρος με τίτλο «Η παρέλαση»

Οι φωτογραφίες δεν αποσκοπούν στην ωραιοποίηση των γεγονότων, αλλά στην καταγραφή τους, είναι περισσότερο ιστορικά ντοκουμέντα, παρά έργα τέχνης και κάποιες ατέλειες (ορισμένες είναι θαμπές για παράδειγμα) πρέπει να δικαιολογηθούν. Πρωταγωνιστές είναι κατά κύριο λόγο οι ανώνυμοι Θεσσαλονικείς, οι αντάρτες του ΕΛΑΣ, οι νέοι της ΕΠΟΝ, άνθρωποι, που πλήρωσαν ακριβά με πολλές θυσίες την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής.

Το βιβλίο αυτό αξίζει να διαβαστεί παράλληλα με άλλα κείμενα, λογοτεχνικά ή ιστορικά, τα οποία περιγράφουν τα γεγονότα εκείνων των ημερών, όπως η «Μεγάλη Πλατεία» του Μπακόλα, το βιβλίο της Ελευθερίας Δροσάκη «Εν Θεσσαλονίκη...» κα.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εκπληκτικό. Τόσο η ποιότητα έκδοσης, όσο και το περιεχόμενο του έργου είναι άριστα. Μοναδικό φωτογραφικό υλικό, από μία εποχή, που για πολιτικούς λόγους, αντί να αποτελεί γιορτή, έπρεπε να χαθεί από τις μνήμες των ανθρώπων. Οι χιλιάδες κόσμου, που πανηγύρισαν εκείνες τις ημέρες, δεν φαντάζονταν ίσως το κακό, που θα ερχόταν λίγους μήνες αργότερα. Το βιβλίο μεταφέρει τον αναγνώστη με επιτυχία στην περίοδο αυτή, που έστω για λίγες ημέρες, υπήρχαν όνειρα για ένα καλύτερο αύριο.

Σχολιάστε

Filed under ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ, Πάνος, Συγγραφείς

Πόλεμος, Κατοχή, ΕΑΜοκρατία, Εμφύλιος με φόντο την Θεσσαλονίκη

 vivlioniki109

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εν Θεσσαλονίκη…

Συγγραφέας: Ελευθερία Δροσάκη

Έκδοση: Εντός (2000)

ISBN: 960-8472-61-X

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ακόμη βιβλίο για την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου είναι αυτό της Ελευθερίας Δροσάκη. Η συγγραφέας αφηγείται της μνήμες της από εκείνη την περίοδο, ως μέλος του ΕΑΜ. Δεν έχουμε να κάνουμε με μυθιστόρημα, αλλά με αληθινά γεγονότα και θύμησες.

Η έκδοση είναι καλή, έχει και κάποιες φωτογραφίες, που πιθανότατα θα έχετε δει και σε λευκώματα. Υπάρχει στο τέλος του βιβλίου μια μικρή βιβλιογραφία. Το βιβλίο μπορείτε εύκολα να το βρείτε σε παζάρια βιβλίων σε αστεία τιμή (νομίζω το αγόρασα με €3).

Το βιβλίο χωρίζεται σε 8 μέρη και αυτά με την σειρά τους σε μικρότερα κεφάλαια. Η οργάνωση αυτή, αλλά και η γλώσσα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας κάνουν το βιβλίο να διαβάζεται ιδιαίτερα εύκολα.

Το 1ο μέρος μιλάει για την ζωή της συγγραφέως πριν την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Γεννημένη μέσα στον Μεσοπόλεμο και μεγαλωμένη στην περιοχή του Μπεχ Τσινάρ (εκεί που τώρα είναι η 26ης Οκτωβρίου στο λιμάνι), θυμάται τα παιχνίδια, την αθωότητα των παιδιών, αλλά και τον φανατισμό των μεγάλων και τον Μάη του 1936 με τα επεισόδια και τους νεκρούς απεργούς.

Το 2ο μέρος είναι οι εμπειρίες της από τα συμβάντα στην πόλη κατά τον Ελληνοιταλικό πόλεμο. Από την κήρυξη του πολέμου, τις πρώτες νίκες, τους βομβαρδισμούς των Ιταλών. Το μικρό κοριτσάκι ναι μεν αντιλαμβάνεται την τραγικότητα του πολέμου, αλλά το ηθικό ακόμη του κόσμου είναι υψηλό.

Το 3ο μέρος έχει να κάνει με την Γερμανική εισβολή και την παράδοση της πόλης. Η συγγραφέας θυμάται την είσοδο των πρώτων στρατευμάτων, τις απαγορεύσεις που ξεκίνησαν λίγες μέρες μετά, την κατάρρευση του μετώπου στην Αλβανία και τους Βρετανούς αιχμαλώτους που γύρευαν προστασία. Η πείνα, τα πρώτα σαμποτάζ, οι πρόσφυγες από την Βουλγαροκρατούμενη Ανατολική Μακεδονία και την Θράκη, οι μαυραγορίτες, οι πρώτες εκτελέσεις αλλά και μικρά μικρά γεγονότα της προσωπικής της ζωής.

Το 4ο μέρος μιλάει για την ένταξη της συγγραφέως στο ΕΑΜ Νέων. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η παρουσίαση που κάνει της συγκέντρωσης που έγινε στις 25 Μαρτίου του 1943 στην προτομή του Βότση στην παραλία, από τις σπουδαιότερες αντιστασιακές πράξεις της ΕΠΟΝ στην Θεσσαλονίκη

Το 5ο μέρος μιλάει για τα δεινά των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, από τις πρώτες μέρες της Κατοχής, μέχρι το τέλος και το δράμα που αντιμετώπισαν ακόμη και αυτοί που κατάφεραν να επιβιώσουν.

Το 6ο μέρος αναφέρει την τρομοκρατία που βίωσε ο πληθυσμός από τα Τάγματα Ασφαλείας, το στρατόπεδο του Παύλου Μελά, αλλά αναφέρει και την δράση της ΕΠΟΝ στην Αρσενάλ, ένα γερμανικό συνεργείο επισκευής αυτοκινήτων και τανκς.

Στο 7ο κεφάλαιο η συγγραφέας μας μιλάει για τον ΕΛΑΣ που είχε αρχίσει να πλησιάζει την πόλη (είμαστε στο 1944 πια), τις μάχες με τους ταγματασφαλίτες και τις συνεχείς διώξεις.

Στο 8ο κεφάλαιο η Δροσάκη γράφει για την απελευθέρωση, τους μήνες της ΕΑΜοκρατίας στην Θεσσαλονίκη, την υποχώρηση τον Ιανουάριο του 1945 και το κυνηγητό που ακολούθησε μέχρι τον Εμφύλιο πόλεμο. Η διήγηση τελειώνει με τις σπουδές της στην Σχολή Καλών Τεχνών των Αθηνών.

Προσπάθησα πολύ περιληπτικά να αναφέρω το περιεχόμενο του βιβλίου. Όταν το διαβάσετε, θα βρείτε στοιχεία τοπογραφίας της Κατοχικής Θεσσαλονίκης, ιστορικές λεπτομέρειες και κάποια ντοκουμέντα επίσης. Φαίνεται ότι η Δροσάκη γράφει με ένα παράπονο, όχι μόνο για τις δυστυχίες που πέρασε, αλλά και για την εξέλιξη του αγώνα της. Με την διαφορά εποχής του τότε με το σήμερα, νομίζω ότι αυτό το αίσθημα χαρακτήρισε μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού και τα μίση που ακολούθησαν την Κατοχή χειροτέρεψαν την κατάσταση.

Για μία ακόμη φορά θα ήθελα να τονίσω ότι βιβλία αυτοβιογραφικού χαρακτήρα δεν πρέπει να τα κρίνουμε με κριτήρια μυθιστορήματος. Νομίζω περισσότερο κοντά είναι σε ιστορικά κείμενα, παρά σε λογοτεχνία. Οι εμπειρίες της Δροσάκη είναι χρήσιμες για την κατανόηση μιας εποχής, της οποίας δυστυχώς τα αποτελέσματα τα βιώνουμε και σήμερα. Για όσους ενδιαφέρονται για τα χρόνια της Κατοχικής Θεσσαλονίκης, θα τους φανεί ιδιαίτερα ενδιαφέρον.

1 σχόλιο

Filed under ΔΡΟΣΑΚΗ, Ελευθερία, Συγγραφείς