Tag Archives: Βυζαντινή Θεσσαλονίκη

32 μελέτες του Ανδρέα Ξυγγόπουλου για τη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη

img012

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκεια μελετήματα (1925-1979)

Συγγραφέας: Ανδρέας Ξυγγόπουλος

Έκδοση: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου (1999)

ISBN: 960-7387-34-1

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στο χώρο της Βυζαντινολογίας, του οποίου το έργο ανέδειξε πολλές πτυχές του Βυζαντινού παρελθόντος της Θεσσαλονίκης, υπήρξε ο Ανδρέας Ξυγγόπουλος (1891-1979). Η έρευνά του σε μια εποχή ιδιαίτερα δύσκολη για την αρχαιολογία, με μέσα και γνώσεις πολύ περιορισμένα σε σύγκριση με σήμερα, υπήρξε πρωτοποριακή. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης περιέχει μερικές από τις σημαντικότερες μελέτες του Ξυγγόπουλου, οι οποίες έχουν να κάνουν με την πόλη μας.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Στο εξώφυλλο ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, από χαρακτικό έργο του Ξυγγόπουλου, ο οποίος ήταν πέρα από αρχαιολόγος και ζωγράφος. Το βιβλίο προλογίζουν οι Ευθύμιος Τσιγαρίδας και Μανόλης Χατζηδάκης. Οι μελέτες είναι ακριβείς ανατυπώσεις των πρωτοτύπων. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, ασπρόμαυρες. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι περιλήψεις των μελετών στα γαλλικά.

Οι επιμελητές της έκδοσης επέλεξαν 32 μελέτες του Ξυγγόπουλου, οι οποίες χρονολογούνται από το 1925 η πρώτη έως το 1979 η τελευταία και παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά. 3 εξ αυτών είναι στα γαλλικά και δυστυχώς δεν μπόρεσα να τις διαβάσω (η μία μιλάει για μία Βυζαντινή εικόνα στη Μονή Βλαττάδων, η άλλη για τον Άγιο Νικόλαο τον Ορφανό και η τρίτη για τα μωσαϊκά στο ναό των Αγίων Αποστόλων). Η 11η μελέτη είχε παρουσιαστεί στο παρελθόν στη Vivlioniki, καθώς είχε κυκλοφορήσει σε μορφή βιβλίου από την ΕΜΣ και είναι σχετική με την τοπογραφία της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης.

Όλες οι μελέτες, που διάβασα έχουν ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον, το οποίο μπορεί να το πολλαπλασιάζει η χρονική απόσταση με το σήμερα. Σίγουρα κάποια από τα όσα αναφέρονται μπορεί να μην ισχύουν πλέον, καθώς προχώρησε τόσο η αρχαιολογική έρευνα, όσο και οι γνώσεις μας σχετικά με την Βυζαντινή ιστορία και νέα δεδομένα εμφανίστηκαν, τα οποία δεν υπήρχαν την εποχή, που ζούσε ο Ξυγγόπουλος. Άσχετα όμως από αυτά, δεν μπορεί κάποιος να μην σταθεί στην 3η εργασία από το 1929, η οποία μιλάει για τη Μονή Λατόμου και το παγκοσμίως γνωστό ψηφιδωτό της του οράματος του Ιεζεκιήλ. Ή στην 8η εργασία από το 1940, η οποία αναφέρεται στο Βυζαντινό Λουτρό, το οποίο πριν λίγους μήνες άνοιξε τις πύλες του και έγινε επισκέψιμο (77 χρόνια μετά!). Προσωπικά στάθηκα πολύ στη 13η, 14η, 16η, 23η και 24η εργασία, οι οποίες μιλάνε για την Αχειροποίητο (τυχαίνει να είναι ο αγαπημένος μου ναός στη Θεσσαλονίκη). Για τα περισσότερα Βυζαντινή μνημεία της πόλης μας υπάρχουν μελέτες στο βιβλίο αυτό, χωρίς να σημαίνει πως ο Ξυγγόπουλος δεν ασχολήθηκε με τα υπόλοιπα.

Η γλώσσα είναι καθαρεύουσα, χωρίς όμως αυτό να δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα στην κατανόηση του κειμένου (με λίγες εξαιρέσεις). Οι τεχνικοί όροι πιθανότατα να δυσκολέψουν κάπως περισσότερο τον αναγνώστη χωρίς πείρα ή ειδικές γνώσεις, άλλωστε ο Ξυγγόπουλος δεν απευθυνόταν σε αυτόν. Πάντως με λίγη υπομονή πιστεύω πως κάθε ένας μπορεί να καταλάβει αρκετά πράγματα και να σχηματίσει μια άποψη, τόσο για τα μνημεία, όσο και για τα αντικείμενα, που περιγράφει. Προσωπικά θαύμασα τα σχέδια, που υπάρχουν σε κάποιες μελέτες, αντικειμένων, ζωγραφιών, ψηφιδωτών, αρχιτεκτονικές όψεις κτλ. Μιλάμε για μία εποχή, που δεν υπήρχαν υπολογιστές και προγράμματα σχεδιασμού, δεν υπήρχε η ψηφιακή φωτογραφία και η απεικόνιση ενός αντικειμένου πρέπει να ήταν εξαιρετικά δύσκολη εργασία.

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Δεν είμαι αρχαιολόγος για να κρίνω ποιες απόψεις του Ξυγγόπουλου ισχύουν ακόμη και ποιες όχι. Το βιβλίο έχει σκοπό να παρουσιάσει απλά κάποιο κομμάτι του έργου του συγγραφέα και αυτό το πετυχαίνει άριστα. Το Βυζαντινό παρελθόν της Θεσσαλονίκης ήρθε στην επιφάνεια σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας του έργου του Ξυγγόπουλου και για όποιον ενδιαφέρεται για αυτό το παρελθόν, το βιβλίο αυτό είναι σημαντικό πιστεύω. Αν και συνήθως δεν σχολιάζω τις τιμές των βιβλίων, οφείλω να πω εδώ ότι το κόστος αυτού του σημαντικότατου έργου είναι περίπου €10 και μιλάμε για βιβλίο 580 σελίδων. Αυτήν την τιμή έχει ο κατάλογος του ΙΜΧΑ και με 10% έκπτωση το βρήκα στο ΜΙΕΤ με κάτι παραπάνω από €8. Για κάποιο λόγο στον Ιανό το πουλάνε με €30, θέλω να πιστεύω ότι θα αλλάξει αυτή η τιμή. Από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία για το Βυζαντινό παρελθόν της πόλης μας, αφιέρωμα σε έναν από τους σημαντικότερους ερευνητές αυτού.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΣ, Ανδρέας, Συγγραφείς

Η ζωγραφική κατά τον Χρυσό Αιώνα της Θεσσαλονίκης (14ος αιώνας μ.Χ.)

Σάρωση_20170810 (3)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Παλαιολόγεια ζωγραφική στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Μαρία Καμπούρη-Βαμβούκου, Θανάσης Παπαζώτος

Έκδοση: Εξάντας (2003)

ISBN: 960-256-521-7

Τιμή: Περίπου €33

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από λίγο καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki ένα βιβλίο σχετικά με την πολιτική σκέψη στη Θεσσαλονίκη κατά τον 14ο αιώνα, τον επονομαζόμενο και «Χρυσό Αιώνα» της Θεσσαλονίκης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι αφιερωμένο στη ζωγραφική τέχνη, που άνθισε εκείνη την περίοδο και έμεινε γνωστή ως Παλαιολόγεια Ζωγραφική, από το όνομα των Παλαιολόγων, των τελευταίων αυτοκρατόρων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Η έκδοση ποιοτικά είναι άριστη. Σκληρό δερματόδετο εξώφυλλο με χρυσά γράμματα, πλαστικοποιημένη κουβερτούρα, εξαιρετική ποιότητα εικόνων. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχου περιλήψεις στα αγγλικά, γερμανικά και γαλλικά. Από εκεί και πέρα δεν αναγράφεται πουθενά το έτος έκδοσης, κάποιοι λένε το 2002, κάποιοι το 2003, προτίμησα το 2003 επειδή αυτό αναγράφεται στο Biblionet. Πρέπει να υπήρχε λογικά και παλαιότερη έκδοση του βιβλίου, καθώς ο Παπαζώτος είχε πεθάνει χρόνια πριν την κυκλοφορία του βιβλίου.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, το πρώτο είναι η εισαγωγή μαζί με το συνοδευτικό κείμενο, ενώ το δεύτερο είναι οι φωτογραφίες με δείγματα της Παλαιολόγειας ζωγραφικής από ναούς της Θεσσαλονίκης, αλλά και από άλλες τοποθεσίες. Το κείμενο δεν εμφανίζει ιδιαίτερες δυσκολίες στην κατανόησή του, παρά κάποιες εξειδικευμένες έννοιες και όρους, που περιέχει.

Ο Θανάσης Παπαζώτος υπήρξε από τους σπουδαιότερους βυζαντινολόγους της χώρας μας, με έργο κυρίως στη Βέροια, όπου ανέδειξε πολλά μνημεία και συνέγραψε για αυτά διάφορες εργασίες και βιβλία. Την Μαρία Καμπούρη-Βαμβούκου την είχαμε γνωρίσει στη Vivlioniki από το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο της σχετικά με την τέχνη στη Θεσσαλονίκη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στο κείμενο τονίζονται οι αλλαγές, που έφερε στη Βυζαντινή τέχνη η Παλαιολόγειος περίοδος και πιο συγκεκριμένα στη ζωγραφική. Οι καλλιτέχνες εμφανίζουν έργα περισσότερο ανθρώπινα, οι μορφές δεν έχουν πλέον την αυστηρότητα και τον δογματισμό των προηγούμενων χρόνων και αποκτούν συναισθήματα, κίνηση και έρχονται πιο κοντά στον πιστό. Αυτές οι αλλαγές έχουν να κάνουν σχέση και με την προσέγγιση του πνεύματος των Βυζαντινών προς την κλασσική φιλοσοφία των Αρχαίων Ελλήνων, ενώ είναι μια στροφή, που μετά από κάποιους αιώνες θα οδηγήσει στην Ευρωπαϊκή Αναγέννηση. Η πορεία αυτή της τέχνης θα διακοπεί απότομα λόγω των εμφυλίων πολέμων και των ταραχών στη Βυζαντινή επικράτεια, αλλά και μετά την κατάρρευση του Βυζαντίου. Η Θεσσαλονίκη αποτελεί τον πυρήνα αυτής της αλλαγής για αυτό και συναντάμε στην πόλη μας πολλά δείγματα αυτής της τεχνοτροπίας σε ναούς όπως του Προφήτη Ηλία, των Αγίων Αποστόλων, του Αγίου Νικολάου του Ορφανού, στο παρεκκλήσι του Αγίου Ευθυμίου (δίπλα στο ναό του Αγίου Δημητρίου) κα.

Το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Συμπληρώνει τις γνώσεις μας σχετικά με τον Χρυσό Αιώνα της Θεσσαλονίκης σχετικά με την τέχνη. Με απλό τρόπο φανερώνει στον αναγνώστη τις αλλαγές, που συνέβησαν και του δίνει την δυνατότητα να κατανοήσει και άρα να θαυμάσει περισσότερο τις τοιχογραφίες, που κοσμούν τους ναούς της πόλης μας. Στον Ιανό το είχαν στην πάρα πολύ καλή τιμή των €9 περίπου, οπότε πιστεύω πως είναι και η κατάλληλη περίοδος να το αποκτήσετε, ειδικά αν ασχολείστε με τη ζωγραφική και τη βυζαντινή αγιογραφία.

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΜΠΟΥΡΗ-ΒΑΜΒΟΥΚΟΥ, Μαρία, ΠΑΠΑΖΩΤΟΣ, Θανάσης, Συγγραφείς

Πολιτική και φιλοσοφία στη Θεσσαλονίκη του 14ου αιώνα

Σάρωση_20170803

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η πολιτική σκέψη στη Θεσσαλονίκη τον 14ο αιώνα

Συγγραφέας: Σωτηρία Τριαντάρη-Μαρά

Έκδοση: Ηρόδοτος (2002)

ISBN: 960-8256-22-4

Τιμή: Περίπου €21

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο 14ος αιώνας χαρακτηρίστηκε ως ο «Χρυσός Αιώνας» της Θεσσαλονίκης. Μιλάμε για μία περίοδο, κατά την οποία το Βυζάντιο πνέει τα λοίσθια, με εξωτερικές και εσωτερικές απειλές από παντού και εμφύλιες διαμάχες. Μέσα σε μια τέτοια δύσκολη κατάσταση, παρατηρείται στη Θεσσαλονίκη μια αναγέννηση των τεχνών και της φιλοσοφίας, με λόγιους να προσεγγίζουν την αρχαία ελληνική γραμματεία και να δημιουργούνται πυρήνες μιας ξεχωριστής πολιτικής σκέψης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει αντικείμενο ένα έργο εκείνης της εποχής, από τον σπουδαιότερο ίσως λόγιο της περιόδου αυτής, τον Θωμά Μάγιστρο.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο εξώφυλλο υπάρχει μία φωτογραφία του μικρού ναού της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα, που βρίσκεται στη γωνία Εγνατίας με Παλαιών Πατρών Γερμανού, και ο οποίος είχε χτιστεί κατά τον 14ο αιώνα. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία καθώς και μία περίληψη του έργου στα αγγλικά.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία βασικά μέρη:

  • Στο πρώτο, την εισαγωγή, περιγράφεται το κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό και φιλοσοφικό περιβάλλον της Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο, που έζησε ο Μάγιστρος. Υπάρχουν βιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα, ανάλυση του κειμένου, το οποίο υπάρχει στο βιβλίο (ο λόγος με τίτλο «Τοις Θεσσαλονικεύσι περί ομονοίας») και σχολιασμός για τη φιλοσοφική και πολιτική διανόηση του Θωμά Μάγιστρου.
  • Στο δεύτερο υπάρχει το πρωτότυπο κείμενο και η μετάφραση του λόγου «Τοις Θεσσαλονικεύσι περί ομονοίας»
  • Στο τρίτο υπάρχουν κάποια σχόλια πάνω στο κείμενο, μαζί με επεξηγήσεις.

Ο Θωμάς Μάγιστρος ανήκει στους λόγιους της Θεσσαλονίκης, που με το έργο τους κατάφεραν να γίνουν η γέφυρα μεταξύ του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και της ιταλικής αναγέννησης, που θα συμβεί λίγα χρόνια αργότερα. Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι, οι λόγιοι της Θεσσαλονίκης εκείνη την εποχή έχουν διαβάσει αρχαία φιλοσοφία, γνωρίζουν τους μύθους και τις τραγωδίες των αρχαίων συγγραφέων και ασχολούνται και με σχολιασμό αυτών των έργων.

Ο λόγος του Μάγιστρου θα μπορούσε κάποιος να πει ότι είναι μια πρώτη προσέγγιση προς τη Δημοκρατία, αν και θα πρέπει ο αναγνώστης να αναλογιστεί την περίοδο, που γράφτηκε και σε τι κοινό απευθύνονταν. Δεν είμαστε σίγουροι αν το κείμενο γράφτηκε κατά την περίοδο της Επανάστασης των Ζηλωτών (για τους Ζηλωτές μπορείτε να διαβάσετε εδώεδώ και εδώ) ή πριν από αυτήν. Η συγγραφέας τοποθετεί το λόγο χρονικά λίγο πριν το Κίνημα των Ζηλωτών, την περίοδο των εμφυλίων πολέμων μεταξύ του Ανδρόνικου Α’ και του εγγονού του Ανδρόνικου Γ’. Χρονικά πάντως βρισκόμαστε στον 14ο αιώνα, είτε στις αρχές, είτε στα μέσα αυτού.

Οι λόγοι για τους οποίους αναπτύχθηκε στη Θεσσαλονίκη η φιλοσοφία, με μια σειρά σπουδαίων λογίων, οι οποίοι είναι οι πρώτοι, που θα επιχειρήσουν τη σύνδεση του Βυζαντινού κόσμου με την Αρχαία Ελλάδα, έχουν να κάνουν με ένα καθεστώς «αυτονομίας», που είχε η πόλη, καθώς και με τον εμπορικό της ρόλο. Δεν γνωρίζουμε πώς θα ήταν τα πράγματα, αν αυτή η αναγέννηση γραμμάτων και πνεύματος είχε συμβεί νωρίτερα, σε μια εποχή χωρίς πολέμους και αναταράξεις, αλλά δεν ξέρουμε επίσης το πόσο αυτή η ταραχώδης εποχή επέδρασε στην ανάπτυξη της φιλοσοφίας και των τεχνών.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Βέβαια δεν μπορεί από έναν λόγο και μόνο να εξαχθούν εύκολα συμπεράσματα για όλη την πολιτική σκέψη στη Θεσσαλονίκη κατά τον 14ο αιώνα, αλλά σίγουρα παίρνουμε αρκετά στοιχεία. Το βιβλίο μας δίνει πολλές πληροφορίες για τον Θωμά Μάγιστρο και το έργο του καθώς και για την πολιτική κατάσταση, που επικρατούσε στην πόλη. Οι ανησυχίες του λόγιου κόσμου φέρνουν την άνοιξη του πνεύματος στην πόλη και επαναφέρουν στην επιφάνεια κείμενα της Αρχαίας Ελλάδας και έργα των αρχαίων συγγραφέων. Το έργο τόσο του Μάγιστρου, όσο και πολλών άλλων λογίων θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμο μετά από έναν αιώνα στις Ιταλικές πόλεις, από όπου θα ξεκινήσει η Ευρωπαϊκή Αναγέννηση.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΤΡΙΑΝΤΑΡΗ-ΜΑΡΑ, Σωτηρία

Κρήνες, σιντριβάνια, κινστέρνες της Θεσσαλονίκης διηγούνται την ιστορία της πόλης

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι κρήνες της Θεσσαλονίκης αφηγούνται

Συγγραφέας: Ιωάννης Αρτόπουλος, Γιώργος Αρτόπουλος

Έκδοση: Ιδιωτική Έκδοση (2016)

ISBN: 978-1-5399-7686-8

Τιμή: Περίπου €25

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης κατέχει μία ξεχωριστή θέση στη βιβλιοθήκη μου. Ο λόγος είναι ότι προήλθε από την αγάπη και το μεράκι δύο ανθρώπων, πατέρα και γιου, οι οποίοι δεν είναι επαγγελματίες ιστορικοί ή αρχαιολόγοι κι όμως κατάφεραν μέσα από μια μακρόχρονη έρευνα να φτιάξουν ένα βιβλίο, το οποίο έχει να προσφέρει πολλά στη μελέτη του παρελθόντος της Θεσσαλονίκης. Αφορμή για το εξαιρετικό ταξίδι, που μας προσφέρουν οι συγγραφείς είναι οι κρήνες της πόλης (και οι φιάλες της, οι κινστέρνες της, τα σιντριβάνια της κα).

Η έκδοση είναι ιδιωτική, οπότε δεν βρίσκω σωστό να τη συγκρίνω με αντίστοιχες δουλειές, που θα έβγαζε ένας εκδοτικός οίκος, που έχει την πείρα και τα μέσα για να κυκλοφορήσει τέτοιου είδους βιβλία. Υπάρχουν πάρα πολλές φωτογραφίες στο κείμενο (360 αναφέρουν οι συγγραφείς) ,όλες ασπρόμαυρες.Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι αναφορές σε άλλους τίτλους. Στην τελευταία σελίδα γράφει ότι το βιβλίο τυπώθηκε τον Απρίλιο του 2017 στην Columbia της Νότιας Καρολίνας. Πυκνογραμμένο κείμενο. Στο οπισθόφυλλο υπάρχει μια περίληψη του κειμένου στα αγγλικά.

Όπως είπαμε και πριν, αυτό, που οδήγησε τους συγγραφείς στη δημιουργία αυτού του έργου, δεν είναι κάποια επαγγελματική ανάγκη, αλλά η αγάπη τους για την ιστορία και πιο συγκεκριμένα, το παρελθόν της Θεσσαλονίκης. Τον Ιωάννη Αρτόπουλο τον γνώρισα μέσα από τη σελίδα της ομάδας «Άγνωστη Θεσσαλονίκη» στο Facebook και θαύμαζα τις γνώσεις του και την έρευνα, που έκανε, ώστε να μεταφέρει στους υπόλοιπους τις σωστές πληροφορίες σχετικά με την ιστορία της πόλης, τα σημεία της και τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης.

Το αντικείμενο του βιβλίου ίσως ξαφνιάσει μερικούς και να μην καταλάβουν εξαρχής τη σημασία του έργου. Το νερό ήταν πάντα το πιο σημαντικό στοιχείο για την ανάπτυξη μιας πόλης και η σημασία του είχε αναγνωριστεί από τα χρόνια της αρχαιότητας. Το να χτίσει κάποιος μια βρύση ήταν κάτι πολύ σημαντικό και θεωρούνταν σπουδαία προσφορά στο κοινωνικό σύνολο. Η Θεσσαλονίκη στη μακραίωνη πορεία της είχε την τύχη να κοσμηθεί με πολλές κρήνες, μερικές εκ των οποίων παρέμειναν έως τις μέρες μας και κάποιες είναι πραγματικά στολίδια, κρίνοντας από την αρχιτεκτονική τους και το σχεδιασμό τους.

Στο βιβλίο υπάρχουν 6 κεφάλαια:

  • Το 1ο κεφάλαιο μας δίνει κάποιες σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ύδρευση της Θεσσαλονίκης.
  • Το 2ο κεφάλαιο μιλάει για τα λουτρά της Θεσσαλονίκης, τα οποία παλαιότερα έπαιζαν σημαντικό ρόλο στην κοινωνική ζωή της πόλης.
  • Το 3ο κεφάλαιο ασχολείται με τις κινστέρνες της πόλης μας, από τα λιγότερο γνωστά κτίσματα στη Θεσσαλονίκη.
  • Το 4ο κεφάλαιο είναι και το «κυρίως θέμα» θα λέγαμε, του βιβλίου, καθώς αναλύει κρήνες της Θεσσαλονίκης, οι οποίες υπήρχαν ή υπάρχουν στην πόλη μας και οι οποίες έχουν ταυτοποιηθεί τοπογραφικά και γνωρίζουμε πού βρίσκονταν. Η ταξινόμησή τους γίνεται με βάση την τοποθεσία τους.
  • Το 5ο κεφάλαιο μιλάει για κρήνες, για τις οποίες υπάρχουν μεν στοιχεία, αλλά δεν γνωρίζουμε πού ακριβώς βρίσκονταν.
  • Το 6ο κεφάλαιο τέλος μιλάει για κάποιες κρήνες, που παλαιότερα πιστεύαμε ότι βρίσκονται στη Θεσσαλονίκη, αλλά η μελέτη και η έρευνα απέδειξε ότι βρίσκονταν σε άλλους τόπους.

Όπως έγραψα και νωρίτερα, η αναφορά στις κρήνες αποτελεί μια αφορμή για τους συγγραφείς, ώστε να αναφέρουν και ιστορικές πληροφορίες γενικού και ειδικού ενδιαφέροντος σχετικές με τα κτίσματα αυτά. Σε κάποια σημεία ίσως η ορολογία δυσκολέψει τον αναγνώστη, καθώς χρησιμοποιούνται λέξεις και εκφράσεις εξειδικευμένες, κυρίως σχετικά με την κατασκευή τους. Ταξινομούνται οι κρήνες ανάλογα με το πού βρίσκονται και οι συγγραφείς χρησιμοποιούν ονομασίες οδών τόσο κατά την Οθωμανική περίοδο, όσο φυσικά και τις σημερινές. Ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει για κάθε μία κρήνη, που τον ενδιαφέρει φυσικά ξεχωριστά ή να κάνει μια βόλτα στην πόλη ακολουθώντας τις κρήνες της.

Στον επίλογο του βιβλίου αναφέρεται ότι παρουσιάζονται 85 κρήνες, 18 κινστέρνες, 10 φιάλες, 26 σιντριβάνια και πολλά πηγάδια, αγιάσματα κτλ. Αλλά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν οι ιστορικές πληροφορίες, άλλες περισσότερο γνωστές και άλλες άγνωστες, οι οποίες σχετίζονται με τις τοποθεσίες.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Όχι μόνο γιατί αν εξαιρέσουμε κάποιες λίγες κρήνες, των οποίων την ιστορία γνώριζα, για τις υπόλοιπες γνώριζα από λίγα έως τίποτα. Άλλος ένας λόγος, που μου άρεσε το βιβλίο είναι γιατί είναι γραμμένο με μεράκι και προέρχεται εξολοκλήρου από την αγάπη ενός ανθρώπου για την ιστορία της πόλης μας. Από τις πιο ενδιαφέρουσες εκδόσεις πιστεύω της προηγούμενης χρονιάς στην κατηγορία των ιστορικών βιβλίων για τη Θεσσαλονίκη.

 

Σχολιάστε

Filed under ΑΡΤΟΠΟΥΛΟΣ, Γιώργος, ΑΡΤΟΠΟΥΛΟΣ, Ιωάννης, Συγγραφείς

Χριστιανικές επιγραφές σε μουσεία της Θεσσαλονίκης

Σάρωση_20170713

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κατάλογος χριστιανικών επιγραφών στα μουσεία της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Ευθύμιος Τσιγαρίδας, Κάτια Λοβέρδου-Τσιγαρίδα

Έκδοση: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (1979)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν αρκετό καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki το σημαντικότατο έργο του Παντελή Νιγδελή σχετικά με τις ρωμαϊκές επιγραφές, που είτε βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη, είτε βρέθηκαν σε άλλους τόπους, αλλά ήταν σχετικές με την πόλη και τους κατοίκους της. Η σημερινή ανάρτηση ασχολείται με ένα βιβλίο, του οποίου το θέμα είναι επίσης οι επιγραφές, αλλά με θέμα χριστιανικό και οι οποίες επιγραφές βρίσκονταν στα μουσεία της πόλης μας, τουλάχιστον αυτά, που υπήρχαν την εποχή, που γράφτηκε το βιβλίο.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, χαρακτηριστική των εκδόσεων της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών παλαιότερα. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιοι ενδιαφέροντες πίνακες καθώς και ένα ευρετήριο λέξεων, ενώ η βιβλιογραφία βρίσκεται στην αρχή του βιβλίου. Το βιβλίο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Ανδρέα Ξυγγόπουλου, ο οποίος ήταν θείος των συγγραφέων.

Στον πρόλογο του βιβλίου αναφέρεται, πως αφορμή της συγγραφής του βιβλίου ήταν η καταγραφή του επιγραφικού υλικού, που βρισκόταν στη Ροτόντα και η οποία ξεκίνησε το 1975. Συνολικά παρουσιάζονται στον κατάλογο αυτό 79 επιγραφές, όχι μόνο από τη Ροτόντα, αλλά και από το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Το 1979, που κυκλοφόρησε το βιβλίο δεν υπήρχε ακόμη το μουσείο-στολίδι της πόλης μας, το Βυζαντινό.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και κατατοπιστικότατη η εισαγωγή του βιβλίου, όπου παρουσιάζονται πληροφορίες σχετικά με την χρονολόγηση των επιγραφών, το είδος τους, το υλικό τους, την προέλευση, το σχεδιασμό τους και άλλα σημαντικά στοιχεία. Για κάποιον, που δεν έχει εξειδικευμένες γνώσεις πάνω στην ιστορία ή την αρχαιολογία, το κεφάλαιο αυτό είναι εξαιρετικά χρήσιμο για να μπορεί να διαβάσει και το υπόλοιπο κείμενο.

Το κύριο μέρος βέβαια του βιβλίου είναι η παρουσίαση των 79 επιγραφών. Για κάθε μία από αυτές υπάρχει ένα σύντομο κείμενο και πληροφορίες σχετικά με τις διαστάσεις, την προέλευση (όποτε αυτή είναι γνωστή), τη θέση της επιγραφής (Ροτόντα ή Αρχαιολογικό Μουσείο), τη χρονολόγησή της, τη βιβλιογραφία και τον αριθμό καταγραφής της επιγραφής. Υπάρχει επίσης η φωτογραφία της επιγραφής καθώς και το κείμενό της μαζί με σύντομο σχολιασμό σχετικά με το περιεχόμενό της.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον. Αν σκεφτεί κανείς ότι μόλις στη δεκαετία του ’70 είχε αρχίσει η καταγραφή των χριστιανικών επιγραφών, για την εποχή, που βγήκε το βιβλίο είναι σημαντικό. Κυρίως βέβαια θα ενδιαφέρει ιστορικούς και αρχαιολόγους ή γενικά επαγγελματίες, που έχουν σχέση με το θέμα των χριστιανικών επιγραφών.

 

Σχολιάστε

Filed under ΛΟΒΕΡΔΟΥ-ΤΣΙΓΑΡΙΔΑ, Κάτια, Συγγραφείς, ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ, Ευθύμιος

Τα ψηφιδωτά δάπεδα της Ρωμαϊκής και Βυζαντινής Θεσσαλονίκης

Σάρωση_20170523

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα ψηφιδωτά δάπεδα της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Παναγιώτα Ασημακοπούλου-Ατζακά

Έκδοση: Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών (1998)

ISBN: 960-86095-3-4

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στους χιλιάδες ιστορικούς τίτλους, που κυκλοφόρησαν σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, υπάρχουν κάποιοι, που ξεχωρίζουν για την αξία και τη σημασία τους. Για ένα τέτοιο βιβλίο θα μιλήσουμε στη σημερινή ανάρτηση, το μοναδικό έργο της Παναγιώτας Ασημακοπούλου-Ατζακά αφιερωμένο στα ψηφιδωτά δάπεδα της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι άριστη. Η έκδοση αυτή είχε χρηματοδοτηθεί από τον Οργανισμό «Θεσσαλονίκη, Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 1997». Η πλουσιότατη βιβλιογραφία είναι στην αρχή του βιβλίου, μαζί με τις συντομογραφίες, οι οποίες είναι πάρα πολλές. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει κατάλογος με τους πίνακες, τις εικόνες, ένα ευρετήριο και όλες οι φωτογραφίες μαζεμένες. Σκληρό εξώφυλλο δερματόδετο, που καλύπτεται από πλαστικοποιημένη κουβερτούρα. Δυστυχώς οι περισσότερες φωτογραφίες είναι ασπρόμαυρες και δεν μπορούν να αναδειχτούν τα χρώματα των ψηφιδωτών. Υπάρχουν φυσικά και κάποιες έγχρωμες φωτογραφίες. Υπάρχει επίσης και ένας χάρτης, που σημειώνει τις θέσεις, όπου βρέθηκαν τα διάφορα ψηφιδωτά δάπεδα στην πόλη.

Το βιβλίο είναι η τρίτη συνέχεια ενός μεγάλου έργου με τίτλο «Σύνταγμα των παλαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδος», που αναφέρεται στα δάπεδα, που συναντάμε σε Μακεδονία και Θράκη. Πιο συγκεκριμένα το βιβλίο είναι το πρώτο μέρος αυτής της τρίτης συνέχειας και επικεντρώνεται στα ψηφιδωτά δάπεδα, που βρέθηκαν σε διάφορες ανασκαφές, είτε αρχαιολογικές, είτε σε ανασκαφές για χτίσιμο οικοδομών.

Χρονικά το βιβλίο μελετάει τα δάπεδα από την προγαλεριανή περίοδο (2ος αιώνας μ.Χ.) έως και τον 6ο αιώνα μ.Χ. Πρόκειται για μία περίοδο με έντονη οικοδομική δραστηριότητα στην πόλη, με αποτέλεσμα και τη δημιουργία πολλών ψηφιδωτών δαπέδων σε δημόσια και ιδιωτικά κτίρια.

Το κείμενο είναι εξαιρετικά δύσκολο για τον μέσο αναγνώστη, ο οποίος δεν διαθέτει εξειδικευμένες γνώσεις αρχαιολογίας ή αρχιτεκτονικής. Βέβαια το βιβλίο δεν απευθύνεται στον μέσο αναγνώστη. Προσωπικά διάβασα κάποια κομμάτια του μόνο, όσα μπορούσα να καταλάβω με τη βοήθεια σημειώσεων, του διαδικτύου και άλλων βιβλίων. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες (για καλό το λέω αυτό) και ο αναγνώστης θα πρέπει να διαβάζει το κείμενο και να πηγαίνει στις πίσω σελίδες, όπου υπάρχουν οι φωτογραφίες και τα σχέδια έτσι ώστε να καταλαβαίνει πάνω κάτω κάποια πράγματα.

Κάτι, που εντυπωσιάζει τον αναγνώστη είναι ότι τα ψηφιδωτά αυτά δεν υπάρχουν μόνο σε ναούς και άλλα κτίρια στο κέντρο της πόλης, αλλά υπάρχουν πάρα πολλά δείγματα όσο ανεβαίνουμε προς την Άνω Πόλη. Κάποια από αυτά αποσπάσθηκαν και είναι σε μουσεία, κάποια παρέμειναν στη θέση τους και βρίσκονται σε υπόγεια πολυκατοικιών και δυστυχώς για μερικά αγνοείται η τύχη τους. Ανατολικά στην περιοχή των Πανεπιστημίων και δυτικά στη σημερινή Ξηροκρήνη έχουν επίσης βρεθεί πολλά ψηφιδωτά δάπεδα, όπως και στο Πανόραμα ακόμη!

Αυτό, που χάρηκα πάντως ήταν οι εικόνες και τα σχέδια, καθώς με ταξίδεψαν στα χρόνια εκείνα και μου έδωσαν μια εικόνα για το πού περπατούσαν οι συμπολίτες μας εκείνης της εποχής. Θα προτιμούσα βέβαια όλες οι φωτογραφίες να είναι έγχρωμες.

Πριν από κάμποσο καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki το εκπληκτικό έργο «Ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης«, που αναφερόταν στα ψηφιδωτά των Βυζαντινών ναών της πόλης μας. Το βιβλίο αυτό της Ασημακοπούλου-Ατζακά εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για την σπουδαία αυτή τέχνη της ψηφοθεσίας στην πόλη μας. Με τις ανασκαφές για τα έργα του Μετρό βρέθηκαν και άλλα δείγματα τέτοιας τέχνης, τα οποία πιστεύω καλό θα ήταν να συμπεριληφθούν σε μια νεότερη έκδοση, όσο δύσκολο και αν είναι κάτι τέτοιο. Μπορεί το βιβλίο προσωπικά να με δυσκόλεψε πολύ και να μην κατάφερα να το διαβάσω όλο, αλλά η αξία του είναι δεδομένη.

 

Σχολιάστε

Filed under ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΑΤΖΑΚΑ, Παναγιώτα, Συγγραφείς

Ένα ιστορικό-αστυνομικό μυθιστόρημα στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο χάλκινος οφθαλμός

Συγγραφέας: Παναγιώτης Αγαπητός

Έκδοση: Άγρα (2006)

ISBN: 978-960-325-641-0

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η μακραίωνη ιστορία της Θεσσαλονίκης έχει ως αποτέλεσμα πολλοί συγγραφείς να έχουν εμπνευστεί έργα τους, που να σχετίζονται με το παρελθόν της πόλης. Τα περισσότερα χρονικά κινούνται στα τέλη του 19ου αιώνα και έπειτα, καθώς οι αλλαγές, που συντελέστηκαν στην πόλη εκείνη την περίοδο ήταν συγκλονιστικές. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας ταξιδεύει χρονικά στα μέσα περίπου του 9ου αιώνα, όταν η Θεσσαλονίκη ήταν η Συμβασιλεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και έχει υπόθεση την εξιχνίαση κάποιων εγκλημάτων. Πρόκειται δηλαδή για τον συνδυασμό ιστορικού και αστυνομικού μυθιστορήματος.

Η έκδοση είναι πολύ καλή ποιοτικά, όπως και όλες οι δουλειές του Άγρα. Η ένστασή μου είναι σχετική με το μέγεθος του βιβλίου και πιο συγκεκριμένα με τις διαστάσεις του. Προσωπικά δεν μου άρεσαν ποτέ αυτά τα μικρά βιβλιαράκια (17cmX12cm), φοβάμαι ότι με το πρώτο άνοιγμα θα μου μείνουν στο χέρι οι σελίδες, ειδικά σε έργα των περίπου 430 σελίδων. Ωραίο εξώφυλλο κατά τα άλλα, ευανάγνωστο κείμενο. Στο τέλος υπάρχει ένα γλωσσάρι, εξαιρετικά χρήσιμο με διάφορους όρους, που θα συναντήσει ο αναγνώστης στο βιβλίο, καθώς και ένα επίμετρο του συγγραφέα με έναν χάρτη της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης, όπου εμφανίζονται οι τόποι δράσης του μυθιστορήματος. Θα προτιμούσα οι επεξηγήσεις να είναι στο τέλος των σελίδων, καθώς αυτό πιστεύω θα έκανε την ανάγνωση πιο εύκολη, από το να πρέπει να γυρίζει και να ψάχνει την επεξήγηση ενός όρου. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2006 για πρώτη φορά, εγώ έχω την ανατύπωση του 2012.

Πρωταγωνιστής του έργου ο Λέων, πρωτοσπαθάριος και πρωτοασηκρήτης (βυζαντινοί τίτλοι, επεξηγούνται όλοι στο βιβλίο), ο οποίος καταφτάνει στη Θεσσαλονίκη για κάποια γραφειοκρατικά ζητήματα, τα οποία όμως μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα μετά τη δολοφονία του Μανουήλ Φιλομάτιου, βασιλικού μανδάτορα και τοποτηρητή Θεσσαλονίκης (επίσης βυζαντινοί τίτλοι). Ο Λέων θα υποχρεωθεί να βρει τον ένοχο αυτού του εγκλήματος και κάποιων ακόμη, που προστίθενται στην πλοκή του έργου. Η δράση εξελίσσεται με πολύ όμορφο τρόπο, υπάρχουν στιγμές, που ο αναγνώστης θα μείνει με ανοιχτό το στόμα, ενώ και το τέλος είναι ικανοποιητικό.

Αν το να γράψει κάποιος ένα ιστορικό μυθιστόρημα δεν είναι εύκολο, το να προσθέσει τα στοιχεία του αστυνομικού μυθιστορήματος το κάνει ακόμη πιο δύσκολο. Θα πρέπει να συγχρονιστεί χρονικά με μια εποχή, για την οποία λίγα ξέρουμε ακόμη και ο περισσότερος κόσμος είναι συνηθισμένος να διαβάζει ιστορίες μυστηρίου σύγχρονες, όπου τα μέσα έρευνας είναι αρκετά και προχωρημένα. Για τον 9ο όμως αιώνα τα μέσα αυτά δεν υπάρχουν και η αφήγηση πρέπει να γίνει με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην είναι βαρετή και να κεντρίζει διαρκώς το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Ευτυχώς ο Αγαπητός τα καταφέρνει σε αυτόν τον τομέα.

Ιστορικά μυθιστορήματα, που να λαμβάνουν δράση στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη έχουμε δει και άλλα στο παρελθόν στη Vivlioniki, όπως για παράδειγμα τα έργα των Πηνελόπη Μάξιμου, Ισμήνης Καπάνταη και Νίκου Ματσούκα. Ο Αγαπητός μας ταξιδεύει στον Ιανουάριο του 833 μ.Χ, στην περίοδο της Εικονομαχίας, όταν σε γενικές γραμμές το Βυζαντινό κράτος βρίσκεται σε άνθηση και είναι ακόμη πανίσχυρο σε Ανατολή και Δύση. Οι σπουδές του συγγραφέα τον βοηθούν ώστε να χτίσει το σκηνικό του με τέτοιο τρόπο, που ο αναγνώστης να μπορεί να ταξιδέψει στις σελίδες του βιβλίου στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη. Και αυτό δεν γίνεται με τρόπο φτιασιδωμένο, αλλά με ρεαλιστική διήγηση, που κυλάει φυσιολογικά.

Βέβαια ο Αγαπητός εμπλέκει στην ιστορική ροή και ένα μυστήριο, το οποίο επίσης είναι δομημένο με τρόπο ρεαλιστικό, κινηματογραφικό και συναρπαστικό σε κάποια σημεία του, μυστήριο το οποίο θα λυθεί με τρόπο ικανοποιητικό. Οι χαρακτήρες του έργου χτίζονται με προσοχή, υπάρχουν ανατροπές πολλές τόσο στην πλοκή, όσο και στο ρόλο των ατόμων, μπαίνει και το ερωτικό στοιχείο (το οποίο φαντάζομαι δεν μπορεί να λείπει από κανένα αστυνομικό έργο).

Η Θεσσαλονίκη εκείνης της εποχής είναι μια μεγαλούπολη, εμπορικό και διοικητικό κέντρο, αναπτύσσεται και αυξάνεται σε ισχύ και πληθυσμό. Ο Αγαπητός προσέχει πάρα πολύ, ώστε να χρησιμοποιεί τις Βυζαντινές ονομασίες, όταν αναφέρεται σε τοπογραφία της πόλης και αξίζει ο αναγνώστης να προσπαθεί να καταλάβει ποια σημεία της πόλης εννοεί ο συγγραφέας στις σελίδες του. Μαθαίνουμε, πέρα από κάποια γνωστά σημεία και για πολλά άλλα άγνωστα, που έχουν χαθεί ίσως στις μέρες μας, αλλά υπάρχουν ιστορικές αναφορές για αυτά.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Τόσο ως ιστορικό, όσο και ως αστυνομικό μυθιστόρημα. Υπάρχουν κάποια σημεία, τα οποία τα βρήκα εξαιρετικά, αλλά δεν μπορώ να σας τα αποκαλύψω, καθώς μιλάμε για ιστορία μυστηρίου. Σίγουρα αξίζει να το διαβάσετε, καθώς δεν βλέπουμε πολλά καλά αστυνομικά έργα, ούτε και πολλά ιστορικά μυθιστορήματα για εκείνη την εποχή. Ακριβούτσικο μεν, αλλά θέλω να πιστεύω πως θα το βρείτε και σε καλύτερη τιμή από τα €17.

 

Σχολιάστε

Filed under ΑΓΑΠΗΤΟΣ, Παναγιώτης, Συγγραφείς

Μονωδίες σχετικά με την Άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς το 1430

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εάλω Θεσσαλονίκη: Θρήνος για την Άλωση του 1430

Συγγραφέας: Μάρκος Ευγενικός

Έκδοση: Παπαδημητρίου (1997)

ISBN: 960-550-038-8

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα σημαντικότερα γεγονότα, που καθόρισαν την ιστορική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης είναι αναμφισβήτητα η Άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς στις 29 Μαρτίου 1430. Η πιο γνωστή διήγηση, από την οποία αποκτούμε πληροφορίες σχετικά με αυτό το γεγονός είναι αυτή του Ιωάννη Αναγνώστη, αλλά δεν είναι η μόνη. Έχουν καταγραφεί και άλλα κείμενα σχετικά με την Άλωση και ένα από αυτά αποτελεί το θέμα του βιβλίου της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Χάρτινο εξώφυλλο, που το κοσμεί μια χαλκογραφία του 1688, που δείχνει τη Θεσσαλονίκη από τη θάλασσα. Κάποιες σελίδες είναι στα αγγλικά, αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι η έκδοση είναι δίγλωσση. Στην εισαγωγή αναφέρεται ότι το βιβλίο αποτελεί προσφορά του εκδοτικού οίκου στα πλαίσια του εορτασμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Θεσσαλονίκη 1997».

Την επιμέλεια του έργου είχε αναλάβει ο Μάριος Πηλαβάκης, ενώ η μετάφραση είναι του Δημήτριου Βαμβακά. Μετά την εισαγωγή, που υπογράφει ο Πηλαβάκης και εκεί ο αναγνώστης θα βρει κάποια στοιχεία σχετικά με την πηγή του βιβλίου, ακολουθεί μεταφρασμένο το κείμενο, μια μονωδία για την Άλωση της Θεσσαλονίκης από τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό και στη συνέχεια υπάρχει ένα παράρτημα, με μια άλλη μονωδία, πάλι για την Άλωση της πόλης από τον αδερφό του, τον Ιωάννη τον Ευγενικό.

Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός ήταν η σημαντικότερη ανθενωτική μορφή στα τελευταία Βυζαντινά χρόνια και λίγο πριν την οριστική κατάρρευση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Υπήρξε Μητροπολίτης Εφέσου. Θεωρούσε πως η ένωση Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας μετά το Σχίσμα θα ήταν χειρότερη από την Οθωμανική σκλαβιά. Φαίνεται από την πορεία των γεγονότων, πως μάλλον οι απόψεις του αποδείχτηκαν λανθασμένες.

Στην εισαγωγή ο Πηλαβάκης κάνει αναφορές στο έργο του Γιάννη Τσάρα, ο οποίος από το 1958 είχε κυκλοφορήσει το έργο του Ιωάννη Αναγνώστη. Δίνει επίσης πληροφορίες για τα πρωτότυπα χειρόγραφα, από τα οποία μεταφράστηκε η μονωδία του Ευγενικού (ένα βρισκόταν στην Ιερά Μονή Παναγίας της Εικοσιφοίνισσας στο Παγγαίο, εκλάπη από τους Βούλγαρους το 1917 και βρίσκεται σήμερα στη Σόφια και ένα δεύτερο βρισκόταν αρχικά στην Κρήτη, πουλήθηκε στους Άγγλους και βρίσκεται σήμερα στην Οξφόρδη).

Στη συνέχεια παρουσιάζεται το πρωτότυπο κείμενο παράλληλα με τη μετάφραση. Εδώ υπάρχουν κάποιες ιστορικές πληροφορίες, όπως για παράδειγμα ότι υπήρχε σώμα Κρητικών για την υπεράσπιση της πόλης, ότι σκυλεύτηκε το πτώμα του Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Συμεών από τους Οθωμανούς, καθώς επίσης γίνεται λόγος για τις σφαγές, τις λεηλασίες και τον εξανδραποδισμό των κατοίκων. Ο Μάρκος Ευγενικός ισχυρίζεται ότι ο Ανδρέας Παλαιολόγος δεν πούλησε την πόλη στους Βενετούς, αλλά τη χάρισε για να μπορέσει να έχει περισσότερες πιθανότητες να σωθεί.

Τέλος στο παράρτημα η μονωδία του Ιωάννη του Ευγενικού προέρχεται από Βατοπεδινό χειρόγραφο και περιγράφει και αυτό τη θλίψη για το κακό, που βρήκε την πόλη.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Από τη στιγμή, που δεν έχουμε ιδιαίτερα πολλές πηγές σχετικά με την Άλωση του 1430, κάθε κείμενο, που μπορεί να μας προσφέρει περισσότερες πληροφορίες είναι σημαντικό. Ο Μάρκος ο Ευγενικός έζησε τα τελευταία χρόνια του Βυζαντίου, πιθανότατα δεν ήταν παρών στην Άλωση της Θεσσαλονίκης, αλλά άκουσε κάποια πράγματα από διασωθέντες και συνέγραψε τη μονωδία αυτή, έναν θρήνο για το χαμό της σπουδαίας πόλης του Βυζαντίου. Το κείμενό του δεν είναι ακριβώς ιστορικό, αλλά περιέχει ιστορικές πληροφορίες και για αυτό έχει τη δική του ξεχωριστή σημασία.

 

Σχολιάστε

Filed under ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ, Μάρκος, Συγγραφείς

Ιστορία και λειτουργία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης από τον 8ο αιώνα έως την Οθωμανική άλωση.

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης από τα μέσα του 8ου αιώνα έως το 1430

Συγγραφέας: Ελισάβετ Χατζηαντωνίου

Έκδοση: Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών (2007)

ISBN: 960-7856-20-3

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης κουβαλάει μια μακραίωνη ιστορία, που συχνά είχε παράλληλη πορεία με αυτήν την πόλης μας. Έχει δε να περηφανεύεται ότι η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε από τον Απόστολο Παύλο. Οι μελέτες γύρω από το παρελθόν της αυξάνονται με τον καιρό, καθώς περισσότερα αρχεία και πηγές έχουν βρεθεί και έχουν γίνει εν τω βάθει έρευνες από διάφορους ιστορικούς και αρχαιολόγους. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για ένα βιβλίο, το οποίο εξετάζει την πορεία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης από τα μέσα του 8ου αιώνα, εποχή, που η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης πέρασε στη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως έως το 1430, χρονιά άλωσης της πόλης από τους Οθωμανούς.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Αρχοντικό εξώφυλλο, σκληρό και δερματοδεμένο, με χρυσά γράμματα στους τίτλους. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν δύο παραρτήματα, ευρετήρια προσώπων και μια σειρά από χάρτες, ενώ στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν πάρα πολλές σημειώσεις και παραπομπές. Η βιβλιογραφία βρίσκεται στην αρχή του βιβλίου.

Το έργο είναι η διδακτορική διατριβή της συγγραφέως, οπότε γίνεται κατανοητό, πως η γλώσσα, που χρησιμοποιείται είναι κάπως δύσκολη για τον μέσο αναγνώστη. Επίσης τα όσα γράφονται κυρίως είναι ιδιαίτερα εξειδικευμένες γνώσεις, που αφορούν περισσότερο επιστημονικό προσωπικό, παρά κάποιον, που ενδιαφέρεται να μάθει κάποια γενικά πράγματα για την ιστορία της Μητρόπολης της Θεσσαλονίκης.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 4 κύρια μέρη:

  • Το πρώτο μέρος μιλάει για τη δομή της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης έως τα μέσα του 8ου αιώνα. Πρόκειται για την περίοδο, στην οποία η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης υπάγονταν διοικητικά στην Εκκλησία της Ρώμης, γεγονός άγνωστο στους περισσότερους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα όσα γράφονται για το «Βικαριάτο της Θεσσαλονίκης», ένα καθεστώς αυξημένων αρμοδιοτήτων, που είχαν οι Μητροπολίτες της πόλης μας και το οποίο είχα παραχωρηθεί από την Παπική ηγεσία.
  • Το δεύτερο μέρος μιλάει για τη θέση, που είχε η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης στην εκκλησιαστική ιεραρχία, ενώ επίσης υπάρχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο, που μιλάει για τους διάφορους τίτλους, που είχαν απονεμηθεί στον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης (οι περισσότεροι βέβαια ήταν σχετικοί με το πρόσωπο του Μητροπολίτη και όχι με τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης).
  • Το τρίτο μέρος είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον, καθώς μιλάει για τη δικαιοδοσία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης. Από τις διάφορες επισκοπές, που ήταν υπό τη δικαιοδοσία της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης, αλλά και τις διάφορες διοικητικές αλλαγές, που συνέβησαν και επηρέασαν τη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο μεταξύ των μέσων του 8ου αιώνα έως το 1430 (Βυζάντιο, Λατινοκρατία, αλλά και Οθωμανική κατοχή).
  • Το τέταρτο μέρος επικεντρώνεται στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης και στη δομή της.

Πέρα βέβαια από αυτά τα κεφάλαια, υπάρχουν και τα δύο παραρτήματα, το ένα είναι ένας κατάλογος με τα ονόματα των διαφόρων Μητροπολιτών της Θεσσαλονίκης, με κάποια γνωστά ονόματα, όπως για παράδειγμα αυτά του Ιωσήφ του Στουδίτη, του Λέοντος του Μαθηματικού, του Γρηγορίου Παλαμά και του τελευταίου Μητροπολίτη της Θεσσαλονίκης πριν την άλωσή της, του Ευστάθιου. Το δεύτερο παράρτημα είναι μία σειρά από πίνακες, για τους οποίους γίνονται αναφορές στα 4 βασικά κεφάλαια του βιβλίου.

Για κάποιον, που δεν είναι ιστορικός ή δεν έχει ανάλογες σπουδές. το βιβλίο ίσως φανεί εξαιρετικά δύσκολο ή και βαρετό. Δεν νομίζω πως είναι έργο, που θα κάτσει κάποιος να το διαβάσει σελίδα προς σελίδα, αλλά προσφέρει πάρα πολλές πληροφορίες ιστορικές για τη διοίκηση τόσο της Θεσσαλονίκης, όσο και της Μητρόπολης της πόλης κυρίως για το χρονικό διάστημα από τον 9ο αιώνα έως την άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς. Αν το χρησιμοποιήσετε ως βιβλίο αναφοράς, νομίζω έχει αρκετά πράγματα να σας προσφέρει.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, Ελισάβετ

Ιστορικά συμπεράσματα από τη μελέτη των ψηφιδωτών στο ναό του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα ψηφιδωτά της ανοικοδόμησης του ναού του Αγίου Δημητρίου στον 7ο αιώνα μ.Χ.

Συγγραφέας: Αριστοτέλης Μέντζος

Έκδοση: Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών (2010)

ISBN: 978-960-7856-40-1

Τιμή: Περίπου €21

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για τα διάφορα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης κυκλοφορούν αρκετές εκδόσεις, καθώς αποτελούν εξαιρετικά δείγματα τέχνης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ασχολείται με τα ψηφιδωτά του ναού του Αγίου Δημητρίου και επιχειρεί μέσα από τη μελέτη τους να προσφέρει νέα στοιχεία σχετικά με την ιστορία του ναού.

Η έκδοση είναι καλή. Πλαστικοποιημένο εξώφυλλο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία καθώς και η προέλευση των εικόνων και των πινάκων. Εικόνες και πίνακες υπάρχουν μαζεμένα όλα στη μέση του βιβλίου. Στο κάτω μέρος σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και παραπομπές. Περίληψη στα αγγλικά υπάρχει επίσης προς το τέλος του έργου. Γενικά το Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών πάντως μας έχει δώσει και πολύ πιο ποιοτικές εκδόσεις.

Τον Αριστοτέλη Μέντζο τον είχαμε γνωρίσει στη Vivlioniki μέσα από ένα κείμενό του σχετικά με τη Ροτόντα, σε ένα συλλογικό έργο, που είχε κυκλοφορήσει από τη University Studio Press σχετικά με τη χρήση του κτιρίου.

Στη Vivlioniki είχε παρουσιαστεί παλαιότερα ένα έργο του Ανδρέα Ξυγγόπουλου σχετικά με τα ψηφιδωτά του Αγίου Δημητρίου, το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1969. Από τότε νέες απόψεις και θεωρίες κυκλοφόρησαν τόσο για την ιστορία αυτών των έργων, όσο και για την τεχνική τους. Ο Μέντζος επιχειρεί να μελετήσει τα ψηφιδωτά παράλληλα με τη μελέτη κειμένων από τη γνωστή συλλογή των Θαυμάτων του Αγίου Δημητρίου για να βγάλει κάποια συμπεράσματα σχετικά με το πότε καταστράφηκε, ξαναχτίστηκε και κοσμήθηκε ο ναός κατά τον 7ο αιώνα μ.Χ.

Υπάρχουν 10 κεφάλαια στο βιβλίο, στα οποία αναλύονται πέρα από τα ψηφιδωτά του ναού, κάποια κείμενα ιστορικά, μία επιγραφή, που δεν υπάρχει δυστυχώς πλέον και η γενικότερη αρχιτεκτονική του ναού. Ο Μέντζος με τα στοιχεία, που έχει προσπαθεί να δει πότε ακριβώς έγινε η καταστροφή του ναού λόγω πυρκαγιάς και σεισμού, η οποία αναφέρεται σε γραπτά κείμενα, αλλά δεν μπορεί να οριστεί φυσικά με ακρίβεια. Η επικρατούσα άποψη λέει ότι αυτά έγιναν στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα, ενώ ο Μέντζος τοποθετεί όλες αυτές τις μεταβολές μεταξύ του 690 και 695 μ.Χ.

Το κείμενο είναι εξαιρετικά δύσκολο στην ανάγνωσή του, καθώς δεν απευθύνεται στον μέσο αναγνώστη, αλλά στον ιστορικό και τον ερευνητή, που κατέχουν εξειδικευμένες γνώσεις τόσο σχετικά με την ιστορία του ναού, όσο επίσης σχετικά με την αρχιτεκτονική του. Προσωπικά δυσκολεύτηκα πάρα πολύ να το διαβάσω και χρησιμοποίησα παράλληλα άλλα συγγράμματα για να καταλάβω τι εννοεί ο συγγραφέας. Φυσικά δεν φταίει ο Μέντζος για αυτό, το έργο του απευθύνεται εξαρχής σε επιστημονικό προσωπικό, που έχει γνώση και τις ιδιαίτερης βιβλιογραφίας.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον μεν, αλλά δεν θα το συνιστούσα σε κάποιον, που απλά θέλει να μάθει κάποια γενικά πράγματα για τα ψηφιδωτά και την ιστορία του ναού. Πρόκειται για έργο επιστημονικό, με δύσκολη ορολογία, που προϋποθέτει ειδικές γνώσεις για την κατανόησή του. Για τον μέσο αναγνώστη θα πρότεινα το έργο των Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου και Τούρτα, που μου φάνηκε πιο κατανοητός. Η δυσκολία βέβαια του κειμένου δεν αναιρεί τη σημασία του έργου του Μέντζου.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΝΤΖΟΣ, Αριστοτέλης, Συγγραφείς