Tag Archives: Βασ. Όλγας

Η ιστορία του Θεσσαλονικέα Γιούγκερμαν

Σάρωση_20170410

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Λίγες και μία νύχτες

Συγγραφέας: Ισίδωρος Ζουργός

Έκδοση: Πατάκη (2017)

ISBN: 978-960-16-7237-3

Τιμή: Περίπου €19

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τις πιο αναμενόμενες κυκλοφορίες του 2017 νομίζω ήταν το νέο βιβλίο του Ισίδωρου Ζουργού, το οποίο βρίσκεται στα ράφια των βιβλιοπωλείων εδώ και λίγες μέρες. Πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα, το οποίο μας ταξιδεύει στο χρόνο και στο χώρο, αν και ο τελευταίος κινείται κυρίως γύρω από τη Θεσσαλονίκη. Η σημερινή ανάρτηση είναι αφιερωμένη σε αυτό το έργο.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Γενικά οι εκδόσεις Πατάκη τον τελευταίο καιρό παρουσιάζουν ωραίες δουλειές αισθητικά. Στο εξώφυλλο μια φωτογραφία από τον Μεσοπόλεμο, με νεαρές μαθήτριες μπροστά σε ένα από τα ομορφότερα σπίτια, που μπορεί να βρει κάποιος ακόμη και σήμερα πάνω στη Βασ. Όλγας, το Chateau Mon Bonheur, το οποίο δυστυχώς είναι εγκαταλελειμμένο στις μέρες μας. Ευανάγνωστο κείμενο, στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι ιστορικές πηγές, που χρησιμοποίησε ο συγγραφέας. Στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν χρήσιμες σημειώσεις για το κείμενο ή επεξηγήσεις.

Είμαστε στον Ιούνιο του 1979 στη Θεσσαλονίκη, στο ρετιρέ μιας πολυκατοικίας στη Βασ. Όλγας, κάπου κοντά στο ύψος της σημερινής οδού Αρχαιολογικού Μουσείου. Ο Ορέστης, ένας νεαρός επίδοξος συγγραφέας διαβάζει στον Ευγένιο Ζιρντό το βιβλίο, που ο Ζιρντό του είχε παραγγείλει σχετικά με τη ζωή του. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτό το σημείο είναι το «σήμερα» του έργου, καθώς όλα τα υπόλοιπα στις σελίδες ανήκουν στο παρελθόν και χρονικά κινούνται από το 1909 έως το 1961. Ο Ευγένιος Ζιρντό λεγόταν αρχικά Λευτέρης Ζεύγος, αλλά μια λιποταξία στο στρατό θα τον αναγκάσει να αλλάξει όνομα. Στις σελίδες του βιβλίου παρακολουθούμε την πολυτάραχη ζωή του Λευτέρη/Ευγένιου, η οποία με τις πολλές ανατροπές της θα τον φέρουν από τη Θεσσαλονίκη στο μέτωπο της Ουκρανίας κατά τον Ρωσικό Εμφύλιο, στη συνέχεια στο Παρίσι, τον Πειραιά, τη Μασσαλία, την Αμβέρσα και στο τέλος πάλι στην πόλη μας. Όλα λίγο ή πολύ κινούνται γύρω από τον μεγάλο παιδικό έρωτα του Λευτέρη/Ευγένιου με την Μιζρά, μια νεαρή ντονμέ. Ο ήρωάς μας κινείται παράλληλα με την ιστορία, επηρεάζεται από αυτήν χωρίς να έχει τη δυνατότητα να την αλλάξει. Όνειρό του είναι να αποκτήσει την εξουσία και το χρήμα ώστε να μην πρέπει αυτός να γίνεται έρμαιο της τύχης και των γεγονότων, αλλά να ορίζει αυτός τη μοίρα του. Στην προσπάθειά του αυτή πετυχαίνει μεν, αλλά το κόστος είναι μεγάλο.

Στον τίτλο του κειμένου μιλάω για τον Θεσσαλονικέα Γιούγκερμαν. Ο Γιούγκερμαν είναι φιγούρα του γνωστού μυθιστορήματος του Μ. Καραγάτση, ένας άνθρωπος, που επέλεξε να ξοδέψει τη ζωή του στην προσπάθειά του να γίνει ισχυρός και ο οποίος, όπως και ο ήρωας του βιβλίου του Ζουργού, το πετυχαίνει μεν, πληρώνοντας όμως ως αντίτιμο την μοναξιά του. Δεν νομίζω πως τυχαία ο Ζουργός βάζει στην ιστορία του τη συνάντηση και τη φιλία, που αναπτύσσεται μεταξύ των δύο αντρών, του Γιούγκερμαν και του Ζεύγου/Ζιρντό.

Η γραφή του συγγραφέα στο μεγαλύτερο μέρος της μου φάνηκε εξαιρετική. Η ροή του κειμένου είναι συνεχής, χωρίς να κουράζει. Ευρηματικός και καλός αφηγητής ιστοριών ο Ζουργός πλάθει τον κόσμο του και τους χαρακτήρες μαεστρικά. Η ιστορία της πόλης μπλέκει με τον μύθο με τρόπο, που δεν φαίνεται σαν να αντιγράφει ιστορικά εγχειρίδια. Όπως πολλές φορές έχω αναφέρει για τα ιστορικά μυθιστορήματα, αυτός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος, το να μην παντρεύει ο συγγραφέας σωστά το λογοτεχνικό με το ιστορικό κομμάτι του έργου. Στο πρώτο βιβλίο του Ζουργού, που είχα διαβάσει (το πολύ γνωστό «Στη σκιά της πεταλούδας«), μου είχε φανεί ότι ο συγγραφέας δεν σταμάτησε την ιστορία του όταν έπρεπε. Στο «Λίγες και μία νύχτες» και το τέλος είναι πολύ έξυπνο, αλλά και αποφεύγει να τραβήξει την υπόθεση από τα μαλλιά για να βγούνε λίγες παραπάνω σελίδες (μια μικρή εξαίρεση μόνο στο σημείο, που ο Λευτέρης/Ευγένιος ζει με τη Μίζρα στην Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Κατοχής).

Τα δύο ονόματα του ήρωα αντιπροσωπεύουν τις δύο διαφορετικές όψεις του χαρακτήρα του. Ο Λευτέρης είναι η αθωότητα, ο αμόλυντος έρωτας προς την παιδική του αγάπη, η αλληλεγγύη του προς τον συνάνθρωπο, ενώ ο Ευγένιος είναι ο ισχυρός επιχειρηματίας, ο άνθρωπος, που θα κυνηγήσει τις ευκαιρίες, που θα παρανομήσει, που θα σκοτώσει ακόμη. Μου άρεσε το γεγονός ότι ο Ζουργός δεν θέλει τον ήρωά του τέλειο, τονίζει τα λάθη του και αυτό τον κάνει πιο ανθρώπινο. Αν ο Ευγένιος Ζιρντό έχει κάποια σχέση με κάποιο πραγματικό πρόσωπο, που γνώρισε ο συγγραφέας δεν το γνωρίζω.

Αν και η πλοκή του έργου δεν κινείται μόνο στον χώρο της Θεσσαλονίκης, εν τούτοις η πόλη μας πρωταγωνιστεί στο βιβλίο, τόσο οι γειτονιές της, όσο και η ιστορία της. Κυρίως τα πράγματα κινούνται γύρω από την περιοχή των Εξοχών, όπου γεννήθηκε και έζησε ο Λευτέρης/Ευγένιος, αλλά πολλά είναι τα τοπογραφικά στοιχεία, που αναδεικνύονται στο έργο. Η ιστορία της πόλης δίδεται με όμορφο τρόπο και θα μπορούσα να φανταστώ το βιβλίο αυτό σαν ένα κομμάτι του μαθήματος της Ιστορίας στα σχολεία.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Και θα το συνιστούσα σίγουρα σε κάποιον να το διαβάσει, όχι μόνο για τα ιστορικά στοιχεία, που παραθέτει ή για τις περιγραφές της Θεσσαλονίκης, αλλά και γιατί ως λογοτεχνικό κείμενο το βρήκα αξιόλογο.  Η επιστροφή του Ζουργού 3 χρόνια μετά τον Ματίας Αλμοσίνο νομίζω ότι άξιζε τον κόπο.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΖΟΥΡΓΟΣ, Ισίδωρος, Συγγραφείς

Μία βόλτα στη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του ’60

Σάρωση_20170404

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ωραία που ήταν η Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Αλέξανδρος Κορτσάρης

Έκδοση: Αφοί Κυριακίδη (2008)

ISBN: 978-960-467-033-8

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία για τη Θεσσαλονίκη είναι αυτά, που έχουν να κάνουν με αναμνήσεις των συγγραφέων από τα παλιά χρόνια. Είναι ένας συνδυασμός λογοτεχνίας και ιστορικής μελέτης, ενώ ξεκάθαρα δεν μπορεί κανείς να τα πει ούτε ιστορικά κείμενα, ούτε μυθιστορήματα. Προσφέρουν όμως στους ερευνητές πολλά και ενδιαφέροντα στοιχεία προς εξέταση, ώστε να συμπληρωθεί καλύτερα η εικόνα του παρελθόντος της πόλης μας. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης προσφέρει τέτοια στοιχεία προς εξέταση κυρίως από τη δεκαετία του 1960.

Η έκδοση είναι καλή. Σκληρό εξώφυλλο με μια επιχρωματισμένη φωτογραφία με παιδιά να παίζουν στους δρόμους μιας γειτονιάς. Ευανάγνωστο κείμενο, στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν κάποιες σημειώσεις, μερικές εκ των οποίων θα μπορούσαν να ανήκουν στον κορμό του βιβλίου και εμφανίζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τουλάχιστον κάποιες από αυτές.

Το βιβλίο ξεκινάει με δύο προλόγους και μάλιστα πρώτα μπήκε ο Πρόλογος ΙΙ, που γράφτηκε το 2008 και ακολουθεί ο Πρόλογος Ι, που γράφτηκε το 2007. Στη συνέχεια το βιβλίο χωρίζεται σε 3 μέρη:

  • Το πρώτο μέρος είναι αυτό, που περιέχει τις προσωπικές εμπειρίες του συγγραφέα από τη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του ’60 (κυρίως). Μεγαλωμένος στην ευρύτερη περιοχή της Ανάληψης περιγράφει με αρκετές λεπτομέρειες πρόσωπα, τοποθεσίες και γεγονότα. Είναι τόσα πολλά τα ονόματα, κάποια γνωστά και κάποια παντελώς άγνωστα στους περισσότερους. Ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του βιβλίου.
  • Το δεύτερο μέρος είναι επίμετρο και μιλάει για το σκάνδαλο Μέρτεν, το οποίο είχε ξεσπάσει το 1960. Ο Μαξ Μέρτεν, εγκληματίας πολέμου και υπεύθυνος σε πολύ μεγάλο βαθμό για τον χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά την περίοδο της Κατοχής, είχε κατηγορήσει τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον υπουργό εσωτερικών Τάκο Μακρή, ότι κατά την περίοδο της Κατοχής είχαν συνεργαστεί με τους Γερμανούς και είχαν οικειοποιηθεί περιουσία Εβραίων της πόλης μας. Ο συγγραφέας υπερασπίζεται τον Καραμανλή και αναλύει το σκεπτικό του, ενώ παράλληλα αναφέρει και γεγονότα από τις πολιτικές αντιδράσεις στο σκάνδαλο αυτό. Στο επίμετρο αυτό υπάρχουν επίσης ένα κείμενο για την Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, το Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου, την καλλιτεχνική εταιρεία «Τέχνη» και για δύο θεατρικές παραστάσεις. Όσο και αν έχουν το δικό τους ενδιαφέρον, δεν καταλαβαίνω γιατί θα έπρεπε να μπούνε σε αυτό το κομμάτι του βιβλίου.
  • Το τρίτο μέρος έχει ένα σύντομο διήγημα του συγγραφέα, το «Αυθημερόν», το οποίο είχε γραφτεί το 1999 και δύο κείμενα για δύο πρόσωπα, τον Κωνσταντίνο Σαχπαζίδη, γνωστό ως «Φαλάκρας», του οποίου ο καφενές ήταν ιδιαίτερα γνωστός και τον Λευτέρη Ζαγκανά, του οποίου το όνομα μπορεί να μην σας λέει και πολλά, αλλά το όνομα της Roma Pizza, την οποία ξεκίνησε ο Ζαγκανάς, σίγουρα πολλά έχει να σας πει.

Ο συγγραφέας περιγράφει τις αναμνήσεις του μέσα και από μία πολιτική ματιά. Ενώ τα περισσότερα κείμενα έχουν μια αριστερή χροιά, ο Κορτσάρης παρουσιάζει γεγονότα, πρόσωπα και καταστάσεις με τη ματιά ενός δεξιού και αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το ύφος είναι ιδιαίτερα νοσταλγικό και ο λόγος χειμαρρώδης σε κάποια σημεία. Λογοτεχνικά δεν νομίζω ότι είναι κάτι το ιδιαίτερο, αλλά για την τοπογραφία της πόλης νομίζω έχει να δώσει πολλά πράγματα.

Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου αναφέρεται για την περιοχή της Ανάληψης και τα πέριξ αυτής, αλλά μπορεί ο αναγνώστης να βρει στοιχεία και για την υπόλοιπη Θεσσαλονίκη, κυρίως το κέντρο της. Θυμίζει σε κάποια σημεία τα βιβλία του Κώστα Τομανά, του Θεόδωρου Περπερή και του Γεώργιου Σταμπουλή.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Νομίζω ότι σε κάποιον, που μεγάλωσε στην περιοχή της Ανάληψης ή βίωσε περιστατικά και τοποθεσίες της Θεσσαλονίκης του 1960 θα αρέσει ακόμη περισσότερο.

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΡΤΣΑΡΗΣ, Αλέξανδρος, Συγγραφείς

Κρίση και Μπομπ Ντύλαν στη σημερινή Θεσσαλονίκη

Σάρωση_20170331

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το τελευταίο τραγούδι του Ντύλαν

Συγγραφέας: Κώστας Δρουγαλάς

Έκδοση: Πικραμένος (2016)

ISBN: 978-960-6628-76-4

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η περίοδος της Μεγάλης Κρίσης, που βιώνουμε στη χώρα τα τελευταία χρόνια έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για αρκετούς συγγραφείς και σίγουρο είναι ότι θα είναι το θέμα αρκετών έργων στο μέλλον. Ένα έργο, που διαδραματίζεται στο σήμερα και ασχολείται με την Κρίση είναι και αυτό της σημερινής ανάρτησης, γραμμένο από έναν νεαρό συγγραφέα της πόλης μας, ο οποίος παρουσιάζει το πρώτο του μυθιστόρημα.

Η έκδοση είναι απλή και καλή. Στο εξώφυλλο μια φωτογραφία από το Καπάνι. Ευανάγνωστο κείμενο, μέγεθος ελαφρώς μεγαλύτερο από το μέγεθος των περισσότερων λογοτεχνικών βιβλίων (σε ύψος, όχι σε σελίδες). Μου έκανε θλιβερή εντύπωση το ότι ένα νέο παιδί από τη Θεσσαλονίκη δεν βρήκε εκδοτική στέγη στη Θεσσαλονίκη, αλλά έπρεπε το βιβλίο του να το κυκλοφορήσει ένας οίκος από την Πάτρα…

Όπως είπαμε και νωρίτερα, ο Κώστας Δρουγαλάς είναι γέννημα θρέμμα της πόλης μας. Γεννημένος το 1985, είναι μέλος της γενιάς, που νομίζω περισσότερο από κάθε άλλη ένιωσε στο πετσί της τις δυσκολίες της Κρίσης με την ανεργία, τη φτώχεια, την ανυπαρξία δυνατοτήτων και την εξαθλίωση των ανθρώπων. Δεν γνωρίζω κατά πόσο αυτό το έργο είναι αυτοβιογραφικό, αλλά σίγουρα φέρει στοιχεία της εποχής μας, από τη ματιά των ανθρώπων, που ένιωσαν τις αλλαγές στη ζωή τους άμεσα και όχι μέσα από τις στήλες των εφημερίδων.

Υπάρχουν πολλοί πρωταγωνιστές:

  • Ο Κώστας και ο Πέτρος Μερινός, δύο αδέρφια, που ζούνε μαζί με τη μητέρα τους, τη Θεώνη Μεταξά κάπου στην ευρύτερη περιοχή της Βασ. Όλγας, κοντά στο Πάρκο των Αγγέλων (το οποίο δεν γνωρίζω πού ακριβώς βρίσκεται). Ο πατέρας είχε συλληφθεί στο παρελθόν για λαθρεμπόριο και το κενό του είναι μεγάλο, τόσο για τη Θεώνη, η οποία έχει χάσει τον έρωτα της ζωής της, όσο και για τα παιδιά, που θα μεγαλώσουν χωρίς την πατρική φιγούρα και με μία μητέρα, που φέρει μεγάλα ψυχολογικά τραύματα. Ο Κώστας δουλεύει σε δύο δουλειές για να μπορεί να τα φέρει βόλτα και είναι η μόνη πηγή εισοδήματος στο σπίτι, ενώ ο Πέτρος είναι απορροφημένος στην αγάπη του για τη μουσική του Ντύλαν, άνεργος, προσπαθεί να σταθεί δίπλα στους αδύναμους και στους άστεγους.
  • Είναι επίσης η Αδριανή, μοναχοκόρη του Σωτήρη Μωραΐτη, ενός ιδιοκτήτη μανάβικου στην ίδια περιοχή. Η Αδριανή έχει να αντιμετωπίσει την οικογενειακή βία και τη συντριβή των ονείρων της για μια καριέρα ως δικηγόρος, καθώς οι οικονομικές συνθήκες της επιβάλλουν να δουλέψει μαζί με τον πατέρα της.
  • Ο αστυνόμος Αυγουστής Γαλάνης, χωρισμένος με δύο παιδιά, που προσπαθεί να ξεπεράσει τα προβλήματά του και το ότι δεν μπορεί να βλέπει τους γιους του μέσα από πράξεις αλληλεγγύης και αγάπης για τον συνάνθρωπό του. Μαχόμενος με την κατάθλιψη, είναι μια διαφορετική φιγούρα αστυνομικού από αυτήν, που παρουσιάζεται συνήθως, ως ενός ανθρώπου χωρίς συνείδηση, πνευματικότητα και σεβασμό.
  • Ο Σταμάτης και ο Γραμματικός, δύο άστεγοι, που γυρνούν στη γειτονιά, έχουν σαν βάση τους την Πλατεία των Αγγέλων και προσπαθούν να επιβιώσουν στις δύσκολες στιγμές της εποχής. Παίζουν καταλυτικό χαρακτήρα σε κάποιες από τις εξελίξεις του βιβλίου.

Όλοι έρχονται αντιμέτωποι με τις δυσκολίες της εποχής και προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα, έχοντας να αντιμετωπίσουν όχι μόνο την Κρίση, αλλά και τα προσωπικά και οικογενειακά τους προβλήματα, εκ των οποίων κάποια δημιούργησε η Κρίση και κάποια άλλα προϋπήρχαν. Τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν όταν συνειδητοποιούν πως μόνοι τους δεν μπορούν να πετύχουν τόσα, όσα αν συνεργαστούν.

Κυρίαρχα στοιχεία στο βιβλίο είναι η αγάπη και η αλληλεγγύη. Ο έρωτας του Βασίλη για την Αδριανή και οι δοκιμασίες της σχέσης τους, που δοκιμάζεται και αυτή από την Κρίση. Αν κάτι μπορεί να βγάλει τους πρωταγωνιστές από το βούρκο, στον οποίο βυθίζονται αυτοί και οι γύρω τους είναι αυτά τα δύο κυρίαρχα στοιχεία, η αγάπη και η αλληλεγγύη.

Οι αφήγηση είναι όμορφη, αν και σε κάποια σημεία γίνεται αρκετά βαριά και μελαγχολική. Κάποιοι χαρακτήρες παρουσιάζονται εξιδανικευμένοι, αλλά σε γενικές γραμμές αναπτύσσονται με σωστό τρόπο. Σε μερικά σημεία οι περιγραφές του συγγραφέα είναι πολύ δυνατές και μαεστρικά δοσμένες, γεγονός ιδιαίτερα αξιόλογο για κάποιον, που παρουσιάζει το πρώτο του μυθιστόρημα.

Πού κολλάει όμως ο τίτλος του τραγουδιού; Το τελευταίο τραγούδι του Ντύλαν είναι ένα όνειρο του Πέτρου, ένα άσμα τέλειο, το οποίο θα εξυμνεί ό,τι αξίζει περισσότερο. Γενικά ο Ντύλαν στο βιβλίο παρουσιάζεται όχι μόνο μέσα από τα τραγούδια του, αλλά και ως φάντασμα, που συντροφεύει τον Πέτρο και συνομιλεί μαζί του.

Η Θεσσαλονίκη είναι ο τόπος δράσης. Θα μπορούσε να είναι ίσως οποιοδήποτε άλλη πόλη, αλλά ο Δρουγαλάς επιλέγει την πόλη μας. Και επιλέγει μάλιστα τη Βασ. Όλγας ως τόπο δράσης, ίσως επειδή παλαιότερα ο δρόμος είχε γνωρίσει μεγάλες δόξες και τώρα μαράζει χωμένη κάπου μεταξύ των πολυκατοικιών, όπως με την Κρίση, που κάποτε ο κόσμος είχε τη δυνατότητα να ζήσει, ενώ τώρα έχουν δυσκολέψει τα πράγματα.

Προσωπικά το βιβλίο μου φάνηκε ενδιαφέρον. Αρκετά βαρύ σε κάποια σημεία του, αλλά με αισιόδοξο τέλος, που το ελαφραίνει κάπως, χωρίς όμως να μοιάζει με το happy ending των παλιών ταινιών του ελληνικού κινηματογράφου. Δεν γνωρίζω αν η Κρίση ξεπερνιέται με την αγάπη και την αλληλεγγύη, που προτείνει ο συγγραφέας, σίγουρα όμως μπορεί με αυτά τα δύο στοιχεία να αντιμετωπιστούν κάποια από τα συμπτώματά της. Νομίζω ότι αξίζει να στηριχτεί αυτή η πρώτη προσπάθεια του Δρουγαλά, ενός ακόμη εκπροσώπου της νεότερης λογοτεχνικής γενιάς της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ, Κώστας, Συγγραφείς

Το εξαιρετικό βιβλίο του Κολώνα για τη Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών

Σάρωση_20160729

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών – Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885-1912)

Συγγραφέας: Βασίλης Κολώνας

Έκδοση: University Studio Press (2014)

ISBN: 978-960-12-2199-1

Τιμή: Περίπου €50

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στη βιβλιογραφία σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, τόσο στη λογοτεχνία, όσο και στα υπόλοιπα είδη του γραπτού λόγου, πολλά είναι τα έργα, που ξεχωρίζουν. Από αυτά κάποια λίγα είναι τόσο καλά και τόσο σημαντικά, που προσωπικά τα χαρακτηρίζω μνημειώδη. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για ένα τέτοιο βιβλίο, το οποίο μπορεί να κυκλοφόρησε σχετικά πρόσφατα, αλλά αποτελεί αντικείμενο εργασίας του συγγραφέα για πάνω από 30 χρόνια. Μιλάμε για το ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΟ «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών» του Βασίλη Κολώνα.

Η έκδοση είναι άριστη. Υπάρχουν αμέτρητες φωτογραφίες, που μεταφέρουν τον αναγνώστη με μοναδικό τρόπο στην εποχή του παρελθόντος και σε μία Θεσσαλονίκη της οποίας την εικόνα νοσταλγούν πολλοί οι παλαιότεροι και θαυμάζουν οι νεώτεροι. Κείμενα ευανάγνωστα. Στο τέλος υπάρχουν οι πηγές των εικόνων, οι οποίες προέρχονται από κρατικά αρχεία, οργανισμούς της Ελλάδος και του εξωτερικού, ιδιωτικές συλλογές, έντυπα κα. Επίσης υπάρχει ευρετήριο ονομάτων. Τα κείμενα είναι σε στήλες. Εξαιρετική και αψεγάδιαστη δουλειά στο σύνολό της.

Τον Κολώνα τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από άλλα δύο έργα του, ένα για τη σύγχρονη αρχιτεκτονική στη Θεσσαλονίκη και ένα , που μιλούσε για τα ξενοδοχεία της πόλης μας. Αμφότερα είναι σημαντικότατα έργα. Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών ξεκίνησε, υπό μία έννοια, να γράφεται το 1978, όταν ο Κολώνας, φοιτητής τότε της αρχιτεκτονικής, έπρεπε να μελετήσει το Γενί Τζαμί, που εκείνη την εποχή ήταν λιγό πολύ άγνωστο στους περισσότερους. Στη συνέχεια θα ασχοληθεί με το έργο του Βιταλιάνο Ποζέλλι, γεγονός, που μαρτυρά και η εγγονή του Ιταλού αρχιτέκτονα στο βιβλίο της για τον παππού της. Το βιβλίο της ανάρτησής μας βασίζεται στη διδακτορική διατριβή, του Κολώνα, που υποστηρίχθηκε το 1991. Έκτοτε η έρευνά συνεχίστηκε και με τη βοήθεια της τεχνολογίας ολοκληρώθηκε αυτό το σημαντικότατο έργο, που αποκαλύπτει στον αναγνώστη τη μαγευτική Θεσσαλονίκη της περιοχής των Εξοχών ή για να καταλαβαίνουν όλοι, την «περιοχή με τα υπέροχα σπίτια της Βασ. Όλγας». Βέβαια το έργο δεν περιορίζεται μόνο στα κτίρια, που βρίσκονται πάνω στη γνωστή λεωφόρο, αλλά επεκτείνεται σε όλα τα κτίσματα ανατολικά του Λευκού Πύργου έως τη σημερινή Σοφούλη.

Υπάρχουν 4 βασικά κεφάλαια στο βιβλίο:

  • Στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφεται η εικόνα της Θεσσαλονίκης στο πέρασμα από τον 19ο προς τον 20ο αιώνα. Οι πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές, που έγιναν εκείνη την περίοδο έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο στην ανάπτυξη αυτής της περιοχής, που έμελλε να αλλάξει τη φυσιογνωμία της πόλης, η οποία έμενε περίπου η ίδια για πολλούς αιώνες.
  • Στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφονται όλες εκείνες οι εργασίες, που έπρεπε να γίνουν, ώστε να γεννηθεί η νέα συνοικία. Εξαιρετικό σε αυτό το κεφάλαιο, το κομμάτι, που μιλάει για την εθνοκοινωνική σύνθεση του πληθυσμού, με πληροφορίες, που ο σημερινός κάτοικος της Θεσσαλονίκης ίσως δεν μπορεί να πιστέψει, όπως για παράδειγμα τη συμβίωση στην ίδια περιοχή Εβραίων, Μουσουλμάνων και Χριστιανών.
  • Το τρίτο κεφάλαιο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και το κυρίως μενού του βιβλίου. Εδώ γίνονται λεπτομερείς αναφορές στα κτίσματα, τόσο τα δημόσια, όσο και τα ιδιωτικά. Με πάρα πολλές φωτογραφίες, κάποιες παλιές και κάποιες από τα τελευταία χρόνια ζωής μερικών εξ αυτών των αρχιτεκτονικών στολιδιών. Διαβάζοντας το κείμενο παράλληλα, προσωπικά ένιωσα μια πίκρα, για την εικόνα μίας πόλης, που είναι πλέον σχεδόν αδύνατον να επανέλθει στην παλαιότερη μορφή της. Είναι συγκλονιστικό το να βλέπεις αριστουργήματα να τα έχουν αφήσει να σβήσουν, ώστε να γκρεμιστούν και να χτισθούν τα εκτρώματα, που συναντάμε σήμερα εκατέρωθεν της Βασ. Όλγας ή στις γύρω από αυτήν περιοχές. Ειδικά οι πληροφορίες για τη μοίρα των ιδιωτικών οικιών είναι συγκλονιστικές. Ακόμη και αν δεν θέλετε να διαβάσετε τα όσα γράφει το βιβλίο, αξίζει να δείτε τις φωτογραφίες του.
  • Στο τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο ο Κολώνας μας βάζει και μέσα σε αυτά τα σπίτια, πάλι με τη βοήθεια των φωτογραφιών, με πληροφορίες πολλές για τη διακόσμηση και τη μορφολογία των κτιρίων αυτών.

Ακολουθεί ο εξαιρετικός επίλογος, αν και ο Κολώνας δίνει τον τίτλο «Αντί επιλόγου».

Νομίζω ότι έχει γίνει κατανοητό το πόσο εκτιμώ αυτό το έργο. Σε αξία το τοποθετώ δίπλα στο βιβλίο του Δημητριάδη για την τοπογραφία της Θεσσαλονίκης στην Τουρκοκρατία και στο βιβλίο των Νικολαΐδου-Κουρκουτίδου, Μαυροπούλου και Μπακιρτζή για τα ψηφιδωτά της πόλης μας. Πρόκειται για ένα έργο, το οποίο διαφυλάσσει τη μνήμη μιας περιοχής, που η δημιουργία της πριν πάνω από έναν αιώνα είχε αλλάξει όχι μόνο την εικόνα της πόλης, αλλά και τις σχέσεις μεταξύ των Θεσσαλονικέων κατοίκων της. Για πρώτη φορά πολίτες κάθε θρησκείας της πόλης γινόντουσαν γείτονες και συμβίωναν στην ίδια γειτονιά. Η πόλη αποκτούσε τη μορφή μιας Ευρωπαϊκής μεγαλούπολης, την οποία έχουν θαυμάσει όλοι οι περιηγητές και οι συγγραφείς. Πρέπει αυτό το βιβλίο να διαβαστεί από όλους ή ακόμη και αν δεν διαβαστεί πρέπει να ξεφυλλιστεί από όλους τους κατοίκους της σημερινής πόλης. Αν θέλουμε να αλλάξουμε την εικόνα της Θεσσαλονίκης, το βιβλίο αυτό αποτελεί μία από τις πολλές πυξίδες, που θα χρειαστούν.

1 σχόλιο

Filed under ΚΟΛΩΝΑΣ, Βασίλης, Συγγραφείς