Tag Archives: Βαρκάρηδες

Στοιχεία της ιστορίας της Θεσσαλονίκης από μια αναρχική ματιά

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μπάσταρδη μνήμη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Κατάληψη Φάμπρικα ΥΦΑΝΕΤ (2019)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €4

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 2012 ήταν μια χρονιά που κυκλοφόρησαν πάρα πολλά ιστορικά βιβλία για τη Θεσσαλονίκη με αφορμή τον εορτασμό των 100 χρόνων από την ημέρα που τα Ελληνικά στρατεύματα μπήκαν στη Θεσσαλονίκη. Το ιστορικό αυτό γεγονός κάποιοι το χαρακτηρίζουν ως «απελευθέρωση», κάποιοι άλλοι ως «κατάληψη», κάποιοι μιλάνε για απλή «ενσωμάτωση της πόλης στο Ελληνικό Κράτος». Προφανές είναι νομίζω το γεγονός ότι η ανάγνωση της ιστορίας διαφέρει και τα συμπεράσματα ποικίλουν. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης προσπαθεί να μας παρουσιάσει μια αναρχική προσέγγιση των πραγμάτων.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Μου άρεσε το εξώφυλλο, τόσο ο σχεδιασμός του όσο και το χαρτί. Ευανάγνωστο κείμενο, κάποιες φωτογραφίες συνοδευτικές. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι βιβλιογραφικές πηγές και ένα ιστορικό χρονικό από το 1821 έως το 1936 σχετικό με γεγονότα της πόλης αλλά και του εργατικού κινήματος. Σε αρκετά σημεία υπάρχουν σημειώσεις στο κάτω μέρος των σελίδων. Αν σκεφτεί κανείς ότι μιλάμε για μία έκδοση μίας αναρχικής ομάδας, η ποιότητα έκδοσης είναι πάρα πολύ καλή, ισάξια ενός σοβαρού εκδοτικού οίκου.

Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει, όπως είπαμε, για πρώτη φορά το 2012, εδώ έχουμε την επανέκδοση, που έγινε τον Ιούνιο φέτος. Δεν έχω διαβάσει την πρώτη έκδοση του έργου και δεν γνωρίζω με σιγουριά αν υπάρχουν αλλαγές στην ύλη, δεν πιστεύω όμως ότι έχει αλλάξει κάτι, πέρα φυσικά από τον πρόλογο για την παρούσα έκδοση. Παλαιότερα όταν έψαχνα το βιβλίο δεν μπορούσα να το βρω στα βιβλιοπωλεία, το βρήκα στο Otra Biblioteca, ένα βιβλιοπωλείο που βρίσκεται στον κοινωνικό χώρο Μικρόπολις, στη γωνία Βασ. Ηρακλείου και Βενιζέλου. Στα γενικά στοιχεία έχω γράψει ότι κοστίζει περίπου €4, αλλά το βιβλίο ουσιαστικά δεν έχει τιμή πώλησης, όσο θέλει δίνει ο καθένας για να το πάρει, το κόστος έκδοσης είναι στα €3,5 και από εκεί και πέρα αν κάποιος θέλει να δώσει €1 ή €10 εξαρτάται από αυτόν (προσωπικά έδωσα €5).

Στον υπότιτλο του βιβλίου γράφει «Θεσσαλονίκη 1912-2012, εκατό χρόνια Ελλάδας, πατριαρχίας, καπιταλισμού είναι αρκετά» και κάπως οριοθετείται το περιεχόμενο και ο πυρήνας της μελέτης. Οι συγγραφείς του έργου, που ανήκουν σε μια ομάδα με όνομα «Μπάσταρδες με Μνήμη» επικεντρώνονται σε γεγονότα που έχουν σχέση με εθνικά, φυλετικά και οικονομικά θέματα (πιο συγκεκριμένα με θέματα του εργατικού κινήματος). Βέβαια το χρονικό διάστημα που καλύπτουν στη μελέτη τους είναι περίπου από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως το τέλος του Μεσοπολέμου και πιο συγκεκριμένα τα γεγονότα του Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη.

Μετά τον πρόλογο της τωρινής έκδοσης και την εισαγωγή της πρώτης υπάρχει ένα κεφάλαιο με τίτλο «Μέθοδος counter history» στο οποίο οι συγγραφείς μιλάνε για τη μέθοδο μελέτης της ιστορίας που θα επιχειρήσουν στο βιβλίο, την «από κάτω» διαμόρφωση δηλαδή της ιστορίας, η οποία έρχεται να αμφισβητήσει την επίσημη ιστοριογραφία του τόπου. Από εκεί και πέρα υπάρχουν 8 κεφάλαια:

  • Το πρώτο έχει τίτλο «Κοινοτικές και εθνοτικές συνθήκες στη Μακεδονία (τέλη 19ου – αρχές 20ου αιώνα). Εδώ υπάρχει μια γενική περιγραφή των διαφόρων εθνοτήτων που βρίσκονταν στο χώρο της Μακεδονίας κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου, ενώ πιο ενδιαφέρον κομμάτι του βιβλίου είναι το κομμάτι που μιλάει για το ρόλο των γυναικών σε αυτές τις εθνότητες (Οθωμανές μουσουλμάνες, Αλβανές μουσουλμάνες και Χριστιανές), δεν αναφέρεται δυστυχώς κάτι για το ρόλο της γυναίκας στην Εβραϊκή κοινότητα.
  • Το δεύτερο έχει τίτλο «Η Θεσσαλονίκη στην κόψη των βαλκανικών εθνικισμών (τέλη 19ου – αρχές 20ου αιώνα)». Το μεγαλύτερο κομμάτι αυτού του κεφαλαίου μιλάει για τη δράση της Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΕΟ) η οποία είναι ίσως πιο γνωστή στο αναγνωστικό κοινό ως BMPO από το όνομά της στην κυριλλική γραφή. Από την ΕΜΕΟ προέρχονται και τα γεγονότα των Βαρκάρηδων στη Θεσσαλονίκη το 1903, για τους οποίους υπάρχει το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα, αν κάποιος ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερα για τη δράση τους και την εξέλιξη της οργάνωσης, ενώ στη Vivlioniki έχει παρουσιαστεί και ένα βιβλίο που εξέταζε τους Βαρκάρηδες από αναρχική σκοπιά. Εδώ επίσης γίνεται αναφορά στο Μακεδονικό Αγώνα τον οποίο οι συγγραφείς θεωρούν ως μια διαμάχη μεταξύ δύο εθνικισμών, του Βουλγαρικού και του Ελληνικού.
  • Το τρίτο έχει τίτλο «Πολεοδομική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης» όπου γίνονται αναφορές για το πώς άλλαξε το πρόσωπο της πόλης από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα και το γκρέμισμα των Τειχών της πόλης έως και τον Μεσοπόλεμο. Υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία εδώ πέρα, αν και οφείλω να πω ότι με ξένισε η αντίληψη του συγγραφέα ότι ένας από τους σκοπούς των αλλαγών στη ρυμοτομία της πόλης ήταν να δημιουργηθούν πλατείες και μεγάλες ευθείες λεωφόροι ώστε να μπορούν να αντιμετωπιστούν συγκεντρώσεις και πορείες διαμαρτυρίας. Από εκεί και πέρα ενδιαφέρον έχει η κριτική ματιά με την οποία αντιμετωπίζεται το σχέδιο Εμπράρ για την ανοικοδόμηση της Θεσσαλονίκης μετά τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917.
  • Το τέταρτο έχει τίτλο «Ταξική σύνθεση, εργατικοί αγώνες και η έμφυλη διάστασή τους» και περιγράφει τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος με αναφορές στη δημιουργία των πρώτων συνδικάτων, τις απεργίες και τους άλλους αγώνες των εργαζομένων περίπου από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως τον Μεσοπόλεμο. Είναι το μεγαλύτερο κεφάλαιο του βιβλίου και ίσως το πιο σημαντικό. Προσωπικά θεωρώ πολύ πληρέστερο το βιβλίο του Φουντανόπουλου για το θέμα αυτό. Ξεχωρίζω πάντως το τρίτο μέρος του κεφαλαίου, το οποίο μιλάει για την έμφυλη διάσταση στην εργασία ή πιο απλά το ρόλο της γυναίκας στην εργασία και το πώς αυτός εξελίχτηκε.
  • Το πέμπτο έχει τίτλο «Πολιτικές οργανώσεις στη Θεσσαλονίκη και τη Μακεδονία», όπου μετά κάποιες γενικές αναφορές σε σοσιαλιστικές ομάδες που αναπτύχθηκαν σε Βουλγαρία, Αρμενία και Ελλάδα, γίνεται λόγος για οργανώσεις που αναπτύχθηκαν στη Θεσσαλονίκη με κυρίαρχη φυσικά τη Φεντερασιόν του Μπεναρόγια (υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο για την Φεντερασιόν που είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki στο παρελθόν για όποιον θέλει να διαβάσει περισσότερες λεπτομέρειες), ενώ ενδιαφέρον έχει και η αναφορά στους Αρχειομαρξιστές της Θεσσαλονίκης.
  • Το έκτο έχει τίτλο «Η ιστορία του Εργατικού Κέντρου και των εργατικών σωματείων στη Θεσσαλονίκη», όπου γίνεται αναφορά για τη λειτουργία του Εργατικού Κέντρου από την ίδρυσή του το 1917 έως το 1936, ενώ επίσης δίνονται στοιχεία για συνδικαλιστικές οργανώσεις σ’αυτήν την περίοδο, οι οποίες δημιουργήθηκαν στη Θεσσαλονίκη.
  • Το έβδομο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Παρακράτος» και αν και είναι μικρό σε μέγεθος, το βρήκα ενδιαφέρον. Εδώ γίνεται λόγος και για την 3Ε ή ΕΕΕ ή για τους τριεψιλίτες, οργάνωση η οποία λειτούργησε κατά τον Μεσοπόλεμο και η οποία είχε ουσιαστικά χαρακτηριστικά κυβερνητικού οργανισμού (για την 3Ε μπορείτε να διαβάσετε στο εξαιρετικό βιβλίο του Τρεμόπουλου σχετικά με τη δράση της και τη λειτουργία της).
  • Το όγδοο και τελευταίο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η εξέγερση του 1936» και μιλάει για τα δραματικά γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη τον Μάιο του 1936 με την απεργία των καπνεργατών και το αιματοκύλισμα από την κρατική καταστολή της.

Το βιβλίο έχει κάποια λάθη και ανακρίβειες και βλέπει τα γεγονότα αυστηρά μονόπλευρα, αλλά έχει και αρκετά κομμάτια με ενδιαφέρον. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα έργο που στηρίζεται σχεδόν καθ’ολοκληρία σε κείμενα άλλων έργων, ως βιβλιογραφική ανασκόπηση. Σύμφωνα με το βιβλίο αυτός είναι ο πρώτος τόμος και πιθανότατα οι συγγραφείς κάποια στιγμή να κυκλοφορήσουν και έναν δεύτερο όπου θα περιγράφονται γεγονότα από τον Μεσοπόλεμο και έπειτα. Άσχετα από τα ιδεολογικά πιστεύω πάντως του καθενός πιστεύω ότι αξίζει να διαβαστεί καθώς γίνεται μια προσπάθεια να δούμε την ιστορία από μια διαφορετική οπτική γωνία και αυτό μόνο καλό μπορεί να είναι.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Λιγότερο γνωστές ή και άγνωστες πτυχές της Θεσσαλονίκης

Σάρωση_20160616

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη, ρεπορτάζ στην άλλη πλευρά της πόλης

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Πηγή (2012)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο εορτασμός των 100 χρόνων από την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος αποτέλεσε αφορμή για μία σειρά εκδόσεων, αρκετά εκ των οποίων έχουν παρουσιαστεί και στη Vivlioniki. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για ένα τέτοιο βιβλίο.

Η έκδοση είναι μέτρια. Δεν με εντυπωσίασε το εξώφυλλο, στο κείμενο υπάρχουν αρκετά λάθη, φανερώνοντας μια μάλλον πρόχειρη επιμέλεια ενώ προσωπικά δεν μου άρεσε και το «Thessaloniki» που υπάρχει στο κάτω μέρος των σελίδων. Το βιβλίο δεν έχει καν ISBN αν και κυκλοφόρησε το 2012 και δεν μπορώ να καταλάβω στη ψηφιακή εποχή του σήμερα τι εξυπηρετεί η απουσία του ISBN. Υπάρχει φωτογραφικό υλικό στις σελίδες, ενώ οι βιβλιογραφικές πηγές αναφέρονται στο τέλος κάθε κεφαλαίου. Οι πηγές είναι τόσο έντυπο υλικό, όσο και από το διαδίκτυο.

Ο τίτλος του βιβλίου εννοεί πως η θεματολογία έχει να κάνει με ζητήματα, τα οποία ίσως είναι άγνωστα στο ευρύ κοινό. Υπάρχουν 18 κεφάλαια, τα οποία υπογράφονται συνολικά από 6 άτομα, αν και η Στελίνα Μαργαριτίδου έχει γράψει τα περισσότερα εξ αυτών (13/18). Η Μαργαριτίδου έχει αναλάβει και τη δημοσιογραφική επιμέλεια μαζί με τον συντονισμό. Στα κεφάλαια αυτά υπάρχουν στοιχεία για ιστορικά γεγονότα, που συγκλόνισαν την πόλη, για σπουδαία άτομα ευεργέτες της Θεσσαλονίκης, μέχρι και για καιρικά φαινόμενα. Νομίζω ότι για τα περισσότερα ο αναγνώστης θα έχει ακούσει τουλάχιστον κάποια πράγματα, αν και υπάρχουν και μερικά θέματα τα οποία είναι άγνωστα σε πάρα πολύ κόσμο, όπως για παράδειγμα το παλιό σύστημα ύδρευσης της πόλης (το «κανάτ» όπως το λέγανε), τη δράση του Μπιλιλή, του γνωστού κινηματογραφιστή με το τεράστιας σημασίας αρχείο του, τον Στρατηγό Καλλάρη, που οι περισσότεροι τον έχουμε ακουστά από την οδό Καλλάρη στο κέντρο της πόλης κα.

Περιληπτικά τα κεφάλαια είναι τα εξής:

  • Το 1ο κεφάλαιο μιλάει για τον Ναό της Αφροδίτης, στην περιοχή Διοικητηρίου
  • Το 2ο κεφάλαιο μιλάει για τις γνωστές Incantadas ή Μαγεμένες (ο Άρης Παπάζογλου έχει γράψει ίσως το καλύτερο σύγγραμα για αυτές).
  • Το 3ο κεφάλαιο μιλάει για ένα σύστημα ύδρευσης της πόλης, το κανάτ
  • Το 4ο κεφάλαιο μιλάει για τον Λευκό Πύργο (το βιβλίο του Τσιρόγλου νομίζω είναι από τα πιο καλά για την ιστορία του Πύργου).
  • Το 5ο κεφάλαιο μιλάει για μια θεωρία σχετικά με το πού ήταν η «Κατακόμβη» της Θεσσαλονίκης (βασισμένο κυρίως στο βιβλίο του Πέτρου Δεβολή)
  • Το 6ο κεφάλαιο μιλάει για τον τελευταίο Οθωμανό διοικητή της Θεσσαλονίκης τον Ταχσίν Μεσαρέ (εξαιρετικό βιβλίο για αυτόν έχει γράψει ο Χρίστος Χριστοδούλου).
  • Το 7ο κεφάλαιο μιλάει για την ιστορία των Βαρκάρηδων (σχεδόν όλα όσα ξέρουμε για αυτήν την υπόθεση τα οφείλουμε στην έρευνα του Γιάννη Μέγα στο θέμα).
  • Το 8ο κεφάλαιο μιλάει για την ιστορία δύο σημαντικότατων ιδιωτικών σχολείων της πόλης μας, του Καλαμαρί και του Ανατόλια
  • Το 9ο κεφάλαιο μιλάει για κινήματα της Θεσσαλονίκης και πιο συγκεκριμένα για αυτό της Φεντερασιόν (διαβάστε εδώ και εδώ για περισσότερες πληροφορίες).
  • Το 10 κεφάλαιο μιλάει για το χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων και μιλάει για μία εξέγερση στο Άουσβιτς, στην οποία σύμφωνα με τον συγγραφέα Βαλάντη Ναγκαλούδη πρωτοστάτησαν Εβραίοι Θεσσαλονικείς (ο Μαρσέλ Νατζαρή στο βιβλίο του με τις μνήμες του από το Άουσβιτς αναφέρεται επίσης στην εξέγερση αυτήν, όπως και ο Λέων Περαχιά)
  • Το 11ο κεφάλαιο μιλάει για τον Νίκο Μπιλιλή, το αρχείο του οποίου νομίζω περιμένει ακόμη την αξιοποίηση από τις Κρατικές αρχές
  • Το 12ο κεφάλαιο μιλάει για το ιστορικό αρχείο της ΔΕΗ στη Θεσσαλονίκη
  • Το 13ο κεφάλαιο μιλάει για δύο ζευγάρια, που έχουν ευεργετήσει τη Θεσσαλονίκη με το έργο τους, το ζεύγος Μπίλλη και το ζεύγος Βαφοπούλου
  • Το 14ο κεφάλαιο μιλάει για τους «αεροπειρατές της Θεσσαλονίκης», μια παρέα 6 νέων, που το 1948 έκαναν μία από τις πρώτες αεροπειρατίες στον κόσμο (διαβάστε περισσότερα για αυτήν εδώ).
  • Το 15ο κεφάλαιο μιλάει για τον Στρατηγό Καλλάρη, έναν άγνωστο ήρωα για τη Θεσσαλονίκη
  • Το 16ο κεφάλαιο μιλάει για το κίνημα των Ζηλωτών στην πόλη μας κατά τον 14ο αιώνα (ο Κορδάτος και ο Τεμεκενίδης έχουν γράψει δύο βιβλία για αυτό, αν και σε πολλά ιστορικά βιβλία υπάρχουν αναφορές στο θέμα).
  • Το 17ο κεφάλαιο μιλάει για τα μπουρίνια της Θεσσαλονίκης…
  • Το 18ο κεφάλαιο μιλάει για μία άγνωστη ιστορία σχετικά με κάποια πειράματα, που έγιναν σε παιδιά στο Ίδρυμα «Αριστοτέλης», ενώ μιλάει επίσης για το «Ξυπόλητο Τάγμα» (για το Τάγμα αυτό μιλάει και η Αλεξάντρα Μητσιάλη στο μυθιστόρημά της «Ξυπόλητοι Ήρωες»)

Γενικά δεν θα αποκαλούσα το βιβλίο αυτό «ιστορικό», καθώς τα κείμενα θυμίζουν περισσότερο αρθρογραφία σε εφημερίδα, παρά ιστορική μελέτη. Το ενδιαφέρον πάντως του βιβλίου είναι ότι μιλάει για κάποια πράγματα, για τα οποία πολλοί Θεσσαλονικείς δεν έχουν γνώση. Με δεδομένο ότι απευθύνεται το βιβλίο κυρίως σε αναγνώστες χωρίς εξειδικευμένες γνώσεις για το παρελθόν της πόλης ή για κάποια άτομα αυτής, νομίζω ότι αποτελεί ένα καλό πρώτο ανάγνωσμα, το οποίο μπορεί να είναι και κίνητρο για πολλούς ώστε να ψάξουν ακόμη περισσότερο πράγματα, που τους ενδιαφέρουν. Αν ήταν κάπως πιο προσεγμένη έκδοση, θα άξιζε ακόμη περισσότερο πιστεύω. Αλλά ακόμη και έτσι έχει το ενδιαφέρον του, κυρίως για τον αναγνώστη, που τώρα θέλει να αρχίσει να ανακαλύπτει πτυχές του παρελθόντος της πόλης μας.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Νεότουρκοι, Βαρκάρηδες, Μακεδονικός Αγώνας, Βαλκανικοί Πόλεμοι μέσα από τα μάτια ενός Εβραίου Θεσσαλονικέα

vivlioniki218

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αποχαιρετώντας τη Θεσσαλονίκη: Σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης

Συγγραφέας: Leon Sciaky

Έκδοση: Μπαρμπουνάκης (2007)

ISBN: 978-960-267-124-5

Τιμή: Περίπου €29

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη των τελών του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου, έχει αποτελέσει αντικείμενο μελέτης και έμπνευσης πάρα πολλών συγγραφέων. Τα γεγονότα που συνέβησαν τότε, ήταν πολλά και σημαντικά. Μέσα στο κλίμα των Τανζιμάτ, η Οθωμανική Αυτοκρατορία προσπαθούσε να αλλάξει, μήπως και σωθεί στο τέλος. Οι διαμάχες κατά τα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι και η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, αλλά και πολλά άλλα μικρότερα γεγονότα, άφησαν το στίγμα τους στην πόλη και μοιραία και στην ζωή των κατοίκων της. Ένας τέτοιος ήταν και ο συγγραφέας, ο οποίος έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια στην Θεσσαλονίκη, γεννημένος εδώ, μέλος της μεγάλης Εβραϊκής κοινότητας της πόλης μας, η οποία κυριαρχούσε εκείνα τα χρόνια.

Η έκδοση είναι άριστη, με σκληρό εξώφυλλο και χάρτινη κουβερτούρα, κάποιες ενδιαφέρουσες φωτογραφίες από την παλιά Θεσσαλονίκη και τους Θεσσαλονικείς. Το πρωτότυπο είχε γραφτεί στα Αγγλικά, η μετάφραση γενικά δεν έχει προβλήματα και το κείμενο κυλάει εύκολα.

Το βιβλίο αποτελείται από 16 κεφάλαια, τον πρόλογο και τον επίλογο. Ενώ το κείμενο είναι αυτοβιογραφικό, υπάρχουν πολλά στοιχεία λογοτεχνίας ή και μυθιστορήματος. Ο συγγραφέας θυμάται το σπίτι του, τους συγγενείς του, με τους οποίους μεγάλωσε, καθώς και φίλους, γνωστούς, έναν κόσμο ολόκληρο, που κάποτε απάρτιζε τον πληθυσμό της πόλης. Καθώς ο συγγραφέας ήταν Εβραίος, ευνόητο είναι ότι κυρίως περιγράφει γεγονότα σχετικά με την Εβραϊκή κοινότητα. Αλλά από το κείμενο φαίνεται, ότι μπορεί μεν να υπήρχαν διαφορές μεταξύ των διαφόρων κοινοτήτων της πόλης, αλλά απουσίαζαν τα γκέτο.

Υπάρχουν πολλά ενδιαφέροντα τοπογραφικά στοιχεία για την Θεσσαλονίκη, λαογραφικά, ήθη και έθιμα, αλλά και σημαντικές ιστορικές αναφορές. Σημαντικότατο είναι το 8ο κεφάλαιο, με τίτλο «Συμφωνία με τον Θάνατο», το οποίο περιγράφει τα γεγονότα των «Βαρκάρηδων», με τις τρομοκρατικές επιθέσεις των αυτονομιστών της IMRO και το κυνηγητό και την βιαιότητα που ακολούθησε στην πόλη της Θεσσαλονίκης (για τους Βαρκάρηδες της Θεσσαλονίκης είχαμε παρουσιάσει στο παρελθόν το βιβλίο του Γιάννη Μέγα).

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Ο βασικός λόγος νομίζω, που δεν έχει τύχει της αποδοχής που θα του έπρεπε, είναι ίσως το γεγονός ότι παρουσιάζει μια Μακεδονία με κυρίως Βουλγαρικό πληθυσμό, ειδικά στην περιοχή του Κιλκίς. Η οικογένεια του Sciaky είχε εμπορικές σχέσεις με αυτούς τους αγροτικούς πληθυσμούς και ο ίδιος έχει μια συμπάθεια προς αυτούς. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι εχθρεύεται τους Έλληνες, απλά στο σχολείο του και στις παρέες του, οι Έλληνες μάλλον απουσιάζουν. Επίσης το γεγονός ότι για τον συγγραφέα η απελευθέρωση είναι ένα τέλος εποχής, ενώ για τους Έλληνες ήταν μια νέα αρχή, ίσως έχει κάνει πολλούς να κατακρίνουν το βιβλίο ως αντεθνικό ή προπαγανδιστικό. Αυτά βέβαια είναι καθαρά προσωπικές μου εκτιμήσεις.

Υπάρχουν και ιστορικά λάθη στο κείμενο, τα οποία δεν νομίζω ότι είναι εσκεμμένα και δεν αλλάζουν την σημασία των γεγονότων. Ίσως για αυτά ευθύνεται το γεγονός, ότι ο συγγραφέας έγραψε το βιβλίο 30 χρόνια μετά την ημέρα που έφυγε από την Θεσσαλονίκη. Ένα επιπλέον στοιχείο του βιβλίου, είναι η προσπάθεια του συγγραφέα να εξηγήσει λογικά και με επιχειρήματα κάποια από τα γεγονότα που εξιστορεί. Είναι το κομμάτι του βιβλίου, το οποίο γέρνει περισσότερο στην ιστορική επιστήμη και λιγότερο στην λογοτεχνία. Γενικά, όσο πάμε προς το τέλος, τα λογοτεχνικά κομμάτια μειώνονται, ίσως επειδή χάνεται και η παιδική αθωότητα με τον καιρό.

Από τα λίγα βιβλία, που μπορούν να συνδυάζουν με τόσο καλό τρόπο, την ιστορία της πόλης μας, με την λογοτεχνία. Η Θεσσαλονίκη παρουσιάζεται μέσα από τα μάτια ενός Εβραίου της Θεσσαλονίκης, ο οποίος ήταν μάρτυρας στις αλλαγές εκείνης της εποχής. Καλό θα ήταν να διαβαστεί με όσο το δυνατόν πιο ανοιχτό μυαλό.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, SCIAKY, Leon

Οι «Βαρκάρηδες» της Θεσσαλονίκης, από μια αναρχική σκοπιά

vivlioniki123

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Βαρκάρηδες…: Η μηδενιστική ομάδα της Θεσσαλονίκης 1898-1903

Συγγραφέας: Άγνωστος

Έκδοση: Δαίμων του Τυπογραφείου (2009)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €2

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Χθες στην Vivlioniki παρουσιάσαμε το βιβλίο του Γιάννη Μέγα για τους Βαρκάρηδες της Θεσσαλονίκης, την ομάδα νεαρών Βουλγάρων αναρχικών, οι οποίοι ήταν υπεύθυνοι για μια σειρά τρομοκρατικών ενεργειών το 1903 στην Θεσσαλονίκη. Σήμερα θα μιλήσουμε για ένα βιβλίο το οποίο επιχειρεί να ασκήσει μια κριτική στο έργο του Μέγα.

Η έκδοση είναι ιδιαίτερα συμπαθητική, με ένα όμορφο εξώφυλλο, δώρο ένας σελιδοδείκτης και προσεγμένη εκτύπωση. Υπάρχουν και κάποιες λίγες φωτογραφίες. Δυστυχώς δεν αναφέρεται πουθενά το όνομα του συγγραφέα. Επίσης δεν υπάρχει ISBN, αλλά αυτό δεν έχει και ιδιαίτερη σημασία, πέρα από το αν το χρησιμοποιείται για ανεύρεση στην βιβλιοθήκη σας.

Στην εισαγωγή το βιβλίο γράφει ότι σχεδόν αποκλειστική πηγή του είναι το βιβλίο του Μέγα και πιο συγκεκριμένα η πρώτη έκδοση του 1994 από τις εκδόσεις Τροχαλία. Η μόνη προσθήκη που αναφέρουν, είναι αποσπάσματα από το βιβλίο του Frederick Moore με τίτλο «The Balkan trail», ενός Αμερικανού δημοσιογράφου, ο οποίος ήταν παρών στα γεγονότα. Η κύρια ένστασή τους είναι ότι θεωρούν πως ο Μέγας δεν ερεύνησε τα γεγονότα από την μεριά των Βαρκάρηδων, δηλαδή δεν έψαξε «τη σκοπιά, τα κίνητρα, τις αντιλήψεις των ίδιων των πρωταγωνιστών». Επίσης αφήνει το βιβλίο να υπονοηθεί ότι ο Μέγας είχε εθνικιστικά κίνητρα στη συγγραφή, καθώς σύμφωνα με την άποψή τους πουθενά δεν αναφέρονται οι πρωταγωνιστές με το όνομα «Μακεδόνες», αλλά μόνο ως «Βούλγαροι». Επίσης φαίνεται να διαφωνούν με το ότι ο Μέγας δεν θεωρεί πρωτεύουσας σημασίας το αναρχικό και μηδενιστικό θεωρητικό υπόβαθρο των Βαρκάρηδων.

Όλο το βιβλίο ουσιαστικά είναι από εκεί και πέρα μια αντιγραφή του έργου του Μέγα, μια σύνοψη των όσων έγραψε αυτός, η οποία διαβάζεται αρκετά εύκολα. Δεν έχω διαβάσει την πρώτη έκδοση και δεν μπορώ να ξέρω τι ακριβώς γράφει και ποιές αλλαγές μπορεί να έχει σε σχέση με την δεύτερη έκδοση που έχω εγώ και βγήκε το 2010, μια χρονιά δηλαδή μετά το βιβλίο στο οποίο αναφέρομαι τώρα. Γεγονός πάντως είναι ότι,

  • ο Μέγας χρησιμοποιεί κείμενα του Frederick Moore (σελ. 45 η πρώτη αναφορά), τον αναφέρει δε και στις βιβλιογραφικές του πηγές.
  • στην «κατηγορία» για τις πηγές του Μέγα, το βιβλίο δεν αναφέρει ότι ο Μέγας έχει χρησιμοποιήσει Βουλγάρικη βιβλιογραφία σε μεγάλο βαθμό, από τα απομνημονεύματα του Shatev (ενός εκ των πρωταγωνιστών) μέχρι και Βουλγαρικά βιβλία ιστορίας, όπως το βιβλίο του Hristo Silianov.
  • η κατηγορία ότι ο Μέγας έχει εθνικιστικά κίνητρα για τη συγγραφή του βιβλίου είναι το λιγότερο αστεία, ειδικά για όποιον έχει διαβάσει άλλα έργα του Μέγα.
  • για το θεωρητικό υπόβαθρο των Βαρκάρηδων υπάρχουν πολλές αναφορές στο βιβλίο, τόσο για τις επιρροές που είχαν από τον Ρώσικο αναρχισμό, όσο και για επιρροές από τις Βουλγάρικες οργανώσεις που σκοπό είχαν την αυτονόμηση της Μακεδονίας.

Θεωρώ την κριτική που γίνεται στο βιβλίο του Μέγα άδικη και εντελώς αστήρικτη, ειδικά όταν ως μόνη βιβλιογραφία χρησιμοποιείται το έργο του Μέγα, δεν αμφισβητούνται οι πηγές του, δεν προστίθεται καμία νέα πηγή που να μπορεί να στοιχειοθετήσει κάποια από τις κατηγορίες εναντίον του Μέγα και ουσιαστικά επιχειρείται μια ηρωοποίηση των Βαρκάρηδων επιλέγοντας μέρος των κειμένων του Μέγα και παραλείποντας κάποια άλλα. Ίσως όντως η πρώτη έκδοση να διαφέρει σε πολύ μεγάλο βαθμό από την δεύτερη.

Πέρα από όσα είπαμε, θεωρώ χρήσιμη πάντα την ανάγνωση για ένα θέμα όσο το δυνατόν περισσότερων απόψεων και θέσεων. Το βιβλίο διατίθεται σε αστεία τιμή και είναι μια αξιοπρεπέστατη ποιοτικά έκδοση, οπότε σας συνιστώ να το διαβάσετε.

2 Σχόλια

Filed under ΑΓΝΩΣΤΟΣ, Συγγραφείς

Η άγνωστη ιστορία των «Βαρκάρηδων» της Θεσσαλονίκης

vivlioniki122

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι <<Βαρκάρηδες>> της Θεσσαλονίκης: Η αναρχική Βουλγάρικη ομάδα & οι βομβιστικές ενέργειες του 1903

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας

Έκδοση: Π. Κυριακίδη (2010)

ISBN: 978-960-6775-58-1

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ιστορία των Βαρκάρηδων της Θεσσαλονίκης είναι από τις λιγότερο γνωστές στην Θεσσαλονίκη, αν και ο ρόλος που έπαιξαν στην εξέλιξη των γεγονότων αποδείχτηκε εκ των υστέρων ιδιαίτερα σημαντικός. Πρόκειται για μία ομάδα νεαρών Βουλγάρων, που το 1903 ήταν υπεύθυνοι για μία σειρά τρομοκρατικών ενεργειών, οι οποίες συντάραξαν την πόλη, δημιουργώντας ένα κλίμα τρόμου και βιαιότητας. Και αν τα γεγονότα μπορεί να αναφέρονταν από κάποιους ερευνητές, λίγες φορές έγινε παρουσίαση των αιτιών που οδήγησαν αυτήν την ομάδα στην τέλεση αυτών των πράξεων.

Το λεύκωμα-έρευνα του Γιάννη Μέγα έρχεται να καλύψει αυτό το κενό. Τον συγγραφέα τον έχουμε συναντήσει σε άλλες δουλειές του μέσα από το blog μας. Σπουδαία, τόσο για το περιεχόμενο, όσο και για την ποιότητα έκδοσης, είναι τα βιβλία του για την Θεσσαλονίκη κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, για την τελευταία επίσκεψη Σουλτάνου το 1911 στην Θεσσαλονίκη και το λεύκωμα για την δραστηριότητα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης από το 1897 μέχρι το 1917. Γενικότερα ο συγγραφέας επικεντρώνεται στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης και στα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση.

Η ποιότητα έκδοσης είναι πάρα πολύ καλή. Πολύ καλό εξώφυλλο πλαστικοποιημένο, πολλές και σπάνιες φωτογραφίες, κείμενο ευανάγνωστο, πλούσια βιβλιογραφία από Ελληνικές, Βουλγαρικές και άλλες ξένες πηγές, ευρετήριο όρων στο τέλος. Το αστείο στην όλη υπόθεση είναι ότι η δεύτερη και βελτιωμένη έκδοση που έχω εγώ από τις εκδόσεις Π. Κυριακίδη, κοστίζει μόλις €15 περίπου, ποσό μικρό αναλογικά με την ποιότητα του βιβλίου. Η πρώτη έκδοση από τις εκδόσεις Τροχαλία, στο biblionet.gr τιμάται με €50, ενώ στα βιβλιοπωλεία μπορείτε να το βρείτε περίπου με €25. Δεν μπορώ να καταλάβω για ποιό λόγο πρέπει η πρώτη και χειρότερη έκδοση να έχει τιμή σχεδόν διπλάσια από την δεύτερη και βελτιωμένη. Άβυσσος η ψυχή των εκδοτών…

Το βιβλίο χωρίζεται στα εξής μέρη:

  • Ο πρόλογος είναι μια σύνοψη του τι θα διαβάσει ο αναγνώστης. Ενδιαφέρον κείμενο.
  • Πρωταγωνιστές και κομπάρσοι, άτομα δηλαδή που εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα, άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο, άτομα που λειτούργησαν ως ηθικοί αυτουργοί ή σχεδίασαν πολιτικές που οδήγησαν μοιραία στα γεγονότα του 1903.
  • Παρουσίαση της Θεσσαλονίκης εκείνης της εποχής, γιατί επιλέχτηκαν στόχοι της πόλης μας και πώς βοήθησε το κλίμα που επικρατούσε τότε στο να δράσει πιο εύκολα η ομάδα των Βαρκάρηδων.
  • Τα γεγονότα που συνέβησαν πριν τις επιθέσεις, από την σύσταση της ομάδας το 1898, την αναζήτηση οικονομικών πόρων, τα πρώτα σχέδια, την εύρεση εκρηκτικών υλικών και η οριστικοποίηση των σχεδίων
  • Τα γεγονότα των επιθέσεων, από την Τρίτη 28 Απριλίου και την έκρηξη στο Γαλλικό επιβατηγό Guadalquivir, μέχρι το Σάββατο 6 Ιουνίου, που βγήκε η καταδικαστική απόφαση για τα 4 συλληφθέντα μέλη των Βαρκάρηδων. Τα γεγονότα αυτά παρουσιάζονται με πολλές λεπτομέρειες, σε κάποια σημεία δε η γραφή αποκτά κινηματογραφικό χαρακτήρα, ιδίως στο διάστημα των επεισοδίων και των συλλήψεων στους δρόμους της Θεσσαλονίκης
  • Το τέλος μελών των Βαρκάρηδων που επέζησαν.
  • Ο επίλογος που συνδέει τα γεγονότα του 1903 με την σύγχρονη προπαγάνδα των Βουλγάρων των Σκοπίων
  • Το 1ο Επίμετρο, το οποίο κάνει μια ιστορική αναδρομή από την αφύπνιση του Βουλγαρικού εθνικισμού μέχρι την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912
  • Το 2ο Επίμετρο, το οποίο αναφέρεται στην Βουλγαρική κοινότητα της Θεσσαλονίκης, για την οποία πολύ λίγα πράγματα είναι γνωστά και ακόμη λιγότερα έχουν γραφτεί
  • Το 3ο Επίμετρο έχει την έκθεση των ελεγκτών της Οθωμανικής Τράπεζας, που ήταν και ο κύριος στόχος των βομβιστών και είχε ως αποτέλεσμα να γκρεμιστεί από τις βόμβες και τον δυναμίτη στα θεμέλια
  • Το 4ο Επίμετρο έχει τον κατάλογο με τα ονόματα των Ελλήνων που είτε σκοτώθηκαν, είτε τραυματίστηκαν, είτε συνελήφθησαν από τις Οθωμανικές αρχές και υπήρχαν στην έκθεση του τότε Πρόξενου της Ελλάδας στην Θεσσαλονίκη Ευγένιου Ευγενειάδη, προκατόχου του Λάμπρου Κορομηλά.

Η έρευνα του Μέγα είναι μοναδική. Δεν έχει ασχοληθεί μόνο με την Ελληνική βιβλιογραφία, η οποία είναι και σχετικά περιορισμένη, αλλά και κρατάει στάση μεροληπτική, αλλά έχει ψάξει βιβλία και περιοδικά των Βουλγάρων. Ο συγγραφέας προσεγγίζει το θέμα με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αντικειμενικότητα και εξετάζει σε βάθος τόσο το γιατί έγιναν αυτές οι επιθέσεις, όσο και τις συνέπειες που είχαν στην εξέλιξη των γεγονότων που ακολούθησαν στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας.

Θεωρώ το βιβλίο αυτό ένα από τα σημαντικότερα για όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία της πόλης κατά τις αρχές του 20ου αιώνα. Φωτίζει ένα γεγονός το οποίο είχε συγκλονίσει (για μικρό έστω χρονικό διάστημα) την Θεσσαλονίκη και δεν μένει μόνο στην αναφορά γεγονότων, αλλά τα ερευνά σε βάθος και τα παρουσιάζει με κάθε λεπτομέρεια. Σας το συστήνω ανεπιφύλαχτα.

11 Σχόλια

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, Συγγραφείς