Tag Archives: Βυζαντινή Θεσσαλονίκη

Τα ψηφιδωτά δάπεδα της Ρωμαϊκής και Βυζαντινής Θεσσαλονίκης

Σάρωση_20170523

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα ψηφιδωτά δάπεδα της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Παναγιώτα Ασημακοπούλου-Ατζακά

Έκδοση: Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών (1998)

ISBN: 960-86095-3-4

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στους χιλιάδες ιστορικούς τίτλους, που κυκλοφόρησαν σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, υπάρχουν κάποιοι, που ξεχωρίζουν για την αξία και τη σημασία τους. Για ένα τέτοιο βιβλίο θα μιλήσουμε στη σημερινή ανάρτηση, το μοναδικό έργο της Παναγιώτας Ασημακοπούλου-Ατζακά αφιερωμένο στα ψηφιδωτά δάπεδα της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι άριστη. Η έκδοση αυτή είχε χρηματοδοτηθεί από τον Οργανισμό «Θεσσαλονίκη, Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 1997». Η πλουσιότατη βιβλιογραφία είναι στην αρχή του βιβλίου, μαζί με τις συντομογραφίες, οι οποίες είναι πάρα πολλές. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει κατάλογος με τους πίνακες, τις εικόνες, ένα ευρετήριο και όλες οι φωτογραφίες μαζεμένες. Σκληρό εξώφυλλο δερματόδετο, που καλύπτεται από πλαστικοποιημένη κουβερτούρα. Δυστυχώς οι περισσότερες φωτογραφίες είναι ασπρόμαυρες και δεν μπορούν να αναδειχτούν τα χρώματα των ψηφιδωτών. Υπάρχουν φυσικά και κάποιες έγχρωμες φωτογραφίες. Υπάρχει επίσης και ένας χάρτης, που σημειώνει τις θέσεις, όπου βρέθηκαν τα διάφορα ψηφιδωτά δάπεδα στην πόλη.

Το βιβλίο είναι η τρίτη συνέχεια ενός μεγάλου έργου με τίτλο «Σύνταγμα των παλαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδος», που αναφέρεται στα δάπεδα, που συναντάμε σε Μακεδονία και Θράκη. Πιο συγκεκριμένα το βιβλίο είναι το πρώτο μέρος αυτής της τρίτης συνέχειας και επικεντρώνεται στα ψηφιδωτά δάπεδα, που βρέθηκαν σε διάφορες ανασκαφές, είτε αρχαιολογικές, είτε σε ανασκαφές για χτίσιμο οικοδομών.

Χρονικά το βιβλίο μελετάει τα δάπεδα από την προγαλεριανή περίοδο (2ος αιώνας μ.Χ.) έως και τον 6ο αιώνα μ.Χ. Πρόκειται για μία περίοδο με έντονη οικοδομική δραστηριότητα στην πόλη, με αποτέλεσμα και τη δημιουργία πολλών ψηφιδωτών δαπέδων σε δημόσια και ιδιωτικά κτίρια.

Το κείμενο είναι εξαιρετικά δύσκολο για τον μέσο αναγνώστη, ο οποίος δεν διαθέτει εξειδικευμένες γνώσεις αρχαιολογίας ή αρχιτεκτονικής. Βέβαια το βιβλίο δεν απευθύνεται στον μέσο αναγνώστη. Προσωπικά διάβασα κάποια κομμάτια του μόνο, όσα μπορούσα να καταλάβω με τη βοήθεια σημειώσεων, του διαδικτύου και άλλων βιβλίων. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες (για καλό το λέω αυτό) και ο αναγνώστης θα πρέπει να διαβάζει το κείμενο και να πηγαίνει στις πίσω σελίδες, όπου υπάρχουν οι φωτογραφίες και τα σχέδια έτσι ώστε να καταλαβαίνει πάνω κάτω κάποια πράγματα.

Κάτι, που εντυπωσιάζει τον αναγνώστη είναι ότι τα ψηφιδωτά αυτά δεν υπάρχουν μόνο σε ναούς και άλλα κτίρια στο κέντρο της πόλης, αλλά υπάρχουν πάρα πολλά δείγματα όσο ανεβαίνουμε προς την Άνω Πόλη. Κάποια από αυτά αποσπάσθηκαν και είναι σε μουσεία, κάποια παρέμειναν στη θέση τους και βρίσκονται σε υπόγεια πολυκατοικιών και δυστυχώς για μερικά αγνοείται η τύχη τους. Ανατολικά στην περιοχή των Πανεπιστημίων και δυτικά στη σημερινή Ξηροκρήνη έχουν επίσης βρεθεί πολλά ψηφιδωτά δάπεδα, όπως και στο Πανόραμα ακόμη!

Αυτό, που χάρηκα πάντως ήταν οι εικόνες και τα σχέδια, καθώς με ταξίδεψαν στα χρόνια εκείνα και μου έδωσαν μια εικόνα για το πού περπατούσαν οι συμπολίτες μας εκείνης της εποχής. Θα προτιμούσα βέβαια όλες οι φωτογραφίες να είναι έγχρωμες.

Πριν από κάμποσο καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki το εκπληκτικό έργο «Ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης«, που αναφερόταν στα ψηφιδωτά των Βυζαντινών ναών της πόλης μας. Το βιβλίο αυτό της Ασημακοπούλου-Ατζακά εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για την σπουδαία αυτή τέχνη της ψηφοθεσίας στην πόλη μας. Με τις ανασκαφές για τα έργα του Μετρό βρέθηκαν και άλλα δείγματα τέτοιας τέχνης, τα οποία πιστεύω καλό θα ήταν να συμπεριληφθούν σε μια νεότερη έκδοση, όσο δύσκολο και αν είναι κάτι τέτοιο. Μπορεί το βιβλίο προσωπικά να με δυσκόλεψε πολύ και να μην κατάφερα να το διαβάσω όλο, αλλά η αξία του είναι δεδομένη.

 

Σχολιάστε

Filed under ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΑΤΖΑΚΑ, Παναγιώτα, Συγγραφείς

Ένα ιστορικό-αστυνομικό μυθιστόρημα στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο χάλκινος οφθαλμός

Συγγραφέας: Παναγιώτης Αγαπητός

Έκδοση: Άγρα (2006)

ISBN: 978-960-325-641-0

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η μακραίωνη ιστορία της Θεσσαλονίκης έχει ως αποτέλεσμα πολλοί συγγραφείς να έχουν εμπνευστεί έργα τους, που να σχετίζονται με το παρελθόν της πόλης. Τα περισσότερα χρονικά κινούνται στα τέλη του 19ου αιώνα και έπειτα, καθώς οι αλλαγές, που συντελέστηκαν στην πόλη εκείνη την περίοδο ήταν συγκλονιστικές. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας ταξιδεύει χρονικά στα μέσα περίπου του 9ου αιώνα, όταν η Θεσσαλονίκη ήταν η Συμβασιλεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και έχει υπόθεση την εξιχνίαση κάποιων εγκλημάτων. Πρόκειται δηλαδή για τον συνδυασμό ιστορικού και αστυνομικού μυθιστορήματος.

Η έκδοση είναι πολύ καλή ποιοτικά, όπως και όλες οι δουλειές του Άγρα. Η ένστασή μου είναι σχετική με το μέγεθος του βιβλίου και πιο συγκεκριμένα με τις διαστάσεις του. Προσωπικά δεν μου άρεσαν ποτέ αυτά τα μικρά βιβλιαράκια (17cmX12cm), φοβάμαι ότι με το πρώτο άνοιγμα θα μου μείνουν στο χέρι οι σελίδες, ειδικά σε έργα των περίπου 430 σελίδων. Ωραίο εξώφυλλο κατά τα άλλα, ευανάγνωστο κείμενο. Στο τέλος υπάρχει ένα γλωσσάρι, εξαιρετικά χρήσιμο με διάφορους όρους, που θα συναντήσει ο αναγνώστης στο βιβλίο, καθώς και ένα επίμετρο του συγγραφέα με έναν χάρτη της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης, όπου εμφανίζονται οι τόποι δράσης του μυθιστορήματος. Θα προτιμούσα οι επεξηγήσεις να είναι στο τέλος των σελίδων, καθώς αυτό πιστεύω θα έκανε την ανάγνωση πιο εύκολη, από το να πρέπει να γυρίζει και να ψάχνει την επεξήγηση ενός όρου. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2006 για πρώτη φορά, εγώ έχω την ανατύπωση του 2012.

Πρωταγωνιστής του έργου ο Λέων, πρωτοσπαθάριος και πρωτοασηκρήτης (βυζαντινοί τίτλοι, επεξηγούνται όλοι στο βιβλίο), ο οποίος καταφτάνει στη Θεσσαλονίκη για κάποια γραφειοκρατικά ζητήματα, τα οποία όμως μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα μετά τη δολοφονία του Μανουήλ Φιλομάτιου, βασιλικού μανδάτορα και τοποτηρητή Θεσσαλονίκης (επίσης βυζαντινοί τίτλοι). Ο Λέων θα υποχρεωθεί να βρει τον ένοχο αυτού του εγκλήματος και κάποιων ακόμη, που προστίθενται στην πλοκή του έργου. Η δράση εξελίσσεται με πολύ όμορφο τρόπο, υπάρχουν στιγμές, που ο αναγνώστης θα μείνει με ανοιχτό το στόμα, ενώ και το τέλος είναι ικανοποιητικό.

Αν το να γράψει κάποιος ένα ιστορικό μυθιστόρημα δεν είναι εύκολο, το να προσθέσει τα στοιχεία του αστυνομικού μυθιστορήματος το κάνει ακόμη πιο δύσκολο. Θα πρέπει να συγχρονιστεί χρονικά με μια εποχή, για την οποία λίγα ξέρουμε ακόμη και ο περισσότερος κόσμος είναι συνηθισμένος να διαβάζει ιστορίες μυστηρίου σύγχρονες, όπου τα μέσα έρευνας είναι αρκετά και προχωρημένα. Για τον 9ο όμως αιώνα τα μέσα αυτά δεν υπάρχουν και η αφήγηση πρέπει να γίνει με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην είναι βαρετή και να κεντρίζει διαρκώς το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Ευτυχώς ο Αγαπητός τα καταφέρνει σε αυτόν τον τομέα.

Ιστορικά μυθιστορήματα, που να λαμβάνουν δράση στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη έχουμε δει και άλλα στο παρελθόν στη Vivlioniki, όπως για παράδειγμα τα έργα των Πηνελόπη Μάξιμου, Ισμήνης Καπάνταη και Νίκου Ματσούκα. Ο Αγαπητός μας ταξιδεύει στον Ιανουάριο του 833 μ.Χ, στην περίοδο της Εικονομαχίας, όταν σε γενικές γραμμές το Βυζαντινό κράτος βρίσκεται σε άνθηση και είναι ακόμη πανίσχυρο σε Ανατολή και Δύση. Οι σπουδές του συγγραφέα τον βοηθούν ώστε να χτίσει το σκηνικό του με τέτοιο τρόπο, που ο αναγνώστης να μπορεί να ταξιδέψει στις σελίδες του βιβλίου στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη. Και αυτό δεν γίνεται με τρόπο φτιασιδωμένο, αλλά με ρεαλιστική διήγηση, που κυλάει φυσιολογικά.

Βέβαια ο Αγαπητός εμπλέκει στην ιστορική ροή και ένα μυστήριο, το οποίο επίσης είναι δομημένο με τρόπο ρεαλιστικό, κινηματογραφικό και συναρπαστικό σε κάποια σημεία του, μυστήριο το οποίο θα λυθεί με τρόπο ικανοποιητικό. Οι χαρακτήρες του έργου χτίζονται με προσοχή, υπάρχουν ανατροπές πολλές τόσο στην πλοκή, όσο και στο ρόλο των ατόμων, μπαίνει και το ερωτικό στοιχείο (το οποίο φαντάζομαι δεν μπορεί να λείπει από κανένα αστυνομικό έργο).

Η Θεσσαλονίκη εκείνης της εποχής είναι μια μεγαλούπολη, εμπορικό και διοικητικό κέντρο, αναπτύσσεται και αυξάνεται σε ισχύ και πληθυσμό. Ο Αγαπητός προσέχει πάρα πολύ, ώστε να χρησιμοποιεί τις Βυζαντινές ονομασίες, όταν αναφέρεται σε τοπογραφία της πόλης και αξίζει ο αναγνώστης να προσπαθεί να καταλάβει ποια σημεία της πόλης εννοεί ο συγγραφέας στις σελίδες του. Μαθαίνουμε, πέρα από κάποια γνωστά σημεία και για πολλά άλλα άγνωστα, που έχουν χαθεί ίσως στις μέρες μας, αλλά υπάρχουν ιστορικές αναφορές για αυτά.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Τόσο ως ιστορικό, όσο και ως αστυνομικό μυθιστόρημα. Υπάρχουν κάποια σημεία, τα οποία τα βρήκα εξαιρετικά, αλλά δεν μπορώ να σας τα αποκαλύψω, καθώς μιλάμε για ιστορία μυστηρίου. Σίγουρα αξίζει να το διαβάσετε, καθώς δεν βλέπουμε πολλά καλά αστυνομικά έργα, ούτε και πολλά ιστορικά μυθιστορήματα για εκείνη την εποχή. Ακριβούτσικο μεν, αλλά θέλω να πιστεύω πως θα το βρείτε και σε καλύτερη τιμή από τα €17.

 

Σχολιάστε

Filed under ΑΓΑΠΗΤΟΣ, Παναγιώτης, Συγγραφείς

Μονωδίες σχετικά με την Άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς το 1430

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εάλω Θεσσαλονίκη: Θρήνος για την Άλωση του 1430

Συγγραφέας: Μάρκος Ευγενικός

Έκδοση: Παπαδημητρίου (1997)

ISBN: 960-550-038-8

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα σημαντικότερα γεγονότα, που καθόρισαν την ιστορική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης είναι αναμφισβήτητα η Άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς στις 29 Μαρτίου 1430. Η πιο γνωστή διήγηση, από την οποία αποκτούμε πληροφορίες σχετικά με αυτό το γεγονός είναι αυτή του Ιωάννη Αναγνώστη, αλλά δεν είναι η μόνη. Έχουν καταγραφεί και άλλα κείμενα σχετικά με την Άλωση και ένα από αυτά αποτελεί το θέμα του βιβλίου της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Χάρτινο εξώφυλλο, που το κοσμεί μια χαλκογραφία του 1688, που δείχνει τη Θεσσαλονίκη από τη θάλασσα. Κάποιες σελίδες είναι στα αγγλικά, αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι η έκδοση είναι δίγλωσση. Στην εισαγωγή αναφέρεται ότι το βιβλίο αποτελεί προσφορά του εκδοτικού οίκου στα πλαίσια του εορτασμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Θεσσαλονίκη 1997».

Την επιμέλεια του έργου είχε αναλάβει ο Μάριος Πηλαβάκης, ενώ η μετάφραση είναι του Δημήτριου Βαμβακά. Μετά την εισαγωγή, που υπογράφει ο Πηλαβάκης και εκεί ο αναγνώστης θα βρει κάποια στοιχεία σχετικά με την πηγή του βιβλίου, ακολουθεί μεταφρασμένο το κείμενο, μια μονωδία για την Άλωση της Θεσσαλονίκης από τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό και στη συνέχεια υπάρχει ένα παράρτημα, με μια άλλη μονωδία, πάλι για την Άλωση της πόλης από τον αδερφό του, τον Ιωάννη τον Ευγενικό.

Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός ήταν η σημαντικότερη ανθενωτική μορφή στα τελευταία Βυζαντινά χρόνια και λίγο πριν την οριστική κατάρρευση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Υπήρξε Μητροπολίτης Εφέσου. Θεωρούσε πως η ένωση Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας μετά το Σχίσμα θα ήταν χειρότερη από την Οθωμανική σκλαβιά. Φαίνεται από την πορεία των γεγονότων, πως μάλλον οι απόψεις του αποδείχτηκαν λανθασμένες.

Στην εισαγωγή ο Πηλαβάκης κάνει αναφορές στο έργο του Γιάννη Τσάρα, ο οποίος από το 1958 είχε κυκλοφορήσει το έργο του Ιωάννη Αναγνώστη. Δίνει επίσης πληροφορίες για τα πρωτότυπα χειρόγραφα, από τα οποία μεταφράστηκε η μονωδία του Ευγενικού (ένα βρισκόταν στην Ιερά Μονή Παναγίας της Εικοσιφοίνισσας στο Παγγαίο, εκλάπη από τους Βούλγαρους το 1917 και βρίσκεται σήμερα στη Σόφια και ένα δεύτερο βρισκόταν αρχικά στην Κρήτη, πουλήθηκε στους Άγγλους και βρίσκεται σήμερα στην Οξφόρδη).

Στη συνέχεια παρουσιάζεται το πρωτότυπο κείμενο παράλληλα με τη μετάφραση. Εδώ υπάρχουν κάποιες ιστορικές πληροφορίες, όπως για παράδειγμα ότι υπήρχε σώμα Κρητικών για την υπεράσπιση της πόλης, ότι σκυλεύτηκε το πτώμα του Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Συμεών από τους Οθωμανούς, καθώς επίσης γίνεται λόγος για τις σφαγές, τις λεηλασίες και τον εξανδραποδισμό των κατοίκων. Ο Μάρκος Ευγενικός ισχυρίζεται ότι ο Ανδρέας Παλαιολόγος δεν πούλησε την πόλη στους Βενετούς, αλλά τη χάρισε για να μπορέσει να έχει περισσότερες πιθανότητες να σωθεί.

Τέλος στο παράρτημα η μονωδία του Ιωάννη του Ευγενικού προέρχεται από Βατοπεδινό χειρόγραφο και περιγράφει και αυτό τη θλίψη για το κακό, που βρήκε την πόλη.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Από τη στιγμή, που δεν έχουμε ιδιαίτερα πολλές πηγές σχετικά με την Άλωση του 1430, κάθε κείμενο, που μπορεί να μας προσφέρει περισσότερες πληροφορίες είναι σημαντικό. Ο Μάρκος ο Ευγενικός έζησε τα τελευταία χρόνια του Βυζαντίου, πιθανότατα δεν ήταν παρών στην Άλωση της Θεσσαλονίκης, αλλά άκουσε κάποια πράγματα από διασωθέντες και συνέγραψε τη μονωδία αυτή, έναν θρήνο για το χαμό της σπουδαίας πόλης του Βυζαντίου. Το κείμενό του δεν είναι ακριβώς ιστορικό, αλλά περιέχει ιστορικές πληροφορίες και για αυτό έχει τη δική του ξεχωριστή σημασία.

 

Σχολιάστε

Filed under ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ, Μάρκος, Συγγραφείς

Ιστορία και λειτουργία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης από τον 8ο αιώνα έως την Οθωμανική άλωση.

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης από τα μέσα του 8ου αιώνα έως το 1430

Συγγραφέας: Ελισάβετ Χατζηαντωνίου

Έκδοση: Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών (2007)

ISBN: 960-7856-20-3

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης κουβαλάει μια μακραίωνη ιστορία, που συχνά είχε παράλληλη πορεία με αυτήν την πόλης μας. Έχει δε να περηφανεύεται ότι η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε από τον Απόστολο Παύλο. Οι μελέτες γύρω από το παρελθόν της αυξάνονται με τον καιρό, καθώς περισσότερα αρχεία και πηγές έχουν βρεθεί και έχουν γίνει εν τω βάθει έρευνες από διάφορους ιστορικούς και αρχαιολόγους. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για ένα βιβλίο, το οποίο εξετάζει την πορεία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης από τα μέσα του 8ου αιώνα, εποχή, που η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης πέρασε στη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως έως το 1430, χρονιά άλωσης της πόλης από τους Οθωμανούς.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Αρχοντικό εξώφυλλο, σκληρό και δερματοδεμένο, με χρυσά γράμματα στους τίτλους. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν δύο παραρτήματα, ευρετήρια προσώπων και μια σειρά από χάρτες, ενώ στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν πάρα πολλές σημειώσεις και παραπομπές. Η βιβλιογραφία βρίσκεται στην αρχή του βιβλίου.

Το έργο είναι η διδακτορική διατριβή της συγγραφέως, οπότε γίνεται κατανοητό, πως η γλώσσα, που χρησιμοποιείται είναι κάπως δύσκολη για τον μέσο αναγνώστη. Επίσης τα όσα γράφονται κυρίως είναι ιδιαίτερα εξειδικευμένες γνώσεις, που αφορούν περισσότερο επιστημονικό προσωπικό, παρά κάποιον, που ενδιαφέρεται να μάθει κάποια γενικά πράγματα για την ιστορία της Μητρόπολης της Θεσσαλονίκης.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 4 κύρια μέρη:

  • Το πρώτο μέρος μιλάει για τη δομή της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης έως τα μέσα του 8ου αιώνα. Πρόκειται για την περίοδο, στην οποία η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης υπάγονταν διοικητικά στην Εκκλησία της Ρώμης, γεγονός άγνωστο στους περισσότερους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα όσα γράφονται για το «Βικαριάτο της Θεσσαλονίκης», ένα καθεστώς αυξημένων αρμοδιοτήτων, που είχαν οι Μητροπολίτες της πόλης μας και το οποίο είχα παραχωρηθεί από την Παπική ηγεσία.
  • Το δεύτερο μέρος μιλάει για τη θέση, που είχε η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης στην εκκλησιαστική ιεραρχία, ενώ επίσης υπάρχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο, που μιλάει για τους διάφορους τίτλους, που είχαν απονεμηθεί στον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης (οι περισσότεροι βέβαια ήταν σχετικοί με το πρόσωπο του Μητροπολίτη και όχι με τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης).
  • Το τρίτο μέρος είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον, καθώς μιλάει για τη δικαιοδοσία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης. Από τις διάφορες επισκοπές, που ήταν υπό τη δικαιοδοσία της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης, αλλά και τις διάφορες διοικητικές αλλαγές, που συνέβησαν και επηρέασαν τη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο μεταξύ των μέσων του 8ου αιώνα έως το 1430 (Βυζάντιο, Λατινοκρατία, αλλά και Οθωμανική κατοχή).
  • Το τέταρτο μέρος επικεντρώνεται στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης και στη δομή της.

Πέρα βέβαια από αυτά τα κεφάλαια, υπάρχουν και τα δύο παραρτήματα, το ένα είναι ένας κατάλογος με τα ονόματα των διαφόρων Μητροπολιτών της Θεσσαλονίκης, με κάποια γνωστά ονόματα, όπως για παράδειγμα αυτά του Ιωσήφ του Στουδίτη, του Λέοντος του Μαθηματικού, του Γρηγορίου Παλαμά και του τελευταίου Μητροπολίτη της Θεσσαλονίκης πριν την άλωσή της, του Ευστάθιου. Το δεύτερο παράρτημα είναι μία σειρά από πίνακες, για τους οποίους γίνονται αναφορές στα 4 βασικά κεφάλαια του βιβλίου.

Για κάποιον, που δεν είναι ιστορικός ή δεν έχει ανάλογες σπουδές. το βιβλίο ίσως φανεί εξαιρετικά δύσκολο ή και βαρετό. Δεν νομίζω πως είναι έργο, που θα κάτσει κάποιος να το διαβάσει σελίδα προς σελίδα, αλλά προσφέρει πάρα πολλές πληροφορίες ιστορικές για τη διοίκηση τόσο της Θεσσαλονίκης, όσο και της Μητρόπολης της πόλης κυρίως για το χρονικό διάστημα από τον 9ο αιώνα έως την άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς. Αν το χρησιμοποιήσετε ως βιβλίο αναφοράς, νομίζω έχει αρκετά πράγματα να σας προσφέρει.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, Ελισάβετ

Ιστορικά συμπεράσματα από τη μελέτη των ψηφιδωτών στο ναό του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα ψηφιδωτά της ανοικοδόμησης του ναού του Αγίου Δημητρίου στον 7ο αιώνα μ.Χ.

Συγγραφέας: Αριστοτέλης Μέντζος

Έκδοση: Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών (2010)

ISBN: 978-960-7856-40-1

Τιμή: Περίπου €21

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για τα διάφορα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης κυκλοφορούν αρκετές εκδόσεις, καθώς αποτελούν εξαιρετικά δείγματα τέχνης. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ασχολείται με τα ψηφιδωτά του ναού του Αγίου Δημητρίου και επιχειρεί μέσα από τη μελέτη τους να προσφέρει νέα στοιχεία σχετικά με την ιστορία του ναού.

Η έκδοση είναι καλή. Πλαστικοποιημένο εξώφυλλο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία καθώς και η προέλευση των εικόνων και των πινάκων. Εικόνες και πίνακες υπάρχουν μαζεμένα όλα στη μέση του βιβλίου. Στο κάτω μέρος σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και παραπομπές. Περίληψη στα αγγλικά υπάρχει επίσης προς το τέλος του έργου. Γενικά το Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών πάντως μας έχει δώσει και πολύ πιο ποιοτικές εκδόσεις.

Τον Αριστοτέλη Μέντζο τον είχαμε γνωρίσει στη Vivlioniki μέσα από ένα κείμενό του σχετικά με τη Ροτόντα, σε ένα συλλογικό έργο, που είχε κυκλοφορήσει από τη University Studio Press σχετικά με τη χρήση του κτιρίου.

Στη Vivlioniki είχε παρουσιαστεί παλαιότερα ένα έργο του Ανδρέα Ξυγγόπουλου σχετικά με τα ψηφιδωτά του Αγίου Δημητρίου, το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1969. Από τότε νέες απόψεις και θεωρίες κυκλοφόρησαν τόσο για την ιστορία αυτών των έργων, όσο και για την τεχνική τους. Ο Μέντζος επιχειρεί να μελετήσει τα ψηφιδωτά παράλληλα με τη μελέτη κειμένων από τη γνωστή συλλογή των Θαυμάτων του Αγίου Δημητρίου για να βγάλει κάποια συμπεράσματα σχετικά με το πότε καταστράφηκε, ξαναχτίστηκε και κοσμήθηκε ο ναός κατά τον 7ο αιώνα μ.Χ.

Υπάρχουν 10 κεφάλαια στο βιβλίο, στα οποία αναλύονται πέρα από τα ψηφιδωτά του ναού, κάποια κείμενα ιστορικά, μία επιγραφή, που δεν υπάρχει δυστυχώς πλέον και η γενικότερη αρχιτεκτονική του ναού. Ο Μέντζος με τα στοιχεία, που έχει προσπαθεί να δει πότε ακριβώς έγινε η καταστροφή του ναού λόγω πυρκαγιάς και σεισμού, η οποία αναφέρεται σε γραπτά κείμενα, αλλά δεν μπορεί να οριστεί φυσικά με ακρίβεια. Η επικρατούσα άποψη λέει ότι αυτά έγιναν στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα, ενώ ο Μέντζος τοποθετεί όλες αυτές τις μεταβολές μεταξύ του 690 και 695 μ.Χ.

Το κείμενο είναι εξαιρετικά δύσκολο στην ανάγνωσή του, καθώς δεν απευθύνεται στον μέσο αναγνώστη, αλλά στον ιστορικό και τον ερευνητή, που κατέχουν εξειδικευμένες γνώσεις τόσο σχετικά με την ιστορία του ναού, όσο επίσης σχετικά με την αρχιτεκτονική του. Προσωπικά δυσκολεύτηκα πάρα πολύ να το διαβάσω και χρησιμοποίησα παράλληλα άλλα συγγράμματα για να καταλάβω τι εννοεί ο συγγραφέας. Φυσικά δεν φταίει ο Μέντζος για αυτό, το έργο του απευθύνεται εξαρχής σε επιστημονικό προσωπικό, που έχει γνώση και τις ιδιαίτερης βιβλιογραφίας.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο ενδιαφέρον μεν, αλλά δεν θα το συνιστούσα σε κάποιον, που απλά θέλει να μάθει κάποια γενικά πράγματα για τα ψηφιδωτά και την ιστορία του ναού. Πρόκειται για έργο επιστημονικό, με δύσκολη ορολογία, που προϋποθέτει ειδικές γνώσεις για την κατανόησή του. Για τον μέσο αναγνώστη θα πρότεινα το έργο των Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου και Τούρτα, που μου φάνηκε πιο κατανοητός. Η δυσκολία βέβαια του κειμένου δεν αναιρεί τη σημασία του έργου του Μέντζου.

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΝΤΖΟΣ, Αριστοτέλης, Συγγραφείς

Τα ψηφιδωτά της Ροτόντας

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης και τα ψηφιδωτά της

Συγγραφέας: Bente Kiilerich, Hjalmar Torp

Έκδοση: Καπόν (2017)

ISBN: 978-618-5209-10-0

Τιμή: Περίπου €13

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Δεν έχει πολύ καιρό, που τελείωσαν οι εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης στη Ροτόντα και το εσωτερικό του εμβληματικού κτιρίου απελευθερώθηκε από τις σκαλωσιές αποκαλύπτοντας στον επισκέπτη τα πανέμορφα ψηφιδωτά, που κοσμούν το χώρο. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει θέμα αυτά τα ψηφιδωτά.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Οι εκδόσεις Καπόν έχουν παρουσιάσει μερικές από τις πιο προσεγμένες δουλειές, που κυκλοφορούν στα βιβλιοπωλεία. Οι συγγραφείς του βιβλίου είναι Νορβηγοί, ένδειξη ότι τα ψηφιδωτά της Ροτόντας δεν αποτέλεσαν αντικείμενο μελέτης μόνο των Ελλήνων ερευνητών και ιστορικών. Στο εξώφυλλο υπάρχει φωτογραφία με το πρόσωπο του Ονησιφόρου, ενός από τους μάρτυρες, που η μορφή του απεικονίζεται στα ψηφιδωτά. Πολλές και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, σε άριστη ποιότητα, που παρουσιάζουν λεπτομέρειες, που ο επισκέπτης της Ροτόντας δεν μπορεί να δει στα ψηφιδωτά όταν τα κοιτάει από το δάπεδο. Στο τέλος υπάρχει βιβλιογραφία (μετά το 2000) καθώς και ένα μικρό χρονολόγιο της Ροτόντας. Ένα στοιχείο, που κάνει εντύπωση είναι το ότι στο βιβλίο γράφει πως το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2017 (!), φαντάζομαι κάποιος λόγος θα υπάρχει για αυτό. Εγώ πάντως το βρήκα στα βιβλιοπωλεία το 2016…

Μετά από μία σύντομη ιστορική αναδρομή στην πορεία του ναού από τη θεμελίωσή του έως τη μετατροπή του σε χριστιανικό ναό και τη δημιουργία των ψηφιδωτών, οι συγγραφείς παρουσιάζουν και περιγράφουν τα ψηφιδωτά της Ροτόντας, δίνοντας περισσότερη προσοχή φυσικά στις μορφές των μαρτύρων, που αποτελούν το μεγαλύτερο και εντυπωσιακότερο κομμάτι της σύνθεσης. Προς το τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα σημαντικό κείμενο σχετικά με τον τρόπο, που δημιουργήθηκαν όλα αυτά τα αριστουργήματα της τέχνης, ενώ το κεφάλαιο, που μιλάει για την αισθητική των ψηφιδωτών αποκαλύπτει την υψηλότατη τεχνική, που χρειαζόταν για να παρουσιαστεί στο τέλος αυτό το αποτέλεσμα. Για την ιστορία και την αρχιτεκτονική της Ροτόντας πάντως μπορείτε να διαβάσετε και το έργο του Slobodan Curcic.

Σκοπός των συγγραφέων είναι το βιβλίο αυτό να μην διαβαστεί σε κάποιο σαλόνι, αλλά να το έχει ο αναγνώστης μαζί του όταν θα επισκεφτεί το μνημείο, σαν οδηγός δηλαδή. Η γλώσσα είναι όσο το δυνατόν πιο απλή, ώστε να γίνεται κατανοητή από τους περισσότερους. Με μια επίσκεψη στη Ροτόντα και παρατηρώντας τα έργα παράλληλα με την ανάγνωση του βιβλίου, θα λυθούν πολλές απορίες και το βιβλίο θα γίνει ακόμη πιο κατανοητό.

Το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Δεν έχει την πληρότητα βέβαια του μνημειώδους έργου «Τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης«, αλλά δεν είναι εύκολο από την άλλη να κουβαλάς βιβλίο 360 σελίδων για οδηγό! Είμαι σίγουρος ότι θα σας βοηθήσει να απολαύσετε πολύ περισσότερο τα εξαιρετικά ψηφιδωτά της Ροτόντας. Για την ποιότητα του βιβλίου νομίζω ότι είναι και σε πολύ καλή τιμή.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, KIILERICH, Bente, TORP, Hjalmar

Ένας μικρός τουριστικός οδηγός των μνημείων της Θεσσαλονίκης από το 1954

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τέσσερεις περίπατοι στα μνημεία της Θεσσαλονίκης – Μικρός αρχαιολογικός οδηγός

Συγγραφέας: Ανδρέας Ξυγγόπουλος

Έκδοση: Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία «Τέχνη» (1954)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγα χρόνια ο Δήμος Θεσσαλονίκης είχε ξεκινήσει μία σειρά πολιτιστικών περιπάτων, μέσω των οποίων ο πολίτης ερχόταν σε επαφή με διάφορα μνημεία της πόλης, μάθαινε λεπτομέρειες για την ιστορία και την αρχιτεκτονική αυτών των κτιρίων. Οι περίπατοι αυτοί απέσπασαν θετικότατες κριτικές και πιστεύω βοήθησαν σε μεγάλο βαθμό στη «συμφιλίωση» του Θεσσαλονικέα με την πόλη τους. 62 χρόνια πριν περίπατοι μπορεί να μην γίνονταν με αυτήν τη μορφή, αλλά είχε κυκλοφορήσει ένας μικρός οδηγός, ο οποίος πρότεινε στους πολίτες εκείνης της εποχής να κάνουν μια βόλτα από κάποια από αυτά τα μνημεία. Ο οδηγός αυτός είναι το αντικείμενο αυτής της ανάρτησης.

Η έκδοση είναι πάρα μα πάρα πολύ απλή. Δεν υπάρχουν φωτογραφίες, ενώ στη μέση του βιβλίου υπάρχει ένας χάρτης με το δικό του ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς παρουσιάζει τη μεταπολεμική Θεσσαλονίκη πριν όμως γίνουν αρκετές αλλαγές, που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη εικόνα της πόλης, όπως για παράδειγμα η διάνοιξη της Τσιμισκή. Η ρυμοτομία είναι τόσο διαφορετική, που πιθανότατα δεν μπορείτε να βρείτε αρκετούς από τους σημερινούς δρόμους ή μπορεί να τους βρείτε με διαφορετικό όνομα, για παράδειγμα η Μητροπόλεως λεγόταν τότε Ρούζβελτ, η Εθνικής Αμύνης ήταν Βασ. Σοφίας, η Αγγελάκη δεν υπάρχει ακόμη και η Δεσπερέ είναι ένας μεγάλος δρόμος και όχι το στενό χαμένο στις πολυκατοικίες.

Το όνομα του συγγραφέα αυτού του οδηγού δεν αναφέρεται κάπου στο βιβλίο για άγνωστους λόγους, μετά από αναζήτηση στο διαδίκτυο βρήκα ως πιθανό συγγραφέα τον Ανδρέα Ξυγγόπουλο (η πληροφορία αυτή πάντως προστίθεται με πάσα επιφύλαξη), έναν άνθρωπο, που έχει συνδέσει το όνομά του με την έρευνα και τη μελέτη του Βυζαντινού, κυρίως, παρελθόντος της πόλης μας. Δεν είναι τυχαίο μάλλον, που στον οδηγό υπάρχουν σχεδόν μόνο οι Βυζαντινοί ναοί.

Οι «τέσσερεις» περίπατοι, που προτείνονται είναι οι εξής:

  • 1ος περίπατος: Επίσκεψη στην Αχειροποίητο και την Αγία Σοφία
  • 2ος περίπατος: Επίσκεψη στον Άγιο Δημήτριο και την Παναγία Χαλκέων
  • 3ος περίπατος: Επίσκεψη στον Άγιο Γεώργιο (την Ροτόντα δηλαδή), τον Άγιο Νικόλαο Ορφανό, τη Μονή Βλαττάδων και τα Τείχη
  • 4ος περίπατος: Επίσκεψη στην Αγία Αικατερίνη, τους Άγιους Απόστολους, τον Προφήτη Ηλία και τον Όσιο Δαυίδ

Αναφέρεται στο τέλος και ένας 5ος, που μιλάει για επίσκεψη στο τότε Αρχαιολογικό Μουσείο, που στεγαζόταν στο Γενί Τζαμί.

Σήμερα έχουν κυκλοφορήσει πολύ σημαντικότεροι οδηγοί με τέτοια θεματολογία, από τους οποίους νομίζω ξεχωρίζει ο οδηγός, που είχαν κάνει η Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου και η Τούρτα. Το ενδιαφέρον σε έναν παλαιό οδηγό είναι στο να δει κάποιος τη γνώση, που υπήρχε για κάποια από αυτά τα μνημεία εκείνη την εποχή και να αντιληφθεί τις αλλαγές, που έγιναν. Για παράδειγμα μιλώντας για το Εφταπύργιο ο συγγραφέας αναφέρει ότι χρησιμοποιείται ως φυλακή (το γνωστό μας Γεντί Κουλέ) ή στις αναφορές του στο Αρχαιολογικό Μουσείο μιλάει για την ανάγκη να χτιστεί ένα καινούριο. Είμαστε σε μία εποχή, που πολλά από τα μνημεία της πόλης μας δεν είχαν βρεθεί ακόμη, όπως για παράδειγμα η Αρχαία Ρωμαϊκή Αγορά.

Μπορεί να φανεί λίγο περίεργο για κάποιον το γεγονός ότι αν και ο οδηγός χαρακτηρίζεται ως «αρχαιολογικός» γενικά, δεν γίνεται καμία απολύτως αναφορά στα Οθωμανική μνημεία της Θεσσαλονίκης. Βρισκόμαστε σε μία εποχή, που γίνονταν έντονες προσπάθειες «εξεληννισμού» της πόλης και έπρεπε πάση θυσία να τονιστεί το Βυζαντινό παρελθόν της Θεσσαλονίκης, το οποίο όμως παραμένει ούτως ή άλλως ένδοξο, χωρίς την ανάγκη αποσιώπησης των άλλων ιστορικών περιόδων της πόλης. Η αντίληψη προφανώς εκείνης της εποχής ήταν πως στη Θεσσαλονίκη «αρχαιολογικό» ήταν μόνο τα Βυζαντινά μνημεία, όσα χτίστηκαν δηλαδή μέχρι το 1430, ενώ τα υπόλοιπα όπως για παράδειγμα το Μπέη Χαμάμ, που χτίστηκε το 1444 δεν ανήκαν σε αυτήν την κατηγορία…

Ο οδηγός μου άρεσε πολύ, όχι τόσο για την πληρότητα των πληροφοριών του ή για τις υπέροχες εικόνες του (καμία δεν έχει άλλωστε), όσο για την προσπάθεια, που έγινε εκείνη την εποχή να μάθουν κάποια πράγματα έστω οι πολίτες της πόλης σχετικά με μνημεία, του τόπου, όπου διέμεναν. Είναι απλός στη γλώσσα, κατανοητός και όπως όλα τα βιβλία τέτοιου είδους διαβάζεται καλύτερα με μια ταυτόχρονη επίσκεψη στα κτίρια αυτά. Για το 1954 νομίζω ήταν μια καλή κίνηση. Αν το βρείτε σε κάποιο παλαιοβιβλιοπωλείο σε τιμή περίπου στα €5, αξίζει νομίζω τον κόπο.

Σχολιάστε

Filed under ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΣ, Ανδρέας, Συγγραφείς

Οικονομικά και κοινωνικά στοιχεία της Θεσσαλονίκης από τον 12ο αιώνα

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20160913

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η οικονομία και  η κοινωνία της Θεσσαλονίκης τον 12ο αιώνα – Η μαρτυρία του Αγίου Ευσταθίου Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Δήμητρα Τσιγκαροπούλου

Έκδοση: Ostracon Publishing (2015)

ISBN: 978-618-5146-04-7

Τιμή: Περίπου €9

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Βυζαντινή Θεσσαλονίκη αποτελεί από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια της ιστορίας της πόλης μας. Συνεχώς γίνονται μελέτες και υπάρχουν πολλοί και αξιόλογοι ερευνητές και ιστορικοί, που ασχολούνται με διάφορες πτυχές εκείνης της περιόδου. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για ένα βιβλίο, το οποίο βασιζόμενο σε κείμενα του Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Ευσταθίου προσπαθεί να δώσει μία εικόνα της κοινωνικής και οικονομικής ζωής στην πόλη την περίοδο του 12ου αιώνα.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Μου άρεσε πολύ το εξώφυλλο, τόσο ποιοτικά το χαρτί, όσο και σαν θέμα. Κείμενο ευανάγνωστο, στο τέλος των σελίδων υπάρχουν πολλές σημειώσεις, ενώ στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία του έργου καθώς και αναφορά σε κάποια βοηθήματα. Το βιβλίο ήταν μία μελέτη της συγγραφέως, ίσως για ακαδημαϊκούς σκοπούς.

Τον Ευστάθιο τον γνωρίζουμε κυρίως από την αφήγησή του για την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Νορμανδούς το 1185, που αποτελεί από τα σπουδαιότερα ντοκουμέντα σχετικά με αυτό το γεγονός. Όμως πέρα από αυτό το έργο o Ευστάθιος είχε ασχοληθεί και με αρκετά άλλα θέματα. Γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη, κατάφερε και μορφώθηκε από μικρός, πράγμα σπάνιο για εκείνη την εποχή. Υπήρξε από τους σημαντικότερους μελετητές των Ομηρικών έργων και προσπάθησε να αναμορφώσει το μοναστικό κίνημα της εποχής του.

Η Τσιγκαροπούλου μελέτησε τη βιβλιογραφία του Ευσταθίου και μέσα από τα σχόλια, που κάνει ο Αρχιεπίσκοπος προσπάθησε να δώσει μία εικόνα των κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών, που επικρατούσαν στο Βυζάντιο γενικά και στη Θεσσαλονίκη ειδικότερα κατά τον 12ο αιώνα, περίοδο, που ο Ευστάθιος έζησε. Φυσικά τα οι καταστάσεις εκείνης της εποχής δεν είναι εύκολο να συγκριθούν με τις αντίστοιχες σημερινές, υπάρχουν 900 χρόνια περίπου, που χωρίζουν το χθες με το σήμερα. Αλλά η συγγραφέας νομίζω πετυχαίνει να μας περιγράψει σε ικανοποιητικό βαθμό το τι επικρατούσε στον κοινωνικο-οικονομικό τομέα στη Θεσσαλονίκη και από εκεί να εξαχθούν νέα συμπεράσματα σχετικά με την πορεία τόσο του Βυζαντίου, όσο και της Θεσσαλονίκης στα επόμενα χρόνια.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 4 βασικά κεφάλαια:

  • Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται λόγος για τη ζωή του Ευσταθίου, σαν μια σύντομη βιογραφία. Από αυτό το κεφάλαιο μπορεί κάποιος να καταλάβει τους λόγους για τους οποίους ο Ευστάθιος έχει κάποια συγκεκριμένα πιστεύω σχετικά πχ με το εμπόριο και τις κοινωνικές ανισότητες.
  • Στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφονται γενικά οι πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες τόσο στο Βυζάντιο όσο και στη Θεσσαλονίκη κατά τον 12ο αιώνα. Ιδιαίτερο κομμάτι εδώ στο βιβλίο αποτελεί αυτό για τον μοναχισμό και το πόσο επηρέαζε τη λειτουργία της κοινωνίας αλλά και της οικονομίας.
  • Στο τρίτο κεφάλαιο διαβάζουμε για τις οικονομικές πτυχές στο έργο του Ευσταθίου, με αναφορές στα θέματα της εργασίας, της φορολογίας, τα επαγγέλματα και την τοκογλυφία. Με εξαιρετικό ενδιαφέρον το κεφάλαιο αυτό, θίγει ζητήματα, τα οποία στη σημερινή εποχή έχουν μία εντελώς διαφορετική λογική.
  • Στο τέταρτο κεφάλαιο διαβάζουμε για τις κοινωνικές πτυχές στο έργο του Ευσταθίου, με αναφορές σε ζητήματα όπως ο πλούτος και η πενία, ο ρόλος της φιλανθρωπίας, οι κοινωνικές ανισότητες και η δουλεία. Εξίσου ενδιαφέρον με το τρίτο κεφάλαιο.

Από τα όσα περιγράφονται φαίνεται ο ιδιαίτερος χαρακτήρας και ρόλος της Θεσσαλονίκης στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Μία πόλη, που στηριζόταν στο εμπόριο και πρωτοπόρησε στην άνοδο της λεγόμενης αστικής τάξης, η οποία περίπου δύο αιώνες μετά έπαιξε βασικό ρόλο στο Κίνημα των Ζηλωτών και αμφισβήτησε τις αξίες των τότε αρχόντων. Το ότι ο Ευστάθιος βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό για να γράψει τα έργα του στα όσα είδε να συμβαίνουν στην πόλη της Θεσσαλονίκης είναι ήδη γνωστό.

Βρήκα το βιβλίο αρκετά ενδιαφέρον. Ασχολείται με ένα θέμα, με το οποίο λίγοι γενικά έχουν ερευνήσει και μας δίνει μία εικόνα της Θεσσαλονίκης κατά τον 12ο αιώνα, για την οποία ελάχιστα γνωρίζαμε. Οι κοινωνικές και οικονομικές καταστάσεις άλλωστε αποτελούν σημαντικότατο κομμάτι της ιστορίας ενός τόπου.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΤΣΙΓΚΑΡΟΠΟΥΛΟΥ, Δήμητρα

Δύο προπολεμικές ομιλίες του Στίλπωνα Κυριακίδη

Σάρωση_20160707

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκια μελετήματα

Συγγραφέας: Στίλπων Κυριακίδης

Έκδοση: – (1939)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας έρχεται από το μακρινό 1939 και έχει γραφτεί από έναν από τους πρώτους καθηγητές στο νεοσύστατο τότε ΑΠΘ, τον Στίλπωνα Κυριακίδη. Ο Κυριακίδης υπήρξε για μεγάλο χρονικό διάστημα και Πρόεδρος της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Το κείμενο αυτής της παρουσίασης έχει να κάνει με δύο ομιλίες του συγγραφέα προπολεμικά, η μία σχετικά με την εγκατάσταση Σλαβικών πληθυσμών στην περιοχή γύρω από το Στρυμώνα και τη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο των Βυζαντινών χρόνων, ενώ η άλλη μιλάει για τη διοικητική ιστορία του Θέματος της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες σημειώσεις και δύο χάρτες. Η γλώσσα, που χρησιμοποιεί ο Κυριακίδης είναι καθαρεύουσα και κάπως δύσκολη στην κατανόησή της, αλλά με λίγη προσπάθεια νομίζω γίνεται εύκολο να καταλάβει ο αναγνώστης τι θέλει να πει ο συγγραφέας. Στο οπισθόφυλλο αναφέρεται ότι το βιβλίο τυπώθηκε στο τυπογραφείο του Κορνήλιου Θεοδωρίδη. Σε site δημοπρασιών το βρήκα να τιμάται μεταξύ €30-40, ενώ σε παλαιοβιβλιοπωλεία πιθανόν θα το βρείτε σε καλύτερη τιμή. Αξάκριστο βιβλίο,  αισθητικά μοιάζει πολύ με αυτά, που θα κυκλοφορήσει λίγα χρόνια αργότερα η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών.

Όπως είπαμε και πριν, το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1939, δηλαδή λίγο πριν την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και κατά την περίοδο της Μεταξικής δικτατορίας. Η εποχή των Βαλκανικών Πολέμων και του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν είναι μακρινή και αποτελεί ζωντανή μνήμη για πολύ κόσμο. Η έχθρα με τους Βούλγαρους μπορεί να εμφανίζει μία ύφεση, αλλά οι διεκδικήσεις δεν έχουν σταματήσει (πράγμα, που αποδεικνύεται λίγα χρόνια αργότερα, κατά την Κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης από τους Βούλγαρους και τη διάθεσή τους να προσαρτήσουν αυτές τις περιοχές). Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο καλό είναι να κριθεί και η εργασία του Κυριακίδη, τουλάχιστον σχετικά με τις προθέσεις της.

Η πρώτη ομιλία έγινε σε χώρο του Πανεπιστημίου και υπό την αιγίδα του Δικηγορικού Συλλόγου της πόλης μας. Ο Κυριακίδης εδώ υποστηρίζει ότι ναι μεν σλαβικά φύλα κατέβηκαν και εγκαταστάθηκαν σε περιοχές της Ανατολικής Μακεδονίας και γύρω από τη Θεσσαλονίκη κατά τη Βυζαντινή περίοδο, αλλά αυτοί οι πληθυσμοί ήταν μειοψηφία και μόνο κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας μεταφέρθηκαν νέοι πληθυσμοί και αλλοίωσαν την πληθυσμιακή αναλογία. Για την τοποθέτησή του αυτή αναφέρει μία σειρά επιχειρημάτων.

Η δεύτερη ομιλία έγινε σε χώρο του Εμπορικού Επιμελητηρίου και υπό την αιγίδα της Μακεδονικής Εκπαιδευτικής Εταιρείας (από ό,τι καταλαβαίνω πρόκειται για «πρόγονο» της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών). Ο ίδιος ο συγγραφέας αναγνωρίζει ότι πρόκειται για ένα θέμα κουραστικό και όντως είναι, καθώς στο κείμενο αναλύονται οι διάφορες διοικητικές μορφές μέσα στις οποίες συμμετείχε η Θεσσαλονίκη από τα Ρωμαϊκά χρόνια έως το τέλος της Βυζαντινής περιόδου. Μόνο αναφορικά αξίζει κάποιος να διαβάσει αυτήν την ομιλία.

Υπάρχει και ένα ενδιαφέρον επίμετρο, σχετικά με τα Κατεπανίκια του Θέματος Θεσσαλονίκης (διοικητική διαίρεση και αυτή κατά τα Βυζαντινά χρόνια).

Κρίνοντας ένα βιβλίο, το οποίο έχει γραφτεί πριν σχεδόν 80 χρόνια, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας το ότι ο συγγραφέας είχε περιορισμένες, σε σχέση με σήμερα, πηγές και δυνατότητες έρευνας, ενώ οι πολιτικές συνθήκες, που επικρατούσαν στη χώρα και κυρίως στη Θεσσαλονίκη δεν μπορούσαν να αφήσουν ανεπηρέαστη την κρίση και τα γραφόμενα του συγγραφέα. Δεν έχω τις απαραίτητες γνώσεις για να κρίνω ιστορικά τα δύο κείμενα, αλλά τα διάβασα σχετικά ευχάριστα (το πρώτο κείμενο, το δεύτερο με κούρασε). Πάντως κάθε παλιό έντυπο είναι χρήσιμο και έχει τη δική του αξία.

Σχολιάστε

Filed under ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ, Στίλπων, Συγγραφείς

Ένα μυθιστόρημα για τους ηττημένους Ζηλωτές

Σάρωση_20160526

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το άλας της γης

Συγγραφέας: Ισμήνη Καπάνταη

Έκδοση: Καστανιώτης (2002)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Βυζαντινή Θεσσαλονίκη, αν και χρονικά αποτελεί τη μεγαλύτερη περίοδο ιστορικά της πόλης, δεν έχει να παρουσιάσει πολλά ιστορικά μυθιστορήματα, που να διαδραματίζονται σε αυτήν. Στη σημερινή ανάρτηση θα μιλήσουμε για ένα από αυτά, που μας μεταφέρει χρονικά στην εποχή του Κινήματος των Ζηλωτών και φυσικά στη Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση, που έχω εγώ είναι μέτρια. Βέβαια το αντίτυπο το δικό μου είχε κυκλοφορήσει ως ένθετο της εφημερίδας Έθνος το 2012 και φαντάζομαι πως για λόγους οικονομίας η ποιότητα του χαρτιού είναι ψιλοάθλια. Το βιβλίο κυκλοφορεί σε πολύ καλύτερη έκδοση στα βιβλιοπωλεία από τον Καστανιώτη, με τιμή περίπου €13 και ISBN 960-03-3220-7.

Όπως ανέφερα και νωρίτερα, λίγα είναι τα μυθιστορήματα, που οι συγγραφείς τους τα τοποθετούν στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη. Στη Vivlioniki έχουμε παρουσιάσει στο παρελθόν ένα της Πηνελόπης Μαξίμου, που διαδραματίζεται στα χρόνια της άλωσης της Θεσσαλονίκης από τους Νορμανδούς και ένα του Νίκου Ματσούκα, που διαδραματίζεται, όπως και το σημερινό μυθιστόρημα, στα χρόνια του Κινήματος των Ζηλωτών. Κανένα από τα δύο δεν με είχε εντυπωσιάσει, οφείλω να ομολογήσω.

Το έργο της Καπάνταη ξεκινάει με μια μικρή εισαγωγή, όπου η συγγραφέας μιλάει για την ιστορία του Κινήματος των Ζηλωτών και τα γεγονότα, που το στιγμάτισαν από το 1342 έως το 1350 και την κατάληψη της πόλης από τα στρατεύματα του αυτοκράτορα Ιωάννη Καντακουζηνού.

Το έργο αποτελείται κυρίως από 3 μονολόγους, της Ξένης, του Μάρκου και της Μελανίας. Η Ξένη έχει βρεθεί στη Θεσσαλονίκη, ως φιλοξενούμενη στο σπίτι των Ευγενικών, αρχόντων της πόλης και μακρινών συγγενών της. Ο γιος της Μιχαήλ θα ηγηθεί του στρατού των Ζηλωτών, αλλά θα δολοφονηθεί μετά από προδοσία, θάνατο, που η Ξένη ποτέ δεν θα αποδεχτεί. Ηγετική φυσιογνωμία στο σπίτι των Ευγενικών η Ευγενία Ευγενικού, χαρακτήρας, που συζητιέται σε πολλά σημεία του βιβλίου. Ο Μάρκος είναι κι αυτός στην ηγετική ομάδα των Ζηλωτών, στον μονόλογό του χρονικά βρισκόμαστε μετά την ήττα του Κινήματος, ενώ προσπαθεί να σωθεί από τους διώκτες του. Η Μελανία είναι ξαδέρφη του Μάρκου και στον μονόλογό της χρονικά βρισκόμαστε αρκετά χρόνια μετά τα γεγονότα, ουσιαστικά η Μελανία με τη διήγησή της θα απαντήσει στα ερωτήματα, που μπορεί να έχει ο αναγνώστης καθώς διαβάζει το βιβλίο.

Σε πολλά σημεία χρησιμοποιούνται λέξεις, που υπήρχαν στην καθημερινότητα των Βυζαντινών, από ενδυμασίες, ονόματα λουλουδιών, αντικείμενα κα. Γενικά νομίζω ότι η προσπάθεια της Καπάνταη να μεταφέρει τον αναγνώστη στο κλίμα της εποχής είναι επιτυχής. Υπάρχουν αναφορές σε ιστορικά πρόσωπα, τα οποία κινούνται παράλληλα με τους πρωταγωνιστές του έργου.

Η γλώσσα είναι απλή, κατανοητή, με μια λυρικότητα σε κάποια σημεία. Υπάρχουν και στοιχεία αρχαίας τραγωδίας και στους τρεις μονολόγους, ενώ τραγικές μορφές θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν η Ξένη, ο Μάρκος και η Μελανία, ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Χωρίς το κείμενο να γίνεται μελοδραματικό ή δακρύβρεχτο, η συγγραφέας νομίζω πετυχαίνει σε μεγάλο βαθμό την μεταφορά του κλίματος, που επικρατούσε. Το βιβλίο είναι μια ωδή στους ηττημένους του Κινήματος των Ζηλωτών.

Η Θεσσαλονίκη είναι παρούσα ως σκηνικό, δεν υπάρχουν τοπογραφικές αναφορές ιδιαίτερες, αλλά είναι ο τόπος, που διαδραματίζονται τα γεγονότα, τουλάχιστον τα περισσότερα. Οι Ζηλωτές άλλωστε αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια της ιστορίας της πόλης, τα οποία χρήζουν ακόμη μεγάλης έρευνας, αν και οι πηγές μας σχετικά με αυτά είναι λίγες και ίσως όχι αντικειμενικές.

Σε αντίθεση με τα άλλα δύο βιβλία, που αναφέρθηκαν και επίσης μας ταξίδεψαν στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη, αυτό μου άρεσε πολύ. Απρόσμενα πολύ θα έλεγα, καθώς ξεκίνησα να το διαβάζω με προκατάληψη εξαιτίας των προηγούμενων εμπειριών μου. Η Καπάνταη προσφέρει ζωντανές αφηγήσεις, δραματοποιεί όσο πρέπει το κείμενο και ψυχογραφεί τους πρωταγωνιστές της μοναδικά. Επιλέγει να αναφερθεί σε πολλά ζητήματα μέσα από τους μονολόγους, πολιτικά, κοινωνικά και θρησκευτικά και δεν πέφτει στην παγίδα, που έχουν πέσει πολλά ιστορικά μυθιστορήματα, να «αντιγράφει» πηγές και να τις προσαρμόζει στην πλοκή της. Από τα βιβλία, που θα πρότεινα σε κάποιον να το διαβάσει.

1 σχόλιο

Filed under ΚΑΠΑΝΤΑΗ, Ισμήνη, Συγγραφείς