Tag Archives: βούλγαροι

Η ιστορία της Κατοχής μέσα από ένα μυθιστόρημα

Σάρωση_20170601

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οδός Απολλωνιάδος

Συγγραφέας: Θανάσης Σαρίσχουλης

Έκδοση: Αφοί Κυριακίδη (2017)

ISBN: 978-960-602-147-3

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στους χιλιάδες τίτλους βιβλίων, που έχουν κυκλοφορήσει σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, υπάρχουν δυστυχώς κάποιοι, που εξαντλήθηκαν και δεν επανακυκλοφόρησαν και τους οποίους ο αναγνώστης μπορεί να τους βρει μόνο αν είναι αρκετά τυχερός σε κάποια παλαιοβιβλιοπωλεία. Ένα τέτοιο βιβλίο ήταν για παράδειγμα η «Μεγάλη Πλατεία«, το αριστούργημα του Νίκου Μπακόλα, το οποίο για πολλά χρόνια ήταν εξαφανισμένο, μέχρι το 2014, που ο εκδοτικός οίκος Κέδρος αποφάσισε την επανακυκλοφορία του και από ό,τι μαθαίνω πάει πάρα πολύ καλά στις πωλήσεις. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην ίδια κατηγορία, με την έννοια ότι έλειπε από τα ράφια των βιβλιοπωλείων για χρόνια και επανακυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Σκληρό εξώφυλλο, χαρτί Chamois των 100gr, ευανάγνωστο κείμενο, υπάρχει και ένας μεγάλος χάρτης, που βοηθάει τον αναγνώστη για να προσανατολιστεί και να κατανοήσει πολλά από τα όσα γράφονται στο κείμενο, τουλάχιστον τοπογραφικά. Ο χάρτης έχει σχεδιαστεί από τον ίδιο τον συγγραφέα. Κάπως αποτυχημένη η φωτογραφία, που επιλέχτηκε για εξώφυλλο, δεν έχει καμία σχέση ούτε χρονικά με την υπόθεση του βιβλίου, αλλά ούτε και χωροταξικά, καθώς η φωτογραφία είναι από την Ιπποδρομίου, ενώ η υπόθεση του έργου εκτυλίσσεται κυρίως στην περιοχή ανατολικά της Λαγκαδά, κοντά στην περιοχή του Καφαντάρη.

Τον Θανάση Σαρίσχουλη τον συναντάμε πρώτη φορά στη Vivlioniki. Το βιβλίο αυτό είχε κυκλοφορήσει αρχικά το 2002, το 2006 είχε μεταφραστεί και στα γερμανικά και το αστείο είναι ότι ευκολότερα έβρισκε κάποιος τη γερμανική μετάφραση από το ελληνικό πρωτότυπο. Είναι από τα έργα, για τα οποία μπορούσε κάποιος να βρει πολλές αναφορές σε ιστορικά βιβλία, αλλά είχε εξαντληθεί και δεν είχε σκεφτεί κανείς να το επανακυκλοφορήσει, μέχρι πρόσφατα.

Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο μικρός Αργύρης, γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1929 σε μια οικογένεια προσφύγων από την Απολλωνιάδα (κωμόπολη κοντά στην Προύσα). Οι πρόσφυγες της περιοχής αυτής εγκαταστάθηκαν κοντά στα δυτικά τείχη και λίγο έξω από αυτά. Η οδός Απολλωνιάδος υπάρχει και σήμερα και έχει μια πορεία περίπου παράλληλη με την οδό Λαγκαδά, ξεκινώντας από την Αγία Νέστορος και ανηφορίζοντας προς τη Νεάπολη. Ο χρόνος, στον οποίο κινείται το μυθιστόρημα είναι ο Μεσοπόλεμος και η Κατοχή έως τις πρώτες μέρες μετά την φυγή των Γερμανών από την πόλη. Ο τόπος δράσης της ιστορίας είναι κυρίως η περιοχή γύρω από τα δυτικά τείχη και τον Πύργο του Κλαυδιανού, λίγο πάνω από το Καφαντάρη και κοντά στην Παναγία Φανερωμένη. Αυτός τουλάχιστον είναι ο πυρήνας, γιατί η ιστορία εξελίσσεται και σε αρκετά άλλα μέρη της πόλης, λίγο πιο μακρινά ή πιο κοντά.

Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι το βιβλίο είναι αυτοβιογραφικό, η κοινή χρονολογία γέννησης του συγγραφέα με τον Αργύρη, ότι και οι δύο κατάγονται από προσφυγικές οικογένειες, η αγάπη τους για τη θάλασσα. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Αργύρης είναι ο συγγραφέας, αλλά για λόγους, που αυτός επιλέγει δεν χρησιμοποιεί το δικό του όνομα. Το αν τα υπόλοιπα ονόματα των ηρώων (πχ ο πατέρας Θεμιστοκλής, η μητέρα Δωροθέα, ο θείος Αριστοτέλης κτλ) είναι αληθινά ή φανταστικά δεν το γνωρίζω. Οι αναφορές όμως σε μαγαζιά, τοποθεσίες, δρόμους και γεγονότα είναι αληθινές. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Σαρίσχουλης διηγείται τις εμπειρίες του από τα παιδικά του χρόνια εντάσσοντας την ιστορική αλήθεια μέσα σε ένα μυθιστόρημα. Και από αυτήν την άποψη πρόκειται για ένα έργο, στο οποίο ο μύθος και η πραγματικότητα μπλέκονται άριστα μεταξύ τους.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο ανισομερή κομμάτια, θα μπορούσε κάποιος να πει. Το πρώτο είναι το προπολεμικό, όταν η οικογένεια του Αργύρη χτίζει το σπίτι της και το μέλλον της, υπάρχει μια αισιοδοξία ότι με πολύ δουλειά θα μπορέσουν όλοι να προκόψουν. Αυτό το κομμάτι είναι και το μικρότερο σε έκταση. Το δεύτερο κομμάτι μιλάει για τον πόλεμο του ’40 και την Κατοχή, όταν η οικογένεια και ο Αργύρης αντιμετωπίζουν όλες τις δυσκολίες εκείνης της εποχής, την πείνα, την εξαθλίωση, τον φόβο. Ο Αργύρης είναι τα μάτια του συγγραφέα και βλέπει τις δολοφονίες, τον κόσμο, που πεθαίνει στους δρόμους, την τρομοκρατία των Ταγμάτων Ασφαλείας και τον στρατευμάτων κατοχής (Γερμανών και Βουλγάρων), τους προδότες, τους δοσίλογους, βλέπει τη Μαύρη Αγορά, τα παιδιά, που δουλεύουν για ένα κομμάτι ψωμί κα.

Στην «Οδό Απολλωνιάδος» υπάρχει όπως είπαμε η ιστορία και το μυθιστόρημα. Στην ιστορία εντάσσονται οι πληροφορίες για μαγαζιά της εποχής, γνωστά και άγνωστα. Ειδικά σχετικά με την τοπογραφία της περιοχής γύρω από την οδό Απολλωνιάδος, οι πληροφορίες είναι πολλές και σημαντικές. Επίσης υπάρχουν αναφορές σε πολλά γεγονότα, που συνέβησαν τόσο στον Μεσοπόλεμο, όσο και στην Κατοχή. Από τα γεγονότα, του Μάη του 1936, τους βομβαρδισμούς των Ιταλών, την είσοδο των Γερμανών, την έλευση των προσφύγων από την Βουλγαροκρατούμενη Ανατολική Μακεδονία, τον ξεριζωμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και πάρα πολλά άλλα. Πρέπει να είναι από τα ελάχιστα μυθιστορήματα, στα οποία μπορεί να ανατρέξει ένας ιστορικός για να βρει σημαντικές πληροφορίες. Από την άλλη υπάρχει και η μυθιστορηματική χροιά του έργου, η οποία δεν υπολείπεται καθόλου σε αξία. Ρεαλιστικοί διάλογοι, μαεστρική δημιουργία χαρακτήρων, ζωντανή αφήγηση. Μόνο ένας άνθρωπος, που έχει ζήσει αυτά, που περιγράφει νομίζω θα μπορούσε να ακροβατεί με τέτοια ευκολία μεταξύ πεζογραφίας και ιστορικής αλήθειας.

Ο Σαρίσχουλης παίρνει θέση και για πολλά θέματα, τα οποία δεν τα πολυσυζητάμε. Πέρα από την καταδίκη για τον ξεριζωμό των Εβραίων, μιλάει κατακριτικά για τη στάση των χωρικών στην επαρχία, οι οποίοι εκμεταλλεύονταν με άθλιο τρόπο την εξαθλίωση των κατοίκων των πόλεων και πουλούσαν τις τροφές για περιουσίες ολόκληρες. Κατακρίνει τη στάση των πολιτών, που αμέσως μετά το άδειασμα των σπιτιών των Εβραίων, αυτοί έτρεξαν να λεηλατήσουν τα σπίτια τους. Στέκεται προβληματισμένος στη στάση των ανταρτών αμέσως μετά την απελευθέρωση και τα όσα επακολούθησαν. Για την εποχή, που είχε πρωτοβγεί το βιβλίο, τέτοιες αναφορές ήταν σπάνιες και πολλά θέματα του βιβλίου «απαγορεύονταν» να συζητηθούν.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Τις 476 σελίδες του τις διάβασα μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο. Μου έκαναν πολύ θετική εντύπωση τόσο η πεζογραφική δεινότητα του συγγραφέα, όσο και το πλήθος των ιστορικών στοιχείων, που υπάρχουν στο έργο. Ο Σαρίσχουλης ανήκει στη γενιά του Γιώργου Ιωάννου και έζησε την Κατοχή στα παιδικά του χρόνια, με αποτέλεσμα τα γεγονότα αυτής να έχουν μείνει χαραγμένα στο μυαλό του περισσότερο από κάθε τι άλλο. Είναι από τα λίγα μυθιστορήματα, που έχουν τόσο μεγάλη ιστορική αξία και πιστεύω ότι αξίζει να διαβαστεί από κάθε Θεσσαλονικέα και ακόμη περισσότερο από άτομα, που μεγάλωσαν ή μεγαλώνουν στη σημερινή Οδό Απολλωνιάδος.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΡΙΣΧΟΥΛΗΣ, Θανάσης

Ένα από τα πρώτα ιστορικά μυθιστορήματα για την Θεσσαλονίκη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Requiem για τρεις γενιές

Συγγραφέας: Γιώργος Πανάγος

Έκδοση: Ιδιωτική Έκδοση (1980)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα πιο αγαπημένα είδη πεζογραφίας για την πλατιά μάζα του αναγνωστικού κοινού είναι τα ιστορικά μυθιστορήματα. Ειδικά τα τελευταία χρόνια κυκλοφορούν εκατοντάδες τίτλοι αυτής της μορφής της λογοτεχνίας, καθώς ο συνδυασμός του μύθου με την ιστορική αλήθεια γοητεύει πολύ κόσμο. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει σε αυτήν την κατηγορία, όπως το δηλώνει άλλωστε και το εξώφυλλο και μας έρχεται από το μακρινό 1980.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο και μέτρια ποιοτικά. Υπάρχουν αρκετά λάθη ορθογραφικά, το κείμενο είναι πυκνό και δυσανάγνωστο. Βέβαια μιλάμε για μία ιδιωτική έκδοση, οπότε οφείλουμε να είμαστε επιεικείς. Την επιμέλεια την είχε αναλάβει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ενώ το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει και από τον Παρατηρητή το 1992, πιθανότερο είναι να βρείτε αυτήν την έκδοση σε κάποιο βιβλιοπωλείο, παρά αυτήν, που έχω εγώ. Δεν έχω δει τη νεότερη έκδοση, οπότε δεν γνωρίζω αν τα λάθη και η ποιότητα έκδοσης έχουν αλλάξει.

Το Requiem είναι η νεκρώσιμη ακολουθία και οι τρεις γενιές του τίτλου αναφέρονται στην οικογένεια Δατούδη και πιο συγκεκριμένα στους Στέφανο, Ντίνο και Αλέξανδρο Δατούδη, παππού, γιο και εγγονό. Σε μία εργασία στο διαδίκτυο διάβασα ότι ο Πανάγος μιλάει για την οικογένεια Τάττη, χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Δατούδης, αλλά δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι κάτι τέτοιο ισχύει, καθώς οι ημερομηνίες θανάτων των πρωταγωνιστών δεν ταιριάζουν με τις πραγματικές. Οι τρεις γενιές αυτές έζησαν τη Θεσσαλονίκη από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ου και βίωσαν τις τεράστιες αλλαγές, που επήλθαν στην πόλη κατά την χρονική αυτή περίοδο. Τα όσα έζησαν υπάρχουν μέσα σε ένα κείμενο, που ο Αλέξανδρος Δατούδης είχε φυλάξει και το είχε δώσει σε κάποιον φίλο του, τον Μπάμπη Ζαφειρίου, ο οποίος είχε αναλάβει τη διάσωση και ίσως την έκδοση όσων αναφέρονταν σε αυτό. Τελικά ούτε ο Μπάμπης Ζαφειρίου κατάφερε να το εκδώσει και το έδωσε στον Πανάγο. Το κατά πόσο αυτό είναι μια αληθινή ιστορία ή επινόημα του συγγραφέα, δεν το γνωρίζω.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 4 μέρη. Στο πρώτο μιλάει για την προσπάθεια της Αυστροουγγαρίας να γίνει η Θεσσαλονίκη μια ελεύθερη ζώνη, στο δεύτερο πάμε χρονικά στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν η Βουλγαρία προσπάθησε με τις ενέργειες των κομιτατζήδων να αλλάξει τις πληθυσμιακές αναλογίες στη Μακεδονία με σκοπό την προσάρτηση της περιοχής στη Βουλγαρία σε μέλλοντα χρόνο, στο τρίτο κινούμαστε χρονικά στη δεκαετία του 1910, με την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό κράτος, τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μεγάλη Πυρκαγιά, γεγονότα, που συγκλόνισαν την πόλη και στο τέταρτο μέρος βρισκόμαστε στον Μεσοπόλεμο, την Κατοχή και τα επόμενα χρόνια. Τα δύο πρώτα μέρη είναι αυτά, που έχουν κυρίως μυθιστορηματική μορφή στη γραφή τους, ενώ τα επόμενα δύο θυμίζουν περισσότερο βιβλίο ιστορίας, παρά λογοτεχνία.

Λογοτεχνικά το μυθιστόρημα δεν λέει και πολλά πράγματα, μάλλον αδιάφορο και σε πολλά σημεία κακογραμμένο. Υπάρχει διάχυτη μια αίσθηση εθνικής ανωτερότητας των Ελλήνων, οι οποίοι κυνηγημένοι μάχονται για τα δίκαιά τους. Αλλά και ιστορικά πολλά από τα όσα αναφέρει είναι εντελώς λανθασμένα (τον Αβραάμ Μπεναρόγια τον αναφέρει ως Αβράμ Μπενβενίστε, την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917 την τοποθετεί Σεπτέμβριο αντί για Αύγουστο, την επίθεση στο Κάμπελ γράφει ότι έγινε το 1928 αντί του 1931 κα). Ο Πανάγος υπήρξε βουλευτής της ΕΔΑ και ήταν ενεργό μέλος της Αριστεράς πριν και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η γραφή του είναι παγιδευμένη σε κομματικό φανατισμό.

Τότε γιατί μας ενδιαφέρει το βιβλίο; Διότι περιέχει αρκετά τοπογραφικά στοιχεία για την πόλη, κάποιες ιστορικές αναφορές, που δεν συναντάμε σε άλλα βιβλία και γιατί πρόκειται για ένα είδος λογοτεχνίας, το οποίο την εποχή, που κυκλοφόρησε δεν ήταν τόσο διαδεδομένο όσο σήμερα.

Προσωπικά το βιβλίο δεν μου άρεσε, αλλά κάποια στοιχεία του έχουν ενδιαφέρον. Λογοτεχνικά σίγουρα δεν είναι αριστούργημα, ιστορικά έχει λάθη, αλλά σε κάποιους μπορεί και να αρέσει.

1 σχόλιο

Filed under ΠΑΝΑΓΟΣ, Γιώργος, Συγγραφείς

Ένα ιστορικό μυθιστόρημα στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20170119

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Σκοτεινός Βαρδάρης

Συγγραφέας: Έλενα Χουζούρη

Έκδοση: Κέδρος (2004)

ISBN: 978-960-04-2655-7

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η πολυφυλετική Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για πολλούς συγγραφείς. Το μυθιστόρημα της σημερινής ανάρτησης αποτελεί ένα τέτοιο δείγμα.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Στο εξώφυλλο υπάρχει μία φωτογραφία του Auguste Léon, με Έλληνες πρόσφυγες από το Μελένικο, που είχαν βρεθεί μετά το τέλος του Β’ Βαλκανικού Πολέμου στο Σιδηρόκαστρο. Η φωτογραφία αυτή, μαζί με πολλές άλλες, αποτελεί κομμάτι του «Αρχείου του Πλανήτη», μιας συλλογής φωτογραφικού υλικού, που είχε ξεκινήσει ο Γάλλος τραπεζίτης Albert Khan. Τα χρώματα στη φωτογραφία δεν είναι επιχρωματισμός, αλλά έχει χρησιμοποιηθεί η τεχνική της αυτοχρωμίας. Στο τέλος του βιβλίου η συγγραφέας αναφέρει ότι έχει χρησιμοποιήσει πολλά στοιχεία από τα βιβλία του Κώστα Τομανά. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2004, η έκδοση, που έχω εγώ είναι η 6η και κυκλοφόρησε το 2013. Από όσα έχω διαβάσει στο διαδίκτυο, το βιβλίο έχει ήδη μεταφραστεί στα σέρβικα και στα βουλγαρικά, πιθανόν δε να έχει μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες, αλλά δεν το γνωρίζω.

Τη Χουζούρη λογοτεχνικά την είδαμε πρόσφατα στη Vivlioniki μέσα από το εξαιρετικό της μυθιστόρημα «Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ«. Αυτό ήταν και το ισχυρότερο κίνητρο για να διαβάσω ακόμη ένα έργο της. Σαν υπότιτλος του έργου η συγγραφέας γράφει «Βαλκανική μυθιστορία έρωτα και απώλειας», αλλά νομίζω πως αν κάποιος το χαρακτήριζε ιστορικό μυθιστόρημα δεν θα είχε άδικο.

Κύριος πρωταγωνιστής του έργου ο Στέφανος Φουρτούνας, νεαρός Έλληνας με καταγωγή από το Μελένικο. Ζει τα χρόνια των μεγάλων αλλαγών στα Βαλκάνια, την έξαρση των εθνικισμών στη Μακεδονία και τους δύο Βαλκανικούς πολέμους, με τις αλλαγές, που αυτοί επέφεραν στη ζωή των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής. Η προσφυγιά, οι εφηβικές ανησυχίες, οι έρωτες ενός νέου ανθρώπου, που αλλιώς φανταζόταν τη ζωή του στα 14 του χρόνια και αλλιώς αυτή εξελίχτηκε στα 21 του. Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου κινείται γύρω από τη Θεσσαλονίκη, αν και υπάρχουν πολλές αναφορές για το Μελένικο, αλλά και για το Παρίσι. Άλλος πρωταγωνιστής του έργου είναι ο Auguste Léon, τον οποίο η Χουζούρη τοποθετεί και αυτόν στη δράση του βιβλίου, ένας νεαρός Γάλλος φωτογράφος, που ανακαλύπτει τον μαγικό κόσμο της Ανατολής και μέσα από τις φωτογραφίες του θα τον αποτυπώσει. Τέλος σημαντικό πρόσωπο στην πλοκή του βιβλίου είναι και η Ελένη Δούκα, νεαρή αρχοντοπούλα από το Μελένικο, που εκφράζει τον ανεκπλήρωτο και τον απαγορευμένο έρωτα στην υπόθεση. Ανεκπλήρωτος για τον Στέφανο και τον Auguste, απαγορευμένος για τους Έλληνες, αφού ερωτεύεται έναν Βούλγαρο αξιωματικό.

Η Χουζούρη διηγείται την ιστορία της με πρωτότυπο τρόπο. Δεν αφηγείται τις εξελίξεις, αλλά βάζει τον αναγνώστη να τις παρακολουθεί, σαν η πένα της να έχει γίνει μία κάμερα και να ακολουθεί τους πρωταγωνιστές της στους δρόμους, που κινούνται, στις σκέψεις και τα θέλω τους. Δεν επεμβαίνει στην εξέλιξη, αλλά είναι το πανταχού παρόν μάτι, που βλέπει τα πάντα. Στο κείμενο αφήνεται να εννοηθεί ότι ο Στέφανος Φουρτούνας είναι ο παππούς της συγγραφέως, χωρίς όμως να μπορώ να πω με σιγουριά αν αυτό όντως ισχύει ή αποτελεί κομμάτι της μυθιστορίας.

Σε κάθε ιστορικό μυθιστόρημα η μεγαλύτερη δυσκολία είναι να μπορέσει ο συγγραφέας να παντρέψει σωστά την πραγματικότητα με τον μύθο, βρίσκοντας την ιδανική ισορροπία. Σε αυτόν τον τομέα νομίζω η Χουζούρη πήγε καλά, τα μυθικά της πρόσωπα κινούνται ρεαλιστικά στην ιστορική πραγματικότητα.

Η Θεσσαλονίκη είναι, όπως είπαμε και νωρίτερα, το επίκεντρο των εξελίξεων και παρουσιάζονται πολλά τοπογραφικά στοιχεία της, είτε μνημεία, είτε μαγαζιά. Σε γενικές γραμμές νομίζω ότι μεταφέρεται σωστά το κλίμα της εποχής, αν και η Χουζούρη εστιάζει περισσότερο στην Ελληνική κοινότητα της πόλης. Αξιοσημείωτη η αναφορά της στον «θείο Αβραάμ», δηλαδή τον Αβραάμ Μπεναρόγια, ο οποίος 12 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του βιβλίου, θα αποτελέσει τον τιτλο του τελευταίου της μυθιστορήματος.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Ίσως θα μου φαινόταν ακόμη καλύτερο, αν το διάβαζα πριν διαβάσω το τελευταίο έργο της Χουζούρη (Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ), το οποίο το βρήκα εκπληκτικό. Σαν ιστορικό μυθιστόρημα όμως νομίζω ότι είναι από αυτά, που αξίζει κάποιος να τα διαβάσει και να μεταφερθεί νοερά στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΟΥΖΟΥΡΗ, Έλενα

Το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα για το Κίνημα των Νεότουρκων

Σάρωση_20160527

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η επανάσταση των Νεότουρκων στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας

Έκδοση: University Studio Press (2003)

ISBN: 960-12-1205-1

Τιμή: Περίπου €58

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει να κάνει με ένα γεγονός, το οποίο έμελλε να παίξει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά και στο μοίρασμα των ευρωπαϊκών της εδαφών κατά τη δεκαετία του 1910. Μιλάμε για την επανάσταση των Νεότουρκων, στην οποία η Θεσσαλονίκη ήταν πρωταγωνίστρια. Συγγραφέας του βιβλίου ένας από τους σπουδαιότερους μελετητές του παρελθόντος της πόλης μας, ο οποίος μπορεί να μην είναι επαγγελματίας ιστορικός, αλλά η αγάπη του για τη Θεσσαλονίκη τον οδήγησαν να γράψει αυτό το εκπληκτικό έργο, μοναδικό στην ελληνική βιβλιογραφία. Φυσικά μιλάμε για τον Γιάννη Μέγα.

Η έκδοση είναι άριστη. Σκληρό, χοντρό εξώφυλλο, αναρίθμητες φωτογραφίες από το τεράστιο υλικό του συγγραφέα, κάποιες από αυτές δεν έχουν φανεί σε κανένα άλλο βιβλίο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν βιογραφικά σημειώματα των σημαντικότερων συντελεστών, που πήραν μέρος έμμεσα ή άμεσα στο Κίνημα των Νεότουρκων. Επίσης υπάρχει η πλουσιότατη βιβλιογραφία, ελληνική και ξένη καθώς και ευρετήριο ονομάτων.  Πολυτελέστατη έκδοση, βιβλίο κόσμημα, δεν χρειάζεται να πω κάτι παραπάνω.

Πριν μιλήσουμε για το περιεχόμενο του βιβλίου, αξίζει να σημειωθεί η πληθώρα πηγών του Μέγα. Έχει ψάξει αρχεία προξενικά, εφημερίδες,  παλαιά βιβλία, αρθρογραφία και όχι μόνο ελληνική, αλλά και αγγλική, γαλλική, τουρκική κα. Και μιλάμε για έναν άνθρωπο, ο οποίος επαναλαμβάνω ΔΕΝ είναι ιστορικός, αλλά δουλεύει από μεράκι και αγάπη για αυτό, που κάνει. Παλαιότερα ένα από τα έργα του, που είδαμε στη Vivlioniki ήταν αυτό για τους Βαρκάρηδες και τα γεγονότα του 1903 και μέχρι σήμερα αυτό το έργο του αποτελεί ό,τι σημαντικότερο υπάρχει για εκείνη την περίοδο. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με το βιβλίο του αυτό για την επανάσταση των Νεότουρκων.

Μετά από δύο προλογικά σημειώματα, ένα του Μέγα και ένα του Ιωάννη Χασιώτη, ακολουθεί το κύριο μέρος του βιβλίου, το οποίο αποτελείται από 10 κεφάλαια και 10 επίμετρα, τα οποία ορθά για μένα ο Μέγας δεν προσπαθεί να τα χωρέσει στο βασικό κείμενο, αλλά τα παρουσιάζει αυτόνομα. Αυτό βοηθά τον αναγνώστη ιδιαίτερα στην κατανόηση του κειμένου, το οποίο από τη φύση του, λόγω των πολλών ονομάτων χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Τα κεφάλαια του βιβλίου είναι τα εξής:

  • Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το σκηνικό στις αρχές του 20ου αιώνα», όπου περιγράφεται η κατάσταση, που επικρατούσε πριν την Επανάσταση, η οποία φυσικά δεν ξεκίνησε από το πουθενά.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Παράγοντες, που συνέβαλαν στην εκδήλωση της Επανάστασης» και εδώ ο Μέγας αναλύει το πώς φτάσαμε στο ξέσπασμα του Κινήματος, τους λόγους δηλαδή, που ώθησαν μία ομάδα αξιωματικών του στρατού κυρίως να αντισταθούν στο σουλτανικό καθεστώς.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το κίνημα των Νεότουρκων έως τις αρχές του 1908» και μιλάει για τις πρώτες οργανώσεις, που δημιουργήθηκαν και σκοπό είχαν θεωρητικά τη διάσωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέσα από μία σειρά μεταρρυθμίσεων με κύρια ίσως την επαναφορά του Συντάγματος του 1876.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η προετοιμασία της Επανάστασης (Ιανουάριος – 23 Ιουλίου 1908) και πλέον το κείμενο αποκτά μορφή ημερολογίου, όπου τα διάφορα γεγονότα περιγράφονται με χρονολογική σειρά, γεγονός, που βοηθά ιδιαίτερα την ανάγνωση. Επίτηδες εδώ φτάνουμε έως την παραμονή της επίσημης έναρξης της Επανάστασης, η οποία θεωρείται η 24η Ιουλίου του 1908.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η επικράτηση» και χρονολογικά κινείται μεταξύ 24 και 31 Ιουλίου 1908. Εδώ γίνεται αναλυτικότατη αναφορά στα γεγονότα του Κινήματος, όπου η Θεσσαλονίκη είναι το επίκεντρο. Αξίζει να διαβάσει κάποιος τις πρώτες αντιδράσεις στην Επανάσταση από την Ελληνική και Εβραϊκή Κοινότητα, καθώς και το πώς αντιμετώπισαν οι Μεγάλες Δυνάμεις την αλλαγή αυτή, που ερχόταν. Και σε αυτό το κεφάλαιο υπάρχει ημερολογιακή μορφή στο κείμενο.
  • Το έκτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Οι γιορτές της συμφιλίωσης» και περιγράφονται οι στιγμές εορτασμού, που ακολούθησαν της επικράτησης των Νεότουρκων. Από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια, ο σημερινός Θεσσαλονικέας θα έχει δυσκολία στο να συνειδητοποιήσει ότι υπήρξε μία σύντομη περίοδος, όπου οι όλοι οι κάτοικοι της πόλης είχαν ελπίσει πως κάτι μπορεί να αλλάξει και ότι θα επικρατήσει η ειρήνη μεταξύ των διαφόρων λαών της Αυτοκρατορίας. Η διάψευση των προσδοκιών όλων δεν άργησε να έρθει δυστυχώς.
  • Το έβδομο κεφάλαιο έχει τίτλο «Αύγουστος και Σεπτέμβριος 1908» και περιγράφονται διάφορα γεγονότα σε αυτούς τους δύο μήνες, με κορυφαίο για μένα την αναφορά στην επίσκεψη του τότε Έλληνα Πρωθυπουργού Δημήτριου Ράλλη, ο οποίος είχε χαιρετήσει την επανάσταση και την επικράτηση των Νεότουρκων, προσπάθησε δε να πείσει τους Έλληνες της πόλης ότι πλέον θα είναι ασφαλείς στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και θα ζούνε ελεύθεροι…
  • Το όγδοο κεφάλαιο έχει τίτλο «Οκτώβριος, Νοέμβριος και Δεκέμβριος 1908» και μιλάει για το τι συνέβη τους τελευταίους μήνες του 1908, όπου το νέο καθεστώς είχε αρχίσει ήδη να δείχνει το πραγματικό του πρόσωπο με μια σειρά κινήσεων ενάντια στο χριστιανικό πληθυσμό της Αυτοκρατορίας και γενικά στις διάφορες μειονότητες.
  • Το ένατο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το τέλος των Νεότουρκων (1909-1918)» και μιλά για τη δεκαετία, στην οποία οι Νεότουρκοι έχοντας αναλάβει πλήρως τη διακυβέρνηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οργάνωσαν και εξετέλεσαν το εθνικιστικό τους σχέδιο του παντουρκισμού, το οποίο συμπεριλάμβανε τη γενοκτονία των Αρμενίων, τον διωγμό των Ελληνικών πληθυσμών σε Πόντο και Μικρά Ασία, σειρά βιαιοπραγιών κα. Πολλά από τα γεγονότα αυτής της δεκαετίας έχουν μείνει στην σκιά άλλων σημαντικότερων (οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος). Πρόκειται πάντως για την περίοδο, όπου κατέρρευσε κάθε αυταπάτη εκσυγχρονισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία στο τέλος του 1918 είχε χάσει όλα τα Ευρωπαϊκά της εδάφη.
  • Το δέκατο κεφάλαιο έχει τίτλο «Επίλογος» και υπάρχουν κάποια ενδιαφέροντα συμπεράσματα με σημαντικότερο για μένα το κομμάτι με τίτλο «Ο ελληνισμός και η νεοτουρκική επανάσταση».

Στη συνέχεια υπάρχουν 10 επίμετρα, τα οποία άνετα θα μπορούσαν να αποτελούν ξεχωριστά άρθρα. Εν συντομία το περιεχόμενό τους είναι το εξής:

  • Το πρώτο επίμετρο μιλάει για τις μεταρρυθμίσεις, που επιχειρήθηκαν να γίνουν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κυρίως μετά τη συνθήκη του Βερολίνου του 1878
  • Το δεύτερο επίμετρο εξετάζει τις σχέσεις των Εβραίων Θεσσαλονικέων και των Ντονμέδων με τη Νεοτουρική Επανάσταση. Ο ρόλος των δύο αυτών κοινοτήτων δεν έχει ακόμη πλήρως διευκρινισθεί, αν και είναι σίγουρο ότι μέλη τους υπήρξαν στις ηγετικές ομάδες των Νεότουρκων.
  • Το τρίτο επίμετρο μιλάει για τις επιπτώσεις της Επανάστασης στην κοινωνία και τον πολιτισμό.
  • Το τέταρτο επίμετρο είναι αφιερωμένο στο εργατικό και συνδικαλιστικό κίνημα της Θεσσαλονίκης, το οποίο υποστήριξε και αυτό την Επανάσταση ελπίζοντας σε κάτι καλύτερο.
  • Το πέμπτο επίμετρο θα μπορούσε να είναι και συνέχεια του τέταρτου, αφού μιλά για τις απεργίες του 1908, οι οποίες αποτέλεσαν ίσως την πρώτη οργανωμένη αντίδραση των εργατών για καλύτερη διαβίωση και συνθήκες εργασίας.
  • Το έκτο επίμετρο έχει μία επιστολή, που είχε στείλει ο Δημήτριος Δίγκας, γνωστή προσωπικότητα της Θεσσαλονίκης και της Ελληνικής Κοινότητας προς το Πατριαρχείο.
  • Το έβδομο επίμετρο μιλάει για τις διαπραγματεύσεις του Κομιτάτου με τους Έλληνες και τους Βούλγαρους εν όψει των εκλογών, που έγιναν για τη σύσταση της νέας Βουλής.
  • Το όγδοο επίμετρο μιλάει για τρία θέματα, που αποτελούσαν κομμάτια του Ανατολικού Ζητήματος, την προσάρτηση της Βοσνίας στην Αυστροουγγαρία, την ανεξαρτητοποίηση της Βουλγαρίας και το Κρητικό ζήτημα ένωσης της νήσου με την Ελλάδα.
  • Το ένατο επίμετρο αναφέρεται σε μία εντελώς άγνωστη πτυχή των γεγονότων της εποχής, το μποϊκοτάζ, που η Οθωμανική Κυβέρνηση επέβαλε σε Βουλγαρικά και Αυστροουγγρικά προϊόντα τον Οκτώβριο του 1908 ως απάντηση στην ανεξαρτητοποίηση της Βουλγαρίας και την προσάρτηση της Βοσνίας στην Αυστροουγγαρία.
  • Το δέκατο επίμετρο τέλος αναφέρεται στην αποτυχημένη αντεπανάσταση του Αβδούλ Χαμίτ, που οδήγησε στην καθαίρεσή του και την εξορία του στη Θεσσαλονίκη, στη βίλα Αλλατίνη (περισσότερα για αυτό μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο του Βασίλη Τζανακάρη «Ο Κόκκινος Σουλτάνος«).

Το βιβλίο έχει πάρα πολλές λεπτομέρειες, πολλά ονόματα και τοποθεσίες καθώς και μία σειρά διαφορετικών γεγονότων. Ο Μέγας καταφέρνει να χρησιμοποιεί τέτοια γλώσσα, που το κείμενο να γίνεται κατανοητό και να κουράζει όσο το δυνατόν λιγότερο. Η δομή του περιεχομένου είναι τέτοια πάντως, που μπορεί κάποιος να το διαβάσει και ως βιβλίο αναφοράς.

Η έρευνα του συγγραφέα και τα αποτελέσματά της έδωσαν ένα εκπληκτικό βιβλίο, το οποίο εξετάζει σε βάθος τα γεγονότα, μακρυά από φανατισμούς και προκαταλήψεις. Η Επανάσταση των Νεότουρκων, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη συνολική ιστορία των Βαλκανίων και άρα και της Ελλάδας, που ευθύνεται για τις σφαγές και τον χαμό εκατομμυρίων ανθρώπων και που είχε ως έδρα την πιο προοδευτική πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την Θεσσαλονίκη φανερώνεται στα μάτια του αναγνώστη. Ένα βιβλίο, που δεν αρκείται στην αναφορά των γεγονότων, αλλά εξετάζει τα αίτια, τις επιπτώσεις, τα κίνητρα και τις συνέπειες, το πριν και το μετά. Από τα βιβλία, που ξεχωρίζουν στη βιβλιογραφία και σίγουρα αποτελούν σημαντικό εφόδιο για τον ιστορικό του μέλλοντος. Από όσα έργα του Μέγα έχω διαβάσει μέχρι τώρα, νομίζω είναι το καλύτερο.

1 σχόλιο

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Η Θεσσαλονίκη ως μεταπρατική πόλη

Σάρωση_20160425 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη 1700-1912, τομή της μεταπρατικής πόλης

Συγγραφέας: Κωστής Μοσκώφ

Έκδοση: Στοχαστής (1974)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής παρουσίασης αποτελεί από τις σημαντικότερες ιστορικές μελέτες για την πόλη μας. Την εποχή, που κυκλοφόρησε δεν υπήρχαν πολλά αντίστοιχα έργα και οι ερευνητές είχαν επικεντρωθεί κυρίως στη Βυζαντινή περίοδο της Θεσσαλονίκης. Ο Κωστής Μοσκώφ έφερε στην επιφάνεια μια περίοδο της πόλης, η οποία αργότερα έγινε αντικείμενο μελέτης πολλών ιστορικών.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Υπάρχει μία φωτογραφία στο κείμενο, από το περιοδικό Αριστοτέλης του 1880. Στο πίσω μέρος του βιβλίου υπάρχουν σημειώσεις καθώς και η πλουσιότατη βιβλιογραφία, ελληνική και ξένη, που χρησιμοποίησε ο Μοσκώφ. Αυτή ήταν η πρώτη έκδοση του έργου, ενώ ακολούθησε το 1978 μια νέα έκδοση με ελαφρώς αλλαγμένο τον τίτλο (έλειπαν οι χρονολογίες). Δυστυχώς δεν έχω την έκδοση του 1978 για να μπορώ να σας πω τις διαφορές μεταξύ των δύο εκδόσεων.

Μετά τον πρόλογο υπάρχει ένα κεφάλαιο με τίτλο «Αίσθηση της πόλης», μια γενική περιγραφή της Θεσσαλονίκης μέσα από ιστορικές αναφορές, μια περίληψη του βίου και της τοπογραφίας της πόλης. Από εκεί και πέρα το βιβλίο χωρίζεται σε 3 βασικές ενότητες:

  • Η πρώτη ενότητα έχει τίτλο «Οικονομική Λειτουργία» και περιγράφει την πόλη ως κέντρο εμπορικό και παραγωγικό καθώς και τις μεταβολές, που την χαρακτήρισαν από τον 18ο αιώνα έως το 1912. Υπάρχουν αρκετές λεπτομέρειες και πίνακες σχετικά με την κίνηση στο λιμάνι, τις βιομηχανίες και τις τράπεζες στην πόλη κα.
  • Η δεύτερη ενότητα έχει τίτλο «Ιδεολογική Λειτουργία» και περιγράφει τις κοινότητες, που συμβίωναν στην πόλη (Έλληνες, Εβραίοι, Βούλγαροι, Μουσουλμάνοι) και τον τρόπο λειτουργίας τους, τις διάφορες λέσχες και σωματεία, που υπήρχαν στην πόλη καθώς και την δυτική στροφή της Θεσσαλονίκης, που παρατηρήθηκε κυρίως από τα τέλη του 19ου αιώνα.
  • Η τρίτη ενότητα έχει τίτλο «Ο νέος Ιακωβίνος» και περιγράφει την εξέλιξη του σοσιαλισμού στην πόλη με αναφορές στη Φεντερασιόν, τις ενέργειές της, τις σχέσεις της με τα υπόλοιπα σοσιαλιστικά κινήματα και οργανώσεις καθώς επίσης και τις σχέσεις του σοσιαλισμού με τους Νεότουρκους. Για τη δράση της Φεντερασιόν με περισσότερες λεπτομέρειες, ο αναγνώστης μπορεί να ρίξει μια ματιά και στο βιβλίο, που είχε κυκλοφορήσει το Κέντρο Μαρξιστικών Ερευνών, του οποίου ο Μοσκώφ υπήρξε κάποτε και διευθυντής.

Ο επίλογος του βιβλίου έχει τίτλο «Η Συνείδηση της πόλης» και μιλάει για τον ριζοσπαστισμό και το προοδευτικό πνεύμα, που διαχρονικά χαρακτήριζε την Θεσσαλονίκη.

Ο Κωστής Μοσκώφ υπήρξε από τους σημαντικότερους διανοητές, που έχει βγάλει η πόλη μας, με έργο τόσο λογοτεχνικό, όσο και ιστορικό και ερευνητικό. Το βιβλίο του αυτό για την Θεσσαλονίκη υπήρξε πρωτοποριακό και αποτέλεσε βιβλιογραφική πηγή για πολλά από τα βιβλία και τις μελέτες, που ακολούθησαν.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον, όχι μόνο για την εποχή του, αλλά και για σήμερα. Πρόκειται για έργο, που πλέον θεωρείται κλασσικό, αν και δεν κυκλοφορεί πια και ίσως θα έπρεπε να εκδοθεί ξανά, συμπληρωμένο ίσως με φωτογραφικό υλικό καθώς και νέες πληροφορίες, που η ιστορική έρευνα φανέρωσε.

2 Σχόλια

Filed under ΜΟΣΚΩΦ, Κωστής, Συγγραφείς

Νεότουρκοι, Βαρκάρηδες, Μακεδονικός Αγώνας, Βαλκανικοί Πόλεμοι μέσα από τα μάτια ενός Εβραίου Θεσσαλονικέα

vivlioniki218

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αποχαιρετώντας τη Θεσσαλονίκη: Σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης

Συγγραφέας: Leon Sciaky

Έκδοση: Μπαρμπουνάκης (2007)

ISBN: 978-960-267-124-5

Τιμή: Περίπου €29

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη των τελών του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου, έχει αποτελέσει αντικείμενο μελέτης και έμπνευσης πάρα πολλών συγγραφέων. Τα γεγονότα που συνέβησαν τότε, ήταν πολλά και σημαντικά. Μέσα στο κλίμα των Τανζιμάτ, η Οθωμανική Αυτοκρατορία προσπαθούσε να αλλάξει, μήπως και σωθεί στο τέλος. Οι διαμάχες κατά τα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι και η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, αλλά και πολλά άλλα μικρότερα γεγονότα, άφησαν το στίγμα τους στην πόλη και μοιραία και στην ζωή των κατοίκων της. Ένας τέτοιος ήταν και ο συγγραφέας, ο οποίος έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια στην Θεσσαλονίκη, γεννημένος εδώ, μέλος της μεγάλης Εβραϊκής κοινότητας της πόλης μας, η οποία κυριαρχούσε εκείνα τα χρόνια.

Η έκδοση είναι άριστη, με σκληρό εξώφυλλο και χάρτινη κουβερτούρα, κάποιες ενδιαφέρουσες φωτογραφίες από την παλιά Θεσσαλονίκη και τους Θεσσαλονικείς. Το πρωτότυπο είχε γραφτεί στα Αγγλικά, η μετάφραση γενικά δεν έχει προβλήματα και το κείμενο κυλάει εύκολα.

Το βιβλίο αποτελείται από 16 κεφάλαια, τον πρόλογο και τον επίλογο. Ενώ το κείμενο είναι αυτοβιογραφικό, υπάρχουν πολλά στοιχεία λογοτεχνίας ή και μυθιστορήματος. Ο συγγραφέας θυμάται το σπίτι του, τους συγγενείς του, με τους οποίους μεγάλωσε, καθώς και φίλους, γνωστούς, έναν κόσμο ολόκληρο, που κάποτε απάρτιζε τον πληθυσμό της πόλης. Καθώς ο συγγραφέας ήταν Εβραίος, ευνόητο είναι ότι κυρίως περιγράφει γεγονότα σχετικά με την Εβραϊκή κοινότητα. Αλλά από το κείμενο φαίνεται, ότι μπορεί μεν να υπήρχαν διαφορές μεταξύ των διαφόρων κοινοτήτων της πόλης, αλλά απουσίαζαν τα γκέτο.

Υπάρχουν πολλά ενδιαφέροντα τοπογραφικά στοιχεία για την Θεσσαλονίκη, λαογραφικά, ήθη και έθιμα, αλλά και σημαντικές ιστορικές αναφορές. Σημαντικότατο είναι το 8ο κεφάλαιο, με τίτλο «Συμφωνία με τον Θάνατο», το οποίο περιγράφει τα γεγονότα των «Βαρκάρηδων», με τις τρομοκρατικές επιθέσεις των αυτονομιστών της IMRO και το κυνηγητό και την βιαιότητα που ακολούθησε στην πόλη της Θεσσαλονίκης (για τους Βαρκάρηδες της Θεσσαλονίκης είχαμε παρουσιάσει στο παρελθόν το βιβλίο του Γιάννη Μέγα).

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Ο βασικός λόγος νομίζω, που δεν έχει τύχει της αποδοχής που θα του έπρεπε, είναι ίσως το γεγονός ότι παρουσιάζει μια Μακεδονία με κυρίως Βουλγαρικό πληθυσμό, ειδικά στην περιοχή του Κιλκίς. Η οικογένεια του Sciaky είχε εμπορικές σχέσεις με αυτούς τους αγροτικούς πληθυσμούς και ο ίδιος έχει μια συμπάθεια προς αυτούς. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι εχθρεύεται τους Έλληνες, απλά στο σχολείο του και στις παρέες του, οι Έλληνες μάλλον απουσιάζουν. Επίσης το γεγονός ότι για τον συγγραφέα η απελευθέρωση είναι ένα τέλος εποχής, ενώ για τους Έλληνες ήταν μια νέα αρχή, ίσως έχει κάνει πολλούς να κατακρίνουν το βιβλίο ως αντεθνικό ή προπαγανδιστικό. Αυτά βέβαια είναι καθαρά προσωπικές μου εκτιμήσεις.

Υπάρχουν και ιστορικά λάθη στο κείμενο, τα οποία δεν νομίζω ότι είναι εσκεμμένα και δεν αλλάζουν την σημασία των γεγονότων. Ίσως για αυτά ευθύνεται το γεγονός, ότι ο συγγραφέας έγραψε το βιβλίο 30 χρόνια μετά την ημέρα που έφυγε από την Θεσσαλονίκη. Ένα επιπλέον στοιχείο του βιβλίου, είναι η προσπάθεια του συγγραφέα να εξηγήσει λογικά και με επιχειρήματα κάποια από τα γεγονότα που εξιστορεί. Είναι το κομμάτι του βιβλίου, το οποίο γέρνει περισσότερο στην ιστορική επιστήμη και λιγότερο στην λογοτεχνία. Γενικά, όσο πάμε προς το τέλος, τα λογοτεχνικά κομμάτια μειώνονται, ίσως επειδή χάνεται και η παιδική αθωότητα με τον καιρό.

Από τα λίγα βιβλία, που μπορούν να συνδυάζουν με τόσο καλό τρόπο, την ιστορία της πόλης μας, με την λογοτεχνία. Η Θεσσαλονίκη παρουσιάζεται μέσα από τα μάτια ενός Εβραίου της Θεσσαλονίκης, ο οποίος ήταν μάρτυρας στις αλλαγές εκείνης της εποχής. Καλό θα ήταν να διαβαστεί με όσο το δυνατόν πιο ανοιχτό μυαλό.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, SCIAKY, Leon

Η Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου αιώνα: Εμπειρίες ξένων επισκεπτών της πόλης

vivlioniki202

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη στα χρόνια 1875-1912

Συγγραφέας: Πολυχρόνης Ενεπεκίδης

Έκδοση: Αφοί Κυριακίδη (1988)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα τελευταία χρόνια της ζωής της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης, χαρακτηρίζονται από μία σειρά αλλαγών, οι οποίες θα αλλάξουν για πάντα το πρόσωπο της πόλης. Οι μεταρρυθμίσεις των Τανζιμάτ, η μεγάλη πυρκαγιά του 1890, η Σφαγή των Προξένων, το γκρέμισμα των τειχών, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι και τέλος η απελευθέρωση της πόλης από τον Ελληνικό στρατό, αφήνουν το στίγμα τους τόσο στην τοπογραφία, όσο και στην πληθυσμιακή συγκρότηση της πόλης. Στο βιβλίο αυτό, παρουσιάζεται η έρευνα του καθηγητή Πολυχρόνη Ενεπεκίδη, ο οποίος έψαξε και μετέφρασε υλικό από Γερμανούς συγγραφείς, οι οποίοι έζησαν στα χρόνια μεταξύ 1875-1912 στην Θεσσαλονίκη. Οι μαρτυρίες τους είναι πάρα πολύ σημαντικές για την κατανόηση της εικόνας και της «ψυχολογίας» της πόλης σε αυτήν την περίοδο.

Η έκδοση είναι απλή, λιτή, με πολλές φωτογραφίες και σχέδια, τα οποία προέρχονται από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Βιέννης, ένα φωτογραφικό αρχείο στην Αθήνα και την προσωπική συλλογή του συγγραφέα. Δυστυχώς δεν υπάρχει ευρετήριο όρων, το οποίο νομίζω σε ένα τέτοιο βιβλίο θα βοηθούσε αρκετά.

Ο συγγραφές αντλεί υλικό για την έρευνά του, από κείμενα των Καρλ Μπράουν (Γερμανός βουλευτής), Φρειδερίκου Σβαν (Αυστριακός πρόξενος στην Θεσσαλονίκη), Δρ. Ραντβάνερ (προξενικός γιατρός στο Αυστριακό προξενείο), Άνταλμπερτ φον Λάντενμπεργκ (Γερμανός νομικός), Πάουλ Λίνταου (Πρώσσος δημοσιογράφος) και Κλεάνθης Νικολαΐδης (δημοσιογράφος, διδάσκαλος Νεοελληνικών στην Βιέννη). Στο παρελθόν έχουν παρουσιαστεί από την Vivlioniki και άλλα βιβλία από περιγραφές ξένων για την πόλη (των Γρηγορίου-Χεκίμογλου, του Σάκη Σερέφα και της Marcelle Tinayre).

Ευνόητο είναι, πως οι πηγές αυτές δεν διεκδικούν το αλάθητο και πρόκειται κυρίως για προσωπικές εμπειρίες και εκτιμήσεις, κάποιες από τις οποίες διέψευσε στο μέλλον η ιστορική έρευνα. Πέρα όμως από αυτό, αποτελούν πρωτογενές υλικό, αφού οι πρωταγωνιστές έζησαν στην Θεσσαλονίκη, είδαν και περιέγραψαν ή αφηγήθηκαν όσα αντίκρισαν, σίγουρα υποκειμενικά, αλλά παρέχοντας σε μας κάποια ντοκουμέντα, τόσο για την τοπογραφία της πόλης, όσο και για τις πολιτικές, τα προβλήματα και τον τρόπο ζωής των Θεσσαλονικέων εκείνης της εποχής.

Το βιβλίο έχει χωριστεί σε 27 κεφάλαια από τον Ενεπεκίδη. Κατά την διάρκεια της αφήγησης των πρωταγωνιστών, υπάρχουν δικά του σχόλια διάσπαρτα. Το κείμενο γενικά διαβάζεται αρκετά εύκολα.

Τα πρώτα 19 κεφάλαια έχουν να κάνουν με αφηγήσεις του Καρλ Μπράουν, ο οποίος επισκέφτηκε την Θεσσαλονίκη το 1875 και το 1876. Οι περιγραφές του είναι ιδιαίτερα λεπτομερείς, σε κάποια σημεία υπάρχει χιούμορ, ενώ σημαντικές είναι και οι αναλύσεις και οι εξηγήσεις που δίνει για κάποια γεγονότα. Ασχολείται με τους τοπικούς διοικητές, την καθημερινότητα της πόλης, σχολιάζει την πολυεθνικότητα της Θεσσαλονίκης, αναλύει σε βάθος την σφαγή των Προξένων (γεγονός που έφερε την πόλη στο κέντρο της προσοχής της Ευρώπης), παρουσιάζει τις κύριες φυλές της πόλης (Τούρκους, Εβραίους, Έλληνες, Βούλγαρους), αναφέρεται στη θεωρία του Φαλμεράγιερ (υποστήριζε ότι το Ελληνικό έθνος δεν υπάρχει, διότι καταστράφηκε από επιδρομές Σλάβων και Αλβανών). Επειδή είναι πολιτικός, τον ιντριγκάρει να βλέπει πίσω από τα γεγονότα και προσπαθεί να εξηγήσει τον ανθελληνισμό των Βουλγάρων με πολιτικούς όρους. Και μόνο αυτό να ήταν το βιβλίο, θα ήταν υπερπλήρες, καθώς μας παρέχει αμέτρητα στοιχεία για την Θεσσαλονίκη εκείνης της εποχής.

Το 20ο και το 21ο κεφάλαιο βασίζονται σε κείμενα του Αυστριακού προξένου Φρειδερίκου Σβαν, ο οποίος έμεινε στην πόλη μεταξύ 1875-1878. Επίσης παρουσιάζει την Θεσσαλονίκη της εποχής και κάνει και αυτός λόγο για την Σφαγή των Προξένων, παρουσιάζοντας κάπως διαφορετικά τα γεγονότα και χωρίς να κάνει την ανάλυση του Μπράουν.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον το 22ο κεφάλαιο, που μιλάει για την δημόσια υγεία της πόλης. Πρόκειται για άρθρο που είχε γράψει κάποιος Δρ. Ράντβανερ και το οποίο εκδόθηκε σε Αυστριακό περιοδικό. Η κατάσταση που παρουσιάζει είναι δραματική για το μεγαλύτερο μέρος της πόλης.

Το 23ο κεφάλαιο φεύγει από την Θεσσαλονίκη και πάει στην Κωνσταντινούπολη, όπου ο Άντελμπερτ φον Λάντενμπεργκ αφηγείται την επιδημία πανούκλας, που άφησε 30000 νεκρούς στην Πόλη.

Από το 24ο κεφάλαιο έως το τέλος, υπάρχουν οι αναμνήσεις του Πρώσου Πάουλ Λίνταου. Αυτός επισκέφτηκε την Θεσσαλονίκη με αφορμή την σιδηροδρομική της ένωση με το Βελιγράδι, το 1888. Αυτό ήταν το βήμα της πόλης προς την Ευρώπη. Εδώ περιγράφονται κυρίως η μεγαλοαστική τάξη της Θεσσαλονίκης, η καθημερινότητα της πόλης και των κατοίκων, ενώ γίνεται μεγάλη αναφορά στον Εβραϊκό πληθυσμό της πόλης μας. Στο τελευταίο κεφάλαιο υπάρχει η αφήγηση του Κλεάνθη Νικολαΐδη, ο οποίος γράφει για την συνάντηση του Βασιλέα Κωνσταντίνου, μετά την απελευθέρωση, με τον τότε αρχιρραβίνο της πόλης.

Τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται το βιβλίο είναι πολλά και ιδιαίτερα σημαντικά. Υπάρχει μια φιλοτουρκική στάση των πρωταγωνιστών, η οποία όμως δεν εκδηλώνεται σε ακραία μορφή και πιθανότατα έχει να κάνει σχέση κυρίως με την ιδέα που είχαν αυτοί για την Ανατολή, παρά με την εικόνα της πόλης ή την ικανότητα της διοίκησης. Ο Ενεπεκίδης βέβαια έχει κάνει επιλογή τμημάτων των βιβλίων και των αφηγήσεων των πρωταγωνιστών, η οποία όμως δεν νομίζω να αλλοιώνει την γενική εικόνα που σχηματίζεται. Για αυτούς τους επισκέπτες της πόλης, κυριαρχεί ένας μύθος γύρω από την πόλη, ο οποίος επηρεάζει σίγουρα τα όσα βλέπουν και το πώς τα αξιολογούν.

Νομίζω ότι το βιβλίο του Ενεπεκίδη είναι από τα σημαντικότερα που κυκλοφορούν για την ιστορία της πόλης, αφού φωτίζουν με πολλές λεπτομέρειες μια περίοδο για την οποία οι πηγές μας είναι σχετικά λίγες. Παρά την, όπως είπαμε και πριν, υποκειμενικότητα των κειμένων, οι πρωταγωνιστές του βιβλίου είναι απλοί θεατές των γεγονότων, επισκέπτες της πόλης ή τουρίστες αν θέλετε και η άποψή τους μετράει αρκετά, καθώς δεν έχουν προσωπικά συμφέροντα στις κρίσεις τους. Δεν διεκδικούν το αλάθητο του Πάπα μεν, αλλά τα όποια λάθη είναι νομίζω χωρίς σκοπιμότητα και οφείλονται σε λανθασμένη πληροφόρηση. Για όσους ενδιαφέρονται να μάθουν πράγματα για την ιστορία της πόλης, νομίζω ότι πρόκειται για ένα ιδανικό βιβλίο και απαραίτητο.

Σχολιάστε

Filed under ΕΝΕΠΕΚΙΔΗΣ, Πολυχρόνης, Συγγραφείς

Η άγνωστη ιστορία των «Βαρκάρηδων» της Θεσσαλονίκης

vivlioniki122

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι <<Βαρκάρηδες>> της Θεσσαλονίκης: Η αναρχική Βουλγάρικη ομάδα & οι βομβιστικές ενέργειες του 1903

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας

Έκδοση: Π. Κυριακίδη (2010)

ISBN: 978-960-6775-58-1

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ιστορία των Βαρκάρηδων της Θεσσαλονίκης είναι από τις λιγότερο γνωστές στην Θεσσαλονίκη, αν και ο ρόλος που έπαιξαν στην εξέλιξη των γεγονότων αποδείχτηκε εκ των υστέρων ιδιαίτερα σημαντικός. Πρόκειται για μία ομάδα νεαρών Βουλγάρων, που το 1903 ήταν υπεύθυνοι για μία σειρά τρομοκρατικών ενεργειών, οι οποίες συντάραξαν την πόλη, δημιουργώντας ένα κλίμα τρόμου και βιαιότητας. Και αν τα γεγονότα μπορεί να αναφέρονταν από κάποιους ερευνητές, λίγες φορές έγινε παρουσίαση των αιτιών που οδήγησαν αυτήν την ομάδα στην τέλεση αυτών των πράξεων.

Το λεύκωμα-έρευνα του Γιάννη Μέγα έρχεται να καλύψει αυτό το κενό. Τον συγγραφέα τον έχουμε συναντήσει σε άλλες δουλειές του μέσα από το blog μας. Σπουδαία, τόσο για το περιεχόμενο, όσο και για την ποιότητα έκδοσης, είναι τα βιβλία του για την Θεσσαλονίκη κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, για την τελευταία επίσκεψη Σουλτάνου το 1911 στην Θεσσαλονίκη και το λεύκωμα για την δραστηριότητα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης από το 1897 μέχρι το 1917. Γενικότερα ο συγγραφέας επικεντρώνεται στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης και στα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση.

Η ποιότητα έκδοσης είναι πάρα πολύ καλή. Πολύ καλό εξώφυλλο πλαστικοποιημένο, πολλές και σπάνιες φωτογραφίες, κείμενο ευανάγνωστο, πλούσια βιβλιογραφία από Ελληνικές, Βουλγαρικές και άλλες ξένες πηγές, ευρετήριο όρων στο τέλος. Το αστείο στην όλη υπόθεση είναι ότι η δεύτερη και βελτιωμένη έκδοση που έχω εγώ από τις εκδόσεις Π. Κυριακίδη, κοστίζει μόλις €15 περίπου, ποσό μικρό αναλογικά με την ποιότητα του βιβλίου. Η πρώτη έκδοση από τις εκδόσεις Τροχαλία, στο biblionet.gr τιμάται με €50, ενώ στα βιβλιοπωλεία μπορείτε να το βρείτε περίπου με €25. Δεν μπορώ να καταλάβω για ποιό λόγο πρέπει η πρώτη και χειρότερη έκδοση να έχει τιμή σχεδόν διπλάσια από την δεύτερη και βελτιωμένη. Άβυσσος η ψυχή των εκδοτών…

Το βιβλίο χωρίζεται στα εξής μέρη:

  • Ο πρόλογος είναι μια σύνοψη του τι θα διαβάσει ο αναγνώστης. Ενδιαφέρον κείμενο.
  • Πρωταγωνιστές και κομπάρσοι, άτομα δηλαδή που εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα, άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο, άτομα που λειτούργησαν ως ηθικοί αυτουργοί ή σχεδίασαν πολιτικές που οδήγησαν μοιραία στα γεγονότα του 1903.
  • Παρουσίαση της Θεσσαλονίκης εκείνης της εποχής, γιατί επιλέχτηκαν στόχοι της πόλης μας και πώς βοήθησε το κλίμα που επικρατούσε τότε στο να δράσει πιο εύκολα η ομάδα των Βαρκάρηδων.
  • Τα γεγονότα που συνέβησαν πριν τις επιθέσεις, από την σύσταση της ομάδας το 1898, την αναζήτηση οικονομικών πόρων, τα πρώτα σχέδια, την εύρεση εκρηκτικών υλικών και η οριστικοποίηση των σχεδίων
  • Τα γεγονότα των επιθέσεων, από την Τρίτη 28 Απριλίου και την έκρηξη στο Γαλλικό επιβατηγό Guadalquivir, μέχρι το Σάββατο 6 Ιουνίου, που βγήκε η καταδικαστική απόφαση για τα 4 συλληφθέντα μέλη των Βαρκάρηδων. Τα γεγονότα αυτά παρουσιάζονται με πολλές λεπτομέρειες, σε κάποια σημεία δε η γραφή αποκτά κινηματογραφικό χαρακτήρα, ιδίως στο διάστημα των επεισοδίων και των συλλήψεων στους δρόμους της Θεσσαλονίκης
  • Το τέλος μελών των Βαρκάρηδων που επέζησαν.
  • Ο επίλογος που συνδέει τα γεγονότα του 1903 με την σύγχρονη προπαγάνδα των Βουλγάρων των Σκοπίων
  • Το 1ο Επίμετρο, το οποίο κάνει μια ιστορική αναδρομή από την αφύπνιση του Βουλγαρικού εθνικισμού μέχρι την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912
  • Το 2ο Επίμετρο, το οποίο αναφέρεται στην Βουλγαρική κοινότητα της Θεσσαλονίκης, για την οποία πολύ λίγα πράγματα είναι γνωστά και ακόμη λιγότερα έχουν γραφτεί
  • Το 3ο Επίμετρο έχει την έκθεση των ελεγκτών της Οθωμανικής Τράπεζας, που ήταν και ο κύριος στόχος των βομβιστών και είχε ως αποτέλεσμα να γκρεμιστεί από τις βόμβες και τον δυναμίτη στα θεμέλια
  • Το 4ο Επίμετρο έχει τον κατάλογο με τα ονόματα των Ελλήνων που είτε σκοτώθηκαν, είτε τραυματίστηκαν, είτε συνελήφθησαν από τις Οθωμανικές αρχές και υπήρχαν στην έκθεση του τότε Πρόξενου της Ελλάδας στην Θεσσαλονίκη Ευγένιου Ευγενειάδη, προκατόχου του Λάμπρου Κορομηλά.

Η έρευνα του Μέγα είναι μοναδική. Δεν έχει ασχοληθεί μόνο με την Ελληνική βιβλιογραφία, η οποία είναι και σχετικά περιορισμένη, αλλά και κρατάει στάση μεροληπτική, αλλά έχει ψάξει βιβλία και περιοδικά των Βουλγάρων. Ο συγγραφέας προσεγγίζει το θέμα με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αντικειμενικότητα και εξετάζει σε βάθος τόσο το γιατί έγιναν αυτές οι επιθέσεις, όσο και τις συνέπειες που είχαν στην εξέλιξη των γεγονότων που ακολούθησαν στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας.

Θεωρώ το βιβλίο αυτό ένα από τα σημαντικότερα για όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία της πόλης κατά τις αρχές του 20ου αιώνα. Φωτίζει ένα γεγονός το οποίο είχε συγκλονίσει (για μικρό έστω χρονικό διάστημα) την Θεσσαλονίκη και δεν μένει μόνο στην αναφορά γεγονότων, αλλά τα ερευνά σε βάθος και τα παρουσιάζει με κάθε λεπτομέρεια. Σας το συστήνω ανεπιφύλαχτα.

7 Σχόλια

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, Συγγραφείς