Tag Archives: Βαρδάρης

Ένας απόκληρος της Θεσσαλονίκης στις αρχές των ’80s

Σάρωση_20180724 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Προς παραδειγματισμόν

Συγγραφέας: Δαυΐδ Σαΐας

Έκδοση: Αρισταρέτη (2018)

ISBN: 978-618-5273-18-7

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Καθώς το καλοκαίρι οδεύει προς το τέλος του, νομίζω οι περισσότεροι έχουν διαβάσει αρκετά, αν όχι όλα, από τα βιβλία, που είχαν προμηθευτεί στις αρχές της εποχής των διακοπών, για να τους συντροφεύουν σε κάποιο ταξίδι ή σε κάποια παραλία. Ένα από τα βιβλία, που διάβασα εγώ αυτό το καλοκαίρι είναι και αυτό της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Εξώφυλλο, που δεν με εντυπωσίασε προσωπικά. Ευανάγνωστο κείμενο, υλικό χωρισμένο σε κεφάλαια για να μην κουράζει. Εντύπωση, μου έκανε το «Λίγα λόγια για το συγγραφέα», το οποίο έγραψε ο ίδιος ο Σαΐας, όπου μας ενημερώνει όχι μόνο για τα βιβλία, που έχει γράψει, αλλά και για το ότι έχει ένα ακόμη τελειωμένο προς έκδοση.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου ο Μελέτης, ένας νεαρός Θεσσαλονικιός, ορφανός από μητέρα, που ζει μαζί με τον πατέρα του στις 40 Εκκλησιές. Το έργο ξεκινάει σε μια δικαστική αίθουσα, όπου ο Μελέτης καταδικάζεται σε φυλάκιση 7 ετών. Χρονολογικά βρισκόμαστε στο 1983. Από εκεί και πέρα το βιβλίο πηγαίνει προς τα πίσω και ακολουθεί τη ζωή του Μελέτη από τα τελευταία χρόνια της Δικτατορίας μέχρι και λίγο μετά τη δικαστική απόφαση εγκλεισμού του στις φυλακές. Ο Μελέτης είναι στην εφηβεία του, σε μια περίοδο άγρια, όπως περιγράφεται στο βιβλίο. Ένα λάθος θα τον ωθήσει προς έναν κατήφορο, από τον οποίο όσο και να προσπαθεί να ξεφύγει, συνεχώς οι συνθήκες, που επιβάλλονται από την «κοινωνία» δεν του το επιτρέπουν. Η γνωριμία του με ένα άλλο νεαρό, τον Ιάσωνα, θα τον στιγματίσει σε μεγάλο βαθμό. Ο Μελέτης θα γνωρίσει τον κόσμο των ναρκωτικών, της ανθρώπινης εκμετάλλευσης, της αδικίας, της αποξένωσης. Εκεί, που νομίζει ότι μπορεί να κάνει ένα νέο ξεκίνημα, όλο κάτι συμβαίνει και τον παρασύρει πάλι σε έναν κατήφορο. Ένα παιδί, που πρέπει να υπακούει στις ανάγκες, τα «πρέπει» και τους νόμους μιας κοινωνίας, η οποία όμως τον χρειάζεται στη θέση του «κακού» για να καλύπτει ίσως τα δικά της κρίματα.

Η γραφή είναι ενδιαφέρουσα. Σε κάποια σημεία «φωσκολίζει» ίσως. Όπως έχω πει και για πολλούς άλλους συγγραφείς, οι οποίοι γράφουν εντελώς ερασιτεχνικά, τον Σαΐας τον θαυμάζω, άσχετα αν το έργο του δεν με ξετρέλανε. Σε πολλά σημεία η αφήγηση είναι καλά δουλεμένη, η ροή τρέχει κανονικά, οι περιγραφές είναι ζωντανές. Ο συγγραφέας δεν γνώρισε την εποχή, που περιγράφει ως έφηβος, αλλά σε μεγαλύτερη ηλικία και το κλίμα, που προσπαθεί να δημιουργήσει είναι αρκετά κοντά με την πραγματικότητα. Ρεαλιστικό το μυθιστόρημα στο ύφος, έχει ενδιαφέρον γιατί μιλάει για τη Θεσσαλονίκη στα τέλη της δεκαετίας του 70 και στις αρχές του 80 και τέτοια βιβλία δεν έχουμε πολλά, στο μυαλό μου έρχεται αυτό του Χρήστου Χαρτοματσίδη. Ο κόσμος, που περιγράφει κυρίως είναι ο απλός λαός, στην Τούμπα, το Λιμάνι, τις 40 Εκκλησιές και τον Βαρδάρη. Υπάρχουν κάποιες φιγούρες, που αντιπροσωπεύουν το «καλό», όπως είναι ο πάτερ Νεκτάριος και ο γιατρός στο Θεαγένειο.

Χωρίς να με συναρπάζει, το διάβασα εύκολα. Δεν ξέρω πόσο κοντά στην πραγματικότητα είναι τα γεγονότα, που περιγράφονται, αλλά ως ένα δραματικό μυθιστόρημα, των οποίων ποτέ δεν ήμουν φαν, δεν μπορώ να πω ότι με κούρασε. Πιστεύω πως σε κάποιος ίσως να αρέσει περισσότερο.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΪΑΣ, Δαυΐδ

Το τελευταίο βιβλίο του Μάριου Μαρίνου Χαραλάμπους

img042

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Χρυσή Πύλη της Δύσης

Συγγραφέας: Μάριος Μαρίνος Χαραλάμπους

Έκδοση: Άγνωστο (2005)

ISBN: 960-88776-3-6

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τις πιο παρεξηγημένες μορφές του λογοτεχνικού κόσμου της Θεσσαλονίκης υπήρξε ο Μάριος Μαρίνος Χαραλάμπους. Το έργο του υπήρξε σημαντικότατο τόσο στην ποίηση, όσο και στην ιστορική έρευνα και μελέτη, εν τούτοις το ιδιόμορφο του χαρακτήρα του τον έθεσε στο περιθώριο. Τα βιβλία του δύσκολα θα τα βρει κάποιος πλέον στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι το τελευταίο του συγγραφέα, ο οποίος πέθανε δύο χρόνια μετά την κυκλοφορία του.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Εξώφυλλο επηρεασμένο από μεσαίωνα, κοσμείται από ένα σχέδιο της Χρυσής Πύλης των δυτικών τειχών της Θεσσαλονίκης, η οποία βρισκόταν περίπου εκεί, που είναι σήμερα η Πλατεία Βαρδαρίου. Κάποιες φωτογραφίες υπάρχουν στο τέλος του βιβλίου. Το έργο το προλογίζουν ο εκδότης Παντελής Γιαννουλάκης και ένα μέντιουμ (διάμεσο την αποκαλεί ο συγγραφέας), τη Μαρία Καρύδη.

Το βιβλίο αυτό του Χαραλάμπους θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το πιο αυτοβιογραφικό του, καθώς όλα τα κείμενα κινούνται γύρω από τη ζωή του, είτε την προσωπική, είτε των γονιών του. Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι ο Χαραλάμπους ήθελε να αφήσει μια μαρτυρία σχετικά με το παρελθόν του και το έργο του λίγο πριν πεθάνει. Αν αναλογιστεί κανείς τη μοίρα του τεράστιου αρχείου του, το οποίο όπως λέγεται καταστράφηκε μετά το θάνατό του, το βιβλίο αυτό έχει μια ιδιαίτερη σημασία.

Το κυρίως θέμα του βιβλίου αποτελείται από 13 κεφάλαια και 3 παραρτήματα, τα οποία ο Χαραλάμπους αποκαλεί «Τρεις συμβολές μου». Το ύφος των περισσότερων κειμένων είναι το χαρακτηριστικό ρομαντικό ύφος, που ο Χαραλάμπους παρουσίασε στα υπόλοιπα έργα του, μια εντονότατη λυρική διάθεση βγαλμένη από άλλες εποχές, με έντονες αναφορές στο Βυζάντιο και την Αναγεννησιακή Ευρώπη. Οι αναφορές, που γίνονται στη Θεσσαλονίκη είναι πολλές, ακόμη και όταν το θέμα του κεφαλαίου δεν είναι υποχρεωτικά η πόλη μας. Ο Χαραλάμπους μιλάει κυρίως για το Φραγκομαχαλά, τον Βαρδάρη και τις παραβαρδάριες περιοχές, καθώς και για την Άνω Πόλη. Αυτές ήταν πάντα οι γειτονιές, που γοήτευαν τον συγγραφέα, μαζί με τη θάλασσα, το ηλιοβασίλεμα στο Θερμαϊκό και τη δύναμη του Βαρδάρη του ανέμου. Το 9ο κεφάλαιο διαφέρει κάπως, καθώς είναι μια επιστολή του Κώστα Ταχτσή προς τον Χαραλάμπους. Το 7ο κεφάλαιο είναι μια ξεχωριστή ιστορική περιγραφή του βομβαρδισμού της πόλης από τους Άγγλους τον Σεπτέμβριο του 1944, ενώ το 6ο κεφάλαιο μιλάει για τον Αλκή Πετσά, μια ξεχωριστή φυσιογνωμία της περιοχής της Μπάρας του Μεσοπολέμου. Από το 11ο έως το 13ο κεφάλαιο τα κείμενα αποτελούν έναν συνδυασμό ιστορίας και λογοτεχνίας για τη Θεσσαλονίκη για θέματα, που ελάχιστα πράγματα θα διαβάσετε σε άλλα βιβλία. Αν και αναφέρομαι σε κάποια μόνο κεφάλαια, τα υπόλοιπα έχουν επίσης ενδιαφέρον, αν και εξαιτίας του ιδιαίτερα προσωπικού και οικογενειακού χαρακτήρα τους ίσως κουράσουν κάπως τον αναγνώστη.

Στα παραρτήματα υπάρχουν τρεις μελέτες του συγγραφέα, οι δύο είναι αφιερωμένες στον Φραγκομαχαλά της πόλης, ενώ το τρίτο μιλάει για τον Μαξ Ρούμπενς, έναν από τους σπουδαιότερους αρχιτέκτονες, με πολλά κτίρια της πόλης να φέρουν την υπογραφή του.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Ο Χαραλάμπους υπήρξε ένας άνθρωπος, που αγάπησε βαθιά τη Θεσσαλονίκη και η πόλη επηρέασε πολύ μεγάλο μέρος του έργου του. Λογοτεχνικά και ιστορικά έχει προσφέρει πολλά πράγματα, αλλά ακόμη η συνεισφορά του δεν έχει αξιολογηθεί όπως θα της έπρεπε. Το βιβλίο αυτό δεν κυκλοφορεί πια, θα το βρείτε σε παλαιοβιβλιοπωλεία.

 

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Μάριος Μαρίνος

Βόλτες στη Θεσσαλονίκη του Μαρίνου Χαραλάμπους

img033

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Συνομιλίες με τους ανέμους – Εποχή πρώτη

Συγγραφέας: Μάριος Μαρίνος Χαραλάμπους

Έκδοση: Τα τραμάκια (1991)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Μάριος Μαρίνος Χαραλάμπους υπήρξε μια από τις ιδιόμορφες λογοτεχνικές μορφές της Θεσσαλονίκης. Το σύνολο σχεδόν του έργου του είναι αφιερωμένο στην πόλη ή εμπνευσμένο από αυτήν. Ένας ρομαντικός συγγραφέας, γεννημένος ίσως σε μια εποχή, που δεν τον χωρούσε και στην οποία δεν ταίριαζε, άφησε κληρονομιά για την πόλη ποιήματα, πεζά και μελέτες. Το βιβλίο αυτής της ανάρτησης μιλάει για μία συλλογή διηγήσεων του συγγραφεά, με πρωταγωνίστρια τη Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Κλασσική σε μέγεθος και εικόνα των βιβλίων, που έβγαζαν παλαιότερα τα «Τραμάκια», ουσιαστικά δηλαδή ο εκδοτικός οίκος «Τραμ» του Γιώργου Κάτου.

Το βιβλίο αποτελείται από 30 μικρά διηγήματα. Σε αυτά ο Χαραλάμπους μας παρουσιάζει την πόλη όπως αυτός την έχει δει, με τον μοναδικό, για μένα, και ξεχωριστό του τρόπο. Βόλτες κυρίως στον δυτικό τομέα της Θεσσαλονίκης, από τον Φραγκομαχαλά έως τους δρόμους γύρω από τον παλιό και το νέο σιδηροδρομικό σταθμό. Αλλά και στα στενά της Άνω Πόλης, στους μικρούς δρόμους, οι οποίοι δεν είχαν αναδειχτεί παλαιότερα από άλλους συγγραφείς. Αλλά για τον συγγραφέα η Θεσσαλονίκη είναι περισσότερα πράγματα από τους δρόμους και τις συνοικίες. Είναι ο άνεμος ο Βαρδάρης, γνωστός και τραγουδισμένος, μα και ο Νοτιάς, που σηκώνει τα κύματα και ζεσταίνει την πόλη. Είναι τα χρώματα του ουρανού στα δειλινά και τα ηλιοβασιλέματα, τα οποία τα περιγράφει με μαγευτικό τρόπο. Γοητευμένος ο Χαραλάμπους από τα Κάστρα και την ιστορία τους, από τα Τείχη, που χάθηκαν, μνημονεύει πρόσωπα και γειτονιές, που δεν υπάρχουν πια. Στα κείμενά του αναδεικνύει ιστορικά στοιχεία για τη Θεσσαλονίκη, δοσμένα όμως με έναν λυρισμό μιας άλλης εποχής. Το πρώτο κείμενο με τίτλο «Εισαγωγή στην παλιά Θεσσαλονίκη» είναι ένας ύμνος για την πόλη, ενώ το κείμενο με τίτλο «Θεσσαλονίκη, το μεγάλο θέατρο» μας χαρίζει μια εμπνευσμένη εικόνα της Θεσσαλονίκης, με σκηνή τον Θερμαϊκό Κόλπο και κερκίδες την πόλη. Σε όλα τα κείμενα πεζογραφία και ποίηση παντρεύονται με μοναδικό τρόπο. Βιώματα, ακούσματα και παλιές ιστορίες παρουσιάζονται στις σελίδες και στα μάτια του αναγνώστη εμφανίζεται μια Θεσσαλονίκη μαγική, πλανεύτρα και ερωτική, όχι όμως με τη φτήνια του όρου, όπως την χρησιμοποίησαν τις περισσότερες φορές, αλλά με μια ξεχωριστή αίσθηση.

Ο Χαραλάμπους υπήρξε μια ιδιόμορφη προσωπικότητα. Κινούνταν ανάμεσα στον μύθο και την ιστορία, προσπάθησε να βρει απαντήσεις στα φαντάσματα, που τον κυνηγούσαν στη μεταφυσική και σε κόσμους φαντασιακούς. Έφυγε από τη ζωή και κανείς δεν το πήρε χαμπάρι, στα ανθολόγια και σε συλλεκτικές εκδόσεις τα κείμενά του δεν χωρούσαν, μήτε έτυχε να εκδοθούν ξανά, οπότε τα περισσότερα έργα του, αν όχι όλα, θα πρέπει να τα ψάξετε σε παλαιοβιβλιοπωλεία. Κι όμως, μέσα από τα κείμενά του φανερώνεται μια ειλικρινής αγάπη για την Θεσσαλονίκη και τους ανθρώπους της, για το παρελθόν και την ιστορία της. Το αρχείο, που είχε μαζέψει για την πόλη ήταν τεράστιο, φωτογραφίες, κείμενα και ταινίες, που ο ίδιος είχε φτιάξει. Δυστυχώς σήμερα αγνοείται η τύχη του και λέγεται ότι καταστράφηκε μετά τον θάνατό του. Θεωρώ ότι ο Χαραλάμπους είναι ο πιο αδικημένος από τους συγγραφείς της πόλης μας, με σημαντικό έργο, το οποίο ελπίζω κάποια στιγμή στο μέλλον να αναδειχτεί και να βρει τη θέση, που του αρμόζει στη λογοτεχνική κληρονομιά της πόλης μας.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Από τα ομορφότερα πεζά, που έχουν γραφτεί για την πόλη, με μοναδικές περιγραφές, λυρικό λόγο, ιστορικές αναφορές, αποκαλύπτει μια Θεσσαλονίκη, που δεν μπορεί ο αναγνώστης να μην την ερωτευτεί. Μακάρι να κυκλοφορήσει πάλι από κάποιον εκδοτικό οίκο.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Μάριος Μαρίνος

Ένα ιστορικό μυθιστόρημα στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20170119

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Σκοτεινός Βαρδάρης

Συγγραφέας: Έλενα Χουζούρη

Έκδοση: Κέδρος (2004)

ISBN: 978-960-04-2655-7

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η πολυφυλετική Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για πολλούς συγγραφείς. Το μυθιστόρημα της σημερινής ανάρτησης αποτελεί ένα τέτοιο δείγμα.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Στο εξώφυλλο υπάρχει μία φωτογραφία του Auguste Léon, με Έλληνες πρόσφυγες από το Μελένικο, που είχαν βρεθεί μετά το τέλος του Β’ Βαλκανικού Πολέμου στο Σιδηρόκαστρο. Η φωτογραφία αυτή, μαζί με πολλές άλλες, αποτελεί κομμάτι του «Αρχείου του Πλανήτη», μιας συλλογής φωτογραφικού υλικού, που είχε ξεκινήσει ο Γάλλος τραπεζίτης Albert Khan. Τα χρώματα στη φωτογραφία δεν είναι επιχρωματισμός, αλλά έχει χρησιμοποιηθεί η τεχνική της αυτοχρωμίας. Στο τέλος του βιβλίου η συγγραφέας αναφέρει ότι έχει χρησιμοποιήσει πολλά στοιχεία από τα βιβλία του Κώστα Τομανά. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2004, η έκδοση, που έχω εγώ είναι η 6η και κυκλοφόρησε το 2013. Από όσα έχω διαβάσει στο διαδίκτυο, το βιβλίο έχει ήδη μεταφραστεί στα σέρβικα και στα βουλγαρικά, πιθανόν δε να έχει μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες, αλλά δεν το γνωρίζω.

Τη Χουζούρη λογοτεχνικά την είδαμε πρόσφατα στη Vivlioniki μέσα από το εξαιρετικό της μυθιστόρημα «Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ«. Αυτό ήταν και το ισχυρότερο κίνητρο για να διαβάσω ακόμη ένα έργο της. Σαν υπότιτλος του έργου η συγγραφέας γράφει «Βαλκανική μυθιστορία έρωτα και απώλειας», αλλά νομίζω πως αν κάποιος το χαρακτήριζε ιστορικό μυθιστόρημα δεν θα είχε άδικο.

Κύριος πρωταγωνιστής του έργου ο Στέφανος Φουρτούνας, νεαρός Έλληνας με καταγωγή από το Μελένικο. Ζει τα χρόνια των μεγάλων αλλαγών στα Βαλκάνια, την έξαρση των εθνικισμών στη Μακεδονία και τους δύο Βαλκανικούς πολέμους, με τις αλλαγές, που αυτοί επέφεραν στη ζωή των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής. Η προσφυγιά, οι εφηβικές ανησυχίες, οι έρωτες ενός νέου ανθρώπου, που αλλιώς φανταζόταν τη ζωή του στα 14 του χρόνια και αλλιώς αυτή εξελίχτηκε στα 21 του. Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου κινείται γύρω από τη Θεσσαλονίκη, αν και υπάρχουν πολλές αναφορές για το Μελένικο, αλλά και για το Παρίσι. Άλλος πρωταγωνιστής του έργου είναι ο Auguste Léon, τον οποίο η Χουζούρη τοποθετεί και αυτόν στη δράση του βιβλίου, ένας νεαρός Γάλλος φωτογράφος, που ανακαλύπτει τον μαγικό κόσμο της Ανατολής και μέσα από τις φωτογραφίες του θα τον αποτυπώσει. Τέλος σημαντικό πρόσωπο στην πλοκή του βιβλίου είναι και η Ελένη Δούκα, νεαρή αρχοντοπούλα από το Μελένικο, που εκφράζει τον ανεκπλήρωτο και τον απαγορευμένο έρωτα στην υπόθεση. Ανεκπλήρωτος για τον Στέφανο και τον Auguste, απαγορευμένος για τους Έλληνες, αφού ερωτεύεται έναν Βούλγαρο αξιωματικό.

Η Χουζούρη διηγείται την ιστορία της με πρωτότυπο τρόπο. Δεν αφηγείται τις εξελίξεις, αλλά βάζει τον αναγνώστη να τις παρακολουθεί, σαν η πένα της να έχει γίνει μία κάμερα και να ακολουθεί τους πρωταγωνιστές της στους δρόμους, που κινούνται, στις σκέψεις και τα θέλω τους. Δεν επεμβαίνει στην εξέλιξη, αλλά είναι το πανταχού παρόν μάτι, που βλέπει τα πάντα. Στο κείμενο αφήνεται να εννοηθεί ότι ο Στέφανος Φουρτούνας είναι ο παππούς της συγγραφέως, χωρίς όμως να μπορώ να πω με σιγουριά αν αυτό όντως ισχύει ή αποτελεί κομμάτι της μυθιστορίας.

Σε κάθε ιστορικό μυθιστόρημα η μεγαλύτερη δυσκολία είναι να μπορέσει ο συγγραφέας να παντρέψει σωστά την πραγματικότητα με τον μύθο, βρίσκοντας την ιδανική ισορροπία. Σε αυτόν τον τομέα νομίζω η Χουζούρη πήγε καλά, τα μυθικά της πρόσωπα κινούνται ρεαλιστικά στην ιστορική πραγματικότητα.

Η Θεσσαλονίκη είναι, όπως είπαμε και νωρίτερα, το επίκεντρο των εξελίξεων και παρουσιάζονται πολλά τοπογραφικά στοιχεία της, είτε μνημεία, είτε μαγαζιά. Σε γενικές γραμμές νομίζω ότι μεταφέρεται σωστά το κλίμα της εποχής, αν και η Χουζούρη εστιάζει περισσότερο στην Ελληνική κοινότητα της πόλης. Αξιοσημείωτη η αναφορά της στον «θείο Αβραάμ», δηλαδή τον Αβραάμ Μπεναρόγια, ο οποίος 12 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του βιβλίου, θα αποτελέσει τον τιτλο του τελευταίου της μυθιστορήματος.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Ίσως θα μου φαινόταν ακόμη καλύτερο, αν το διάβαζα πριν διαβάσω το τελευταίο έργο της Χουζούρη (Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ), το οποίο το βρήκα εκπληκτικό. Σαν ιστορικό μυθιστόρημα όμως νομίζω ότι είναι από αυτά, που αξίζει κάποιος να τα διαβάσει και να μεταφερθεί νοερά στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα.

2 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΧΟΥΖΟΥΡΗ, Έλενα

Ιστορία της Δυτικής Θεσσαλονίκης, από τη νεολιθική περίοδο έως το 1920

vivlioniki094

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Από το Βαρδάρι ως το Δερβένι: Ιστορική καταγραφή μέχρι το 1920

Συγγραφέας: Σπύρος Λαζαρίδης

Έκδοση: Ζήτρος (1997)

ISBN: 960-7760-05-0

Τιμή: Περίπου €36

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποιο καιρό, είχαμε μιλήσει στη Vivlioniki για το εκπληκτικό βιβλίο του Σπύρου Λαζαρίδη, αφιερωμένο στη Δυτική Θεσσαλονίκη, με τίτλο «Η μοναξιά του Ζέιτενλικ«. Το έργο αυτό είχε κυκλοφορήσει το 2012 και όπως λέει και στον πρόλογο, αποτελούσε το «πάντρεμα» δύο παλαιότερων τίτλων. Για τον έναν από αυτούς τους τίτλους, θα μιλήσουμε σήμερα σε αυτήν την ανάρτηση.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή, με σκληρό εξώφυλλο και πάρα πολλές φωτογραφίες. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η πλουσιότατη βιβλιογραφία και ευρετήριο όρων. Επίσης υπάρχει ένθετος χάρτης της ευρύτερης περιοχής των Λαζαριστών, από το 1949, ο οποίος έχει πολλές Οθωμανικές ονομασίες. Ακόμη και η ποιότητα του χαρτιού δείχνει το πόσο καλή δουλειά έχει γίνει σε αυτό το έργο.

Τα ίδια κείμενα, που ο αναγνώστης θα διαβάσει στο βιβλίο «Η μοναξιά του Ζέιτενλικ», θα διαβάσει και εδώ. Μια διαφορά είναι ότι εδώ στο κάτω μέρος της σελίδας υπάρχουν οι σημειώσεις, ενώ επίσης οι φωτογραφίες είναι ξεχωριστή ενότητα και δεν αποτελούν μέρος του κειμένου. Κρίνοντας από αυτά και με δεδομένο ότι «Η μοναξιά του Ζέιτενλικ» είναι και πιο φθηνή έκδοση και πολύ περισσότερο πλήρης και πιο σύγχρονη, δεν βρίσκω τον λόγο κάποιος να αγοράσει αυτό το βιβλίο, εκτός και αν είναι συλλέκτης. Δεν είναι κακή έκδοση, το αντίθετο, είναι ιδιαίτερα προσεγμένη και σημαντική. Απλά, από τη στιγμή, που έχει όλη αντιγραφεί στο νεότερο βιβλίο του Λαζαρίδη, το οποίο επίσης είναι μοναδικό ντοκουμέντο και αξιολογότατο, ο αναγνώστης θα ήταν καλύτερο να ασχοληθεί με την νέα έκδοση.

Δεν έχω κάτι παραπάνω να πω για αυτό το κείμενο. Αν πέσει στα χέρια σας, διαβάστε το, είναι ενδιαφέρον. Αν είναι να επιλέξετε μεταξύ αυτού και του «Η μοναξιά του Ζέιτενλικ», χωρίς δεύτερη σκέψη να πάρετε την μοναξιά. Αν το βρείτε σε πολύ χαμηλότερη τιμή από τα €36, που δίνει το Biblionet, αποκτήστε το για τη βιβλιοθήκη σας.

2 Σχόλια

Filed under ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ, Σπύρος, Συγγραφείς

Τα παρτάλια της Θεσσαλονίκης

vivlioniki058

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το παρτάλι

Συγγραφέας: Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Έκδοση: Πατάκη (2000)

ISBN: 960-378-966-6

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Βαρδάρης είναι για την Θεσσαλονίκη ένας ξεχωριστός κόσμος. Τυλιγμένος με τα πέπλα μυστηρίου για τους περισσότερους, ζει με τους δικούς του κανόνες, τους δικούς του ανθρώπους. Με αφορμή έναν από αυτούς τους κατοίκους, το βιβλίο για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα, ξετυλίγει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ιστορίες στον κόσμο της σύγχρονης Ελληνικής λογοτεχνίας.

Η έκδοση είναι απλή, με πλαστικοποιημένο εξώφυλλο, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Λες και υπάρχει ντιρεκτίβα τα βιβλία να βγαίνουν σε αυτήν την μορφή.

Η ιστορία μας έχει πολλούς πρωταγωνιστές. Το Παρτάλι είναι ο κυριότερος. Δίπλα του ο Μανώλης (ή Μανουήλ), ο Μάικ, η Αλόη, η Ζωή και πολλοί άλλοι. Πρόσωπα ξεχωριστά, με κοινά ίσως ενδιαφέροντα, αλλά εκπροσωπούν διαφορετικούς κόσμους. Κύριος τόπος, που εκτυλίσσεται η ιστορία, η Θεσσαλονίκη, αλλά και η επαρχία της Θράκης και της Καβάλας. Ο χρόνος σε πολλά επίπεδα. Παρόν τα τέλη της δεκαετίας του 1970, αλλά πολύ συχνά η ιστορία μας πάει πίσω, μέχρι την Βουλγαρική Κατοχή, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στις υποσημειώσεις, σε κάποια σημεία, πηγαίνει και στο μέλλον.

Το έργο χωρίζεται σε 7 βασικά κεφάλαια, αν και το κάθε ένα από αυτά χωρίζεται σε μικρότερα, τα οποία μπορεί να μην έχουν τίτλους τα περισσότερα, αλλά είναι ευδιάκριτα, καθώς μοιάζουν να είναι διαφορετικές σκηνές από ταινία. Όπως είπαμε ο χρόνος είναι σε πολλά επίπεδα, αλλά το παρόν ξεκινά λίγο μετά την Μεταπολίτευση και τελειώνει στον μεγάλο σεισμό της Θεσσαλονίκης, το 1978. Για την υπόθεση του βιβλίου θα ήθελα να πω πολλά, φοβάμαι όμως ότι αποκαλύπτοντας πτυχές του, μπορεί να χαθεί μέρος της δυναμικής που αυτό φέρει. Θέματα όπως η ομοφυλοφιλία, οι τραβεστί, η Ελληνική επαρχία με τον συντηρητισμό της, η αστυφιλία, η ερωτική απελευθέρωση της δεκαετίας του ’70, ο μικροαστισμός και τα αδιέξοδά του, είναι κάποια από αυτά, τα οποία όμως δίνονται κεντημένα με πολύ όμορφο τρόπο. Κείμενο με αμέτρητες ανατροπές, αποκαλύψεις, που σταδιακά εξηγούν στον αναγνώστη τις απορίες, ενώ η εξέλιξη της ιστορίας είναι απρόβλεπτη μέχρι το τέλος του. Λίγοι είναι οι συγγραφείς, που καταφέρνουν να χτίσουν χαρακτήρες με τόσο πετυχημένο τρόπο, ξεφεύγοντας από στερεότυπα και ο Γρηγοριάδης σε αυτό το βιβλίο το πετυχαίνει μοναδικά.

Πέρα όμως από τον μύθο, το βιβλίο είναι γεμάτο και με ιστορία, η οποία μπλέκεται αριστοτεχνικά με τον μύθο. Πρόσωπα της Θεσσαλονίκης άλλες φορές εμφανίζονται όπως είναι στην πραγματικότητα (για παράδειγμα ο Ραγιάς, ο ιδιοκτήτης του βιβλιοπωλείου-μύθου της πόλης μας), ενώ άλλες φορές αποκτούν ψευδώνυμο, αλλά είναι πολύ ξεκάθαρη η ταυτότητά τους (όπως ο Άγης Τσιγκέλας, φιλόλογος-συγγραφέας, ο οποίος είχε δουλέψει στην Βόρεια Αφρική, κατευθείαν το μυαλό πάει στον Γιώργο Ιωάννου). Η ταβέρνα της Βέρας είναι επίσης υπαρκτό σκηνικό, το οποίο περιγράφει και ο Θωμάς Κοροβίνης στο βιβλίο του Κανάλ Ντ’αμούρ (με άλλο όνομα όμως).

Βέβαια ο Γρηγοριάδης δεν έχει σκοπό να περιγράψει την Θεσσαλονίκη, το βιβλίο κινείται γύρω από τις αλλαγές των ανθρώπων και τα πολλαπλά πρόσωπα, που αυτοί επιλέγουν να έχουν, για τους δικούς τους λόγους. Η διαφορετικότητα, που στην υπερσυντηρητική Ελλάδα έχει κατηγορηθεί σε πολλούς τομείς, εδώ γίνεται δικαίωμα των πρωταγωνιστών και ανάγκη επιβίωσής τους. Δεν στέκεται στην επιφάνεια των καταστάσεων ο συγγραφέας, αλλά ψάχνει το γιατί, δίνει βήμα στο περιθώριο να μιλήσει.

Μέσα σε όλα αυτά, η Θεσσαλονίκη είναι παρούσα παντού. Μαγαζιά, δρόμοι, τοπογραφικά στοιχεία εμφανίζονται συνέχεια. Με δεδομένο ότι ο Γρηγοριάδης έζησε την Θεσσαλονίκη στα τέλη της δεκαετίας του ’70, οι περιγραφές του αποκτούν και ιστορική σημασία, άσχετα αν αυτό δεν είναι ο κυρίαρχος σκοπός του βιβλίου. Ο Βαρδάρης, τα Πανεπιστήμια και η περιοχή της Κασσάνδρου, με τους άπειρους φοιτητές, που ακόμη και σήμερα την προτιμούν για κατοικία, λόγω της εγγύτητάς της με τα πανεπιστήμια, είναι τα κύρια μέρη που περιγράφονται, ενώ η Παλιά Παραλία, το Ντορέ, η Προξένου Κορομηλά επίσης έχουν τον δικό τους ρόλο.

Προσωπικά μου άρεσε το βιβλίο πάρα πολύ. Έχει συνεχείς ανατροπές και αποκαλύψεις, ένα ύφος ξεχωριστό, που δεν συναντάται συχνά, ενώ η γραφή ακολουθεί πολλά και διαφορετικά μοντέλα. Μόνο μονότονο δεν μπορεί να το πει κανείς. Εντελώς απελευθεροποιημένο, με λεξιλόγιο άλλες φορές λυρικό και άλλες απόλυτα ρεαλιστικό, μπορεί σε κάποιους να φανεί χυδαίο, αλλά νομίζω τότε χάνουν την ουσία του βιβλίου. Οι περιγραφές του και η ροή του λόγου είναι τόσο ζωντανά, που απορεί κανείς γιατί δεν έχει γίνει κινηματογραφική ταινία, αφού οι διάλογοι και οι περιγραφές το βοηθούν πολύ. Είχα διαβάσει κάπου, ότι ο συγγραφέας δεν ήθελε την μεταφορά του βιβλίου στο σινεμά και είχε διαλέξει να γίνει θεατρικό έργο. Θέλω να πιστεύω ότι κάποια στιγμή θα αλλάξει άποψη και θα μπορέσουμε να δούμε το Παρτάλι να ζωντανεύει και στον κινηματογράφο. Αξίζει να το διαβάσετε.

Σχολιάστε

Filed under ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ, Θεόδωρος, Συγγραφείς

Ερωτική τοπιογραφία Θεσσαλονίκης

vivlioniki213

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο έρως σκέπει την πόλη

Συγγραφέας: Χρίστος Ζαφείρης

Έκδοση: Εξάντας (1993)

ISBN: 960-256-170-X

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα πολλά επίθετα που έχουν χρησιμοποιηθεί για να χαρακτηρίσουν την Θεσσαλονίκη, μεταπολεμικά χρησιμοποιήθηκε πολύ το «ερωτική». Βέβαια οι λόγοι για τους οποίους χρησιμοποιήθηκε τόσο πολύ αυτή η λέξη, δεν είχαν σχέση με τον ερωτισμό που αναμφίβολα εκπέμπει η πόλη. Δεν θα μπορούσε οπότε να λείπει από την βιβλιογραφία, ένα έργο το οποίο θα πήγαινε τον αναγνώστη σε γωνιές της πόλης, όπου ο έρως κυριαρχούσε, με τις όποιες μορφές του.

Η έκδοση είναι λιτή και όμορφη, προσεγμένη. Υπάρχουν πολλές φωτογραφίες από διάφορα αρχεία, παρατίθεται στο τέλος και βιβλιογραφία και πηγές του συγγραφέα. Το χρώμα των φύλλων προετοιμάζει τον αναγνώστη για ένα ταξίδι στο παρελθόν, το όχι και τόσο μακρινό πάντως μερικές φορές.

Ο πρόλογος του βιβλίου οριοθετεί από την αρχή την θεματολογία του βιβλίου. Πρόκειται για μια βόλτα στους τόπους, που έχουν στιγματιστεί από τον έρωτα, και στον χρόνο. Ακολουθούν 15 κεφάλαια, όπου ο αναγνώστης θα επισκεφτεί την Μπάρα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, τον Βαρδάρη και τα Λαδάδικα, το Σέιχ Σου και τα παλιά Εβραϊκά μνήματα, αλλά και τα κέντρα, τους οίκους ανοχής που υπήρχαν μέσα στην πόλη, τις παραλίες του Θερμαϊκού. Πολλά κεφάλαια ξεκινάνε με αποσπάσματα λογοτεχνών, που έχουν σχέση με αυτόν τον ερωτισμό που κυριαρχεί στην Θεσσαλονίκη. Αλλά και σε πάρα πολλά σημεία του βιβλίου, μπαίνουν κομμάτια από μυθιστορήματα, ποιήματα και στίχους τραγουδιών.

Μετά από μια ιστορική αναδρομή, από την εποχή που πολιούχος της πόλης ήταν ο θεός Διόνυσος, μέχρι τις σύγχρονες ημέρες, γίνεται μια αναφορά σε λογοτεχνήματα και τραγούδια, που αμφότερα μίλησαν για την ερωτική κυριαρχία της πόλης, άλλοτε με τραγικό και άλλοτε με αίσιο τέλος (κυριαρχεί βέβαια το τραγικό…). Ειδικά στα τραγούδια, είτε αυτά είναι ρεμπέτικα, είτε μελοποιημένοι στίχοι του Καββαδία, η Θεσσαλονίκη φαίνεται να εμπνέει διαχρονικά τους δημιουργούς.

Εξαιρετικό το κεφάλαιο με τίτλο «Ο έρωτας των αστών», όπου ο συγγραφέας ξεφεύγει για λίγο από τους οίκους ανοχής σε Βαρδάρη και Μπάρα και μας πηγαίνει στα πολυτελή μπουρδέλα της Αγγελάκη, της Αγίας Σοφίας, της Βασ. Γεωργίου και της Βασ. Όλγας, σπίτια που πολλοί ίσως δεν θα ήθελαν να τα θυμάται η ιστορική μνήμη.

Τα τρία κεφάλαια για Μπάρα, Βαρδάρη και Λαδάδικα, αφηγούνται στον αναγνώστη ιστορίες και τοποθεσίες, που για κάποιες γενιές ήταν «μύθοι». Περιοχές τραγουδισμένες, με πολλές ιστορίες η κάθε μία. Στην Vivlioniki είχαμε παρουσιάσει στο παρελθόν δύο βιβλία, που μιλάνε για αυτά τα μέρη, το «Κανάλ Ντ’ Αμούρ» του Θωμά Κοροβίνη και το «Τα αλάνια του Βαρδαρίου» του Δημήτρη Τσιάλα.

Τα δύο τελευταία κεφάλαια επίσης μου άρεσαν πολύ, μιλάνε το πρώτο για τα Εβραϊκά μνήματα, περιοχή όπου παλαιότερα ήταν συνηθισμένο μέρος συνάντησης και συνεύρεσης εραστών και το δεύτερο για το Σέιχ Σου, το οποίο στιγματίστηκε δυστυχώς από τον Δράκο του Σέιχ Σου και τόσα χρόνια μετά, παραμένει η σκιά του.

Το βιβλίο το βρήκα εξαιρετικό. Περιέχει πολλά ιστορικά και τοπογραφικά στοιχεία και φωτίζει πλευρές της Θεσσαλονίκης που περισσότερο τις συναντά κάποιος στην λογοτεχνία και λιγότερο στην έρευνα. Ίσως το καλύτερο βιβλίο του Ζαφείρη, γραμμένο εδώ και πάνω από μία εικοσαετία, μακάρι να βγει κάποιος στο μέλλον και να το συμπληρώσει με τα σύγχρονα δεδομένα. Ερωτική η πόλη ήταν πάντοτε και το έργο αυτό θέτει τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση, χωρίς υπερβολές, με πολύ ωραία γραφή και ιστορίες που αξίζει να τις μάθει ο σύγχρονος Θεσσαλονικέας. Ίσως έτσι ερωτευτεί κι αυτός την πόλη του περισσότερο.

3 Σχόλια

Filed under ΖΑΦΕΙΡΗΣ, Χρίστος, Συγγραφείς

Περιήγηση μνήμης στη Σαλονίκη IV: Η αιώνια Εγνατία

vivlioniki148

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η «χαμένη» Εγνατία της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Γιώργος Αναστασιάδης, Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: University Studio Press (2001)

ISBN: 960-12-1017-2

Τιμή: Περίπου €27

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το καλύτερο με διαφορά, κατά την προσωπική μου άποψη, βιβλίο της «τετραλογίας» των Αναστασιάδη-Χεκίμογλου, είναι το τελευταίο, αυτό που αφορά την Εγνατία Οδό. Ίσως ο σημαντικότερος δρόμος της πόλης και σίγουρα ένας από τους παλαιότερους, ένωνε αλλά και χώριζε την πόλη. Μύθοι, ιστορίες και άγνωστα γεγονότα, έμποροι, κάτοικοι και διαβάτες της Εγνατίας φανερώνονται σε αυτό το βιβλίο. Ρωμαίοι, Βυζαντινοί, Οθωμανοί θέλησαν να στολίσουν και να ομορφύνουν τον δρόμο αυτό, που στα παλιά χρόνια ένωνε την Χρυσή Πύλη (Πύλη Βαρδαρίου) με την Κασσανδρεωτική Πύλη (Πύλη Καλαμαριάς).

Η έκδοση είναι άριστη και σαφώς βελτιωμένη σε σχέση με τις προηγούμενες 3 της σειράς. Το βιβλίο χωρίζεται σε σαφείς θεματικές ενότητες και κάθε μία από αυτή σε μικρότερα κεφάλαια. Υπάρχει επιτέλους βιβλιογραφία στο τέλος, ενώ οι φωτογραφίες είναι πολλές και κάποιες από αυτές αρκετά σπάνιες. Αν και το πλήθος των εικόνων είναι μεγάλο, εν τούτοις δεν θα χαρακτήριζα το βιβλίο ως λεύκωμα, καθώς τα κείμενα δεν αποτελούν απλές επεξηγήσεις των φωτογραφιών και δεν συμπληρώνουν απλά τις εικόνες, αλλά έχουν σημαντικό και πρωτεύοντα ρόλο στην έκδοση.

Η περιήγηση γίνεται από τα δυτικά προς τα ανατολικά, δεν ακολουθεί μια ευθεία όμως, αλλά διεισδύει και στις κάθετες οδούς της Εγνατίας. Όπως είπαμε, η βόλτα αυτή χωρίζεται σε 6 θεματικές ενότητες, ενώ στο τέλος υπάρχουν και δύο παραρτήματα, αλλά και μία πρόταση από το 1960 για την διαμόρφωση της Πλατείας Αριστοτέλους από τον Άγγελο Σιάγα. Οι θεματικές ενότητες είναι οι εξής:

  • Αναπάντητα ερωτήματα

Μοιάζει με εισαγωγή του βιβλίου, αποτελείται από 4 μικρότερα κεφάλαια, από τα οποία τα πιο ενδιαφέροντα είναι αυτά που απαντούν στα ερωτήματα για το αν η σημερινή Εγνατία ήταν μέρος της Ρωμαϊκής Εγνατίας Οδού και για το αν η Βυζαντινή «Λεωφόρος» αντιστοιχεί στην Εγνατία του σήμερα. Καλό βέβαια θα είναι να έχουμε στο νου, ότι το βιβλίο έχει εκδοθεί το 2001, οπότε οι συγγραφείς δεν είχαν γνώση των ευρημάτων στις ανασκαφές για την δημιουργία του Μετρό και ειδικά σε αυτά που βρέθηκαν στους σταθμούς της Αγίας Σοφίας και της Βενιζέλου.

  • Πύλη Βαρδαρίου

Η περιήγηση στην Εγνατία ξεκινάει από δυτικά και πιο συγκεκριμένα από τις γειτονιές δυτικά του δρόμου. Παλαιότερα βάλτοι, από την στιγμή που δημιουργήθηκαν φιλοξενούσαν πρόσφυγες, φτωχολογιά, Εβραίους κατεστραμμένους από την Πυρκαγιά του 1917. Ρεζή, Μπάρα, Κιλκίς Μαχαλά, Χιρς είναι τα πιο γνωστά ονόματα, γειτονιές που έχουν να διηγηθούν πολλές ιστορίες, οι περισσότερες τραγικές. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον το κεφάλαιο για την Χρυσή Πύλη, την βασική είσοδο της πόλης για αιώνες, η οποία φέρεται να ήταν Ρωμαϊκή αψίδα θριάμβου, η οποία ενσωματώθηκε στα τείχη της πόλης. Υπάρχει επίσης ένα άρθρο κάποιου Θεόδωρου Ρηγινού, δημοσιογράφου, ο οποίος περιγράφει την περιοχή της Εγνατίας από τον Βαρδάρη ως περίπου την Ίωνος Δραγούμη. Δεν θα μπορούσε να λείπει φυσικά κεφάλαιο για την Πλατεία Βαρδαρίου (πρώην Πλατεία Αξιού ή Μεταξά ή Αλεξάνδρου Σβώλου) ή Αγίου Βαρδαρίου κατά τον Γιώργο Ιωάννου. Από την Πλατεία Βαρδαρίου μπήκαν στην πόλη οι Γερμανοί κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, από εδώ έφυγαν κιόλας. Αλλά επειδή ο Έλλην να ηρεμήσει δεν μπορεί, στα χρόνια του Εμφυλίου από εδώ είχε αρχίσει η διαπόμπευση αιχμαλώτων με πορεία στην Εγνατία. Η πρώτη αυτή βόλτα θα τελειώσει περνώντας μπροστά από το νυν Ξενοδοχείο «Βιέννη», στην θέση του οποίου παλαιότερα υπήρχε το τέμενος Μπουρμαλή με τον σπειροειδή μιναρέ. Εκεί λέγεται ότι υπήρχε μια μικρή εκκλησία, της Αγίας Κυριακής. Πηγαίνοντας ανατολικά, περνάμε τα πολλά ξενοδοχεία, τα οποία δέχονταν τους επισκέπτες στην πόλη από την επαρχία και των οποίων οι ταμπέλες με νέον ακόμη φωτίζουν το μέρος αυτό της Εγνατίας. Καταλήγουμε στην «Πλατεία Κολόμβου», περιοχή που παλιά ήταν το κέντρο των λούστρων της πόλης. Εκεί υπάρχει και η γνωστή εμπορική στοά Κολόμβου.

  • Ο ξύλινος πύργος

Από την Αντιγονιδών μέχρι την Βενιζέλου η απόσταση είναι μικρή, αλλά καταφέρνει να χωρέσει και να αναδείξει αιώνες ιστορίας. Στο κομμάτι αυτό του βιβλίου γίνεται λόγος για την περιοχή του Ταχτά Καλέ και το μυστήριο σχετικά με την τοπογραφία του και τον εντοπισμό του. Γίνεται φυσικά εκτενής αναφορά στο «Αλκαζάρ», δηλαδή το Χαμζά Μπέη Τζαμί, ένα από τα σπουδαιότερα Οθωμανική μνημεία της πόλης. Οι παλαιότεροι σίγουρα θα θυμούνται το Αλκαζάρ ως κινηματογράφο, με μαγαζάκια τριγύρω του. Ευτυχώς τα τελευταία χρόνια, και με αφορμή τα έργα του Μετρό, έγιναν έργα αναστύλωσης του μνημείου και προστασίας του. Προς τα πάνω του Αλκαζάρ υπάρχει ένα ακόμη κτίριο-θρύλος για την πόλη, το Καραβάν Σεράι (έχουμε μιλήσει στο παρελθόν για το ομώνυμο μυθιστόρημα του Λάζαρου Παυλίδη στην Vivlioniki). Στα χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης ήταν χάνι και κατά τον Μεσοπόλεμο άρχισε να χτίζεται το ογκώδες κτίριο του παλιού Δημαρχείου. Πριν ολοκληρωθεί, έγινε στέγη για πρόσφυγες της επαρχίας κατά την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου. Στο μέρος αυτού του βιβλίου γίνεται λόγος και για το Μπεζεστένι, άλλο σπουδαίο μνημείο της Οθωμανικής περιόδου, αλλά και για το πρώτο δημαρχείο της πόλης, το οποίο βρισκόταν λίγο πιο πάνω από την Εγνατία, επί της Ίωνος Δραγούμη. Στο τέλος αυτής της βόλτας μπαίνουμε στα όρια της μόνης Εβραϊκής συνοικίας πάνω από την Εγνατία, της Ρόγκος, με τις δύο συναγωγές της, την Μπενταρόν και την Σιμσόν, οι οποίες κάηκαν στην Πυρκαγιά του 1917, όπως είχε καεί και ένα μεγάλο μέρος όλης της περιοχής που περπατήσαμε σε αυτό το κεφάλαιο.

  • Καταφυγή και Αχειροποίητος

Η περιήγηση στην Εγνατία περνάει την Βενιζέλου και φτάνει μέχρι την Αγίας Σοφίας. Αυτό είναι από τα κομμάτια της πόλης, όπου συναντώνται όλοι οι πολιτισμοί που πέρασαν από την Θεσσαλονίκη και την κόσμησαν με τα μνημεία τους. Πρώτη στάση στο τέμενος του Σουλεϊμάν, το οποίο υπήρχε παλαιότερα στη θέση που βρίσκεται η Στοά Χορτιάτη και τα λουτρά Παράδεισος ή γνωστά και ως Μπέη Χαμάμ. Ο Άγιος Νικόλαος βρίσκεται λίγο πιο πάνω ενώ δυτικά υπάρχει η Παναγία Χαλκέων. Όλη αυτή η περιοχή ανήκε στην συνοικία Ρόγκος των Εβραίων, η οποία μάλλον συμπίπτει με την συνοικία Καταφυγή των Βυζαντινών. Στην ενότητα αυτή υπάρχει και μια προσπάθεια εξήγησης του ονόματος της περιοχής και φαίνεται να υπάρχει και μια ιστορική συνέχεια στην ονομασία της. Μοναδικό είναι το κεφάλαιο το οποίο μιλάει για την Αρχαία Αγορά, την Πλατεία Παλαιών Δικαστηρίων, της οποίας την σπουδαιότητα είχε δει ο Εμπράρ, ο οποίος είχε προτείνει να γίνει εκεί το διοικητικό κέντρο της πόλης. Στις ανασκαφές για την δημιουργία Δικαστηρίων, βρέθηκε η Αρχαία Αγορά, για την διάσωση της οποίας από τους εργολάβους και τους οικοπεδούχους έπαιξε σημαντικό ρόλο ο αρχαιολόγος Φώτης Πέτσας, ο οποίος εν μια νυκτί αναστήλωσε τον μοναδικό κίονα της Αγοράς. Τελευταίο κεφάλαιο σε αυτήν την ενότητα είναι αυτό για την Αχειροποίητο, την ομορφότερη εκκλησία της Θεσσαλονίκης, κατά την προσωπική μου άποψη, η οποία είναι 100% υποκειμενική και μην ζητάτε να σας μιλήσω για τεχνικά χαρακτηριστικά και τεχνοτροπίες. Το Εσκί Τζουμά των Οθωμανών, το οποίο οι Χριστιανοί έλεγαν ότι ήταν η παλιά Αγία Παρασκευή και μόνο στα μέσα της δεκαετίας του 1920 ονομάστηκε Παναγία Αχειροποίητος. Πριν γίνει ναός μάλλον ήταν λουτρά, μετά έγινε εκκλησία, μετά τζαμί, μετά τόπος διαμονής των προσφύγων. Σήμερα είναι ο παλαιότερος ναός της πόλης, αν σκεφτεί κανείς ότι ο Άγιος Δημήτριος είχε καταστραφεί στην Πυρκαγιά του 1917 και ξαναχτίστηκε. Η Αχειροποίητος ήταν η πρώτη εκκλησία που μετατράπηκε σε τζαμί από τον Μουράτ Β’, όταν το 1430 κατέλαβε την Θεσσαλονίκη.

  • Συνοικίες των Χριστιανών

Μέχρι τώρα έχουμε περπατήσει σε μέρη της Εγνατίας, όπου η πλειοψηφία των κατοίκων ήταν επί Οθωμανικής Θεσσαλονίκης είτε Μουσουλμάνοι, είτε Εβραίοι. Από την Αχειροποίητο όμως και έπειτα άρχιζαν οι Ελληνικές συνοικίες, γειτονιές της πόλης, οι οποίες από τα χρόνια του Βυζαντίου έως και σήμερα κατοικούνταν πάντοτε από Έλληνες. Μία από τις σπουδαιότερες ήταν αυτή του Αγίου Αθανασίου. Ο Άγιος Αθανάσιος πλέον βρίσκεται κάτω από το επίπεδο της Εγνατίας, χτίστηκε το 1818 και η ενορία του ήταν για μια περίοδο η σημαντικότερη των Χριστιανών της πόλης και στην περιοχή έμεναν οι ισχυρότεροι Έλληνες της κοινότητας. Στην περιοχή αυτή υπήρχε και το παλαιότερο Ελληνικό σχολείο της πόλης, το οποίο βρισκόταν επί της οδού Στέφανου Τάττη. Στην περιοχή επίσης υπήρχε και το φαρμακείο του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, το οποίο αποτέλεσε καλλιτεχνικό στέκι της Θεσσαλονίκης. Στην περιοχή επίσης υπήρχαν διαχρονικά πολλοί ιατροί, γραφεία τελετών, που συνεχίζουν αμφότεροι διαχρονικά την παρουσία τους (συνεργαζόμενοι σε πλήρη αρμονία θα μπορούσε κάποιος να προσθέσει ειρωνικά…). Υπάρχει επίσης ένα κεφάλαιο για την διάνοιξη της Εγνατίας, που έγινε το 1952 και στην οποία οφείλουμε την σημερινή εικόνα του δρόμου. Τέλος, γίνεται αναφορά στις εκκλησίες που βρίσκονται μαζεμένες γύρω από την Καμάρα, την Παναγούδα, την Υπαπαντή και την Παναγία Δεξιά (ή Δέξια όπως την έλεγε η γιαγιά μου). Υπάρχει επίσης το πολύ όμορφο εκκλησάκι του Σωτήρα, στην γωνία Παλαιών Πατρών Γερμανού και Εγνατίας.

  • Ο Γαλέριος των φωτογραφιών

Το τελευταίο κομμάτι της περιήγησής μας είναι αυτό μεταξύ περίπου της σημερινής Ιασωνίδου έως το Σιντριβάνι. Η Αψίδα του Γαλερίου, η γνωστή σε όλους μας Καμάρα, είναι η πρωταγωνίστρια του χώρου αυτού. Από τα Ρωμαϊκά χρόνια μέχρι και σήμερα, έπαιζε πάντοτε σημαντικό ρόλο στην ζωή των Θεσσαλονικέων. Αποτέλεσε «μοντέλο» για τους φωτογράφους από τα τέλη του 19ου αιώνα, μέχρι σήμερα και υπάρχει κεφάλαιο το οποίο μιλάει για όλες αυτές τις απεικονίσεις του ιστορικού μνημείου, από την εποχή των χαρακτικών, μέχρι και τις πιο πρόσφατες. Στην ενότητα αυτήν υπάρχει και ένα κεφάλαιο προς τιμήν του Χρήστου Γουγούση, ενός ιστοριοδίφη από τους σημαντικότερους της πόλης, ο οποίος μάζευε αρχειακό υλικό και συγκέντρωνε προφορικές παραδόσεις για την ιστορία της πόλης. Δυστυχώς το μεγαλύτερο μέρος του έργου του έμεινε αδημοσίευτο και μάλλον χάθηκε. Στο κείμενο αυτό για τον Γουγούση υπάρχουν κάποιες από τις σπανιότερες φωτογραφίες για την Καμάρα.

Ακολουθούν δύο παραρτήματα, το ένα έχει 850 ονόματα επαγγελματιών οι οποίοι δραστηριοποιούνταν στην Εγνατία μεταξύ 1926-1927 (μπορεί να βρείτε κάποιον συγγενή σας σε αυτά) και το άλλο έχει τις διασταυρώσεις τις Εγνατίας με οδούς και στοές (αν και η αρίθμηση δεν αντιστοιχεί στο σήμερα). Ο επίλογος είναι η πρόταση του Άγγελου Σιάγα για ανάπλαση της Πλατείας Αριστοτέλους το 1960.

Προσωπικά η Εγνατία είναι ο αγαπημένος μου δρόμος στην πόλη και είμαι σίγουρος ότι σε αυτό παίζουν ρόλο κυρίως οι προσωπικές μου εμπειρίες. Δεν θα ήθελα στο post αυτό να μιλήσω περισσότερο για τον δρόμο αυτό, καθώς η υποκειμενικότητά μου θα ξέφευγε από το περιεχόμενο του βιβλίου για το οποίο μιλάμε. Παρά πάντως το γεγονός ότι σήμερα έχει χάσει κάποια από την παλαιά της λάμψη, είναι μοιραίο κάποια στιγμή να γίνει πάλι η σπουδαιότερη των οδών της πόλης. Έχει άλλωστε μια κληρονομιά άνω των 2300 χρόνων πίσω της, που το επιβεβαιώνουν. Παρέα με το βιβλίο αυτό περπατήστε την Εγνατία από τον Άγιο Βαρδάρι μέχρι το Σιντριβάνι, θα έχετε διανύσει τόσους αιώνες σε λιγότερο από μία ώρα. Εκπληκτικό βιβλίο, ακόμη και αν δεν πάρετε όλη την «τετραλογία», αξίζει να αποκτήσετε αυτό το βιβλίο.

1 σχόλιο

Filed under ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ, Γιώργος, Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Οι προσκυνητές του Βαρδάρι της Θεσσαλονίκης (μέρος Β’)

Image

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κανάλ Ντ’Αμούρ

Συγγραφέας: Θωμάς Κοροβίνης

Έκδοση: Άγρα (1996)

ISBN: 960-325-168-2

Τιμή: Περίπου €8

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Συνεχίζοντας την βόλτα μας στην πολιτεία του Βαρδάρη, θέλησα να σας μιλήσω για ένα ακόμη βιβλίο, το οποίο αναφέρεται σε αυτόν τον άγνωστο για πολλούς κόσμο. Ο Θωμάς Κοροβίνης είναι από τους πιο συναρπαστικούς σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες, συγγραφέας του εκπληκτικού «Ο γύρος του θανάτου» που πραγματεύεται την υπόθεση Παγκρατίδη, μία από τις σκοτεινές σελίδες στην ιστορία της Θεσσαλονίκης. Το «Κανάλ Ντ’αμούρ» είναι ένα μικρό αφήγημα, οι εμπειρίες του συγγραφέα κυρίως από τις παραβαρδάριες περιοχές κατά τα τέλη της δεκαετίας του ’70 ως τα τέλη της δεκαετίας του ’80.

Η έκδοση του Άγρα, όπως έχω πει και παλαιότερα, είναι εγγύηση. Χάρτινο εξώφυλλο, χαρτί Chamois 100γρ για το εσωτερικό, πολύ καλή ποιότητα εκτύπωσης, νιώθεις πραγματικά ότι κρατάς βιβλίο και όχι εφημερίδα.

Σε αντίθεση με τον Τσιάλα στο «Τα αλάνια του Βαρδαρίου«, που έχουμε να κάνουμε με ρεαλιστικά διηγήματα, εδώ ο συγγραφέας μοιράζεται πράγματα που έχει δει και έχει βιώσει. Τα ονόματα των ατόμων και των μαγαζιών δεν ανήκουν στον κόσμο της φαντασίας, αλλά είναι υπαρκτά. Οι πόρνες, τα μπουρδέλα, οι τραβεστί, οι πελάτες πάσης καταγωγής, προέλευσης και επιθυμίας, όλοι αυτοί είχαν έναν δικό τους κόσμο στα Λαδάδικα πριν γίνει η ανάπλασή τους κατά την δεκαετία του ’90. Αυτός ο κόσμος για τον σύγχρονο Θεσσαλονικέα είναι παντελώς άγνωστος (εγώ στα 38 μου σήμερα τον θυμάμαι πάρα πολύ αμυδρά). Ο συγγραφέας λοιπόν αφηγείται και περιγράφει κάποιες πτυχές του κόσμου αυτού στον αναγνώστη.

Όπως γράφει και ο Κοροβίνης, το βιβλίο αυτό έχει γραφτεί σε δύο στάδια, το είχε ξεκινήσει το 1990, το παράτησε μετά για κάποιους λόγους και το ολοκλήρωσε το 1995. Δεν μπορώ να πω με σιγουριά ποιό ήταν το σημείο στο οποίο τελείωσε το πρώτο στάδιο και ξεκίνησε το επόμενο. Ευδιάκριτα πάντως είναι τα συναισθήματα του συγγραφέα καθώς γράφει. Υπάρχει φόρτιση, που άλλοτε μετατρέπεται σε γλυκιά νοσταλγία και άλλοτε σε θυμό.

Το βιβλίο δεν είναι ούτε εκατό σελίδες, οπότε διαβάζεται στην κυριολεξία αστραπιαία. Δεν πρόκειται για μία αγιογραφία των πρωταγωνιστών, δεν είναι αυτός ο σκοπός του Κοροβίνη νομίζω. Περισσότερο είναι μια αναγνώριση, ότι και αυτοί οι άνθρωποι υπήρξαν, έζησαν, ερωτεύτηκαν και τυραννήθηκαν σε γειτονικές συνοικίες με αυτούς που τους μισούσαν. Η Καλλιρόη, η Αμαλία, η Σάσα και η Ζιγκοάλα μπορεί και να μην υπάρχουν πλέον, αλλά η παρουσία τους έδωσε ένα ξεχωριστό φως στην παραβαρδάρια Θεσσαλονίκη, χωρίς την ανάγκη ταμπελών με νέον και πολύχρωμων λαμπιονιών.

Πιείτε δυο καφέδες λιγότερους και αγοράστε το, στο μέλλον μπορεί να είναι και ιστορική πηγή,

4 Σχόλια

Filed under ΚΟΡΟΒΙΝΗΣ, Θωμάς, Συγγραφείς

Οι προσκυνητές του Βαρδάρι της Θεσσαλονίκης (μέρος Α’)

Image

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα αλάνια του Βαρδαρίου

Συγγραφέας: Δημήτρης Τσιάλας

Έκδοση: Degiorgio (2010)

ISBN: 978-960-98009-7-6

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Βαρδάρης ή το Βαρδάρι ή ο Άγιος Βαρδάριος του Γιώργου Ιωάννου έχει γίνει πολλές φορές αντικείμενο έμπνευσης για πολλούς καλλιτέχνες (ζωγράφους, συνθέτες, στιχουργούς και φυσικά συγγραφείς). Από τις παλαιότερες περιοχές της Θεσσαλονίκης, ήταν πάντοτε η υπόγεια πλευρά της πόλης. Κανείς δεν ήταν περήφανος για αυτήν, αλλά και κανείς δεν ήθελε να την απαλείψει από τον χάρτη. Ασκούσε πάντοτε την γοητεία του επικίνδυνου, του ξένου και του παράνομου. Τα όριά του ποτέ δεν ήταν σαφή. Ένα μέρος του σημερινού Βαρδάρη βρισκόταν παλαιότερα έξω από τα τείχη της πόλης. Η διαμόρφωση δε της Πλατείας με τα χίλια ονόματα, η χάραξη νέων δρόμων και η καταστροφή παλαιότερων μετέβαλε την γεωγραφία του χώρου. Ο Βαρδάρης δεν είναι μια συνοικία με τα στενά όρια της αστικής τοπογραφίας. Είναι μια πόλη με τους δικά της ωράρια και τον δικό της κόσμο.

Η έκδοση είναι πολύ όμορφη. Σκληρό εξώφυλλο με χάρτινη κουβερτούρα, καλή ποιότητα χαρτιού και γραμματοσειρά που κάνει το βιβλίο ευανάγνωστο. Μου άρεσε και η μαύρη λωρίδα σελιδοδείκτη, που συναντά κάποιος στα παλιά βιβλία. Προλογίζει το βιβλίο ο Ντίνος Χριστιανόπουλος.

Πριν τις ιστορίες υπάρχει ένα κεφάλαιο για τον Βαρδάρη. Ο συγγραφέας μας παρουσιάζει τον κόσμο που αυτός γνώρισε. Μέσα σε αυτόν τον κόσμο κινούνται και οι χαρακτήρες του. Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 εκτυλίσσονται οι ιστορίες, αλλά μπορούν να βρεθούν κοινά σημεία με το σήμερα, παρά τις όποιες αλλαγές έγιναν στην περιοχή.

10 διηγήματα, ιστορίες ατόμων φανταστικών ή πραγματικών, που ο κόσμος τους ήταν ή είναι ο Βαρδάρης. Άλλοι γεννήθηκαν εκεί, άλλοι βρέθηκαν εκεί τυχαία, άλλοι σκοπίμως. Κανείς τους δεν διεκδικεί το αλάθητο του Πάπα και κανείς δεν θα κάνει διδάγματα και μαθήματα ηθικής. Ο Ηλίας που μεγάλωσε στην παράγκα του νεκροταφείου της Αγίας Παρασκευής, ο Άγγελος το ναυτάκι από τον Πειραιά, η Μέλπω η πλούσια τεκνατζού, η Σόνια η τραβεστί και άλλοι πολλοί περνάνε από τις σελίδες του βιβλίου στην οδό Σαπφούς και στην οδό Ειρήνης, περπατάνε προς την Μοναστηρίου ή ανεβαίνουν την Λαγκαδά, συναντιούνται έξω από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό ή ερωτεύονται στην γέφυρα στην Εκκλησία των Αγίων Πάντων.

Το μεγάλο ατού του βιβλίου, είναι ότι καταφέρνει να δώσει στον αναγνώστη την εικόνα του Βαρδαρίου σε πολύ ρεαλιστικό βαθμό. Η γραφή του είναι τέτοια που πραγματικά νομίζεις ότι οι χαρακτήρες σου μιλάνε ή ακούς τους διαλόγους τους. Κάποιες ιστορίες μπορεί να φανούν σε μερικούς υπερβολικές ή μελό, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Τσιάλας γράφει ένα διήγημα και ότι οι πρωταγωνιστές του Βαρδάρη δεν βρέθηκαν εκεί επειδή όλα τους πήγαιναν ρόδινα. Σκοπός δεν είναι η αγιοποίηση, αλλά η παρουσίαση των προσκυνητών του Αγίου Βαρδαρίου.

Λογοτεχνικά δεν νομίζω ότι προσεγγίζει την γραφή του Κοροβίνη, ο οποίος έχει επίσης γράψει ένα αφήγημα για τον Βαρδάρη, το «Κανάλ Ντ’αμούρ» (εκδόσεις Άγρα) και σε επίπεδο έρευνας και ιστορίας υπολείπεται ίσως του Χρίστου Ζαφείρη. Αλλά αυτό το συμπέρασμα είναι καθαρά προσωπικό, χωρίς να σημαίνει ότι δεν μου άρεσε το βιβλίο. Στην 11η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου στην Θεσσαλονίκη το βρήκα σε τιμή μόνο €5. Αλλά νομίζω ότι και στην κανονική του τιμή είναι ένα βιβλίο που αξίζει να το αγοράσετε. Χωρίς να θέλω να το υποτιμήσω, πιστεύω ότι είναι από τα καλά «βιβλία παραλίας».

3 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΤΣΙΑΛΑΣ, Δημήτρης