Tag Archives: Γιώργος Ιωάννου

Ένα εξαιρετικό βιβλίο για το έργο και τη ζωή του Γιώργου Ιωάννου

img060

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Γιώργος Ιωάννου 1927-1985: Λόγος και Μνήμη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (2006)

ISBN: 960-12-1506-9

Τιμή: Περίπου €33

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Σε δύο μέρες κλείνουν 33 χρόνια από το θάνατο του Γιώργου Ιωάννου, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 16 Φεβρουαρίου του 1985. Από τους σπουδαιότερους λογοτέχνες της νεοελληνικής πεζογραφίας, με ιδιαίτερη και χαρακτηριστική γραφή, το έργο του αποτελεί σημαντικότατη κληρονομιά για την Θεσσαλονίκη και τους Θεσσαλονικείς. Άλλωστε «Αιτία ήταν πάντα η Θεσσαλονίκη…».

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Επιμέλεια και «αποθησαύρισμα» του υλικού έχει κάνει ο Γιώργος Αναστασιάσης και σκέφτηκα για μια στιγμή να βάλω αυτόν για συγγραφέα, αλλά στο βιβλίο γράφουν πολλοί για τον Ιωάννου και το έργο του, οπότε προτίμησα να το εντάξω στα συλλογικά έργα. Πάρα πολύ και ιδιαίτερα ενδιαφέρον φωτογραφικό υλικό, κείμενο ευανάγνωστο, σωστή ταξινόμηση του πλούσιου υλικού, ροή στην ανάγνωση, που δεν κουράζει καθόλου. Στο βιβλίο υπάρχει και ένα CD με την τελευταία ραδιοφωνική συνέντευξη του Ιωάννου στη Νένα Ξεράκη στις 28 Ιανουαρίου 1985, λίγες μέρες πριν πεθάνει, η οποία είχε δοθεί με σκοπό να χρησιμοποιηθεί για ένα αφιέρωμα με αφορμή τον εορτασμό των 2300 χρόνων από την ίδρυση της Θεσσαλονίκης.

Δεν είναι αυτή η πρώτη μελέτη του έργου του Ιωάννου, που κυκλοφορεί, στη Vivlioniki είχε παρουσιαστεί στο παρελθόν το πολύ καλό έργο της Έλενας Χουζούρη για τη Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου ενώ και ο Τριαντάφυλλος Κωτόπουλος έχει γράψει για το έργο του Ιωάννου.

Το υλικό του βιβλίου είναι πάρα πολύ και δεν θα μπορούσε να είναι και αλλιώς αν σκεφτεί κανείς τον όγκο των έργων του Ιωάννου αλλά και το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε μέρος από το αρχείο του συγγραφέα, το οποίο, τουλάχιστον εκείνη την εποχή, υπήρχε στα χέρια των συγγενών του. Μέχρι τότε για το αρχείο αυτό δεν είχε γίνει κάποια προσπάθεια να αναδειχθεί από κάποιον δημόσιο φορέα και δεν γνωρίζω τι απέγινε από το 2006, που κυκλοφόρησε το βιβλίο.

Στην αρχή επιλέγονται κάποια κείμενα του Ιωάννου, ένα μίνι ανθολόγιο, με δείγματα από τα πεζογραφήματα (όπως προτιμούσε να τα αποκαλεί ο συγγραφέας) και τα ποιήματα. Κάποιος κριτικός λογοτεχνίας θα μπορούσε ίσως να κρίνει κατά πόσον αυτά είναι αντιπροσωπευτικά του έργου του Ιωάννου, προσωπικά τα βρήκα εξαιρετικά και διαβάζοντάς του αναγνώρισα τη γραφή του συγγραφέα, με το ρεαλισμό, τη νοσταλγία, το χιούμορ και τη διάθεση παντρέματος της ιστορικής αλήθειας με το λογοτεχνικό λόγο.

Στη συνέχεια υπάρχει ένα κεφάλαιο με κείμενα του Γιώργου Ιωάννου για άλλους συγγραφείς (εξαίρεση ένα πολύ μικρό κείμενο, που είχε γράψει για τον Χατζιδάκι). Κείμενα για τον Αναγνωστάκη, τον Ταχτσή, τον Τσίρκα, τον Καββαδία, τη Δημουλά, τον Μπακόλα, τον Πεντζίκη κα.

Κατόπιν υπάρχει ένα κεφάλαιο στο οποίο υπάρχουν κείμενα ανθρώπων του πνευματικού κόσμου της Θεσσαλονίκης για τον Ιωάννου, όπως του Αναγνωστάκη, του Καζαντζή, του Κοροβίνη, του Λαχά, του Μπακόλα, του Ναρ, του Σαββόπουλου κα.

Ακολουθούν διάφορα κείμενα, που γράφτηκαν για τον Ιωάννου και είτε δημοσιεύτηκαν σε βιβλία και περιοδικά, είτε αποτέλεσαν ομιλίες σε αφιερώματα για το έργο του. Πολλά είναι του Γιώργου Αναστασιάδη, όλα έχουν το δικό τους ενδιαφέρον, αν και μερικά ομολογώ με δυσκόλεψαν λόγω του ύφους και της ανάλυσης του έργου του Ιωάννου. Μου έκανε εντύπωση η μεταφορά ενός από τα πιο γνωστά πεζογραφήματα του Ιωάννου, του «Στου Κεμάλ το σπίτι» σε έργο του Καραγκιόζη από τον Γιάννη Χατζή.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το κεφάλαιο, που υπογράφει ο Θοδωρής Σαρηγιάννης με τίτλο «Φύλλα κισσού για τον Γ. Ιωάννου – Δοκιμή βιβλιογραφίας (1954-1985)», όπου πέρα από τη βιβλιογραφία του Ιωάννου, υπάρχει υλικό από συνεντεύξεις του, άρθρα, ομιλίες, εμφανίσεις, αναφορές στο συγγραφέα, τηλεοπτικές εμφανίσεις και ένα χρονολόγιο σχετικά με τη ζωή του! Πολύ χρήσιμο για οποιονδήποτε θέλει να βρει στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Ιωάννου.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Μπορεί τα κείμενα του Ιωάννου να τα είχα διαβάσει, αλλά το έργο έχει συγκεντρώσει υλικό, που δεν υπάρχει σε καμία άλλη έκδοση. Αναδεικνύει τη δουλειά ενός από τους σημαντικότερους λογοτέχνες και ανθρώπους του πνεύματος όχι μόνο της Θεσσαλονίκης, αλλά όλης της χώρας.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Κείμενα 13 σπουδαίων πεζογράφων για τη Θεσσαλονίκη

img008

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη των παλαιότερων συγγραφέων

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Ιανός (1998)

ISBN: 960-7771-18-4

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι μια μικρή ανθολογία κειμένων για τη Θεσσαλονίκη από, όπως λέει και ο τίτλος, «παλαιότερους συγγραφείς». Ένα έργο, που σκοπό έχει να κάνει ο αναγνώστης μια πρώτη γνωριμία με κάποιους συγγραφείς και πιο συγκεκριμένα με τα επιλεγμένα κείμενά τους τα οποία αφορούν την πόλη μας.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το αντίτυπο, που έχω εγώ έχει και ένα μικρό αφιέρωμα στα Εκπαιδευτήρια Μαντουλίδη, τα οποία γίορταζαν την χρονιά κυκλοφορίας του βιβλίου τα 20 χρόνια τους. Δεν γνωρίζω αν ο Μαντουλίδης ήταν και χορηγός της έκδοσης, αλλά το ίδιο βιβλίο κυκλοφορεί με διαφορετικό εξώφυλλο και ISBN στα βιβλιοπωλεία και ίσως αυτό βρείτε πιο εύκολα. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν σύντομα βιογραφικά των συγγραφέων, αλλά και κάποιων ζωγράφων, των οποίων τα έργα κοσμούν το εσωτερικό του βιβλίου.

Δεν έχω κάτι να σχολιάσω για το πρώτο μέρος του βιβλίου, το οποίο μιλάει για τα Εκπαιδευτήρια Μαντουλίδη, φαντάζομαι κάποιος, που πήγε εκεί σχολείο ή δούλεψε στον Μαντουλίδη θα το βρει ενδιαφέρον. Το κύριο θέμα όμως του βιβλίου είναι τα κείμενα των 13 συγγραφέων, που επέλεξε ο Νίκος Καρατζάς. Οι συγγραφείς είναι οι Γιώργος Βαφόπουλος, Μίνως Λαγουδάκης, Γιώργος Ιωάννου, Στέλιος Ξεφλούδας, Τόλης Καζαντζής, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ανδρέας Καρκαβίτσας, Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Γιώργος Κιτσόπουλος, Κώστας Ταχτσής, Φώτης Κόντογλου, Στρατής Τσίρκας και Νίκος Τσιφόρος. Κάποιοι γεννημένοι στη Θεσσαλονίκη, κάποιοι έζησαν κομμάτι ή και ολόκληρη τη ζωή τους εδώ και κάποιοι άλλοι επισκέφτηκαν κάποια στιγμή την πόλη μας.

Ο Βαφόπουλος περιγράφει το πώς έζησε αυτός και η οικογένειά του τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917. Ο Ιωάννου μας πάει μια βόλτα στην πλατεία του «Αγίου Βαρδαρίου» με απόσπασμα από το βιβλίο του «Το δικό μας αίμα«. Ο Καζαντζής μιλάει για την Αγία Σοφία, κείμενο από το βιβλίο του «Το τελευταίο καταφύγιο«. Ο Καρκαβίτσας γράφει για την επίσκεψή του στην Θεσσαλονίκη στις αρχές του 20ου αιώνα. Ο εξαιρετικός και αδικημένος, κατά την άποψή μου, Κιτσόπουλος κάπου στην Άνω Πόλη παρατηρεί μια καθημερινή ιστορία. Ο Κόντογλου μιλάει για τη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη. Ο Λαγουδάκης μας πάει στη Θεσσαλονίκη των πρώτων χρόνων της δεκαετίας του 1920, με το απόσπασμά του από το βιβλίο «Ο κύριος Παρλεβού Φρανσαί και η κυρία Ιτσελόγκουε», ίσως το πρώτο ελληνικό λογοτεχνικό έργο, που μιλάει τόσο εκτενώς για τη Θεσσαλονίκη και την κοινωνία της. Ο Ξεφλούδας πρωτοπόρος της γενιάς του ’30 στη Θεσσαλονίκη και εκφραστής του εσωτερικού μονολόγου περιγράφει κομμάτι της ζωής του στην πόλη μας. Ο Παπαδιαμάντης στο διήγημά του «Ο Χαραμάδος» βλέπει το λιμάνι της Θεσσαλονίκης με τους Εβραίους εργάτες του στις αρχές του 20ου αιώνα. Ο Πεντζίκης στον ύμνο του για τη Θεσσαλονίκη «Μητέρα Θεσσαλονίκη» ταξιδεύει χρονικά στο χθες της πόλης, όπως αυτό φαίνεται στη σημερινή της εικόνα. Ο Ταχτσής επισκέπτεται την πόλη, που τον γέννησε μετά από χρόνια απουσίας του. Ο Τσίρκας επιλέγει να τελειώσει την επική τριλογία του «Ακυβέρνητες Πολιτείες» στην πόλη μας. Ο Τσιφόρος, τέλος, μιλάει για την επιστροφή ενός μετανάστη στη Γερμανία και την απόφασή του να παραμείνει στη Θεσσαλονίκη, τον τόπο, που άφησε πριν από χρόνια και να ξεκινήσει στα 60 του από την αρχή τη ζωή του, σε ένα διήγημα από τη συλλογή του «Όμορφη Θεσσαλονίκη«.

Όπως είπαμε και νωρίτερα, εκτός από τα κείμενα υπάρχουν και πίνακες ζωγράφων με θέμα τη Θεσσαλονίκη. Μητράκας, Μπακογιώργος, Παπανάκος, Παπασπύρου, Παραλής, Μαυρομάτης οι πιο γνωστοί από αυτούς σε μένα.

Το βιβλίο μου άρεσε. Μια μικρή ανθολογία με έργα σπουδαίων συγγραφέων. Ειδικά το απόσπασμα από το βιβλίο του Λαγουδάκη είναι σημαντικότατο, καθώς το βιβλίο δεν υπάρχει και είναι εξαιρετικά σπάνιο και κανείς δεν φιλοτιμήθηκε να το επανακυκλοφορήσει.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

12 ποιητές της Θεσσαλονίκης

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι θεμελιωτές της ποίησης στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Ινόνια (2010)

ISBN: 978-960-99606-0-1

Τιμή: Περίπου €19

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η λογοτεχνία της Θεσσαλονίκης έχει να παρουσιάσει μερικούς από τους σπουδαιότερους σύγχρονους Έλληνες ποιητές. Οι παράγοντες, που συνέβαλαν σε αυτό το γεγονός είναι πολλοί. Ίσως η ιστορία της πόλης, ίσως το κλίμα, ίσως το πολιτισμικό περιβάλλον, ίσως ο συνδυασμός αυτών ή και κάποιων άλλων στοιχείων, που δεν μου έρχονται τώρα στο μυαλό. Χωρίς να υπάρχει μία κοινή φόρμα, οι ποιητές βρήκανε πρόσφορο έδαφος και εξελίχτηκαν. Στο βιβλίο της σημερινής ανάρτησης παρουσιάζονται μερικοί από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του ποιητικού λόγου της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι άριστη. Χάρτινο εξώφυλλο με έντονο μπλε χρώμα, χαρτί Palatina των 120gr στο υπόλοιπο βιβλίο. Την εισαγωγή υπογράφει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος ενώ υπάρχει και CD με τον ηθοποιό Γιώργο Μοσχίδη να απαγγέλλει ποιήματα, συνοδεία μουσικής. Τον εκδοτικό οίκο Ινόνια δεν τον ήξερα και ψάχνοντας στο Google δεν βρήκα κάποιο άλλο έργο του. Υπάρχουν δύο φωτογραφίες από το αρχείο του Μοσχίδη, η μία στο οπισθόφυλλο είναι από το 1953 στην πόλη μας. Για κάθε ποιητή, που παρουσιάζεται, υπάρχει ένα σύντομο βιογραφικό.

Το βιβλίο βασίστηκε σε μια ποιητική βραδιά, που έγινε το 1953 στη Σχολή Βαλαγιάννη (από τα σημαντικότερα ιδιωτικά σχολεία, που υπήρχαν παλαιότερα στην πόλη μας) και στην οποία ο Γιώργος Μοσχίδης διάβαζε ποιήματα, που είχε επιλέξει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος. Χρονικά βρισκόμαστε σε μια περίοδο, που η ποίηση της πόλης έχει να παρουσιάσει σπουδαία ονόματα. Μετά από μισό αιώνα οι ποιητές, των οποίων είχε παρουσιαστεί τότε το έργο, θεωρήθηκαν «θεμελιωτές» της ποίησης για την πόλη μας.

12 καλλιτέχνες παρουσιάζονται στο βιβλίο, χωρισμένοι θεματικά σε 4 ομάδες, οι οποίες περιέχουν 3 ποιητές:

  • Στοχαστικοί ποιητές (Γιώργος Βαφόπουλος, Ζωή Καρέλλη, Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης)
  • Λυρικοί ποιητές (Γιώργος Θέμελης, Τάκης Βαρβιτσιώτης, Γιώργος Στογιαννίδης)
  • Κοινωνικοί ποιητές (Μανόλης Αναγνωστάκης, Κλείτος Κύρου, Πάνος Θασίτης)
  • Ερωτικοί ποιητές (Ντίνος Χριστιανόπουλος, Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Γιώργος Ιωάννου)

Όπως αναφέρει και ο Χριστιανόπουλος, στη συνέχει εμφανίστηκαν και άλλοι ποιητές στην πόλη μας, αλλά οι προαναφερθέντες θεωρήθηκαν από τον ίδιο ως «θεμελιωτές» της ποίησης, έβαλαν τις βάσεις πάνω στις οποίες έχτισαν οι υπόλοιποι αυτό, που σήμερα ονομάζουμε ποίησης της Θεσσαλονίκης. Οι διαφορετικές εποχές και ιστορικές συγκυρίες μοιραία έφερναν και διαφορετικό ύφος στην ποίηση.

Στο βιβλίο υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά έργα των καλλιτεχνών, συνήθως 3 ποιήματα από τον καθένα (στον Πεντζίκη και τον Αναγνωστάκη υπάρχουν δύο και στον Θέμελη τέσσερα). Σίγουρα δεν μιλάμε για κάποια ανθολογία, αλλά για ένα βιβλίο, που σκοπό έχει να παρουσιάσει απλά ένα πάρα πολύ μικρό δείγμα από το έργο των ποιητών αυτών. Νομίζω περισσότερο ήθελε ο Χριστιανόπουλος να δώσει στους ακροατές της ποιητικής βραδιάς και τους αναγνώστες του βιβλίου κάποια ονόματα, ώστε να ξεκινήσουν να διαβάζουν ποίηση και επέλεξε τα πιο σημαντικά πρόσωπα του χώρου.

Προσωπικά ξεχώρισα το «Η ζυγαριά» του Βαφόπουλου, την «Τοπογραφία» του Πεντζίκη, το «Χάρης 1944» του Αναγνωστάκη, την «Κραυγή Δέκατη Πέμπτη» του Κύρου, το «Αποστρατευμένοι» του Χριστιανόπουλου και το «Ποτέ σου δεν κατάλαβες» του Ιωάννου. Η απαγγελία του Μοσχίδη δεν με ενθουσίασε, αλλά δεν μπορώ να την κρίνω, καθώς δεν γνωρίζω ποια συστατικά κάνουνε μια απαγγελία καλή ή κακή.

Πριν λίγο καιρό είχε παρουσιαστεί από τη Vivlioniki ένα άλλο βιβλίο για την ποίηση της Θεσσαλονίκης από τον Νίκο Καρατζά. Σε σύγκριση με το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το έργο του Καρατζά μου φάνηκε πιο «γεμάτο». Η τιμή στα €19 είναι υπερβολική νομίζω, μάλλον ανέβηκε τόσο εξαιτίας του CD. Σε γενικές γραμμές όμως είναι μια ωραία έκδοση.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Η κληρονομιά, που μας άφησε ο Γιώργος Ιωάννου

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η μόνη κληρονομιά

Συγγραφέας: Γιώργος Ιωάννου

Έκδοση: Κέδρος (2012)

ISBN: 978-960-04-0924-6

Τιμή: Περίπου €11

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και πιο γνωστά έργα του Γιώργου Ιωάννου. Μια σειρά διηγημάτων με τη χαρακτηριστική γραφή του συγγραφέα, που για την εποχή τους ήταν πρωτοποριακά, ίσως όχι για το ύφος, αλλά για τη θεματολογία τους.

Η έκδοση είναι η κλασική του Κέδρου στα έργα του Ιωάννου. Το αντίτυπο, που έχω εγώ είναι η 18η έκδοση, πιθανότατα να έχει ακολουθήσει και άλλη και κυκλοφόρησε το 2012. Το βιβλίο πάντως σύμφωνα με το οπισθόφυλλο γράφτηκε μεταξύ 1972 και 1973, ενώ έκανε την εμφάνισή του στα ράφια των βιβλιοπωλείων για πρώτη φορά το 1974.

17 συνολικά διηγήματα ανεξάρτητα μεταξύ τους, τα περισσότερα με αναμνήσεις του συγγραφέα από το παιδικό του παρελθόν. Πρόσωπα καθημερινά οι πρωταγωνιστές, άτομα, που ο Ιωάννου έχει παρατηρήσει και προσέξει για διάφορους λόγους. Αποτελούν τα κίνητρα για να σχολιάσει ο συγγραφέας καταστάσεις, που τον στιγμάτισαν, αλλά και διάφορες σκέψεις του για τη ζωή. Το διήγημα «Ομίχλη» είναι ίσως το μόνο, που ξεφεύγει από το μοτίβο των υπολοίπων. Η αφήγηση είναι αρκετά ανέμελη, θα μπορούσε να γίνει σε μια μάζωξη παρέας με τον συγγραφέα να λέει τις ιστορίες του. Σε πολλά σημεία γίνεται χιουμοριστικό με έξυπνο σχολιασμό ή σαρκαστικό απέναντι σε συμπεριφορές και λογικές του παρελθόντος.

Το βιβλίο το απόλαυσα σε μία μέρα μέσα και μερικά από τα διηγήματα τα διάβασα ξανά. Αν θα έπρεπε να ξεχωρίσω κάποια από αυτά, θα ήταν τα εξής: «Ψηλά στο Εσκί Ντελίκ«, «Η μόνη κληρονομιά«, «Στου Κεμάλ το σπίτι» (από τα κορυφαία διηγήματα όχι μόνο του βιβλίου, αλλά της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας), «Το μέντιουμ«, «Τζέλτεν«, «Το Βουγγάρι«, «Τα λεμόνια ήταν ακριβά«, «Ο Θανάσης ο φονιάς«, «Η αποζημίωση«.

Η Θεσσαλονίκη είναι παρούσα στα περισσότερα διηγήματα, με αναφορές κυρίως από την περίοδο της Κατοχής. Δεν είναι βέβαια πρωταγωνίστρια, όπως σε άλλα έργα του Ιωάννου.

Όπως είπαμε και πριν, το βιβλίο μιλάει για θέματα, που την εποχή, που πρωτοκυκλοφόρησε λίγοι μιλούσαν για αυτά. Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα το διήγημα «Στου Κεμάλ το σπίτι», στο οποίο ο Ιωάννου προσεγγίζει το θέμα της προσφυγιάς από την άλλη πλευρά, αυτήν των Τούρκων Θεσσαλονικέων, που αναγκάστηκαν να αφήσουν την πόλη με την ανταλλαγή των πληθυσμών, θέλοντας να δείξει ότι ο πόνος της προσφυγιάς είναι ο ίδιος σε όλους: « Στο σπίτι αυτό καθόταν ένας μπέης, που είχε μια κόρη σαν τα κρύα τα νερά. Κυλιόταν κάτω, όταν φεύγανε, φιλούσε το κατώφλι. Τέτοιο σπαραγμό δεν ματαείδα.».

Προσωπικό βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό, από τα καλύτερα έργα του Ιωάννου. Ότι το βιβλίο 42 χρόνια μετά την πρώτη του κυκλοφορία εξακολουθεί να διαβάζεται το κάνει κλασικό σε αξία. Χαίρομαι γιατί κάποια από τα διηγήματα πρέπει να υπάρχουν και στα βιβλία του σχολείου. Και είναι σίγουρο ότι θα συνεχίσει να διαβάζεται και από τις επόμενες γενεές.

 

Σχολιάστε

Filed under ΙΩΑΝΝΟΥ, Γιώργος, Συγγραφείς

Το Κατοχικό Ημερολόγιο του Γιώργου Ιωάννου

βιβλιονίκη052

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το Κατοχικό ημερολόγιο χωρίς περικοπές

Συγγραφέας: Γιώργος Ιωάννου

Έκδοση: Εστία (2000)

ISBN: 960-05-0945-X

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της λογοτεχνίας της Θεσσαλονίκης, αλλά και της Ελλάδας γενικότερα, είναι ο Γιώργος Ιωάννου. Τόσο στην ποίηση όσο και στην πεζογραφία, το έργο του αποτελεί σπουδαία κληρονομιά για την πολιτιστική Θεσσαλονίκη. Οι μελέτες γύρω από το έργο του είναι πολλές και κάποιες από αυτές έχουν παρουσιαστεί και στη Vivlioniki (δείτε εδώ και εδώ). Στο βιβλίο αυτής της ανάρτησης, θα ασχοληθούμε με το γνωστό Κατοχικό Ημερολόγιό του. κομμάτια του οποίου είχαμε δει στην «Πρωτεύουσα των Προσφύγων«.

Η έκδοση είναι όμορφη, απλή και λιτή. Στο εξώφυλλο ο συγγραφέας να διαβάζει με τη βοήθεια μεγεθυντικού φακού.

Είναι κάπως άδικο να θεωρούμε συγγραφέα του βιβλίου των Ιωάννου, καθώς το βιβλίο κυκλοφόρησε μετά θάνατον του Ιωάννου και ουσιαστικά πρόκειται για έργο της επιμελήτριας της έκδοσης Αντιγόνης Βλαβιανού. Σίγουρα η έκδοση έχει βασιστεί στο ημερολόγιο του Ιωάννου, αλλά η εισαγωγή, το επίμετρο και σχολιασμός του κειμένου ανήκουν στην επιμελήτρια.

Το Κατοχικό Ημερολόγιο του Ιωάννου όταν δημιουργήθηκε ήταν αποτέλεσμα της ανάγκης ενός ανθρώπου να περιγράψει τις δυσκολίες, που αυτός περνούσε. Πρόκειται για ένα καθαρά αυτοβιογραφικό κείμενο. Το θεωρούμε λογοτεχνικό επηρεασμένοι ίσως από το ότι το έγραψε ένας συγγραφέας, αλλά θα μπορούσε να ανήκει σε ένα οποιοδήποτε παιδί, που έζησε εκείνα τα χρόνια. Νομίζω ότι περισσότερο είναι ιστορικό ντοκουμέντο, παρά λογοτεχνικό έργο.

Το βιβλίο αποτελείται από 5 μέρη:

  • Στο πρώτο μέρος έχουμε την εισαγωγή της Βλαβιανού στο κείμενο, με πολλές επεξηγήσεις χρήσιμες για την υπόλοιπη ανάγνωση.
  • Το δεύτερο μέρος είναι το κύριο θέμα του βιβλίου, δηλαδή το Κατοχικό Ημερολόγιο του Ιωάννου. Πρόκειται για μικρές καταχωρήσεις από τις 25 Νοεμβρίου 1943 έως τις 26 Μαρτίου 1944. Εκτός από την «Πρωτεύουσα των Προσφύγων», κομμάτια του Ημερολογίου αυτού είχαν κυκλοφορήσει από το περιοδικό «Φυλλάδιο» το 1978.
  • Το τρίτο μέρος είναι οι σημειώσεις του Ιωάννου στο κείμενο.
  • Το τέταρτο μέρος είναι σημειώσεις της Βλαβιανού στο κείμενο.
  • Το πέμπτο μέρος είναι το επίμετρο και πρόκειται για μία ανακοίνωση σε ένα συνέδριο, το οποίο δημοσιεύτηκε τον επόμενο χρόνο στο Εντευκτήριο και ασχολείται με τη σχέση των αυτοβιογραφικών στοιχείων με τα κείμενα ενός λογοτέχνη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Όπως είπαμε πριν το κείμενο είναι κυρίως ένα ιστορικό ντοκουμέντο. Στο βιβλίο υπάρχει η αρχική του μορφή, με τα ορθογραφικά λάθη, τα συντακτικά προβλήματα, χωρίς επεμβάσεις στην ουσία του. Λογοτεχνικά ίσως να μην έχει σημασία, αλλά παρέχει πολλές πληροφορίες για την κατάσταση, που επικρατούσε στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Κατοχής, τουλάχιστον μέσα από τα μάτια ενός 16χρονου παιδιού. Η πείνα, η ακρίβεια, οι σειρήνες με τους βομβαρδισμούς περιγράφονται στο κείμενο, μαζί με αναφορές για τα συσσίτια. Γίνεται λόγος και για τον συμμαχικό βομβαρδισμό στη Δυτική Θεσσαλονίκη, που είχε αποτέλεσμα τον θάνατο εκατοντάδων αθώων θυμάτων.

Ο αναγνώστης θα πρέπει πάντα να έχει στο νου του ότι διαβάζει κείμενο, που δεν προοριζόταν να δημοσιευτεί, ο δε συγγραφέας του είχε πρώτα σκοπό να εκφράσει τις δυσκολίες του και όχι να τα μοιραστεί με τον αναγνώστη.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Πρόκειται για μοναδικό ντοκουμέντο, το οποίο παρουσιάζεται άριστα από την επιμελήτρια, με τον απαιτούμενο σεβασμό στον Ιωάννου, ο οποίος δεν ζούσε για να δει την έκδοση αυτή. Διαβάστε το κυρίως ως ιστορικό κείμενο, παράλληλα ίσως με άλλες μελέτες για εκείνη την εποχή.

Σχολιάστε

Filed under ΙΩΑΝΝΟΥ, Γιώργος, Συγγραφείς

Το πρώτο βιβλίο με πεζά κείμενα του Γιώργου Ιωάννου

βιβλιονίκη016

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Για ένα φιλότιμο

Συγγραφέας: Γιώργος Ιωάννου

Έκδοση: Κέδρος (2014)

ISBN: 978-960-04-0049-6

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τους πιο σημαντικούς λογοτέχνες της Θεσσαλονίκης ο Γιώργος Ιωάννου, ξεκίνησε την λογοτεχνική σταδιοδρομία του ως ποιητής, εκδίδοντας δύο συλλογές, πριν ξεκινήσει την πορεία του στον πεζό λόγο. Στην ανάρτηση αυτή θα μιλήσουμε για το πρώτο του πεζό έργο, το οποίο κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1964.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, ακολουθώντας την φόρμα των υπόλοιπων εκδόσεων του Κέδρου στα έργα του Ιωάννου. Το αντίτυπο, που έχω εγώ είναι η 21η έκδοση του βιβλίου, επανάληψη αυτής, που κυκλοφόρησε ο Κέδρος το 1997.

Το βιβλίο αποτελείται από 22 πεζογραφήματα, όπως θέλει να τα αποκαλεί ο Ιωάννου, διηγήματα θα μπορούσε να τα χαρακτηρίσει κάποιος άλλος. Ιστορίες σύντομες, μικρές, με έντονο το αυτοβιογραφικό στοιχείο. Κάποιες από αυτές διαδραματίζονται στη Θεσσαλονίκη, κάποιες άλλες όχι. Την εποχή, που κυκλοφόρησε το βιβλίο, ο Ιωάννου είχε ήδη γίνει γνωστός από τις ποιητικές συλλογές του «Ηλιοτρόπια» και «Τα χίλια δέντρα».

Αν κάτι χαρακτηρίζει όλες τις ιστορίες του έργου αυτού, είναι ο έντονα εξομολογητικός χαρακτήρας της γραφής του Ιωάννου. Τα κύρια θέματα, που απασχολούν τον συγγραφέα είναι ο έρωτας και η μοναξιά, που απαντώνται λίγο ή πολύ σε όλα τα πεζογραφήματα. Η μοναξιά είναι μάλλον και η κινητήριος δύναμη, που αναγκάζει τον Ιωάννου να γράψει.

Τα πεζογραφήματα ξεκινούν ως αφηγήσεις, οι οποίες όμως ξετυλίγονται στη συνέχεια και μετατρέπονται σε εσωτερικές αναζητήσεις του συγγραφέα. Σε πολλά σημεία είναι έντονος ο φόβος ή καλύτερα οι φόβοι του Ιωάννου, αφού ανάλογα με την περίπτωση αποκτούν και άλλη μορφή.

Από τα 22 πεζογραφήματα, προσωπικά ξεχώρισα τα εξής: «Τα εβραϊκά μνήματα», «Οι σφάχτες», «Στα καμένα», «Ο Μπάτης», «Άδεντρο» και «13-12-1943». Φυσικά κάθε αναγνώστης ξεχωρίζει διαφορετικά κείμενα και για διαφορετικούς λόγους. Η πολυτονική γραφή δεν νομίζω ότι θα δυσκολέψει κάποιον.

Σε αντίθεση με τα δύο προηγούμενα έργα του Ιωάννου, που παρουσιάσαμε από τη Vivlioniki, (Το δικό μας αίμα, Η πρωτεύουσα των προσφύγων), το «Για ένα φιλότιμο», που αποτελεί και τίτλο του ενός πεζού, δεν έχει πρωταγωνίστρια την Θεσσαλονίκη, αλλά σε κάποια από αυτά απλά προσφέρει το σκηνικό. Θεώρησα όμως ότι το βιβλίο έχει θέση στη Vivlioniki, καθώς είναι έργο ενός από τους σπουδαιότερους σύγχρονους συγγραφείς της πόλης μας.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Για την εποχή του πρέπει να ήταν ιδιαίτερα πρωτοποριακό και το ότι ακόμη και σήμερα, μισό αιώνα μετά την πρώτη κυκλοφορία, το βιβλίο φαίνεται να συγκινεί ακόμη τους αναγνώστες, είναι απόδειξη της αξίας του.

Σχολιάστε

Filed under ΙΩΑΝΝΟΥ, Γιώργος, Συγγραφείς

Η Γερμανική Κατοχή της Θεσσαλονίκης σε λογοτεχνικά κείμενα

vivlioniki157

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Γερμανική Κατοχή σε πεζογράφους της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Σωτηρία Σταυρακοπούλου

Έκδοση: Μαλλιάρης (2015)

ISBN: 978-960-457-736-1

Τιμή: Περίπου €7

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Όπως πολλές φορές έχουμε πει από αναρτήσεις στη Vivlioniki, το κεφάλαιο της Κατοχής στην ιστορία της Θεσσαλονίκης αποτέλεσε από τα σημαντικότερα γεγονότα, που επηρέασαν σε τεράστιο βαθμό την εξέλιξη της πόλης. Με κύριο γεγονός τον αφανισμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων, αλλά και με την πείνα τον χειμώνα του 1941 και 1942, τη δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας και της ΟΠΛΑ, την αντιστασιακή δράση κτλ, η Κατοχή στιγμάτισε την πόλη με τρόπο, που ακόμη και σήμερα συναντάμε σημάδια της σε μνημεία και δρόμους. Φυσικό ήταν η λογοτεχνία, ειδικά όσων έζησαν αυτήν την εποχή, να επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό και οι αφηγήσεις τους να συμπληρώνουν πολλές φορές την ιστορική επιστήμη. Το βιβλίο αυτό μιλάει για το πώς είδαν και αποτύπωσαν στα βιβλία τους την Κατοχή 5 συγγραφείς, από τους πιο γνωστούς και σημαντικούς της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, με πλαστικοποιημένο εξώφυλλο. Το χαρτί είναι Chamois των 100gr. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν αρκετές σημειώσεις, καθώς και ευρετήριο όρων και ονομάτων. Δεν υπάρχουν καθόλου φωτογραφίες.

Η μελέτη αυτή βασίστηκε όπως είπαμε σε βιβλία 5 συγγραφέων,

,τα οποία έχουν παρουσιαστεί στο παρελθόν στη Vivlioniki.

Η συγγραφέας επιλέγει να κάνει έναν αποτυχημένο, για μένα, διαχωρισμό στο κείμενο, βάζοντας τα κείμενα των Ιωάννου, Σφυρίδη, Χριστιανόπουλου και Καζαντζή στο πρώτο μέρος ως «βιωματική πεζογραφία» και εξετάζει τα κείμενα του Μπακόλα σε ένα δεύτερο μέρος ως «πεζογραφία πνευματικού εργαστηρίου». Τα δύο μέρη είναι ανισομερή εντελώς και δυστυχώς αδικείται το κείμενο του Μπακόλα.

Πέρα όμως από αυτήν την παρατήρηση, το βιβλίο έχει ένα ενδιαφέρον, κυρίως για κάποιον, που δεν έχει διαβάσει αυτά τα έργα και του δίνεται η δυνατότητα μιας πρώτης επαφής με αυτά. Η συγγραφέας σωστά φτιάχνει ενότητες με γεγονότα και παρουσιάζει κομμάτια των λογοτεχνών, που μιλάνε για αυτές τις ενότητες, πχ για την είσοδο των Γερμανών στην πόλη, την πείνα, τον χαμό των Εβραίων, τον βομβαρδισμό των Δυτικών συνοικιών από τους Συμμάχους, τις εμφύλιες διαμάχες κτλ. Φαίνεται έτσι πόσο πολύ μπορεί να βοηθήσει η λογοτεχνία την ιστορική επιστήμη, καθώς οι διηγήσεις των λογοτεχνών αποτελούν ντοκουμέντα και πιθανόν και πεδία μελέτης για τους ερευνητές.

Η γλώσσα είναι απλή και κατανοητή από όλους και το βιβλίο διαβάζεται ιδιαίτερα εύκολα, πιθανότατα σε μία μέρα θα το έχετε τελειώσει. Η επιλογή αυτών των συγγραφέων έγινε, γιατί όλοι τους ήταν παιδιά κατά την περίοδο της Κατοχής και έχουν μνήμες της εποχής εκείνης. Σίγουρα κάποιος μπορεί να πει, ότι υπάρχουν και άλλα έργα και άλλοι συγγραφείς, που πιθανότατα έχουν καταγράψει σε βιβλία τους τις εμπειρίες τους από τις μέρες εκείνες, αλλά πιστεύω ότι αυτοί οι 5, που διάλεξε η Σταυρακοπούλου είναι από τους πιο σημαντικούς.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε, χωρίς να με ξετρελάνει, ίσως επειδή ήξερα και είχα διαβάσει τα βιβλία, στα οποία αναφέρεται. Θεωρώ θετικότατο, ότι έγινε μια προσπάθεια οργάνωσης των κειμένων, πάνω σε μια τόσο σημαντική περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της πόλης μας. Παρόμοιες μελέτες υπάρχουν και σε περιοδικά αλλά και στο διαδίκτυο μπορεί να βρει κάποιος. Είναι και σε καλή τιμή, οπότε δεν νομίζω να κλάψετε τα λεφτά σας, ειδικά αν δεν έχετε διαβάσει τα βιβλία των συγγραφέων.

2 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΣΤΑΥΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Σωτηρία

Η Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου (μέρος Γ’)

vivlioniki181

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου: Περιπλάνηση στο χώρο και στο χρόνο

Συγγραφέας: Έλενα Χουζούρη

Έκδοση: Επίκεντρο (2012)

ISBN: 978-960-458-348-5

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η λογοτεχνική Θεσσαλονίκη οφείλει πολλά στον Γιώργο Ιωάννου. Γεννημένος στην πόλη μας, ο Ιωάννου αφιέρωσε πολλά κείμενά του, ποίηση και πεζά, στην γενέτειρά του. Ακόμη και αν δεν ήταν το κύριο θέμα, η πόλη αποτελούσε το σκηνικό αρκετών γραπτών του. Ανήκει στην κατά πολλούς γνωστή και ως «Σχολή της Θεσσαλονίκης». Στη Vivlioniki έχουμε παρουσιάσει δύο από τα σημαντικότερα έργα του, το «Το δικό μας αίμα» και το «Η πρωτεύουσα των προσφύγων«.

Η συγκεκριμένη έκδοση είναι λιτή και προσεγμένη. Πρόκειται για μια επανέκδοση, ενός βιβλίου το οποίο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά το 1995, η έκδοσή μας είναι ελαφρώς βελτιωμένη. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ευρετήριο όρων και ονομάτων, η βιβλιογραφία, καθώς και κάποιες φωτογραφίες από το οικογενειακό αρχείο του Γιώργου Ιωάννου. Υπάρχει επίσης και η «ποσοτική εμφάνιση» της πόλης στα έργα του Γιώργου Ιωάννου. Ίσως κάπως δύσκολο λεξιλόγιο, καλό είναι να έχετε και ένα μολυβάκι, για να κρατάτε σημειώσεις.

Πρόκειται για μία μελέτη, η οποία εξετάζει τον τρόπο που εμφανίζεται η πόλη μας στα έργα του Ιωάννου. Εξετάζονται 7 βιβλία, δύο ποιητικές συλλογές («Ηλιοτρόπια«, «Χίλια Δέντρα«) και πέντε συλλογές πεζογραφημάτων («Για ένα φιλότιμο«, «Σαρκοφάγος«, «Μόνη Κληρονομιά«, «Το δικό μας αίμα«, «Η πρωτεύουσα των προσφύγων«). Σε ένα βιβλίο για το οποίο μιλήσαμε πρόσφατα του Τριαντάφυλλου Κωτόπουλου, υπήρχε επίσης αναφορά αντίστοιχη (μπορείτε να διαβάσετε κάποια πράγματα για το βιβλίο αυτό πατώντας εδώ). Η συγκεκριμένη μελέτη της Χουζούρη νομίζω είναι πιο λεπτομερής και περισσότερο συγκεντρωμένη στο έργο του Ιωάννου, ενώ δεν υπάρχει κάποια σύγκριση με έργα άλλων λογοτεχνών.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 4 βασικά κεφάλαια, τα οποία με τη σειρά τους χωρίζονται σε επιμέρους μέρη.

  • Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στην πόλη ως λογοτεχνικό αντικείμενο, καθώς και μια ιστορική αναδρομή σε συγγραφείς που ασχολήθηκαν με τον συγκεκριμένο τομέα, από την Αζιγιαντέ του Πιέρ Λοτί στα τέλη του 19ου αιώνα, έως έργα νεότερων συγγραφέων.
  • Στο δεύτερο κεφάλαιο υπάρχουν βιογραφικά στοιχεία του Ιωάννου, τα οποία, σε συνδυασμό με τα ιστορικά γεγονότα που βίωσε ο συγγραφέας, επέδρασαν στο έργο του. Λέγεται πως ο Ιωάννου παρουσιάζει τόσο συχνά την πόλη στα έργα του, σε μια προσπάθεια επαναπροσέγγισης στην παιδική του ηλικία και τα νεανικά του χρόνια. Χαρακτηριστικό το γεγονός ότι στα τελευταία έργα του, η Θεσσαλονίκη παίζει όλο και περισσότερο πρωταγωνιστικό ρόλο.
  • Στο τρίτο κεφάλαιο στο μικροσκόπιο της Χουζούρη μπαίνουν οι δύο ποιητικές συλλογές του και τα τρία πρώτα χρονικά πεζογραφήματά του, το Για ένα φιλότιμο, την Σαρκοφάγο και την Μόνη κληρονομιά.
  • Στο τέταρτο κεφάλαιο εξετάζονται το Δικό μας αίμα και η Πρωτεύουσα των προσφύγων, τα οποία θεωρούνται ως κείμενα συνεχή, σαν πρώτο και δεύτερο μέρος.

Ενδιαφέρον είναι και ο επίλογος του βιβλίου, ο οποίος προσπαθεί να είναι συμπέρασμα των προηγούμενων σελίδων, αλλά, όπως δηλώνει και στον τίτλο με την φράση «μια νέα εισαγωγή», ανοίγει τον δρόμο για μια περαιτέρω έρευνα στο έργο του Ιωάννου. Αν θα έπρεπε να κρατήσω ένα κομμάτι από τον επίλογο, αυτό είναι το σχετικό με τα στοιχεία που συγκροτούν το μυθικό πρόσωπο της πόλης, το οποίο αναδείχτηκε ιδιαίτερα μέσα από το έργο του Ιωάννου. Αυτά τα στοιχεία είναι το Βυζάντιο που κυριαρχεί στην πόλη, το προσφυγικό στοιχείο που έμελλε να αλλάξει το πρόσωπο και τον χαρακτήρα της Θεσσαλονίκης και ο «εθνισμός» όπως τον αποκαλεί που κυριαρχεί στην πόλη, γέννημα των ιστορικών γεγονότων που συνέβησαν στην πόλη.

Ο Ιωάννου δεν κατάφερε να ολοκληρώσει το έργο του, αφού πέθανε έναν χρόνο μετά την κυκλοφορία του «Η πρωτεύουσα των προσφύγων». Σύμφωνα με την συγγραφέα, ήθελε να συνεχίσει και να ολοκληρώσει την σειρά, που ξεκίνησε με το «Το δικό μας αίμα». Τα γραπτά του κατάφεραν να παρουσιάσουν όχι μια διαφορετική πόλη, αλλά έναν άλλον τρόπο στο να δει κάποιος αυτήν την πόλη. Όπως λέει και η Χουζούρη, δημιούργησαν τον μύθο της Θεσσαλονίκης.

5 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΧΟΥΖΟΥΡΗ, Έλενα

Η Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου (μέρος Β’)

vivlioniki162

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η πρωτεύουσα των προσφύγων

Συγγραφέας: Γιώργος Ιωάννου

Έκδοση: Κέδρος (1997)

ISBN: 960-04-1244-8

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Γιώργος Ιωάννου είναι από τα λογοτεχνικά τέκνα της πόλης, για τα οποία η Θεσσαλονίκη μπορεί να υπερηφανεύεται. Το έργο του σημαντικότατο και ιδιαίτερα πλούσιο, τόσο στην ποίηση, όσο και στην πεζογραφία, περιείχε σε πολλά κομμάτια του την γενέτειρα πόλη του. Από τους πρώτους, αν όχι ο πρώτος, που έφερε στην επιφάνεια το θέμα-ταμπού της πόλης, τον χαμό των Εβραίων, όταν το 1954 κυκλοφορούσε το ποίημα «Τα ηλιοτρόπια των Εβραίων», σε μια εποχή, που οι εγχώριοι παράγοντες επιζητούσαν την σιωπή. Το σημερινό έργο για το οποίο θα μιλήσουμε, θεωρείται η συνέχεια ενός παλαιότερου έργο του συγγραφέα, το οποίο παρουσιάστηκε μέσα από την Vivlioniki στο παρελθόν και είναι «Το δικό μας αίμα«.

Η έκδοση είναι λιτή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο, πέρα από τα σχέδια που είναι του ζωγράφου Γιάννη Παπαρράλλη. Το βιβλίο που έχω εγώ είναι η 9η έκδοση, η πρώτη κυκλοφορία ήταν το 1984, ένα μόλις χρόνο πριν ο συγγραφέας φύγει από την ζωή.

11 κείμενα αυτοτελή με τον χαρακτηριστικό τρόπο γραφής του Ιωάννου, εξετάζουν διάφορες πτυχές της σχέσης του συγγραφέα με την Θεσσαλονίκη και τους Θεσσαλονικείς. Στο τέλος υπάρχει το Επίμετρο, το οποίο έχει δύο κείμενα.

1. Θεσσαλονίκη-Αθήνα, μια ερωτική σύγκριση

Δυο πόλεις που έζησε ο συγγραφέας για μεγάλο χρονικό διάστημα, σε αμφότερες από ένα σημείο και έπειτα ήταν απλός επισκέπτης, μάλλον από επιλογή του. Οι διαφορές τους πολλές, αλλά ο Ιωάννου επικεντρώνεται στον ερωτισμό τους, με τον τρόπο που αυτός τον αντιλαμβάνεται. Από την σύγκριση του Βαρδάρι με…δεν υπάρχει ανάλογη πλατεία στην Αθήνα, μέχρι τον ερωτισμό των Νεκροταφείων, όπου η Ευαγγελίστρια και τα παλιά Εβραϊκά νεκροταφεία κερδίζουν κατά κράτος αυτά των Αθηνών, του Ζωγράφου και της Καισαριανής. Τα πάρκα των πόλεων, άλλα ερωτικά κέντρα, με αυτό του Πεδίου του Άρεως να κυριαρχεί στην πρωτεύουσα, ενώ αυτό του Λευκού Πύργου να δίνει στην Θεσσαλονίκη την δική του μαγεία. Δεν θέλει να βγάλει νικητή αυτή η σύγκριση, αν και είναι φανερή η προτίμηση του συγγραφέα, ειδικά στο κομμάτι που λέει ότι στην Θεσσαλονίκη όταν φτάνει, δεν θέλει να πάει σπίτι, θέλει να γυρνάει στην πόλη, το αντίθετο ακριβώς από ότι κάνει στην Αθήνα. Δεν υμνολογεί την πόλη, αντιθέτως, έχει κριτική στάση στις αλλαγές της, αλλά ελπίζει, «…κάτι θα γίνει πάντως, κάτι θα καλυτερέψει. Τον πικραίνει όμως η κακία των Θεσσαλονικέων, μικρή η πόλη και το φαρμάκι στάζει συνεχώς από πολλούς, ειδικά στον χώρο του πνεύματος, όπου κινούνταν και ο Ιωάννου.

2. Κάτω απ’τις πυκνές δεντροστοιχίες

Ένα ταξίδι μπρος και πίσω στον χρόνο, με τον συγγραφέα να περπατά στην Εγνατία, αυτός είναι ο δρόμος με τις πυκνές δεντροστοιχίες. Οι μνήμες από την Κατοχή με τους Γερμανούς και τους ταγματασφαλίτες, μετά η απελευθέρωση και οι αντάρτες που διασχίζουν τον δρόμο. Μνήμες από γεγονότα μετά τον Εμφύλιο, brainstorming ιδεών, λόγος χειμαρρώδης, εικόνες που εναλλάσσονται συνεχώς, από το καφέ Ηλύσια, στο σινεμά Αλκαζάρ με τις τούρκικες ταινίες και από εκεί στην Αχειροποίητο.

3. Η πρωτεύουσα των προσφύγων

Το κείμενο από όπου πήρε το όνομα και το βιβλίο, είναι ένας λόγος που είχε εκφωνήσει ο Ιωάννου το 1982 στην Εύξεινο Λέσχη της Θεσσαλονίκης, με αφορμή τα 70 χρόνια από την απελευθέρωση. Πολλά από αυτά που σημειώνει ο Ιωάννου είναι διαχρονικά, όπως η ομορφιά της δύσης του ήλιου στην Θεσσαλονίκη, το γεγονός ότι η πόλη με τους χιλιάδες πρόσφυγες από παντού καταφέρνει να τους κάνει «Θεσσαλονικείς» και η αίσθηση ότι παρά τις όποιες καταστάσεις, η Θεσσαλονίκη έδινε πάντα την εντύπωση της πόλης. Κυρίως όμως εστιάζει στο ότι στην Θεσσαλονίκη, ενώ υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες, δεν υπάρχει πνευματική άνθηση, εξετάζει και προσπαθεί να εξηγήσει το φαινόμενο αυτό.

4. Το λειρί του πετεινού

Ένα μικρό διήγημα, για το πως βλέπει ένα μικρό παιδί τον κόσμο και πώς αλλάζει αυτός ο κόσμος καθώς μεγαλώνει.

5. Εν ταις ημέραις εκείναις

Το ωραιότερο για μένα κείμενο του βιβλίου, η συγκλονιστική μαρτυρία του Ιωάννου για όσα βίωσε κατά την Κατοχή με τον διωγμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Έτυχε να ζει σε περιοχή που κατά κύριο λόγο έμεναν Εβραίοι και αποτυπώθηκαν στο μυαλό του οι εικόνες της ανησυχίας, του φόβου και του διωγμού. Αλλά και της λεηλασίας των περιουσιών τους. Όπως είπαμε και πριν, ο Ιωάννου είναι ίσως ο πρώτος συγγραφέας που μίλησε για αυτές τις ημέρες, σε μια εποχή που η σιωπή ήταν επιβεβλημένη για μέρος του πληθυσμού, το οποίο είχε καρπωθεί και ωφεληθεί από την δυστυχία των Εβραίων Θεσσαλονικέων.

6. Θεσσαλονικέων ύπνος και ξύπνος…

Από ομιλία του συγγραφέα στην Νομική Σχολή το 1979, για τον εορτασμό των 50 χρόνων από την ίδρυσή της, είναι το επόμενο κείμενο. Ο Ιωάννου αναλύει την άποψή του, ότι τόσα χρόνια μετά την απελευθέρωση, δεν υπάρχει πολιτική άποψη στην πόλη, δηλαδή ένα ρεύμα μιας πολιτικής σκέψης, το οποίο θα μπορέσει να επικρατήσει και να κυβερνήσει την χώρα. Σχολιάζει ότι μέχρι τότε, δεν υπήρχαν Θεσσαλονικείς πολιτικοί σε καίριες θέσεις υπουργείων και δημόσιων οργανισμών και ότι η πλειοψηφία προέρχεται από την «Παλαιά Ελλάδα». Αναλύει τα πιθανά αίτια για το γεγονός αυτό, που είναι ποικίλα.

7, Λεκιασμένα ντουβάρια

Σύντομο διήγημα, πάλι με θέμα την μνήμη, ως στίγμα όμως αυτήν την φορά, όχι απαραίτητα άσχημο. Ποιός ευθύνεται για αυτές, πώς να τις ξεγράψεις, γιατί επιστρέφεις πάλι σε αυτές;

8. Περί της φυγής, της διαφυγής ή και της καταφυγής πολλών πνευματικών δημιουργών της Θεσσαλονίκης στην Αθήνα

Και αυτό το κείμενο είναι από ομιλία του Ιωάννου, αυτήν την φορά στον Σύνδεσμο Θεσσαλονικέων Αθήνας, το 1984. Θέμα του η κάθοδος πολλών πνευματικών ανθρώπων της Θεσσαλονίκης στην πρωτεύουσα. Είναι και ο ίδιος ένας από αυτούς, αφού από την δεκαετία του ’70 μένει κυρίως στην Αθήνα. Το κείμενο είναι περισσότερο ένα παράπονο του συγγραφέα για την στάση που τηρεί μια κλίκα Θεσσαλονικέων, η οποία κινεί τα νήματα του πνευματικού κόσμου της πόλης. Θέλει μεν ο Ιωάννου να εξηγήσει γιατί φεύγει ο κόσμος, αλλά η πίκρα του δεν μπορεί να κρυφτεί και κυριαρχεί στο υπόλοιπο κείμενο. Πίκρα η οποία πηγάζει από την αγάπη που έχει για την Θεσσαλονίκη, την οποία έχει αποδείξει (αν και δεν χρειάζεται) σε πολλά από τα έργα του. Αλλά νιώθει ο σκοταδισμός εκείνης της εποχής (μην ξεχνάτε πως μιλάμε για το 1984) να ευθύνεται τόσο για την δική του, όσο και για πολλές άλλες φυγές πνευματικών τέκνων της πόλης.

9. Και ιδού νεφέλη λευκή…

Άλλο ένα σύντομο διήγημα, το οποίο ομολογώ πως δεν κατάλαβα, καθώς στηρίζεται σε εδάφιο από την Αποκάλυψη του Ιωάννη. Κάτι θέλει να πει ο ποιητής (κυριολεκτικά), αλλά δεν τον νιώθω.

10. <<Ο Χριστός αρχηγός μας…>>

Από τα πιο ενδιαφέροντα κείμενα του βιβλίου, είναι από τα σπάνια κείμενα, τα οποία μπορούν να ξεσηκώσουν αντιδράσεις από όλες τις πλευρές και όλα τα άκρα. Ο Ιωάννου μιλάει για τα κατηχητικά, τα συσσίτια, την θρησκευτική (ή παραθρησκευτική;) οργάνωση «Ζωή» και την Χριστιανική Φοιτητική Ένωση. Το χρονικό διάστημα είναι από την Κατοχή, μέχρι και τα χρόνια του Εμφυλίου. Ο συγγραφέας ήταν μέρος αυτού του κόσμου για πολλά χρόνια, έπαιρνε μέρος στα κατηχητικά, σώθηκε, όπως λέει, από τα συσσίτια, έγινε ενεργό μέρος στην Ζωή και όταν πέρασε στην Φιλοσοφική του ΑΠΘ ήταν και μέλος της Χριστιανικής Ένωσης. Άρα μιλάει εκ των έσω. Δεν προσπαθεί να υμνήσει κανέναν, αλλά ούτε και να τον καταδικάσει. Τις εμπειρίες του μοιράζεται, με λεπτομέρειες. Φυσικά ενδιάμεσα βάζει και τις δικές του απόψεις και ερμηνείες. Έχει το θάρρος να χρησιμοποιεί ονόματα και όχι να μιλάει γενικόλογα και αόριστα (μέχρι και ο Αυγουστίνος Καντιώτης αναφέρεται). Στις πολύ δύσκολες συνθήκες εκείνης της εποχής, ο Ιωάννου προσπαθεί να είναι όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικός, ρίχνοντας ευθύνες στην τότε Αριστερά και στο ΕΑΜ, αλλά και στην τότε Δεξιά και κυρίως στον παρακρατικό της ρόλο. Νομίζω ότι το κείμενο αποτελεί ιστορικό ντοκουμέντο και χρήζει περαιτέρω έρευνας, αφού τα όσα καταλογίζει είναι ιδιαίτερα σημαντικά.

11. Κατοχικό ημερολόγιο

Το παλαιότερο γνωστό γραπτό κείμενο του Ιωάννου, είναι το ημερολόγιο που κρατούσε κατά την Κατοχή. Τα γεγονότα τα οποία αναγράφονται είναι από τις 25 Νοεμβρίου 1943 έως τις 26 Μαρτίου 1944. Η γραφή είναι απλή, επαναλαμβανόμενη, αλλά αυτό είναι λογικό, ο συγγραφέας είναι μόλις 16-17 ετών. Το κείμενο έχει περισσότερο ενδιαφέρον ιστορικό, παρά λογοτεχνικό. Στο τέλος του κειμένου, υπάρχουν επεξηγηματικές σημειώσεις του συγγραφέα.

12.  Το Επίμετρο

Έχει δύο κείμενα το επίμετρο, με μια δεκαετία χρονολογική διαφορά το ένα από το άλλο. Το ένα έγινε με αφορμή τα 20 χρόνια από την πρώτη έκδοση βιβλίου του Ιωάννου και το δεύτερο με αφορμή τα 30 χρόνια από το ίδιο γεγονός. Το πρώτο είναι πολύ πιο σύντομο από το πρώτο και νομίζω ότι δεν έχει τόσο ενδιαφέρον. Το δεύτερο έχει γραφτεί περισσότερο σαν μυθιστόρημα. Ο Ιωάννου είναι σαν να απευθύνεται στον εαυτό του και του περιγράφει την ζωή του, κυρίως την λογοτεχνική του πορεία. Δεν κρύβει ονόματα, μιλάει επώνυμα, με γλώσσα κριτική, αυστηρή, τόσο για τον εαυτό του, όσο και για τους άλλους.

Από τα σημαντικότερα βιβλία του Ιωάννου, νομίζω ότι αξίζει να υπάρχει σε κάθε βιβλιοθήκη. Ασχολείται με θέματα, για τα οποία σπάνια έχουν γραφτεί πράγματα (οι λογοτεχνικές κλίκες της Θεσσαλονίκης, ο ρόλος των θρησκευτικών οργανώσεων στην ζωή του τόπου) και τα αναδεικνύει με λεπτομέρειες και επώνυμα. Αν και πολλά κείμενα δεν είναι καθαρά λογοτεχνικά, εν τούτοις καταφέρνει να τα αναδεικνύει μέσα από την μοναδική του γραφή. Ίσως κάποιος να πει τον Ιωάννου πικρόχολο για κάποια από τα σχόλια που κάνει και τους χαρακτηρισμούς που δίνει. Ίσως κάποια άλλη στιγμή να γίνει και μια τέτοια κουβέντα.

4 Σχόλια

Filed under ΙΩΑΝΝΟΥ, Γιώργος, Συγγραφείς

Η Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου

Image

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το δικό μας αίμα

Συγγραφέας: Γιώργος Ιωάννου

Έκδοση: Κέδρος (1988)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο που έχω εγώ, δώρο του καλού μου φίλου Λευτέρη, ξενιτεμένου αυτή την στιγμή κάπου στα λευκά δάση της Σουηδίας, είναι η έβδομη έκδοση με χρονολογία το 1988. Πρώτη έκδοση στα 1980, δηλαδή 34 χρόνια πριν. Το εξώφυλλο στις πιο σύγχρονες εκδόσεις είναι διαφορετικό.

Αν μου έλεγαν κάποια μέρα ότι πρέπει να αποχωριστώ όλα μου τα βιβλία, πλην πέντε, το έργο αυτό του Ιωάννου σίγουρα θα ήταν ένα από αυτά που θα κρατούσα. Για κάποιον που ενδιαφέρεται να διαβάσει πράγματα για την πόλη μας, πιστεύω είναι το ιδανικό βιβλίο για να αρχίσει.

Η ποιότητα έκδοσης είναι χαρακτηριστική της δεκαετίας του ’80, τίποτα το ιδιαίτερο, μοναδική πολυτέλεια η τσάκα στα εξώφυλλα για να λειτουργούν ως σελιδοδείκτες. Ούτε βιογραφικά του συγγραφέα υπάρχουν, ούτε οι τίτλοι άλλων έργων του.

16 πεζογραφήματα, διηγήσεις και μνήμες του Ιωάννου, η Θεσσαλονίκη στην οποία μεγάλωσε παιδί δίνεται στον αναγνώστη μέσα από την χαρακτηριστική, ολοζώντανη γραφή του συγγραφέα. Σαν να κάθεστε σε παλιό καφενέ της Αγίου Δημητρίου και να τον έχετε απέναντι και να μιλάει με τέτοιο τρόπο, που ούτε θέλετε να τον διακόψετε.

Ο δρόμος της Αγίου Δημητρίου, η γειτονιά της Αχειροποιήτου, ο Βαρδάρης (η πλατεία Αγίου Βαρδαρίου όπως την αποκαλεί), ο χαμός των Εβραίων της Θεσσαλονίκης (ο Ιωάννου ήταν από τους πρώτους που μίλησαν για το κακό αυτό), η προσφυγιά της πόλης, η άγνωστη σε πολλούς συγκέντρωση κατά της πολιτικής επιστράτευσης που έγινε το 1943 στην καρδιά της Κατοχικής Θεσσαλονίκης, ημέρες Κατοχής στην Θεσσαλονίκη, η απελευθέρωση, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, η μετεμφυλιακή πόλη, το Σέιχ Σου, η ανοικοδόμηση και η αντιπαροχή. Η Θεσσαλονίκη και το πως άλλαξε μέσα σε 50-60 χρόνια, σε ένα βιβλίο.

Δυστυχώς κάπου διάβασα ότι πλέον είναι εκτός κυκλοφορίας, γεγονός που με στεναχωρεί πολύ, καθώς πιστεύω ότι το βιβλίο αυτό δεν θα έπρεπε να λείπει από κανένα σπίτι Θεσσαλονικέα. Αν δεν το έχετε, να το δωρίσετε στον εαυτό σας, είμαι σίγουρος πως υπάρχουν αντίτυπά του σε βιβλιοπωλεία της πόλης. Και αν το έχετε, να το φυλάξετε για να το δώσετε να το διαβάσουν και κάποιοι μικροί ή αγέννητοι. Πραγματικό ντοκουμέντο για την Θεσσαλονίκη.

7 Σχόλια

Filed under ΙΩΑΝΝΟΥ, Γιώργος, Συγγραφείς