Tag Archives: Βυζαντινή Θεσσαλονίκη

Το τελευταίο βιβλίο του Μάριου Μαρίνου Χαραλάμπους

img042

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Χρυσή Πύλη της Δύσης

Συγγραφέας: Μάριος Μαρίνος Χαραλάμπους

Έκδοση: Άγνωστο (2005)

ISBN: 960-88776-3-6

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τις πιο παρεξηγημένες μορφές του λογοτεχνικού κόσμου της Θεσσαλονίκης υπήρξε ο Μάριος Μαρίνος Χαραλάμπους. Το έργο του υπήρξε σημαντικότατο τόσο στην ποίηση, όσο και στην ιστορική έρευνα και μελέτη, εν τούτοις το ιδιόμορφο του χαρακτήρα του τον έθεσε στο περιθώριο. Τα βιβλία του δύσκολα θα τα βρει κάποιος πλέον στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι το τελευταίο του συγγραφέα, ο οποίος πέθανε δύο χρόνια μετά την κυκλοφορία του.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Εξώφυλλο επηρεασμένο από μεσαίωνα, κοσμείται από ένα σχέδιο της Χρυσής Πύλης των δυτικών τειχών της Θεσσαλονίκης, η οποία βρισκόταν περίπου εκεί, που είναι σήμερα η Πλατεία Βαρδαρίου. Κάποιες φωτογραφίες υπάρχουν στο τέλος του βιβλίου. Το έργο το προλογίζουν ο εκδότης Παντελής Γιαννουλάκης και ένα μέντιουμ (διάμεσο την αποκαλεί ο συγγραφέας), τη Μαρία Καρύδη.

Το βιβλίο αυτό του Χαραλάμπους θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το πιο αυτοβιογραφικό του, καθώς όλα τα κείμενα κινούνται γύρω από τη ζωή του, είτε την προσωπική, είτε των γονιών του. Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι ο Χαραλάμπους ήθελε να αφήσει μια μαρτυρία σχετικά με το παρελθόν του και το έργο του λίγο πριν πεθάνει. Αν αναλογιστεί κανείς τη μοίρα του τεράστιου αρχείου του, το οποίο όπως λέγεται καταστράφηκε μετά το θάνατό του, το βιβλίο αυτό έχει μια ιδιαίτερη σημασία.

Το κυρίως θέμα του βιβλίου αποτελείται από 13 κεφάλαια και 3 παραρτήματα, τα οποία ο Χαραλάμπους αποκαλεί «Τρεις συμβολές μου». Το ύφος των περισσότερων κειμένων είναι το χαρακτηριστικό ρομαντικό ύφος, που ο Χαραλάμπους παρουσίασε στα υπόλοιπα έργα του, μια εντονότατη λυρική διάθεση βγαλμένη από άλλες εποχές, με έντονες αναφορές στο Βυζάντιο και την Αναγεννησιακή Ευρώπη. Οι αναφορές, που γίνονται στη Θεσσαλονίκη είναι πολλές, ακόμη και όταν το θέμα του κεφαλαίου δεν είναι υποχρεωτικά η πόλη μας. Ο Χαραλάμπους μιλάει κυρίως για το Φραγκομαχαλά, τον Βαρδάρη και τις παραβαρδάριες περιοχές, καθώς και για την Άνω Πόλη. Αυτές ήταν πάντα οι γειτονιές, που γοήτευαν τον συγγραφέα, μαζί με τη θάλασσα, το ηλιοβασίλεμα στο Θερμαϊκό και τη δύναμη του Βαρδάρη του ανέμου. Το 9ο κεφάλαιο διαφέρει κάπως, καθώς είναι μια επιστολή του Κώστα Ταχτσή προς τον Χαραλάμπους. Το 7ο κεφάλαιο είναι μια ξεχωριστή ιστορική περιγραφή του βομβαρδισμού της πόλης από τους Άγγλους τον Σεπτέμβριο του 1944, ενώ το 6ο κεφάλαιο μιλάει για τον Αλκή Πετσά, μια ξεχωριστή φυσιογνωμία της περιοχής της Μπάρας του Μεσοπολέμου. Από το 11ο έως το 13ο κεφάλαιο τα κείμενα αποτελούν έναν συνδυασμό ιστορίας και λογοτεχνίας για τη Θεσσαλονίκη για θέματα, που ελάχιστα πράγματα θα διαβάσετε σε άλλα βιβλία. Αν και αναφέρομαι σε κάποια μόνο κεφάλαια, τα υπόλοιπα έχουν επίσης ενδιαφέρον, αν και εξαιτίας του ιδιαίτερα προσωπικού και οικογενειακού χαρακτήρα τους ίσως κουράσουν κάπως τον αναγνώστη.

Στα παραρτήματα υπάρχουν τρεις μελέτες του συγγραφέα, οι δύο είναι αφιερωμένες στον Φραγκομαχαλά της πόλης, ενώ το τρίτο μιλάει για τον Μαξ Ρούμπενς, έναν από τους σπουδαιότερους αρχιτέκτονες, με πολλά κτίρια της πόλης να φέρουν την υπογραφή του.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Ο Χαραλάμπους υπήρξε ένας άνθρωπος, που αγάπησε βαθιά τη Θεσσαλονίκη και η πόλη επηρέασε πολύ μεγάλο μέρος του έργου του. Λογοτεχνικά και ιστορικά έχει προσφέρει πολλά πράγματα, αλλά ακόμη η συνεισφορά του δεν έχει αξιολογηθεί όπως θα της έπρεπε. Το βιβλίο αυτό δεν κυκλοφορεί πια, θα το βρείτε σε παλαιοβιβλιοπωλεία.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Μάριος Μαρίνος

Η ιστορία των Δημήτριων από την αρχαιότητα έως σήμερα

img045

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Δημήτρια, ένας θεσμός μέσα στο χρόνο

Συγγραφέας: Βαγγέλης Λαδόπουλος

Έκδοση: Βάνιας (1989)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Φαντάζομαι ότι οι περισσότεροι Θεσσαλονικείς έχουν ακούσει για τα Δημήτρια, τις εκδηλώσεις, που οργανώνονται στην πόλη μας κάθε Οκτώβριο. Κατά την περίοδο της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης πάντως τα Δημήτρια ήταν η μεγαλύτερη γιορτή της πόλης, καθώς συνδύαζαν τον εορτασμό του πολιούχου της Θεσσαλονίκης με εμπορικές και πολιτιστικές δραστηριότητες. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μιλάει για την ιστορία αυτού του θεσμού, διατρέχοντας σχεδόν όλες τις ιστορικές περιόδους της πόλης.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Χάρτινο εξώφυλλο, που απεικονίζει το μαρτύριο του Αγίου Δημητρίου. Λίγες φωτογραφίες σε κακή ανάλυση στο τέλος του βιβλίου, όπου υπάρχουν η βιβλιογραφία και κάποιες σημειώσεις. Στην αρχή του βιβλίου υπάρχει ένας χρονολογικός πίνακας, ενώ στο τέλος υπάρχει το πρόγραμμα κάποιων Δημητρίων, του 1966 (η πρώτη διοργάνωση), του 1970, του 1973, του 1985 και του 1988 (τα τελευταία πριν εκδοθεί το βιβλίο).

Το βιβλίο χωρίζεται σε 4 μέρη, τα οποία ακολουθούν μια χρονολογική σειρά, από τη δημιουργία της Θεσσαλονίκης έως τις σύγχρονες ημέρες (να έχετε υπόψη ότι το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1989.

  • Το πρώτο μέρος έχει τίτλο «Πριν τη μεγάλη ακμή» και ξεκινάει από τη γένεση της πόλης έως τις αρχές του 14ου αιώνα. Εδώ γίνονται αναφορές στους Καβείρους, θεότητες, που λατρεύονταν στη Θεσσαλονίκη και προς τιμήν των οποίων διοργανώνονταν κάθε 4 χρόνια τα Καβείρια, γιορτές με εμπορικό και θρησκευτικό χαρακτήρα. Ο θεός Κάβειρος για τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης ήταν έφιππος, με λευκή χλαμίδα και στρατιωτική περιβολή και προστάτευε την πόλη από τους εχθρούς και πολεμούσε μαζί με τους κατοίκους. Η εικόνα αυτή θα διατηρηθεί στη μνήμη των Θεσσαλονικέων και μετά από αιώνες, όταν τη θέση του Κάβειρου θα πάρει ο Άγιος Δημήτριος. Στο μέρος αυτό υπάρχουν επίσης στοιχεία για τη λατρεία του Αγίου Δημητρίου, αλλά και για τα Δημήτρια της Βυζαντινής περιόδου, για τα οποία μαθαίνουμε κάποια πράγματα στο γνωστό διάλογο μεταξύ του Τιμαρίωνα και του του Κυδίωνα, όπου τα Δημήτρια παρομοιάζονται με τα Παναθήναια των Αθηνών και τα Πανιώνια της Μιλήτου.
  • Το δεύτερο μέρος έχει τίτλο «Η μεγάλη ακμή 1300-1430 μ.Χ.» και μιλάει για την ανάπτυξη της πόλης σε αυτήν την περίοδο, η οποία είναι γνωστή και ως «Χρυσός Αιώνας της Θεσσαλονίκης». Ενώ το Βυζάντιο αργοσβήνει και χάνει την αίγλη του, η Θεσσαλονίκη γνωρίζει μια ανάπτυξη στο εμπόριο, αλλά κυρίως στις τέχνες και τα γράμματα. Στην πόλη συγκεντρώνονται λόγιοι και φιλόσοφοι της εποχής, οι οποίοι μελετούν την αρχαία ελληνική γραμματεία. Την ίδια περίοδο θα γίνει και το Κίνημα των Ζηλωτών, μια επανάσταση, που αντίστοιχή της θα κάνει να δει η Ευρώπη περίπου 500 χρόνια. Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο τα Δημήτρια εξακολουθούν να αποτελούν έναν ξεχωριστό θεσμό. Πολύ ενδιαφέρον στο μέρος αυτό είναι οι αναφορές, που γίνονται σχετικά με το τελετουργικό της περιφοράς του κιβωτίου με τα οστά του Αγίου Δημητρίου, καθώς και η αναφορά στο τελετουργικό των εκκλησιαστικών λειτουργιών.
  • Το τρίτο μέρος έχει τίτλο «Η Τουρκοκρατία» και μιλάει για την περίοδο από την άλωση της πόλης το 1430 έως το 1912 και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Σε αυτήν την περίοδο φυσικά δεν υπήρχαν Δημήτρια, αλλά γίνονται κάποιες αναφορές στις προσπάθειες διατήρησης του πνευματικού κόσμου της πόλης.
  • Το τέταρτο μέρος έχει τίτλο «Η αναγέννηση του θεσμού των Δημητρίων» και περιγράφει την περίοδο από το 1912 έως τις σύγχρονες μέρες. Ουσιαστικά αυτό, που είναι πιο κοντά θεσμικά στα Δημήτρια του παρελθόντος είναι η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης και όχι τα Δημήτρια, όπως αυτά γιορτάζονται σήμερα. Η ΔΕΘ ξεκίνησε τη λειτουργία της το 1926 και αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς για την πόλη, με τεράστια επιτυχία, που ούτε οι ιδρυτές της μάλλον δεν φαντάζονταν. Τα Δημήτρια, όπως εμείς τα ξέρουμε, ξεκίνησαν το 1966 υπό την αιγίδα και την οργάνωση του ΕΟΤ και αρχικά είχαν σκοπό την ανάδειξη του Βυζαντινού πολιτισμού. Στη συνέχεια ο Δήμος Θεσσαλονίκης θα αναλάβει τη διοργάνωσή τους, όπου έχουμε μόνο πολιτιστικές δραστηριότητες.

Βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον, κυρίως για τις αναφορές του στο παρελθόν. Δεν μιλάμε για ένα κείμενο, το οποίο θα μπει σε πολλές λεπτομέρειες, αλλά ο αναγνώστης θα λάβει μια γενική εικόνα της διαχρονικής σημασίας του θεσμού, άσχετα αν λίγα πράγματα θυμίζουν τα παλιά Δημήτρια. Αυτό, που αναδεικνύεται νομίζω είναι η συνέχιση μιας μακραίωνης ιστορίας, που ξεκινά από τα Καβείρια της αρχαιότητας, συνεχίζεται με τα Δημήτρια του Βυζαντίου και σήμερα έχει τη μορφή της ΔΕΘ και των σύγχρονων Δημητρίων. Δεν θα το βρείτε σε βιβλιοπωλεία, παρά μόνο σε παλαιοβιβλιοπωλεία.

Σχολιάστε

Filed under ΛΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, Βαγγέλης, Συγγραφείς

Ένας μικρός οδηγός για τη Μονή Λατόμου (Όσιος Δαβίδ)

img032

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μονή Λατόμου (Όσιος Δαβίδ)

Συγγραφέας: Ευθύμιος Τσιγαρίδας

Έκδοση: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου (1998)

ISBN: 960-7387-26-0

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο ναός της Μονής Λατόμου, γνωστός στους περισσότερους ως ναός του Όσιου Δαβίδ, αποτελεί ένα ξεχωριστό στολίδι για την πόλη μας. Κρυμμένος στην Άνω Πόλη κοντά στο πέρας της οδού Αγίας Σοφίας, έγινε γνωστός παγκοσμίως για το εξαιρετικό ψηφιδωτό του, που αναπαριστά τη Θεοφανεία. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένας μικρός οδηγός αφιερωμένος στο μικρό αυτό εκκλησάκι.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν τα βιβλιογραφικά στοιχεία καθώς και οι φωτογραφίες (όλες ασπρόμαυρες). Πρόκειται για ένα βιβλίο, το οποίο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά το 1987 και ξανατυπώθηκε το 1998 στα πλαίσια του θεσμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας. Στο εξώφυλλο το πρόσωπο του Προφήτη Ιεζεκιήλ, κομμάτι του πανέμορφου ψηφιδωτού του ναού. Άλλη μια έκδοση, που θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερη ποιοτικά.

Τον Ευθύμιο Τσιγαρίδα τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από ένα βιβλίο του για τις Χριστιανικές επιγραφές στη Θεσσαλονίκη. Αν και έχει ασχοληθεί κυρίως με βυζαντινή και μεταβυζαντινή τέχνη, εδώ μιλάει για ένα αριστούργημα της πρώτης βυζαντινής περιόδου.

Στην αρχή υπάρχουν κάποια γενικά ιστορικά στοιχεία για τον ναό, καθώς και αναφορές στις αρχαιολογικές έρευνες, που έγιναν, με κυριότερη αυτήν του Ανδρέα Ξυγγόπουλου, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος, που αναγνώρισε το κτίσμα ως χριστιανικό ναό (ήταν τζαμί κατά την περίοδο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης) και ο οποίος έκανε τον πρώτο καθαρισμό και φανέρωσε το ψηφιδωτό και τις τοιχογραφίες του ναού (σχετικά μπορείτε να διαβάσετε στον τόμο με τα μελετήματα του Ξυγγόπουλου). Ακολουθεί το κεφάλαιο σχετικά με τη διακόσμηση του ναού, όπου μεγάλο μέρος αυτού είναι αφιερωμένο στο ψηφιδωτό της Θεοφάνειας, το οποίο είναι παγκοσμίως γνωστό και θεωρείται ένα από τα τελειότερα δείγματα αυτής της τέχνης για την πρωτοβυζαντινή περίοδο. Στη συνέχεια γίνεται λόγος και για τις τοιχογραφίες, τις οποίες τις περισσότερες φορές δεν προσέχουμε, εντυπωσιασμένοι από την εικόνα του ψηφιδωτού.

Ο ναός περιέχει φάσεις από όλη τη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη, καθώς χτίστηκε στα πρωτοβυζαντινά χρόνια (κάπου στον 5ο αιώνα) και περιέχει διάκοσμο τόσο από τη μεσοβυζαντινή περίοδο, όσο και την Παλαιολόγεια. Στο πέρασμα των χρόνων υπέστη πολλές μετατροπές και η αρχική του αρχιτεκτονική είναι πολύ αλλαγμένη.

Για τον ναό αυτόν έχουν γραφτεί πολλά άλλα βιβλία, κάποια εκ των οποίων παρουσιάστηκαν και στη Vivlioniki, όπως για παράδειγμα αυτό του Πελεκανίδη ή ο οδηγός των Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου και Τούρτα, ενώ το ψηφιδωτό του αναλύεται λεπτομερέστατα στο εξαιρετικό έργο «Τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης«.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον, παρά το γεγονός ότι περίμενα καλύτερη ποιότητα έκδοσης. Όπως και στους υπόλοιπους οδηγούς της σειράς, ο αναγνώστης καλύτερα είναι να διαβάσει το βιβλίο σε μια επίσκεψή του στον ναό, ώστε να μπορεί να κατανοήσει το κείμενο καλύτερα.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ, Ευθύμιος

Ένας μικρός οδηγός για τη Ροτόντα

x002

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Ροτόντα του Αγίου Γεωργίου στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Θεοχάρης Παζαράς

Έκδοση: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου (1998)

ISBN: 960-7387-22-8

Τιμή: Περιπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για πολλούς ίσως το ομορφότερο μνημείο της Θεσσαλονίκης, η Ροτόντα κουβαλάει πάνω της στοιχεία από σχεδόν όλες τις ιστορικές φάσεις της πόλης μας, τη Ρωμαϊκή, τη Βυζαντινή και την Οθωμανική. Ειδικά μετά το πέρας των εργασιών συντήρησης στο εσωτερικό της, ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει μερικά από τα ομορφότερα ψηφιδωτά, που έχουν δημιουργηθεί στον κόσμο. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί έναν μικρό οδηγό για το στολίδι αυτό της πόλης μας.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν τα βιβλιογραφικά στοιχεία και οι φωτογραφίες, οι περισσότερες ασπρόμαυρες. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει αρχικά το 1974, ακολούθησε αναθεωρημένη έκδοση το 1985 και η έκδοση της παρουσίασης είναι του 1998, όταν επανακυκλοφόρησε με αφορμή τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας. Στο εξώφυλλο υπάρχει το πρόσωπο του Αγίου Ονησίφορου, ο οποίος μαρτύρησε την εποχή των διωγμών του Διοκλητιανού. Όπως και για τις υπόλοιπες αντίστοιχες εκδόσεις του ΙΜΧΑ, θεωρώ ότι θα μπορούσαν να είναι ποιοτικά πολύ καλύτερες.

Το βιβλίο ξεκινάει με στοιχεία σχετικά με την τοποθεσία, την ιστορία και την ονομασία του μνημείου. Ενδιαφέρον εμφανίζουν οι πληροφορίες για την αρχιτεκτονική του κτιρίου, η οποία έχει μεταβληθεί από την αρχική του μορφή. Στο κεφάλαιο για το διάκοσμο του χριστιανικού ναού ευνόητο είναι πως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι είναι αυτό για τα ψηφιδωτά, φαντάζομαι αν ο συγγραφέας έγραφε το βιβλίο σήμερα θα είχε πολλά να προσθέσει. Τέλος υπάρχει ένα κεφάλαιο για τον περίφημο άμβωνα της Ροτόντας, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου υπάρχει σήμερα στην Κωνσταντινούπολη και ο οποίος περιγράφεται ως αριστούργημα γλυπτικής.

Σήμερα αν θα ήθελα να έχω μαζί μου έναν οδηγό για να επισκεφτώ την Ροτόντα θα προτιμούσα να πάρω το έργο των Kiilerich-Torp, που κυκλοφόρησε φέτος από τις εκδόσεις Καπόν και είναι πολύ καλύτερο ποιοτικά. Αν πάλι ήθελα να έχω μια λεπτομερέστατη περιγραφή αυτών των ψηφιδωτών, θα προτιμούσα το βιβλίο «Τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης«, ενώ για την αρχιτεκτονική και την ιστορία της Ροτόντας υπάρχει το πολύ ενδιαφέρον σύγγραμα του Slobodan Ćurčić (αν και είναι στα αγγλικά). Βέβαια αυτό δεν σημαίνει πως αν πέσει στα χέρια σας ο οδηγός του Παζαρά δεν θα σας φανεί βοηθητικός και χρήσιμος σε μια επίσκεψή σας στη Ροτόντα, απλά προσωπικά δεν θα τον είχα για πρώτη επιλογή. Τέτοιου είδους βιβλία καλό θα ήταν να ανανεώνονται τακτικά και να αναθεωρούνται καθώς οι έρευνες και οι μελέτες δίνουν συνεχώς καινούρια στοιχεία και για τη Ροτόντα οι γνώσεις μας συνεχώς πληθαίνουν.

Σχολιάστε

Filed under ΠΑΖΑΡΑΣ, Θεοχάρης, Συγγραφείς

Ένας μικρός οδηγός για τον Άγιο Νικόλαο τον Ορφανό

img031

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο Άγιος Νικόλαος ο Ορφανός

Συγγραφέας: Χρυσάνθη Μαυροπούλου-Τσιούμη

Έκδοση: Ινστιτούτο Μελετών Χερσονήσου Αίμου (1998)

ISBN: 960-7387-16-3

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Συνεχίζοντας τις παρουσιάσεις των μικρών οδηγών, που είχε κυκλοφορήσει το Ινστιτούτο Μελετών Χερσονήσου Αίμου (ΙΜΧΑ) για διάφορα μνημεία της Θεσσαλονίκης, θα αναφερθούμε σήμερα στο έργο σχετικά με ένα ακόμη στολίδι της πόλης μας, τον μικρό ναό του Αγίου Νικολάου του Ορφανού.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία (4 πηγές…) καθώς και το φωτογραφικό υλικό, ασπρόμαυρες, αλλά και έγχρωμες φωτογραφίες. Το βιβλίο είχε πρωτοβγεί το 1970 και το 1998 στα πλαίσια της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας επανακυκλοφόρησε. Το εξώφυλλο φαντάζομαι άλλαξε μόνο, καθώς το κείμενο είναι ανατύπωση. Φορείς όπως το ΙΜΧΑ και με τη χρηματοδότηση από την Πολιτιστική Πρωτεύουσα λογικά θα μπορούσαν να παρουσιάσουν καλύτερες εκδόσεις και προπάντων αναθεωρημένες και με βάση τα τελευταία στοιχεία της έρευνας για τον ναό. Στο εξώφυλλο υπάρχει φωτογραφία από κομμάτι της τοιχογραφίας του ναού, που σχετίζεται με τα θαύματα του Αγίου Νικολάου.

Η συγγραφέας είναι από τα σπουδαιότερα ονόματα στο χώρο της Βυζαντινής Αρχαιολογίας, με πλουσιότατο έργο σε ανασκαφές και βιβλιογραφία, ενώ θεωρείται κορυφαία στον τομέα της βυζαντινής ζωγραφικής. Στη Vivlioniki έχουν παρουσιαστεί και άλλα έργα της (μπορείτε να τα δείτε εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ).

Το βιβλίο αποτελεί έναν μικρό οδηγό, οπότε πρέπει σύντομα και όχι σε μεγάλη έκταση να προσφέρει στον αναγνώστη πληροφορίες για το αντικείμενο του βιβλίου. Ο Άγιος Νικόλαος ο Ορφανός είναι γνωστός για τις τοιχογραφίες, που τον κοσμούν και οι οποίες έμειναν σε πολύ καλή κατάσταση (μετά φυσικά και τη συντήρησή τους) σε πολύ μεγάλη έκταση.

Στην αρχή υπάρχουν κάποια στοιχεία για το μνημείο γενικά, και για τη χρονολόγησή του. Και αυτός ο ναός ανήκει στα κτίρια αυτά, που χτίστηκαν στην πόλη μας κατά το λεγόμενο Χρυσό Αιώνα της Θεσσαλονίκης, αφού οι τοιχογραφίες του υπολογίζονται ότι έγιναν μεταξύ 1310 και 1320. Στα γενικά στοιχεία υπάρχουν επίσης αναφορές για την αρχιτεκτονική του, ενώ ακολουθεί ένα σύντομο κεφάλαιο για το γλυπτό διάκοσμο της εκκλησίας. Το μεγαλύτερο βέβαια κομμάτι του βιβλίου είναι αφιερωμένο στις τοιχογραφίες, οι οποίες είναι εντυπωσιακές και αποτελούν ένα ακόμη παράδειγμα της Παλαιολόγειας Ζωγραφικής, από τα πιο εξαίρετα. Με τον οδηγό ανά χείρας αν ο αναγνώστης επισκεφτεί τον ναό θα μπορέσει να θαυμάσει πραγματικά μερικά από τα πιο όμορφα έργα Βυζαντινής ζωγραφικής. Υπάρχουν λεπτομερείς αναφορές, οι οποίες θα βοηθήσουν τον επισκέπτη του ναού να παρακολουθήσει όλο τον τοιχογραφικό διάκοσμο.

Προσωπικά βρήκα τον οδηγό ιδιαίτερα χρήσιμο. Σίγουρα από το 1970 έχουν βγει νέες απόψεις για το παρελθόν του ναού, για τον κτήτορα, την αρχιτεκτονική, τις τοιχογραφίες, τις οποίες μπορεί να τις βρείτε και σε άλλα έργα, αλλά σε γενικές γραμμές ο οδηγός αυτός παραμένει επίκαιρος. Όπως και για τους υπόλοιπους οδηγούς της σειράς, αξίζει να τον διαβάσετε παράλληλα με μια επίσκεψή σας στον πανέμορφο ναό του Αγίου Νικολάου του Ορφανού.

Σχολιάστε

Filed under ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ-ΤΣΙΟΥΜΗ, Χρυσάνθη, Συγγραφείς

Μικρός οδηγός για τους Αγίους Αποστόλους

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Άγιοι Απόστολοι Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Νίκος Νικονάνου

Έκδοση: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου (1998)

ISBN: 960-7387-18-X

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα από τα πολλά βυζαντινά μνημεία, που κοσμούν τη Θεσσαλονίκη είναι και ο ναός των Αγίων Αποστόλων, ο οποίος βρίσκεται κοντά στα Δυτικά Τείχη της Θεσσαλονίκης, λίγο πιο κάτω από την αρχή της Αγίου Δημητρίου. Είναι γνωστός και ως ναός των 12 Αποστόλων ή και των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων. Το βιβλίο αυτής της ανάρτησης αποτελεί έναν μικρό οδηγό για την εκκλησία αυτή.

Η έκδοση είναι πολύ απλή. Στο εξώφυλλο φωτογραφία, που απεικονίζει ένα από τα ψηφιδωτά, που κοσμούν τον ναό, την Ανάσταση. Οι φωτογραφίες είναι μαζεμένες όλες στο πίσω μέρος του βιβλίου (καθόλου πρακτικό στην ανάγνωση, γιατί πρέπει συνεχώς να γυρνάς πίσω για να παρακολουθείς το κείμενο) και κάποιες είναι έγχρωμες, αν και οι περισσότερες είναι ασπρόμαυρες. Στο πίσω μέρος επίσης υπάρχουν και τα βιβλιογραφικά στοιχεία. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει αρχικά το 1972, το 1986 έγινε μια νέα έκδοση αναθεωρημένη και στα πλαίσια του εορτασμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας τυπώθηκε για άλλη μια φορά.

Τον Νικονάνο τον γνωρίσαμε μέσα από ένα παλαιότερο βιβλίο σχετικά με τα μνημεία της Θεσσαλονίκης, καθώς και από τη συμμετοχή του στο δίτομο «Τοις αγαθοίς βασιλεύουσα Θεσσαλονίκη: Ιστορία και Πολιτισμός«, που είχε κυκλοφορήσει επίσης στα πλαίσια της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας.

Στο βιβλίο μετά από ένα εισαγωγικό σημείωμα με γενικά στοιχεία για το ναό υπάρχουν τρία κεφάλαια, ένα, που μιλάει για την αρχιτεκτονική της εκκλησίας, ένα, που μιλάει για τα ψηφιδωτά της και ένα, που αναφέρεται στις τοιχογραφίες. Το κομμάτι για τα ψηφιδωτά είναι το πιο ενδιαφέρον, καθώς αυτά αποτελούν εξαιρετικά δείγματα της μοναδικής αυτής τεχνικής, η οποία στην Παλαιολόγεια περίοδο προσέγγιζε την ανθρώπινη φύση με αναφορές ακόμη και στην ελληνιστική περίοδο. Αν και υπάρχουν πολλές φθορές, ο αναγνώστης αξίζει να διαβάσει και το υπέροχο βιβλίο «Τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης» για να κατανοήσει καλύτερα το μεγαλείο αυτών των έργων τέχνης.

Ο ναός χτίστηκε στις αρχές του 14ου αιώνα, του επονομαζόμενου και «Χρυσού Αιώνα» της Θεσσαλονίκης, μια εποχή, που οι τέχνες και τα γράμματα ανθούν στην πόλη μας. Βρισκόμαστε στην περίοδο, που από τον Μεσαίωνα περνάμε στην Αναγέννηση και το Βυζάντιο, παρά τα πολλά προβλήματα, που υπάρχουν, έχει ξεκινήσει το πέρασμα από το σκοτάδι στο φως, το οποίο δυστυχώς σταμάτησε απότομα μετά την υποδούλωση στους Οθωμανούς.

Βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον. Βέβαια για να κατανοήσει κάποιος καλύτερα τα όσα γράφονται στο βιβλίο καλό θα είναι να το έχει μαζί του σε μια επίσκεψη στο ναό των Αγίων Αποστόλων. Για την τιμή του νομίζω πως αξίζει τα λεφτά του, αν και πιστεύω πως το ΙΜΧΑ έχει τη δυνατότητα να βγάλει έναν οδηγό με έγχρωμες μόνο φωτογραφίες.

 

Σχολιάστε

Filed under ΝΙΚΟΝΑΝΟΣ, Νικόλαος, Συγγραφείς

32 μελέτες του Ανδρέα Ξυγγόπουλου για τη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη

img012

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκεια μελετήματα (1925-1979)

Συγγραφέας: Ανδρέας Ξυγγόπουλος

Έκδοση: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου (1999)

ISBN: 960-7387-34-1

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στο χώρο της Βυζαντινολογίας, του οποίου το έργο ανέδειξε πολλές πτυχές του Βυζαντινού παρελθόντος της Θεσσαλονίκης, υπήρξε ο Ανδρέας Ξυγγόπουλος (1891-1979). Η έρευνά του σε μια εποχή ιδιαίτερα δύσκολη για την αρχαιολογία, με μέσα και γνώσεις πολύ περιορισμένα σε σύγκριση με σήμερα, υπήρξε πρωτοποριακή. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης περιέχει μερικές από τις σημαντικότερες μελέτες του Ξυγγόπουλου, οι οποίες έχουν να κάνουν με την πόλη μας.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Στο εξώφυλλο ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, από χαρακτικό έργο του Ξυγγόπουλου, ο οποίος ήταν πέρα από αρχαιολόγος και ζωγράφος. Το βιβλίο προλογίζουν οι Ευθύμιος Τσιγαρίδας και Μανόλης Χατζηδάκης. Οι μελέτες είναι ακριβείς ανατυπώσεις των πρωτοτύπων. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, ασπρόμαυρες. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι περιλήψεις των μελετών στα γαλλικά.

Οι επιμελητές της έκδοσης επέλεξαν 32 μελέτες του Ξυγγόπουλου, οι οποίες χρονολογούνται από το 1925 η πρώτη έως το 1979 η τελευταία και παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά. 3 εξ αυτών είναι στα γαλλικά και δυστυχώς δεν μπόρεσα να τις διαβάσω (η μία μιλάει για μία Βυζαντινή εικόνα στη Μονή Βλαττάδων, η άλλη για τον Άγιο Νικόλαο τον Ορφανό και η τρίτη για τα μωσαϊκά στο ναό των Αγίων Αποστόλων). Η 11η μελέτη είχε παρουσιαστεί στο παρελθόν στη Vivlioniki, καθώς είχε κυκλοφορήσει σε μορφή βιβλίου από την ΕΜΣ και είναι σχετική με την τοπογραφία της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης.

Όλες οι μελέτες, που διάβασα έχουν ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον, το οποίο μπορεί να το πολλαπλασιάζει η χρονική απόσταση με το σήμερα. Σίγουρα κάποια από τα όσα αναφέρονται μπορεί να μην ισχύουν πλέον, καθώς προχώρησε τόσο η αρχαιολογική έρευνα, όσο και οι γνώσεις μας σχετικά με την Βυζαντινή ιστορία και νέα δεδομένα εμφανίστηκαν, τα οποία δεν υπήρχαν την εποχή, που ζούσε ο Ξυγγόπουλος. Άσχετα όμως από αυτά, δεν μπορεί κάποιος να μην σταθεί στην 3η εργασία από το 1929, η οποία μιλάει για τη Μονή Λατόμου και το παγκοσμίως γνωστό ψηφιδωτό της του οράματος του Ιεζεκιήλ. Ή στην 8η εργασία από το 1940, η οποία αναφέρεται στο Βυζαντινό Λουτρό, το οποίο πριν λίγους μήνες άνοιξε τις πύλες του και έγινε επισκέψιμο (77 χρόνια μετά!). Προσωπικά στάθηκα πολύ στη 13η, 14η, 16η, 23η και 24η εργασία, οι οποίες μιλάνε για την Αχειροποίητο (τυχαίνει να είναι ο αγαπημένος μου ναός στη Θεσσαλονίκη). Για τα περισσότερα Βυζαντινή μνημεία της πόλης μας υπάρχουν μελέτες στο βιβλίο αυτό, χωρίς να σημαίνει πως ο Ξυγγόπουλος δεν ασχολήθηκε με τα υπόλοιπα.

Η γλώσσα είναι καθαρεύουσα, χωρίς όμως αυτό να δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα στην κατανόηση του κειμένου (με λίγες εξαιρέσεις). Οι τεχνικοί όροι πιθανότατα να δυσκολέψουν κάπως περισσότερο τον αναγνώστη χωρίς πείρα ή ειδικές γνώσεις, άλλωστε ο Ξυγγόπουλος δεν απευθυνόταν σε αυτόν. Πάντως με λίγη υπομονή πιστεύω πως κάθε ένας μπορεί να καταλάβει αρκετά πράγματα και να σχηματίσει μια άποψη, τόσο για τα μνημεία, όσο και για τα αντικείμενα, που περιγράφει. Προσωπικά θαύμασα τα σχέδια, που υπάρχουν σε κάποιες μελέτες, αντικειμένων, ζωγραφιών, ψηφιδωτών, αρχιτεκτονικές όψεις κτλ. Μιλάμε για μία εποχή, που δεν υπήρχαν υπολογιστές και προγράμματα σχεδιασμού, δεν υπήρχε η ψηφιακή φωτογραφία και η απεικόνιση ενός αντικειμένου πρέπει να ήταν εξαιρετικά δύσκολη εργασία.

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Δεν είμαι αρχαιολόγος για να κρίνω ποιες απόψεις του Ξυγγόπουλου ισχύουν ακόμη και ποιες όχι. Το βιβλίο έχει σκοπό να παρουσιάσει απλά κάποιο κομμάτι του έργου του συγγραφέα και αυτό το πετυχαίνει άριστα. Το Βυζαντινό παρελθόν της Θεσσαλονίκης ήρθε στην επιφάνεια σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας του έργου του Ξυγγόπουλου και για όποιον ενδιαφέρεται για αυτό το παρελθόν, το βιβλίο αυτό είναι σημαντικό πιστεύω. Αν και συνήθως δεν σχολιάζω τις τιμές των βιβλίων, οφείλω να πω εδώ ότι το κόστος αυτού του σημαντικότατου έργου είναι περίπου €10 και μιλάμε για βιβλίο 580 σελίδων. Αυτήν την τιμή έχει ο κατάλογος του ΙΜΧΑ και με 10% έκπτωση το βρήκα στο ΜΙΕΤ με κάτι παραπάνω από €8. Για κάποιο λόγο στον Ιανό το πουλάνε με €30, θέλω να πιστεύω ότι θα αλλάξει αυτή η τιμή. Από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία για το Βυζαντινό παρελθόν της πόλης μας, αφιέρωμα σε έναν από τους σημαντικότερους ερευνητές αυτού.

 

1 σχόλιο

Filed under ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΣ, Ανδρέας, Συγγραφείς

Η ζωγραφική κατά τον Χρυσό Αιώνα της Θεσσαλονίκης (14ος αιώνας μ.Χ.)

Σάρωση_20170810 (3)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Παλαιολόγεια ζωγραφική στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Μαρία Καμπούρη-Βαμβούκου, Θανάσης Παπαζώτος

Έκδοση: Εξάντας (2003)

ISBN: 960-256-521-7

Τιμή: Περίπου €33

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από λίγο καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki ένα βιβλίο σχετικά με την πολιτική σκέψη στη Θεσσαλονίκη κατά τον 14ο αιώνα, τον επονομαζόμενο και «Χρυσό Αιώνα» της Θεσσαλονίκης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι αφιερωμένο στη ζωγραφική τέχνη, που άνθισε εκείνη την περίοδο και έμεινε γνωστή ως Παλαιολόγεια Ζωγραφική, από το όνομα των Παλαιολόγων, των τελευταίων αυτοκρατόρων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Η έκδοση ποιοτικά είναι άριστη. Σκληρό δερματόδετο εξώφυλλο με χρυσά γράμματα, πλαστικοποιημένη κουβερτούρα, εξαιρετική ποιότητα εικόνων. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχου περιλήψεις στα αγγλικά, γερμανικά και γαλλικά. Από εκεί και πέρα δεν αναγράφεται πουθενά το έτος έκδοσης, κάποιοι λένε το 2002, κάποιοι το 2003, προτίμησα το 2003 επειδή αυτό αναγράφεται στο Biblionet. Πρέπει να υπήρχε λογικά και παλαιότερη έκδοση του βιβλίου, καθώς ο Παπαζώτος είχε πεθάνει χρόνια πριν την κυκλοφορία του βιβλίου.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, το πρώτο είναι η εισαγωγή μαζί με το συνοδευτικό κείμενο, ενώ το δεύτερο είναι οι φωτογραφίες με δείγματα της Παλαιολόγειας ζωγραφικής από ναούς της Θεσσαλονίκης, αλλά και από άλλες τοποθεσίες. Το κείμενο δεν εμφανίζει ιδιαίτερες δυσκολίες στην κατανόησή του, παρά κάποιες εξειδικευμένες έννοιες και όρους, που περιέχει.

Ο Θανάσης Παπαζώτος υπήρξε από τους σπουδαιότερους βυζαντινολόγους της χώρας μας, με έργο κυρίως στη Βέροια, όπου ανέδειξε πολλά μνημεία και συνέγραψε για αυτά διάφορες εργασίες και βιβλία. Την Μαρία Καμπούρη-Βαμβούκου την είχαμε γνωρίσει στη Vivlioniki από το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο της σχετικά με την τέχνη στη Θεσσαλονίκη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στο κείμενο τονίζονται οι αλλαγές, που έφερε στη Βυζαντινή τέχνη η Παλαιολόγειος περίοδος και πιο συγκεκριμένα στη ζωγραφική. Οι καλλιτέχνες εμφανίζουν έργα περισσότερο ανθρώπινα, οι μορφές δεν έχουν πλέον την αυστηρότητα και τον δογματισμό των προηγούμενων χρόνων και αποκτούν συναισθήματα, κίνηση και έρχονται πιο κοντά στον πιστό. Αυτές οι αλλαγές έχουν να κάνουν σχέση και με την προσέγγιση του πνεύματος των Βυζαντινών προς την κλασσική φιλοσοφία των Αρχαίων Ελλήνων, ενώ είναι μια στροφή, που μετά από κάποιους αιώνες θα οδηγήσει στην Ευρωπαϊκή Αναγέννηση. Η πορεία αυτή της τέχνης θα διακοπεί απότομα λόγω των εμφυλίων πολέμων και των ταραχών στη Βυζαντινή επικράτεια, αλλά και μετά την κατάρρευση του Βυζαντίου. Η Θεσσαλονίκη αποτελεί τον πυρήνα αυτής της αλλαγής για αυτό και συναντάμε στην πόλη μας πολλά δείγματα αυτής της τεχνοτροπίας σε ναούς όπως του Προφήτη Ηλία, των Αγίων Αποστόλων, του Αγίου Νικολάου του Ορφανού, στο παρεκκλήσι του Αγίου Ευθυμίου (δίπλα στο ναό του Αγίου Δημητρίου) κα.

Το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Συμπληρώνει τις γνώσεις μας σχετικά με τον Χρυσό Αιώνα της Θεσσαλονίκης σχετικά με την τέχνη. Με απλό τρόπο φανερώνει στον αναγνώστη τις αλλαγές, που συνέβησαν και του δίνει την δυνατότητα να κατανοήσει και άρα να θαυμάσει περισσότερο τις τοιχογραφίες, που κοσμούν τους ναούς της πόλης μας. Στον Ιανό το είχαν στην πάρα πολύ καλή τιμή των €9 περίπου, οπότε πιστεύω πως είναι και η κατάλληλη περίοδος να το αποκτήσετε, ειδικά αν ασχολείστε με τη ζωγραφική και τη βυζαντινή αγιογραφία.

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΜΠΟΥΡΗ-ΒΑΜΒΟΥΚΟΥ, Μαρία, ΠΑΠΑΖΩΤΟΣ, Θανάσης, Συγγραφείς

Πολιτική και φιλοσοφία στη Θεσσαλονίκη του 14ου αιώνα

Σάρωση_20170803

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η πολιτική σκέψη στη Θεσσαλονίκη τον 14ο αιώνα

Συγγραφέας: Σωτηρία Τριαντάρη-Μαρά

Έκδοση: Ηρόδοτος (2002)

ISBN: 960-8256-22-4

Τιμή: Περίπου €21

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο 14ος αιώνας χαρακτηρίστηκε ως ο «Χρυσός Αιώνας» της Θεσσαλονίκης. Μιλάμε για μία περίοδο, κατά την οποία το Βυζάντιο πνέει τα λοίσθια, με εξωτερικές και εσωτερικές απειλές από παντού και εμφύλιες διαμάχες. Μέσα σε μια τέτοια δύσκολη κατάσταση, παρατηρείται στη Θεσσαλονίκη μια αναγέννηση των τεχνών και της φιλοσοφίας, με λόγιους να προσεγγίζουν την αρχαία ελληνική γραμματεία και να δημιουργούνται πυρήνες μιας ξεχωριστής πολιτικής σκέψης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει αντικείμενο ένα έργο εκείνης της εποχής, από τον σπουδαιότερο ίσως λόγιο της περιόδου αυτής, τον Θωμά Μάγιστρο.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο εξώφυλλο υπάρχει μία φωτογραφία του μικρού ναού της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα, που βρίσκεται στη γωνία Εγνατίας με Παλαιών Πατρών Γερμανού, και ο οποίος είχε χτιστεί κατά τον 14ο αιώνα. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία καθώς και μία περίληψη του έργου στα αγγλικά.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία βασικά μέρη:

  • Στο πρώτο, την εισαγωγή, περιγράφεται το κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό και φιλοσοφικό περιβάλλον της Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο, που έζησε ο Μάγιστρος. Υπάρχουν βιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα, ανάλυση του κειμένου, το οποίο υπάρχει στο βιβλίο (ο λόγος με τίτλο «Τοις Θεσσαλονικεύσι περί ομονοίας») και σχολιασμός για τη φιλοσοφική και πολιτική διανόηση του Θωμά Μάγιστρου.
  • Στο δεύτερο υπάρχει το πρωτότυπο κείμενο και η μετάφραση του λόγου «Τοις Θεσσαλονικεύσι περί ομονοίας»
  • Στο τρίτο υπάρχουν κάποια σχόλια πάνω στο κείμενο, μαζί με επεξηγήσεις.

Ο Θωμάς Μάγιστρος ανήκει στους λόγιους της Θεσσαλονίκης, που με το έργο τους κατάφεραν να γίνουν η γέφυρα μεταξύ του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και της ιταλικής αναγέννησης, που θα συμβεί λίγα χρόνια αργότερα. Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι, οι λόγιοι της Θεσσαλονίκης εκείνη την εποχή έχουν διαβάσει αρχαία φιλοσοφία, γνωρίζουν τους μύθους και τις τραγωδίες των αρχαίων συγγραφέων και ασχολούνται και με σχολιασμό αυτών των έργων.

Ο λόγος του Μάγιστρου θα μπορούσε κάποιος να πει ότι είναι μια πρώτη προσέγγιση προς τη Δημοκρατία, αν και θα πρέπει ο αναγνώστης να αναλογιστεί την περίοδο, που γράφτηκε και σε τι κοινό απευθύνονταν. Δεν είμαστε σίγουροι αν το κείμενο γράφτηκε κατά την περίοδο της Επανάστασης των Ζηλωτών (για τους Ζηλωτές μπορείτε να διαβάσετε εδώεδώ και εδώ) ή πριν από αυτήν. Η συγγραφέας τοποθετεί το λόγο χρονικά λίγο πριν το Κίνημα των Ζηλωτών, την περίοδο των εμφυλίων πολέμων μεταξύ του Ανδρόνικου Α’ και του εγγονού του Ανδρόνικου Γ’. Χρονικά πάντως βρισκόμαστε στον 14ο αιώνα, είτε στις αρχές, είτε στα μέσα αυτού.

Οι λόγοι για τους οποίους αναπτύχθηκε στη Θεσσαλονίκη η φιλοσοφία, με μια σειρά σπουδαίων λογίων, οι οποίοι είναι οι πρώτοι, που θα επιχειρήσουν τη σύνδεση του Βυζαντινού κόσμου με την Αρχαία Ελλάδα, έχουν να κάνουν με ένα καθεστώς «αυτονομίας», που είχε η πόλη, καθώς και με τον εμπορικό της ρόλο. Δεν γνωρίζουμε πώς θα ήταν τα πράγματα, αν αυτή η αναγέννηση γραμμάτων και πνεύματος είχε συμβεί νωρίτερα, σε μια εποχή χωρίς πολέμους και αναταράξεις, αλλά δεν ξέρουμε επίσης το πόσο αυτή η ταραχώδης εποχή επέδρασε στην ανάπτυξη της φιλοσοφίας και των τεχνών.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Βέβαια δεν μπορεί από έναν λόγο και μόνο να εξαχθούν εύκολα συμπεράσματα για όλη την πολιτική σκέψη στη Θεσσαλονίκη κατά τον 14ο αιώνα, αλλά σίγουρα παίρνουμε αρκετά στοιχεία. Το βιβλίο μας δίνει πολλές πληροφορίες για τον Θωμά Μάγιστρο και το έργο του καθώς και για την πολιτική κατάσταση, που επικρατούσε στην πόλη. Οι ανησυχίες του λόγιου κόσμου φέρνουν την άνοιξη του πνεύματος στην πόλη και επαναφέρουν στην επιφάνεια κείμενα της Αρχαίας Ελλάδας και έργα των αρχαίων συγγραφέων. Το έργο τόσο του Μάγιστρου, όσο και πολλών άλλων λογίων θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμο μετά από έναν αιώνα στις Ιταλικές πόλεις, από όπου θα ξεκινήσει η Ευρωπαϊκή Αναγέννηση.

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΤΡΙΑΝΤΑΡΗ-ΜΑΡΑ, Σωτηρία

Κρήνες, σιντριβάνια, κινστέρνες της Θεσσαλονίκης διηγούνται την ιστορία της πόλης

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι κρήνες της Θεσσαλονίκης αφηγούνται

Συγγραφέας: Ιωάννης Αρτόπουλος, Γιώργος Αρτόπουλος

Έκδοση: Ιδιωτική Έκδοση (2016)

ISBN: 978-1-5399-7686-8

Τιμή: Περίπου €25

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης κατέχει μία ξεχωριστή θέση στη βιβλιοθήκη μου. Ο λόγος είναι ότι προήλθε από την αγάπη και το μεράκι δύο ανθρώπων, πατέρα και γιου, οι οποίοι δεν είναι επαγγελματίες ιστορικοί ή αρχαιολόγοι κι όμως κατάφεραν μέσα από μια μακρόχρονη έρευνα να φτιάξουν ένα βιβλίο, το οποίο έχει να προσφέρει πολλά στη μελέτη του παρελθόντος της Θεσσαλονίκης. Αφορμή για το εξαιρετικό ταξίδι, που μας προσφέρουν οι συγγραφείς είναι οι κρήνες της πόλης (και οι φιάλες της, οι κινστέρνες της, τα σιντριβάνια της κα).

Η έκδοση είναι ιδιωτική, οπότε δεν βρίσκω σωστό να τη συγκρίνω με αντίστοιχες δουλειές, που θα έβγαζε ένας εκδοτικός οίκος, που έχει την πείρα και τα μέσα για να κυκλοφορήσει τέτοιου είδους βιβλία. Υπάρχουν πάρα πολλές φωτογραφίες στο κείμενο (360 αναφέρουν οι συγγραφείς) ,όλες ασπρόμαυρες.Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι αναφορές σε άλλους τίτλους. Στην τελευταία σελίδα γράφει ότι το βιβλίο τυπώθηκε τον Απρίλιο του 2017 στην Columbia της Νότιας Καρολίνας. Πυκνογραμμένο κείμενο. Στο οπισθόφυλλο υπάρχει μια περίληψη του κειμένου στα αγγλικά.

Όπως είπαμε και πριν, αυτό, που οδήγησε τους συγγραφείς στη δημιουργία αυτού του έργου, δεν είναι κάποια επαγγελματική ανάγκη, αλλά η αγάπη τους για την ιστορία και πιο συγκεκριμένα, το παρελθόν της Θεσσαλονίκης. Τον Ιωάννη Αρτόπουλο τον γνώρισα μέσα από τη σελίδα της ομάδας «Άγνωστη Θεσσαλονίκη» στο Facebook και θαύμαζα τις γνώσεις του και την έρευνα, που έκανε, ώστε να μεταφέρει στους υπόλοιπους τις σωστές πληροφορίες σχετικά με την ιστορία της πόλης, τα σημεία της και τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης.

Το αντικείμενο του βιβλίου ίσως ξαφνιάσει μερικούς και να μην καταλάβουν εξαρχής τη σημασία του έργου. Το νερό ήταν πάντα το πιο σημαντικό στοιχείο για την ανάπτυξη μιας πόλης και η σημασία του είχε αναγνωριστεί από τα χρόνια της αρχαιότητας. Το να χτίσει κάποιος μια βρύση ήταν κάτι πολύ σημαντικό και θεωρούνταν σπουδαία προσφορά στο κοινωνικό σύνολο. Η Θεσσαλονίκη στη μακραίωνη πορεία της είχε την τύχη να κοσμηθεί με πολλές κρήνες, μερικές εκ των οποίων παρέμειναν έως τις μέρες μας και κάποιες είναι πραγματικά στολίδια, κρίνοντας από την αρχιτεκτονική τους και το σχεδιασμό τους.

Στο βιβλίο υπάρχουν 6 κεφάλαια:

  • Το 1ο κεφάλαιο μας δίνει κάποιες σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ύδρευση της Θεσσαλονίκης.
  • Το 2ο κεφάλαιο μιλάει για τα λουτρά της Θεσσαλονίκης, τα οποία παλαιότερα έπαιζαν σημαντικό ρόλο στην κοινωνική ζωή της πόλης.
  • Το 3ο κεφάλαιο ασχολείται με τις κινστέρνες της πόλης μας, από τα λιγότερο γνωστά κτίσματα στη Θεσσαλονίκη.
  • Το 4ο κεφάλαιο είναι και το «κυρίως θέμα» θα λέγαμε, του βιβλίου, καθώς αναλύει κρήνες της Θεσσαλονίκης, οι οποίες υπήρχαν ή υπάρχουν στην πόλη μας και οι οποίες έχουν ταυτοποιηθεί τοπογραφικά και γνωρίζουμε πού βρίσκονταν. Η ταξινόμησή τους γίνεται με βάση την τοποθεσία τους.
  • Το 5ο κεφάλαιο μιλάει για κρήνες, για τις οποίες υπάρχουν μεν στοιχεία, αλλά δεν γνωρίζουμε πού ακριβώς βρίσκονταν.
  • Το 6ο κεφάλαιο τέλος μιλάει για κάποιες κρήνες, που παλαιότερα πιστεύαμε ότι βρίσκονται στη Θεσσαλονίκη, αλλά η μελέτη και η έρευνα απέδειξε ότι βρίσκονταν σε άλλους τόπους.

Όπως έγραψα και νωρίτερα, η αναφορά στις κρήνες αποτελεί μια αφορμή για τους συγγραφείς, ώστε να αναφέρουν και ιστορικές πληροφορίες γενικού και ειδικού ενδιαφέροντος σχετικές με τα κτίσματα αυτά. Σε κάποια σημεία ίσως η ορολογία δυσκολέψει τον αναγνώστη, καθώς χρησιμοποιούνται λέξεις και εκφράσεις εξειδικευμένες, κυρίως σχετικά με την κατασκευή τους. Ταξινομούνται οι κρήνες ανάλογα με το πού βρίσκονται και οι συγγραφείς χρησιμοποιούν ονομασίες οδών τόσο κατά την Οθωμανική περίοδο, όσο φυσικά και τις σημερινές. Ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει για κάθε μία κρήνη, που τον ενδιαφέρει φυσικά ξεχωριστά ή να κάνει μια βόλτα στην πόλη ακολουθώντας τις κρήνες της.

Στον επίλογο του βιβλίου αναφέρεται ότι παρουσιάζονται 85 κρήνες, 18 κινστέρνες, 10 φιάλες, 26 σιντριβάνια και πολλά πηγάδια, αγιάσματα κτλ. Αλλά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν οι ιστορικές πληροφορίες, άλλες περισσότερο γνωστές και άλλες άγνωστες, οι οποίες σχετίζονται με τις τοποθεσίες.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Όχι μόνο γιατί αν εξαιρέσουμε κάποιες λίγες κρήνες, των οποίων την ιστορία γνώριζα, για τις υπόλοιπες γνώριζα από λίγα έως τίποτα. Άλλος ένας λόγος, που μου άρεσε το βιβλίο είναι γιατί είναι γραμμένο με μεράκι και προέρχεται εξολοκλήρου από την αγάπη ενός ανθρώπου για την ιστορία της πόλης μας. Από τις πιο ενδιαφέρουσες εκδόσεις πιστεύω της προηγούμενης χρονιάς στην κατηγορία των ιστορικών βιβλίων για τη Θεσσαλονίκη.

 

Σχολιάστε

Filed under ΑΡΤΟΠΟΥΛΟΣ, Γιώργος, ΑΡΤΟΠΟΥΛΟΣ, Ιωάννης, Συγγραφείς