Tag Archives: Βαλκανικοί Πόλεμοι

Το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα για την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης 1912-1913

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας

Έκδοση: University Studio Press (2011)

ISBN: 978-960-12-2065-9

Τιμή: Περίπου €45

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 2012 η Θεσσαλονίκη γιόρτασε τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της πόλης από τους Οθωμανούς και την προσάρτησή της στο ελληνικό κράτος. Για το γεγονός γράφτηκαν πάρα πολλά βιβλία, μερικά εξ αυτών δε ήταν ιδιαίτερα αξιόλογα. Ίσως το πιο πλήρες ιστορικό βιβλίο, το οποίο περιγράφει εκείνη την περίοδο είναι αυτό της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Το εξώφυλλο κοσμεί φωτογραφία του πολύ γνωστού πίνακα του Πολύκλειτου Ρέγκου, με την είσοδο του τότε Βασιλέα Γεώργιου Α’ με τον υιό και διάδοχό του Κωνσταντίνο. Οι πηγές και η βιβλιογραφία βρίσκονται στο πίσω μέρος του βιβλίου. Κάποιες σημειώσεις υπάρχουν και στο κάτω μέρος μερικών σελίδων. Ευανάγνωστο κείμενο και άριστα ταξινομημένο υλικό. Οι δε φωτογραφίες είναι πάρα πολλές, μερικές σπάνιες, καθώς δεν τις έχουμε δει σε άλλες εκδόσεις. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών ανήκει στη συλλογή του συγγραφέα.

Το συγγραφικό έργο του Γιάννη Μέγα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την ιστορία της Θεσσαλονίκης, καθώς έχει καταπιαστεί με πάρα πολλά ζητήματα του παρελθόντος και έχει καταφέρει να τα αναλύσει σε βάθος και με αντικειμενικότητα, μετά από πολύχρονες έρευνες. Και όλα αυτά από έναν άνθρωπο, ο οποίος δεν είναι ιστορικός, εργάστηκε ως πολιτικός μηχανικός! Στη Vivlioniki έχουν παρουσιαστεί κάποια από αυτά τα βιβλία (για τους Βαρκάρηδες, την επανάσταση των Νεότουρκων, τις εμπειρίες περιηγητών για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, το λεύκωμα με τις φωτογραφίες του Λυκίδη, το λεύκωμα για τη ζωή της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, το λεύκωμα για την επίσκεψη του Σουλτάνου Mehmet Reşat, το βιβλίο για τη Θεσσαλονίκη του 1896), ενώ είναι και επιμελητής της εξαιρετικής σειράς του University Studio Press για τη Θεσσαλονίκη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 14 κεφάλαια και τον επίλογο. Ακολουθείται χρονολογική σειρά, ξεκινώντας από την περίοδο λίγο πριν την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων και φτάνει ουσιαστικά έως τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου, με την οποία έληξε επίσημα και ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος. Σε πολλά από αυτά τα κεφάλαια, στο τέλος υπάρχουν κάποια πολύ χρήσιμα ένθετα, στα οποία αναλύονται κάποια επιμέρους ζητήματα, εξαιρετικά σημαντικά και αυτά. Όλο το υλικό περιγράφεται με απλό και κατανοητό τρόπο και αποτελεί προϊόν μεγάλης έρευνας. Θαύμασα το γεγονός ότι ο Μέγας προσεγγίζει το θέμα του χωρίς φανατισμούς, μελετώντας πηγές όχι μόνο ελληνικές. Αν θα έπρεπε κάποια κεφάλαια να ξεχωρίσω, σίγουρα θα ήταν το 5ο και 6ο, που περιγράφουν τα γεγονότα της 26ης και 27ης Οκτωβρίου 1912 αντίστοιχα, το 10ο, που μιλάει για τις προσπάθειες ενσωμάτωσης της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας στο ελληνικό κράτος, αλλά και το 12ο, που είναι αφιερωμένο στη δολοφονία του Βασιλέως Γεωργίου Α’. Πάντως τονίζω, πως όλο το βιβλίο έχει να πει πολλά πράγματα στον αναγνώστη, καθώς στις σελίδες του υπάρχει υλικό γνωστό, αλλά και άγνωστο στους περισσότερους. Οι φωτογραφικό δε υλικό, που συνοδεύει τα κείμενα είναι μοναδικό και τεκμηριωμένο.

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Από τα σημαντικότερα ιστορικά κείμενα για το παρελθόν της Θεσσαλονίκης και από μια περίοδο πολυτάραχη, που όρισε σε πολύ μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της πόλης. Σε μια πολύ καλή έκδοση ποιοτικά και ύφος μοντέρνο και κατανοητό από κάθε αναγνώστη, έργο συνολικά αντάξιο του ονόματος του συγγραφέα.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Ένα από τα πρώτα ιστορικά μυθιστορήματα για την Θεσσαλονίκη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Requiem για τρεις γενιές

Συγγραφέας: Γιώργος Πανάγος

Έκδοση: Ιδιωτική Έκδοση (1980)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα πιο αγαπημένα είδη πεζογραφίας για την πλατιά μάζα του αναγνωστικού κοινού είναι τα ιστορικά μυθιστορήματα. Ειδικά τα τελευταία χρόνια κυκλοφορούν εκατοντάδες τίτλοι αυτής της μορφής της λογοτεχνίας, καθώς ο συνδυασμός του μύθου με την ιστορική αλήθεια γοητεύει πολύ κόσμο. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει σε αυτήν την κατηγορία, όπως το δηλώνει άλλωστε και το εξώφυλλο και μας έρχεται από το μακρινό 1980.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο και μέτρια ποιοτικά. Υπάρχουν αρκετά λάθη ορθογραφικά, το κείμενο είναι πυκνό και δυσανάγνωστο. Βέβαια μιλάμε για μία ιδιωτική έκδοση, οπότε οφείλουμε να είμαστε επιεικείς. Την επιμέλεια την είχε αναλάβει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ενώ το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει και από τον Παρατηρητή το 1992, πιθανότερο είναι να βρείτε αυτήν την έκδοση σε κάποιο βιβλιοπωλείο, παρά αυτήν, που έχω εγώ. Δεν έχω δει τη νεότερη έκδοση, οπότε δεν γνωρίζω αν τα λάθη και η ποιότητα έκδοσης έχουν αλλάξει.

Το Requiem είναι η νεκρώσιμη ακολουθία και οι τρεις γενιές του τίτλου αναφέρονται στην οικογένεια Δατούδη και πιο συγκεκριμένα στους Στέφανο, Ντίνο και Αλέξανδρο Δατούδη, παππού, γιο και εγγονό. Σε μία εργασία στο διαδίκτυο διάβασα ότι ο Πανάγος μιλάει για την οικογένεια Τάττη, χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Δατούδης, αλλά δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι κάτι τέτοιο ισχύει, καθώς οι ημερομηνίες θανάτων των πρωταγωνιστών δεν ταιριάζουν με τις πραγματικές. Οι τρεις γενιές αυτές έζησαν τη Θεσσαλονίκη από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ου και βίωσαν τις τεράστιες αλλαγές, που επήλθαν στην πόλη κατά την χρονική αυτή περίοδο. Τα όσα έζησαν υπάρχουν μέσα σε ένα κείμενο, που ο Αλέξανδρος Δατούδης είχε φυλάξει και το είχε δώσει σε κάποιον φίλο του, τον Μπάμπη Ζαφειρίου, ο οποίος είχε αναλάβει τη διάσωση και ίσως την έκδοση όσων αναφέρονταν σε αυτό. Τελικά ούτε ο Μπάμπης Ζαφειρίου κατάφερε να το εκδώσει και το έδωσε στον Πανάγο. Το κατά πόσο αυτό είναι μια αληθινή ιστορία ή επινόημα του συγγραφέα, δεν το γνωρίζω.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 4 μέρη. Στο πρώτο μιλάει για την προσπάθεια της Αυστροουγγαρίας να γίνει η Θεσσαλονίκη μια ελεύθερη ζώνη, στο δεύτερο πάμε χρονικά στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν η Βουλγαρία προσπάθησε με τις ενέργειες των κομιτατζήδων να αλλάξει τις πληθυσμιακές αναλογίες στη Μακεδονία με σκοπό την προσάρτηση της περιοχής στη Βουλγαρία σε μέλλοντα χρόνο, στο τρίτο κινούμαστε χρονικά στη δεκαετία του 1910, με την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό κράτος, τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μεγάλη Πυρκαγιά, γεγονότα, που συγκλόνισαν την πόλη και στο τέταρτο μέρος βρισκόμαστε στον Μεσοπόλεμο, την Κατοχή και τα επόμενα χρόνια. Τα δύο πρώτα μέρη είναι αυτά, που έχουν κυρίως μυθιστορηματική μορφή στη γραφή τους, ενώ τα επόμενα δύο θυμίζουν περισσότερο βιβλίο ιστορίας, παρά λογοτεχνία.

Λογοτεχνικά το μυθιστόρημα δεν λέει και πολλά πράγματα, μάλλον αδιάφορο και σε πολλά σημεία κακογραμμένο. Υπάρχει διάχυτη μια αίσθηση εθνικής ανωτερότητας των Ελλήνων, οι οποίοι κυνηγημένοι μάχονται για τα δίκαιά τους. Αλλά και ιστορικά πολλά από τα όσα αναφέρει είναι εντελώς λανθασμένα (τον Αβραάμ Μπεναρόγια τον αναφέρει ως Αβράμ Μπενβενίστε, την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917 την τοποθετεί Σεπτέμβριο αντί για Αύγουστο, την επίθεση στο Κάμπελ γράφει ότι έγινε το 1928 αντί του 1931 κα). Ο Πανάγος υπήρξε βουλευτής της ΕΔΑ και ήταν ενεργό μέλος της Αριστεράς πριν και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η γραφή του είναι παγιδευμένη σε κομματικό φανατισμό.

Τότε γιατί μας ενδιαφέρει το βιβλίο; Διότι περιέχει αρκετά τοπογραφικά στοιχεία για την πόλη, κάποιες ιστορικές αναφορές, που δεν συναντάμε σε άλλα βιβλία και γιατί πρόκειται για ένα είδος λογοτεχνίας, το οποίο την εποχή, που κυκλοφόρησε δεν ήταν τόσο διαδεδομένο όσο σήμερα.

Προσωπικά το βιβλίο δεν μου άρεσε, αλλά κάποια στοιχεία του έχουν ενδιαφέρον. Λογοτεχνικά σίγουρα δεν είναι αριστούργημα, ιστορικά έχει λάθη, αλλά σε κάποιους μπορεί και να αρέσει.

1 σχόλιο

Filed under ΠΑΝΑΓΟΣ, Γιώργος, Συγγραφείς

Οι πρώτες αρχαιολογικές έρευνες στη Θεσσαλονίκη

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αρχαιολογία στα μετόπισθεν

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης (2012)

ISBN: 978-960-9621-10-6

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το μακραίωνο παρελθόν της πόλης αποτελεί σήμερα πεδίο μεγάλης έρευνας για αρχαιολόγους και ιστορικούς. Συνεχώς νέα στοιχεία προστίθενται και μεγαλώνουν τις γνώσεις μας σχετικά με τον πολιτισμό, την καθημερινή ζωή των Θεσσαλονικέων και την ιστορία του τόπου. Βέβαια η εξερεύνηση και η μελέτη του παρελθόντος αυτού ξεκίνησε μετά το 1912, όταν και η πόλη μας έγινε κομμάτι του Ελληνικού Κράτους. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας μεταφέρει χρονικά στην πρώτη δεκαετία μετά το 1912 και έχει θέμα εκείνες τις πρώτες προσπάθειες ανασκαφών, που έγιναν μέσα σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο, που περιείχε 3 πολέμους και μια τεράστια καταστροφή, αυτή της Μεγάλης Πυρκαγιάς του 1917.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Όμορφο ανάγλυφο εξώφυλλο, πάρα πολλές και ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, έκδοση δίγλωσση (ελληνικά και αγγλικά). Το βιβλίο είναι ο κατάλογος της ομώνυμης έκθεσης, που είχε γίνει στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης από 24 Νοεμβρίου 2012 έως 31 Δεκεμβρίου 2013. Το βιβλίο το προλογίζει η Πολυξένη Αδάμ-Βελένη, Διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου. Στο τέλος υπάρχουν βιβλιογραφικά στοιχεία. Εξαιρετική δουλειά συνολικά για κατάλογο έκθεσης.

Το βιβλίο αποτελείται από τρία μέρη, εκ των οποίων το τρίτο έχει τη βιβλιογραφία, το δεύτερο είναι ο κατάλογος των αντικειμένων, που υπήρχαν στην έκθεση και το πρώτο έχει μερικά πάρα πολύ ενδιαφέροντα κείμενα. Κάθε ένα από αυτά είναι πρώτα στα ελληνικά και ακολουθεί η μετάφρασή του στα αγγλικά. Συνολικά υπάρχουν 14 κείμενα, που υπογράφουν διαφορετικοί συγγραφείς:

  • Το 1ο κείμενο είναι της Ευαγγελίας Στεφανή και αναλύει τη σχέση μεταξύ αρχαιολογίας και εθνικής ιδεολογίας. Ειδικά στον ελλαδικό χώρο και πιο συγκεκριμένα στην περίπτωσή μας στη Θεσσαλονίκη των ετών 1912-1922, οι πολιτικές συνθήκες, που επικρατούσαν ήταν τέτοιες, που έπρεπε οπωσδήποτε να αποδειχτεί περίτρανα η «ελληνικότητα» της πόλης και για να γίνει κάτι τέτοιο έπρεπε να βρεθούν οι σύνδεσμοι με το παρελθόν.
  • Το 2ο κείμενο είναι του Γιώργου Τσεκμέ και της Μαρίας Λουκμά και αναφέρεται στη μουσειογραφική μελέτη της έκθεσης.
  • Το 3ο κείμενο υπογράφει ο Βασίλης Δημητριάδης (γνωστός κυρίως από το εξαιρετικό του βιβλίο για την τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την Τουρκοκρατία) και μιλάει για την κατάσταση, που επικρατούσε στη Θεσσαλονίκη ιστορικά σε αυτήν την περίοδο, από την είσοδο του Ελληνικού Στρατού έως τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.
  • Το 4ο κείμενο είναι της Πολυξένης Αδάμ-Βελένη και μιλάει περιληπτικά για τις πρώτες προσπάθειες των αρχαιολόγων να εξερευνήσουν το παρελθόν της Θεσσαλονίκης.
  • Το 5ο κείμενο είναι της Ελευθερίας Ακριβοπούλου και μιλάει για τον Γεώργιο Οικονόμου, τον πρώτο έφορο αρχαιοτήτων στη Θεσσαλονίκη και το έργο του. Για να καταλάβει κάποιος πόσο σημαντικό ήταν για το Ελληνικό Κράτος το να ξεκινήσει η ιστορική μελέτη της πόλης, αξίζει να σημειωθεί πως η Εφορία Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1912, λίγες μόνο ημέρες μετά την απελευθέρωση της πόλης!
  • Το 6ο κεφάλαιο είναι του Βασίλη Κολώνα και μιλάει για τη Θεσσαλονίκη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
  • Το 7ο κεφάλαιο είναι του Andrew Shapland και μιλάει για το αρχαιολογικό έργο της Βρετανικής Δύναμης Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου και λίγο μετά από αυτόν.
  • Το 8ο κεφάλαιο είναι του Alexandre Farroux και μιλάει για το αρχαιολογικό έργο της Γαλλικής Στρατιάς κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκκοσμίου Πολέμου.
  • Το 9ο κεφάλαιο είναι της Ευρυδίκης Κεφαλίδου και μιλάει για τις ανασκαφές, που έγιναν εκείνη την περίοδο στο Καραμπουρνάκι (και ακόμη δεν έχουν τελειώσει…).
  • Το 10ο κεφάλαιο είναι της Ουρανίας Πάλλη και μιλάει για τις ανασκαφές, που έγιναν εκείνη την περίοδο στην Τούμπα, τον γνωστό λόφο, που έδωσε το όνομά του στη σημερινή συνοικία.
  • Το 11ο κεφάλαιο είναι της Αγγελικής Κουκουβού και είναι από τα πιο ενδιαφέροντα του βιβλίου καθώς μιλάει για το Σαραπιείο, τον ναό των Αιγυπτίων θεών, που υπήρχε στη Θεσσαλονίκη και βρέθηκε κατά τη διάνοιξη της σημερινής Καραολή και Δημητρίου (πρώην Διοικητηρίου). Ένας τόσο σημαντικός ναός δυστυχώς είναι σήμερα θαμμένος κάτω από τις οικοδομές…
  • Το 12ο κεφάλαιο είναι της Δέσποινας Ιγνατιάδου και μιλάει για μια ανασκαφή στην Τσαουσίτσα, μια περιοχή κάπου στο νομό Κιλκίς, που δεν γνωρίζω ακριβώς πού βρίσκεται.
  • Το 13ο κεφάλαιο το υπογράφει ο Βασίλειος Νικόλτσιος, συλλέκτης, μέρος της συλλογής του οποίου είχε παρουσιαστεί στην έκθεση.
  • Το τελευταίο 14ο κεφάλαιο είναι του Γιάννη Τσούτσα και μιλάει για έναν Γάλλο ζωγράφο, τον Emile Gerlach, ο οποίος αποτύπωσε στα έργα του εικόνες της πόλης από εκείνη την εποχή.

Μερικά από τα κείμενα έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον, όπως αυτό για το Σαραπιείο, για τον Γεώργιο Οικονόμου, για τη σχέση αρχαιολογίας και εθνικής ιδέας. Όλα όμως έχουν κάτι να πούνε και φαντάζομαι πως αν κάποιος τα είχε διαβάσει πριν πάει να δει την έκθεση, θα τα εκτιμούσε καλύτερα. Πάντως και σήμερα, που η έκθεση πλέον δεν υπάρχει, έχουν να πούνε πολλά στον αναγνώστη.

Αυτό, που είναι σίγουρο είναι πως η αρχαιολογία εκείνη την εποχή εξυπηρέτησε και άλλους λόγους, πέρα από αυτούς της επιστημονικής μελέτης της ιστορίας του τόπου. Οι ξένες δυνάμεις δε, που ήρθαν στη Θεσσαλονίκη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο βρήκαν πάρα πολλά στοιχεία προς εξερεύνηση, καθώς ποτέ στο παρελθόν η Οθωμανική διοίκηση ή ακόμη χειρότερα η Βυζαντινή, δεν είχε ασχοληθεί με τη μελέτη του παρελθόντος της πόλης μας. Σήμερα διαβάζουμε μερικά πράγματα για εκείνη την εποχή και το τι πίστευε ο κόσμος, τα οποία δεν μπορούμε καν να συνειδητοποιήσουμε, για παράδειγμα λίγο καιρό μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης είχε προταθεί να γκρεμιστεί ο Λευκός Πύργος!

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο τρομερά ενδιαφέρον. Αν σκεφτεί δε κανείς ότι μιλάμε για έναν κατάλογο έκθεσης, η αξία του έργου ανεβαίνει ακόμη περισσότερο. Το βιβλίο το είχα βρει στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης μια περίοδο, που είχαν μεγάλες εκπτώσεις, δεν το έχω δει σε βιβλιοπωλεία δυστυχώς, ενώ υποθέτω πως μπορεί να πωλείται σε μουσεία ή σημεία πώλησης βιβλίων από κρατικούς φορείς (σαν το μαγαζάκι δίπλα στο Μπέη Χαμάμ).

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Ένα ιστορικό μυθιστόρημα στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα

%cf%83%ce%ac%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b7_20170119

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Σκοτεινός Βαρδάρης

Συγγραφέας: Έλενα Χουζούρη

Έκδοση: Κέδρος (2004)

ISBN: 978-960-04-2655-7

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η πολυφυλετική Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για πολλούς συγγραφείς. Το μυθιστόρημα της σημερινής ανάρτησης αποτελεί ένα τέτοιο δείγμα.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Στο εξώφυλλο υπάρχει μία φωτογραφία του Auguste Léon, με Έλληνες πρόσφυγες από το Μελένικο, που είχαν βρεθεί μετά το τέλος του Β’ Βαλκανικού Πολέμου στο Σιδηρόκαστρο. Η φωτογραφία αυτή, μαζί με πολλές άλλες, αποτελεί κομμάτι του «Αρχείου του Πλανήτη», μιας συλλογής φωτογραφικού υλικού, που είχε ξεκινήσει ο Γάλλος τραπεζίτης Albert Khan. Τα χρώματα στη φωτογραφία δεν είναι επιχρωματισμός, αλλά έχει χρησιμοποιηθεί η τεχνική της αυτοχρωμίας. Στο τέλος του βιβλίου η συγγραφέας αναφέρει ότι έχει χρησιμοποιήσει πολλά στοιχεία από τα βιβλία του Κώστα Τομανά. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2004, η έκδοση, που έχω εγώ είναι η 6η και κυκλοφόρησε το 2013. Από όσα έχω διαβάσει στο διαδίκτυο, το βιβλίο έχει ήδη μεταφραστεί στα σέρβικα και στα βουλγαρικά, πιθανόν δε να έχει μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες, αλλά δεν το γνωρίζω.

Τη Χουζούρη λογοτεχνικά την είδαμε πρόσφατα στη Vivlioniki μέσα από το εξαιρετικό της μυθιστόρημα «Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ«. Αυτό ήταν και το ισχυρότερο κίνητρο για να διαβάσω ακόμη ένα έργο της. Σαν υπότιτλος του έργου η συγγραφέας γράφει «Βαλκανική μυθιστορία έρωτα και απώλειας», αλλά νομίζω πως αν κάποιος το χαρακτήριζε ιστορικό μυθιστόρημα δεν θα είχε άδικο.

Κύριος πρωταγωνιστής του έργου ο Στέφανος Φουρτούνας, νεαρός Έλληνας με καταγωγή από το Μελένικο. Ζει τα χρόνια των μεγάλων αλλαγών στα Βαλκάνια, την έξαρση των εθνικισμών στη Μακεδονία και τους δύο Βαλκανικούς πολέμους, με τις αλλαγές, που αυτοί επέφεραν στη ζωή των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής. Η προσφυγιά, οι εφηβικές ανησυχίες, οι έρωτες ενός νέου ανθρώπου, που αλλιώς φανταζόταν τη ζωή του στα 14 του χρόνια και αλλιώς αυτή εξελίχτηκε στα 21 του. Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου κινείται γύρω από τη Θεσσαλονίκη, αν και υπάρχουν πολλές αναφορές για το Μελένικο, αλλά και για το Παρίσι. Άλλος πρωταγωνιστής του έργου είναι ο Auguste Léon, τον οποίο η Χουζούρη τοποθετεί και αυτόν στη δράση του βιβλίου, ένας νεαρός Γάλλος φωτογράφος, που ανακαλύπτει τον μαγικό κόσμο της Ανατολής και μέσα από τις φωτογραφίες του θα τον αποτυπώσει. Τέλος σημαντικό πρόσωπο στην πλοκή του βιβλίου είναι και η Ελένη Δούκα, νεαρή αρχοντοπούλα από το Μελένικο, που εκφράζει τον ανεκπλήρωτο και τον απαγορευμένο έρωτα στην υπόθεση. Ανεκπλήρωτος για τον Στέφανο και τον Auguste, απαγορευμένος για τους Έλληνες, αφού ερωτεύεται έναν Βούλγαρο αξιωματικό.

Η Χουζούρη διηγείται την ιστορία της με πρωτότυπο τρόπο. Δεν αφηγείται τις εξελίξεις, αλλά βάζει τον αναγνώστη να τις παρακολουθεί, σαν η πένα της να έχει γίνει μία κάμερα και να ακολουθεί τους πρωταγωνιστές της στους δρόμους, που κινούνται, στις σκέψεις και τα θέλω τους. Δεν επεμβαίνει στην εξέλιξη, αλλά είναι το πανταχού παρόν μάτι, που βλέπει τα πάντα. Στο κείμενο αφήνεται να εννοηθεί ότι ο Στέφανος Φουρτούνας είναι ο παππούς της συγγραφέως, χωρίς όμως να μπορώ να πω με σιγουριά αν αυτό όντως ισχύει ή αποτελεί κομμάτι της μυθιστορίας.

Σε κάθε ιστορικό μυθιστόρημα η μεγαλύτερη δυσκολία είναι να μπορέσει ο συγγραφέας να παντρέψει σωστά την πραγματικότητα με τον μύθο, βρίσκοντας την ιδανική ισορροπία. Σε αυτόν τον τομέα νομίζω η Χουζούρη πήγε καλά, τα μυθικά της πρόσωπα κινούνται ρεαλιστικά στην ιστορική πραγματικότητα.

Η Θεσσαλονίκη είναι, όπως είπαμε και νωρίτερα, το επίκεντρο των εξελίξεων και παρουσιάζονται πολλά τοπογραφικά στοιχεία της, είτε μνημεία, είτε μαγαζιά. Σε γενικές γραμμές νομίζω ότι μεταφέρεται σωστά το κλίμα της εποχής, αν και η Χουζούρη εστιάζει περισσότερο στην Ελληνική κοινότητα της πόλης. Αξιοσημείωτη η αναφορά της στον «θείο Αβραάμ», δηλαδή τον Αβραάμ Μπεναρόγια, ο οποίος 12 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του βιβλίου, θα αποτελέσει τον τιτλο του τελευταίου της μυθιστορήματος.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Ίσως θα μου φαινόταν ακόμη καλύτερο, αν το διάβαζα πριν διαβάσω το τελευταίο έργο της Χουζούρη (Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ), το οποίο το βρήκα εκπληκτικό. Σαν ιστορικό μυθιστόρημα όμως νομίζω ότι είναι από αυτά, που αξίζει κάποιος να τα διαβάσει και να μεταφερθεί νοερά στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα.

2 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΧΟΥΖΟΥΡΗ, Έλενα

70 χρόνια που άλλαξαν τα πάντα στην Θεσσαλονίκη

vivlioniki156

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη, 1850-1918: Η <<πόλη των Εβραίων>> και η αφύπνιση των Βαλκανίων

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Εκάτη (1994)

ISBN: 960-7437-03-9

Τιμή: Περίπου €21

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τις σημαντικότερες περιόδους της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, είναι αυτή που εξετάζεται σε αυτό το βιβλίο. Οι μεταρρυθμίσεις που ξεκίνησαν για την ανασυγκρότηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Τανζιμάτ) είχαν άμεσες επιπτώσεις στην πόλη. Ο σιδηρόδρομος ένωσε την Θεσσαλονίκη με την Ευρώπη και ο εξευρωπαϊσμός της πόλης έγινε με γρήγορους ρυθμούς. Παράλληλα έχουμε αύξηση του εμπορίου και ισχυροποίηση της πόλης και του ρόλου της στον ευρύτερο χώρο των Βαλκανίων. Ακολουθούν οι εθνικές αφυπνίσεις των λαών της Βαλκανικής, την Επανάσταση των Νεότουρκων, τους δύο Βαλκανικούς Πολέμους, η πόλη περνά σε Ελληνικά χέρια, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος την μετατρέπει σε κέντρο επιχειρήσεων με εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες από την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο να μαθαίνουν την ύπαρξη της πόλης και τέλος η Μεγάλη Πυρκαγιά αλλάζει μια για πάντα το παλαιό πρόσωπο της πόλης.

Η έκδοση είναι καλή, με χάρτινο εξώφυλλο, ικανοποιητική εκτύπωση, κάποιες λίγες φωτογραφίες στο τέλος, μαζί με βιβλιογραφία και ένα σύντομο χρονολόγιο. Το πρωτότυπο είχε κυκλοφορήσει στα γαλλικά το 1992, οπότε εμείς έχουμε την μετάφραση του κειμένου. Πολλοί Έλληνες έχουν γράψει κομμάτια του βιβλίου, δεν γνωρίζω όμως αν στην ελληνική έκδοση του βιβλίου υπάρχουν τα πρωτότυπα κείμενά τους ή έχουν και αυτά μεταφραστεί από το γαλλική έκδοση.

Δεν έχω άποψη για τους ξένους συγγραφείς, αλλά μερικά από τα σπουδαιότερα ονόματα ερευνητών και συγγραφέων για την Θεσσαλονίκη έχουν γράψει κείμενα για το βιβλίο αυτό: Ηλίας Πετρόπουλος, Ρένα Μόλχο, Γεώργιος Βαφόπουλος, Μερόπη Αναστασιάδου, Βασίλης Κολώνας, Αλεξάνδρα Γερόλυμπου είναι μερικά από τα πιο γνωστά.

Το βιβλίο ξεκινά με ένα κείμενο του συγγραφέα της γαλλικής έκδοσης, του Gilles Veinstein με τίτλο «Το μυστικό της Θεσσαλονίκης», όπου φαίνεται ότι ναι μεν το βιβλίο κινείται γύρω από την ιστορία της Θεσσαλονίκης, αλλά βασικό θέμα είναι οι Εβραίοι της πόλης σε αυτό το χρονικό διάστημα. Από εκεί και πέρα, το βιβλίο χωρίζεται σε 7 διαφορετικά μέρη:

1. Πρόλογος

Δύο κείμενα άσχετα μεταξύ τους αποτελούν τον πρόλογο του βιβλίου. Το ένα είναι από τον Ηλία Πετρόπουλο, ο οποίος ενθυμείται την παιδική του ηλικία στην Θεσσαλονίκη του 1930 και τις σχέσεις του με τους Εβραίους της πόλης. Το άλλο είναι από τον Νίκο Μουτσόπουλο, το κείμενο του οποίου θα μπορούσε κάποιος να πει ότι είναι περίληψη του υπόλοιπου βιβλίου. Προσωπικά βρήκα πιο ενδιαφέρον του κείμενο του Πετρόπουλου (νομίζω δεν χρειάζεται να συμφωνείς με τον Πετρόπουλο για να βρεις τα κείμενά του ενδιαφέροντα).

2. Η Ισπανία των Βαλκανίων

Τέσσερα κείμενα που μιλούν αποκλειστικά για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης:

Το πρώτο από τον Gilles Veinstein, ο οποίος προσπαθεί να χωρέσει όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτομέρειες σε ένα κείμενο ούτε 30 σελίδων, για να περιγράψει τον βίο και τα πεπραγμένα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης από το 1492, χρονιά που έφτασαν οι πρώτοι Σεφαραδίτες στην Θεσσαλονίκη, έως τα μέσα του 19ου αιώνα, όπου είχε παρατηρηθεί μια κάμψη στο Εβραϊκό στοιχείο. Είναι ενδιαφέρον κείμενο και έχει και κάποιες πληροφορίες που δύσκολα θα βρείτε σε άλλα βιβλία.

Το δεύτερο κείμενο από την Ρένα Μόλχο, μία από τις σπουδαιότερες μορφές που έχουν μελετήσει τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης, ασχολείται με την αναγέννηση του Εβραϊκού στοιχείου στα χρόνια που εξετάζει το βιβλίο. Περιγράφει τις συνθήκες που συνετέλεσαν στην ανάπτυξη αυτή, αναφέρεται στις συνοικίες που διέμεναν οι Εβραίοι, στο εκπαιδευτικό έργο που επιτελέστηκε και στα φιλανθρωπικά ιδρύματα, τα νοσοκομεία και τα σωματεία που αναπτύχθηκαν και αποδεικνύουν τον ενεργητικότατο ρόλο που είχαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στην λειτουργία και την προκοπή της πόλης. Σπουδαίος παράγοντας στην ανάπτυξη των Εβράιων της πόλης μας ήταν η στάση που κράτησε το Ραβινάτο στις αλλαγές που γινόντουσαν.

Το τρίτο κείμενο από τον Haim Vidal Sephiha μιλάει για την γλώσσα των Σεφαραδίτων, καθώς επίσης και για την λογοτεχνική παραγωγή στην παράξενη αυτή γλώσσα που χρησιμοποιούσαν κυρίως, οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης. Ψιλοαδιάφορο φάνηκε σε μένα το κείμενο αυτό, ίσως να αρέσει σε άτομα που ενδιαφέρονται για γλωσσολογικά θέματα.

Τέλος, λαογραφικού χαρακτήρα είναι το τέταρτο κείμενο, από την Meri Badi, η οποία μιλάει για την γαστριμαργική παράδοση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, τις επιρροές της και τα βασικά χαρακτηριστικά της.

3. Η πολυπόθητη πόλη

Στο μέρος αυτό του βιβλίου, υπάρχουν πέντε κείμενα, τα οποία μιλάνε για τις υπόλοιπες κοινότητες, πέρα από την Εβραϊκή, οι οποίες κατοικούσαν στην Θεσσαλονίκη στο προς εξέταση χρονικό διάστημα.

Ο Francois Georgeon μιλάει για τους Μουσουλμάνους της πόλης. Διοικητές της πόλης, αλλά και μειονότητα μέσα σε αυτήν, προσπάθησαν να αλλάξουν μετά τις μεταρρυθμίσεις στα μέσα του 19ου αιώνα. Η Επανάσταση των Νεότουρκων προήλθε κυρίως από ομάδα Μουσουλμάνων, οι οποίοι καταλάβαιναν ότι το υπάρχον καθεστώς δεν μπορεί να υφίσταται για πολύ. Γίνεται επίσης λόγος για τους Ντονμέδες, την τόσο ξεχωριστή ομάδα Θεσσαλονικέων.

Η Κίρκη Γεωργιάδου στο κείμενό της μιλάει για τις δραστηριότητες της Ελληνικής κοινότητας στο χρονικό διάστημα 1850-1918. Οι προτεραιότητες των Ελλήνων ήταν η ανασύνταξή τους, μετά από μια περίοδο διωγμών που ακολούθησαν την Ελληνική Επανάσταση. Τα Τανζιμάτ βοήθησαν στην πνευματική και οικονομική ανάπτυξη των Ελλήνων, οι οποίοι άρχισαν πλέον να κυριαρχούν στο εμπόριο και στην οικονομία. Παραμένουν βέβαια πληθυσμιακά η τρίτη ισχυρότερη ομάδα. Ο Μακεδονικός Αγώνας στις αρχές του 20ου αιώνα θα παίξει σημαντικό ρόλο στην εθνική αφύπνιση των Ελλήνων της Θεσσαλονίκης. Η Γεωργιάδου μιλάει για τις Ελληνικές συνοικίες και την οργάνωση της Ελληνικής κοινότητας, με τον σημαντικό ρόλο που έπαιξε η Εκκλησία σε αυτήν την οργάνωση.

Ο Bernard Lory έχει γράψει ένα κείμενο, στο οποίο ίσως οφείλεται η μη ανάδειξη αυτού του βιβλίου. Μιλάει για την Σέρβικη, αλλά κυρίως την Βουλγάρικη κοινότητα της Θεσσαλονίκης. Ο συγγραφέας μιλάει για τους Σλάβους οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί στα χωριά γύρω από την Θεσσαλονίκη, για την Εξαρχία, για την μικρή κοινότητα των Βουλγάρων της Θεσσαλονίκης. Γίνεται επίσης λόγος για τα γεγονότα των «Βαρκάρηδων» το 1903. Τέλος, αφιερώνει και ένα μικρό μέρος στον Σέρβικο παράγοντα και τον ρόλο του στην Θεσσαλονίκη.

Η Anahilde Ter Minassian γράφει το κείμενο για την Αρμένικη κοινότητα της πόλης. Με δεδομένο ότι πολύ μικρό μέρος του πληθυσμού της πόλης στο χρονικό διάστημα που εξετάζουμε ήταν Αρμένηδες, νομίζω ότι περισσότερο το κεφάλαιο αυτό μπήκε επειδή το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε στην Γαλλία, όπου υπάρχει μεγάλη Αρμένικη κοινότητα. Στην πόλη μας οι Αρμένιοι ήρθαν στα τέλη του 19ου αιώνα, έχτισαν με την εκκλησία και το σχολείο τους, αλλά οργανώθηκαν περισσότερο και αυξήθηκαν σε νούμερα μετά τις σφαγές που υπέστησαν από τους Τούρκους, όταν πολλοί από αυτούς ήρθαν πρόσφυγες στην Θεσσαλονίκη και δημιούργησαν μια από τις πιο ζωντανές κοινότητες της πόλης.

Η Μερόπη Αναστασιάδου στο κείμενό της, κάνει αναφορά στους Δυτικούς, δηλαδή στους Φράγκους της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι είχαν και δική τους γειτονιά. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά της στην οικογένεια των Abbot, από τις πιο γνωστές και πλούσιες, αλλά συνάμα και τραγικές οικογένειες. Τέλος, γίνεται αναφορά και στις ομάδες ιεραποστολών που επισκέφτηκαν την πόλη μας, ίδρυσαν σχολεία, άλλα ιδρύματα και έπαιξαν έναν σημαντικό ρόλο στην λειτουργία της πόλης.

4. Η κορύφωση του εκσυγχρονισμού

Όπως είπαμε και πριν, οι αλλαγές που έγιναν στην πόλη την περίοδο 1850-1918 ήταν πάρα πολλές και ιδιαίτερα σημαντικές, αφού ακόμη και σήμερα πολλές από αυτές τις συναντάμε στην καθημερινότητά μας. Κάποιες από τις αλλαγές αυτές μνημονεύουν οι συγγραφείς στα επόμενα 4 κείμενα.

Η Αλεξάνδρα Γερόλυμπου και ο Βασίλης Κολώνας μιλάνε για τις προσπάθειες εξωραϊσμού της πόλης, οι οποίες ξεκίνησαν με αφορμή την επίσκεψη του Σουλτάνου Αμπντούλ Μετσίντ στην Θεσσαλονίκη το 1859. Η διάνοιξη της σημερινής Βενιζέλου, το γκρέμισμα του θαλάσσιου τείχους, η σιδηροδρομική σύνδεση της πόλης με την Ευρώπη, η βελτίωση των κανόνων υγιεινής, η θεσμοθέτηση του Δημάρχου Θεσσαλονίκης, η επέκταση της πόλης ανατολικά, όλα αυτά και πολλά άλλα συντελούν στην ριζική αλλαγή της εικόνας της πόλης (ένα εκπληκτικό βιβλίο της Μερόπης Αναστασιάδου για αυτές τις αλλαγές είχαμε παρουσιάσει στην Vivlioniki παλαιότερα και μπορείτε να διαβάσετε κάποια πράγματα για αυτό εδώ). Οι πυρκαγιές του 1890 και του 1917, μαζί με πολλές μικρότερες, θα παίξουν επίσης ρόλο σε αυτήν την νέα διαμόρφωση της πόλης. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον το μέρος που μιλάει για τις αρχιτεκτονικές αλλαγές στην πόλη, γραμμένο από τον Βασίλη Κολώνα, όπου με πρωτεργάτες αρχιτέκτονες όπως ο Vitaliano Poselli, ο Eli Modiano και ο Piero Arrigoni η πόλη συναντά τον αρχιτεκτονικό εκλεκτικισμό και ξεκολλάει μετά από αιώνες από την αρχιτεκτονική της Ανατολίτικης κουλτούρας.

Ο Donald Quataert γράφει ένα κείμενο για την βιομηχανική ανάπτυξη που γνώρισε η Θεσσαλονίκη. Με κυρίαρχη την υφαντουργία, άλλοι κλάδοι που γνώρισαν μεγάλη άνθηση ήταν η καπνοβιομηχανία, η μεταξουργία, οι μύλοι, ενώ πολύ γνωστή ήταν και η κεραμοποιία του Αλατίνι.

Από τον Paul Dumont διαβάζουμε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κείμενο για την ανάπτυξη του σοσιαλιστικού κινήματος στην Θεσσαλονίκη, το οποίο δεν θα μπορούσε να λείπει από μια πόλη που γνώριζε βιομηχανική ανάπτυξη και έτυχε οι συνθήκες της εποχής να βοηθούν ιδιαίτερα το κίνημα αυτό. Τον Αύγουστο του 1908 σημειώνεται η πρώτη σειρά μεγάλων απεργιών στην πόλη. Οι εργαζόμενοι σε συνεργασία με τους Νεότουρκους θα καταφέρουν μια σειρά ευνοϊκών ρυθμίσεων υπέρ τους, τουλάχιστον στην αρχή. Σχηματίζονται τα πρώτα συνδικάτα, η Πρωτομαγιά του 1909 είναι η πρώτη που γιορτάζεται μαζικά και γεννιέται η Σοσιαλιστική Εργατική Ομοσπονδία, γνωστή ως Φεντερασιόν με αρχηγό τον Αβραάμ Μπεναρόγια, Εβραίο της Θεσσαλονίκης.

Ο Paul Dumont θα γράψει και το τελευταίο κείμενο αυτού του μέρους του βιβλίου, το οποίο αναφέρεται στην γαλλική «εισβολή» στην καθημερινότητα των Θεσσαλονικέων εκείνης της εποχής, κάτι το οποίο μπορεί να συγκριθεί με την «εισβολή» των αγγλικών στην εποχή μας. Το ντύσιμο αρχίζει να έχει επιρροές από το Παρίσι, δημιουργούνται σχολεία όπου τα μαθήματα γίνονται στα γαλλικά (με σπουδαιότερο όλων αυτό της Alliance για τα Εβραιόπουλα της πόλης), κυκλοφορούν γαλλόφωνες εφημερίδες. Οι Θεσσαλονικείς μάλλον ζητούν μια διέξοδο προς την Ευρώπη, μέσω της γαλλικής γλώσσας, η οποία έχει γίνει τόσο διαδεδομένη, ώστε να την μιλάνε στην καθημερινότητά τους τα μέλη της ανώτερης τάξης της πόλης.

5. Στο μάτι του κυκλώνα

Σε αυτό το κομμάτι του βιβλίου βρισκόμαστε χρονικά στα πρώτα 20 χρόνια του 20ου αιώνα. Οι αλλαγές που γίνονται στην πόλη είναι κυρίως πολιτικές. Η Επανάσταση των Νεότουρκων ξεκινά από εδώ, μετά από λίγα χρόνια η πόλη αλλάζει κυρίαρχο, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος αφήνει το στίγμα του στην πόλη, το ίδιο και περισσότερο η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917. Μετά δε από αυτήν, μοιάζει να κλείνει το κεφάλαιο της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης, αφού η νέα πόλη που σχεδιάζεται, δεν έχει καμία σχέση με αυτήν του 1912, όταν ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωνε την πόλη.

Το πρώτο κείμενο είναι από τους Paul Dumont και Francois Georgeon. O Paul Dumont μελετά ένα λεύκωμα κάποιου Juda Haim Perahia, Εβραίου της Θεσσαλονίκης, ο οποίος το έκανε για να θυμάται το Κίνημα του Ιουλίου του 1908, που ήταν η απαρχή για την επαναφορά του Συντάγματος του 1876. Υπάρχουν αναφορές για την «γέννηση» της Πλατείας Ελευθερίας και είναι έκδηλος ο ενθουσιασμός του δημιουργού για την εξέλιξη αυτή, μια εξέλιξη που έδωσε ελπίδες στους πληθυσμούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ότι τα πράγματα θα πάνε προς το καλύτερο. Εκτός από το λεύκωμα αυτό, υπάρχουν και αναφορές στα γεγονότα που οδήγησαν στο Κίνημα των Νεότουρκων. Ο Francois Georgeon γράφει για τον εγκλεισμό του Αβδούλ Χαμίτ, του «Κόκκινου Σουλτάνου» στην Βίλα Αλατίνι, όταν εξορίστηκε εκεί από τους Νεότουρκους το 1909. Εκεί έμεινε ο Αβδούλ Χαμίτ μέχρι το 1912, λίγες μέρες πριν εισέλθει στην πόλη ο Ελληνικός Στρατός.

Ο Bernard Lory γράφει για την είσοδο των Ελλήνων στην Θεσσαλονίκη το 1912. Περιγράφει αρχικά τον Πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο, τις κινήσεις των Σέρβων, των Βουλγάρων και των Ελλήνων, για να καταλήξει στον Οκτώβριο του 1912, όπου στον αγώνα δρόμου για το ποιος θα μπει πρώτος στην Θεσσαλονίκη, οι Έλληνες κέρδισαν πάνω στο νήμα. Μιλάει επίσης για τα βίαια γεγονότα που ακολούθησαν μεταξύ Ελληνικών και Βουλγαρικών στρατευμάτων μέσα στην πόλη το καλοκαίρι του 1913, όταν ξεκινούσε πλέον ο Δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος, ο οποίος ουσιαστικά τελείωσε με την Συνθήκη του Βουκουρεστίου τον Αύγουστο του 1913.

Ο Γιώργος Βαφόπουλος σε 5 σελίδες περιγράφει την Θεσσαλονίκη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου ήταν η βάση της Στρατιάς της Ανατολής, με αρχηγό τον Γάλλο αρχιστράτηγο Σαραΐγ. Γάλλοι, Άγγλοι, Ιταλοί, Σέρβοι, Ρώσοι, Σενεγαλέζοι, Ινδοί μαζί με τους Έλληνες σχηματίζουν ένα μοναδικό μωσαϊκό, που η πόλη δεν είχε και δεν ξαναείδε ποτέ. Τα γεγονότα της Εθνικής Αμύνης, τα οποία έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο στην μετέπειτα πολιτική ιστορία της Ελλάδος, η Θεσσαλονίκη πρωτεύουσα της μισής Ελλάδας, όταν η υπόλοιπη μισή είναι με το μέρος του Βασιλέα Κωνσταντίνου. Μοναδική εποχή για την πόλη, για την οποία έχουν γραφτεί και θα συνεχίσουν να γράφονται πάρα πολλά βιβλία.

Το ταξίδι στο χρόνο του βιβλίου τελειώνει με το κείμενο της Αλέκας Καραδήμου-Γερόλυμπου για την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, που άλλαξε εντελώς την εικόνα της Θεσσαλονίκης. Υπάρχουν αναφορές στο σχέδιο της ομάδας του Εμπράρ, στους λόγους που αυτό τελικά δεν ακολουθήθηκε παρά σε πολύ μικρό ποσοστό του. Ουσιαστικά από την παλιά Θεσσαλονίκη θα μείνουν πολύ λίγα σημεία, τα οποία σήμερα μας θυμίζουν πως πριν μόλις 100 χρόνια, η εικόνα της πόλης ήταν εντελώς διαφορετική. Για την Μεγάλη Πυρκαγιά έχουνε βγει δύο πολύ καλά βιβλία, ένα του Ηλία Πετρόπουλου και ένα της Αλέκας Καραδήμου-Γερόλυμπου, τα οποία έχουν παρουσιαστεί από την Vivlioniki.

6. Επίλογος

Ο Gilles Veinstein γράφει τον επίλογο του βιβλίου, με αναφορές στον Εβραϊκό πληθυσμό. Από τον φόβο αρχικά για την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα, έγιναν στη συνέχεια βήματα προσέγγισης των δύο πληθυσμών, παρά τις όποιες δυσκολίες. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης παρέμειναν ένα ισχυρό κομμάτι της πόλης, μέχρι το 1943, όπου αφανίστηκε περίπου το 96% αυτών. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η άποψή του, ότι η Θεσσαλονίκη χάνοντας την ενδοχώρα της, έχασε μεγάλο μέρος της ισχύς της. Γεγονός που οφείλουν να καταλάβουν κάποια στιγμή οι πολιτικοί της χώρας και να δράσουν με τέτοιο τρόπο, ώστε να επανέλθει αυτή η σχέση, παρά τα όποια πολιτικά εμπόδια μπορεί να υπάρχουν. Αλλιώς η πόλη θα ζει σε μια παρατεταμένη παρακμή (οι τελευταίες δύο προτάσεις είναι δικά μου σχόλια κυρίως και όχι του συγγραφέα).

7. Παραρτήματα

Ένα σύντομο χρονολόγιο, η βιβλιογραφία, κάποιες φωτογραφίες και τα βιογραφικά των συγγραφέων κλείνουν το βιβλίο αυτό.

Νομίζω πως πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα βιβλία σχετικά με την ιστορία της πόλης, σε αυτήν την ταραγμένη περίοδο. Μπορεί να υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με τις απόψεις κάποιων συγγραφέων, αλλά δεν παύει το βιβλίο να αποτελεί σημαντικό εργαλείο για κάποιον ιστορικό ή για κάποιον που θέλει να μάθει πράγματα για την πόλη. Βασική αρχή πιστεύω κάθε φορά που διαβάζουμε ένα βιβλίο ιστορικό, είναι ότι ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ. Απόψεις διαβάζουμε, βασισμένες σε κάποια έρευνα, η οποία επίσης χρήζει διερεύνησης. Αξίζει να το ψάξετε και να το αποκτήσετε, το βρήκα εγώ σε παζάρι βιβλίων στην εξευτελιστική τιμή των €6, αλλά και στην κανονική τιμή του να το βρείτε, νομίζω ότι αξίζει τα λεφτά του. Άλλωστε δεν νομίζω ότι σε πολλά βιβλία μπορείτε να βρείτε τόσα κείμενα από τόσο σημαντικούς συγγραφείς.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Χασάν Ταχσίν Πασάς, η ζωή ενός σωτήρα της Θεσσαλονίκης

vivlioniki135

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι τρεις ταφές του Χασάν Ταχσίν Πασά

Συγγραφέας: Χρίστος Χριστοδούλου

Εκδόσεις: Επίκεντρο (2012)

ISBN: 978-960-458-374-4

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στις 26 Οκτωβρίου του 1912, στην Θεσσαλονίκη έκλεινε ένα πολύ μεγάλο κεφάλαιο ιστορίας, διάρκειας περίπου μισής χιλιετίας και ξεκινούσε ένα καινούριο, το οποίο βιώνουμε και εμείς σήμερα. Η μετάβαση από την Οθωμανική στην Ελληνική Θεσσαλονίκη ουσιαστικά δεν έγινε μέσα σε μία μέρα, αλλά τυπικά φέρει τις υπογραφές τριών ανθρώπων σε μιάμιση σελίδα, των Ιωάννη Μεταξά, Βίκτωρα Δούσμανη και Χασάν Ταχσίν Πασά. Για τον βίο του τελευταίου γράφει αυτό το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο από τον Χριστοδούλου.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Έχει πλαστικοποιημένο εξώφυλλο, κάποιες ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, βιβλιογραφία και ευρετήριο όρων στο τέλος. Προσωπικά μου αρέσει και αυτό το κιτρινισμένο χαρτί σε βιβλία ιστορικά.

Το βιβλίο είναι καθαρά ιστορικό, αλλά η γραφή του έχει κάποια στοιχεία μυθιστορήματος σε κάποια σημεία. Αυτό γίνεται για να διαβάζεται πιο εύκολα από κάποιον που δεν έχει συνηθίσει την φόρμα ενός ιστορικού βιβλίου. Σε αυτό φαντάζομαι βοηθά και το ότι ο συγγραφέας είναι δημοσιογράφος και όχι επαγγελματίας ιστορικός. Η έρευνα που έχει γίνει για την ζωή του πρωταγωνιστή του βιβλίου είναι αρκετά μεγάλη και φωτίζονται πολλές από τις πτυχές της ζωής του.

Για όσους δεν το γνωρίζουν, ο Χασάν Ταχσίν Πασάς ήταν ο Οθωμανός Αρχιστράτηγος, ο οποίος παρέδωσε την Θεσσαλονίκη στα Ελληνικά στρατεύματα το 1912, τα οποία είχαν εγκατασταθεί στο χωριό Γέφυρα. το τότε επονομαζόμενο Τόψιν. Περισσότερο γνωστός όμως και από τον ίδιο, είναι ο γιος του Κενάν Μεσαρέ, ο οποίος έχει ζωγραφίσει την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Προδότης ο Χασάν Ταχσίν Πασάς για τους Τούρκους και σωτήρας της πόλης τους για τους Θεσσαλονικείς, θα μπορούσε να κοιτάξει το προσωπικό του συμφέρον και να προκαλέσει την καταστροφή της Θεσσαλονίκης, αλλά δεν το έκανε. Δύο δε ατάκες του έχουν μείνει στην ιστορία (ίσως όχι ακριβώς με αυτήν την σύνταξη):

  • Από τους Έλληνες την πήραμε [την Θεσσαλονίκη], στους Έλληνες θα τη δώσουμε.
  • Μια Θεσσαλονίκη υπάρχει κύριοι, κι αυτή την παρέδωσα στους Έλληνες, που ήταν αντίπαλοι σε όλα τα πεδία της μάχης από το Σαραντάπορο και τα Γιαννιτσά μέχρι εδώ. Εσάς δεν σας είδα πουθενά. [απάντηση στις αξιώσεις των Βουλγάρων για συνδιοίκηση της Θεσσαλονίκης με τους Έλληνες]

Το βιβλίο χωρίζεται σε 8 κεφάλαια. Το πρώτο είναι αυτό το οποίο περιέχει τα περισσότερα μυθιστορηματικά στοιχεία, καθώς περιγράφει ουσιαστικά τα γεγονότα της ημέρας υπογραφής της παράδοσης της Θεσσαλονίκης στον Ελληνικό στρατό. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο το οποίο αξίζει να σημειωθεί, είναι ότι σύμφωνα με την έρευνα, το πρωτόκολλο παράδοσης υπογράφηκε στις 27/10/1912, αλλά για λόγους συμβολικούς γράφτηκε στο πρωτόκολλο η ημερομηνία 26/10/1912, δηλαδή ανήμερα της εορτής του πολιούχου της Θεσσαλονίκης Αγίου Δημητρίου.

Το δεύτερο κεφάλαιο κάνει μια περίληψη όλης της ζωής του, από την γέννησή του στην Μεσσαριά της Νότιας Αλβανίας, τις φήμες για την Ελληνική του καταγωγή, την παιδεία που εξέλαβε από την Ζωσιμαία Σχολή των Ιωαννίνων, την σχέση του με τους Νεότουρκους κα. Αναφέρονται επίσης οι ενστάσεις που έχουν οι Τούρκοι εναντίον του (τον θεωρούν προδότη, επειδή παρέδωσε αμαχητί την Θεσσαλονίκη στους Έλληνες) και κάποιες φήμες για τις σχέσεις του Χασάν Ταχσίν Πασά με τον Τεκτονισμό.

Το τρίτο κεφάλαιο κάνει αναφορά στην δράση του Χασάν Ταχσίν Πασά στην Κρήτη, όπου υπηρέτησε για μια 8ετία και οργάνωσε μάλιστα την εκεί χωροφυλακή, η οποία μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης θα παίξει σημαντικότατο ρόλο στην ήρεμη μετάβαση από το Οθωμανικό στο Ελληνικό Κράτος. Επίσης όμως αναφέρει την δράση του στην Θεσσαλία κατά τον πόλεμο του 1897, όπου είχε κυνηγήσει τον Ελληνικό στρατό από την Ραψάνη ως τον Δομοκό.

Το τέταρτο κεφάλαιο είναι πολύ σύντομο και μιλάει για τα χρόνια που πέρασε ως Πολιτικός και Στρατιωτικός Διοικητής της Υεμένης.

Το πέμπτο κεφάλαιο μιλάει για το τι προηγήθηκε της παράδοσης της Θεσσαλονίκης, λίγο καιρό πριν την έναρξη του Α’ Βαλκανικού Πολέμου μέχρι και την αρχή κατάρρευσης της Τουρκικής άμυνας σε Σαραντάπορο, Ελασσόνα και Σέρβια. Σε αυτό το περιβάλλον έστειλαν οι Οθωμανοί τον Χασάν Ταχσίν Πασά να διοικήσει το στράτευμα με τον τίτλο του Αρχιστράτηγου.

Το έκτο κεφάλαιο είναι ίσως και το σημαντικότερο, αφού αναλύει τα γεγονότα από την επέλαση του Ελληνικού στρατού, την παράδοση της Θεσσαλονίκης, αλλά και την μοίρα του Χασάν Ταχσίν Πασά και δικαιολογείται ο τίτλος του βιβλίου, αφού αναφέρονται οι τρεις ταφές του μετά τον θάνατό του (η πρώτη στην Λωζάνη της Ελβετίας το 1918, η δεύτερη στο Αλβανικό Νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης κοντά στην Τριανδρία το 1935 και η τρίτη και τελική στο Τόψιν το 2002).

Το έβδομο κεφάλαιο μιλάει ιδιαίτερα για τους Ντονμέδες, τους Θεσσαλονικείς οι οποίοι περισσότερο ίσως από κάθε άλλον, πίεσαν τον Χασάν Ταχσίν Πασά να παραδώσει την Θεσσαλονίκη χωρίς μάχη. Ωραίο κεφάλαιο και ενδιαφέρον, λίγο άσχετο βέβαια με το υπόλοιπο βιβλίο, αφού θα μπορούσε εύκολα το υλικό του να προστεθεί σε κάποιο από τα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια.

Τέλος το όγδοο κεφάλαιο περιέχει δύο συνεντεύξεις του Χασάν Ταχσίν Πασά, από μόνες τους αποτελούν ιστορικά ντοκουμέντα.

Σίγουρα υπάρχουν πολλές διαφορετικές όψεις της ιστορικής αλήθειας και ανάλογα με την γωνία που θα δει κάποιος τα γεγονότα ή την πλευρά που κάθεται, θα διακρίνει μόνο μέρος αυτής. Για τους Τούρκους είναι προδότης, για τους Θεσσαλονικείς είναι σωτήρας και ευεργέτης της πόλης. Το βιβλίο αυτό του Χριστοδούλου προσπαθεί να παρουσιάσει την ζωή ενός ανθρώπου, που το μόνο σίγουρο για αυτόν είναι ότι αγάπησε πολύ την πόλη μας και ας μην είχε γεννηθεί εδώ. Εγώ ένιωσα ότι διάβαζα την βιογραφία ενός Θεσσαλονικέα και όχι ενός Αρχιστράτηγου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με Αλβανική καταγωγή. Αιωνία του η μνήμη.

3 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Χρίστος