Tag Archives: απεργίες

Στοιχεία της ιστορίας της Θεσσαλονίκης από μια αναρχική ματιά

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μπάσταρδη μνήμη

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Κατάληψη Φάμπρικα ΥΦΑΝΕΤ (2019)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €4

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 2012 ήταν μια χρονιά που κυκλοφόρησαν πάρα πολλά ιστορικά βιβλία για τη Θεσσαλονίκη με αφορμή τον εορτασμό των 100 χρόνων από την ημέρα που τα Ελληνικά στρατεύματα μπήκαν στη Θεσσαλονίκη. Το ιστορικό αυτό γεγονός κάποιοι το χαρακτηρίζουν ως «απελευθέρωση», κάποιοι άλλοι ως «κατάληψη», κάποιοι μιλάνε για απλή «ενσωμάτωση της πόλης στο Ελληνικό Κράτος». Προφανές είναι νομίζω το γεγονός ότι η ανάγνωση της ιστορίας διαφέρει και τα συμπεράσματα ποικίλουν. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης προσπαθεί να μας παρουσιάσει μια αναρχική προσέγγιση των πραγμάτων.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη. Μου άρεσε το εξώφυλλο, τόσο ο σχεδιασμός του όσο και το χαρτί. Ευανάγνωστο κείμενο, κάποιες φωτογραφίες συνοδευτικές. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι βιβλιογραφικές πηγές και ένα ιστορικό χρονικό από το 1821 έως το 1936 σχετικό με γεγονότα της πόλης αλλά και του εργατικού κινήματος. Σε αρκετά σημεία υπάρχουν σημειώσεις στο κάτω μέρος των σελίδων. Αν σκεφτεί κανείς ότι μιλάμε για μία έκδοση μίας αναρχικής ομάδας, η ποιότητα έκδοσης είναι πάρα πολύ καλή, ισάξια ενός σοβαρού εκδοτικού οίκου.

Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει, όπως είπαμε, για πρώτη φορά το 2012, εδώ έχουμε την επανέκδοση, που έγινε τον Ιούνιο φέτος. Δεν έχω διαβάσει την πρώτη έκδοση του έργου και δεν γνωρίζω με σιγουριά αν υπάρχουν αλλαγές στην ύλη, δεν πιστεύω όμως ότι έχει αλλάξει κάτι, πέρα φυσικά από τον πρόλογο για την παρούσα έκδοση. Παλαιότερα όταν έψαχνα το βιβλίο δεν μπορούσα να το βρω στα βιβλιοπωλεία, το βρήκα στο Otra Biblioteca, ένα βιβλιοπωλείο που βρίσκεται στον κοινωνικό χώρο Μικρόπολις, στη γωνία Βασ. Ηρακλείου και Βενιζέλου. Στα γενικά στοιχεία έχω γράψει ότι κοστίζει περίπου €4, αλλά το βιβλίο ουσιαστικά δεν έχει τιμή πώλησης, όσο θέλει δίνει ο καθένας για να το πάρει, το κόστος έκδοσης είναι στα €3,5 και από εκεί και πέρα αν κάποιος θέλει να δώσει €1 ή €10 εξαρτάται από αυτόν (προσωπικά έδωσα €5).

Στον υπότιτλο του βιβλίου γράφει «Θεσσαλονίκη 1912-2012, εκατό χρόνια Ελλάδας, πατριαρχίας, καπιταλισμού είναι αρκετά» και κάπως οριοθετείται το περιεχόμενο και ο πυρήνας της μελέτης. Οι συγγραφείς του έργου, που ανήκουν σε μια ομάδα με όνομα «Μπάσταρδες με Μνήμη» επικεντρώνονται σε γεγονότα που έχουν σχέση με εθνικά, φυλετικά και οικονομικά θέματα (πιο συγκεκριμένα με θέματα του εργατικού κινήματος). Βέβαια το χρονικό διάστημα που καλύπτουν στη μελέτη τους είναι περίπου από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως το τέλος του Μεσοπολέμου και πιο συγκεκριμένα τα γεγονότα του Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη.

Μετά τον πρόλογο της τωρινής έκδοσης και την εισαγωγή της πρώτης υπάρχει ένα κεφάλαιο με τίτλο «Μέθοδος counter history» στο οποίο οι συγγραφείς μιλάνε για τη μέθοδο μελέτης της ιστορίας που θα επιχειρήσουν στο βιβλίο, την «από κάτω» διαμόρφωση δηλαδή της ιστορίας, η οποία έρχεται να αμφισβητήσει την επίσημη ιστοριογραφία του τόπου. Από εκεί και πέρα υπάρχουν 8 κεφάλαια:

  • Το πρώτο έχει τίτλο «Κοινοτικές και εθνοτικές συνθήκες στη Μακεδονία (τέλη 19ου – αρχές 20ου αιώνα). Εδώ υπάρχει μια γενική περιγραφή των διαφόρων εθνοτήτων που βρίσκονταν στο χώρο της Μακεδονίας κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου, ενώ πιο ενδιαφέρον κομμάτι του βιβλίου είναι το κομμάτι που μιλάει για το ρόλο των γυναικών σε αυτές τις εθνότητες (Οθωμανές μουσουλμάνες, Αλβανές μουσουλμάνες και Χριστιανές), δεν αναφέρεται δυστυχώς κάτι για το ρόλο της γυναίκας στην Εβραϊκή κοινότητα.
  • Το δεύτερο έχει τίτλο «Η Θεσσαλονίκη στην κόψη των βαλκανικών εθνικισμών (τέλη 19ου – αρχές 20ου αιώνα)». Το μεγαλύτερο κομμάτι αυτού του κεφαλαίου μιλάει για τη δράση της Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΕΟ) η οποία είναι ίσως πιο γνωστή στο αναγνωστικό κοινό ως BMPO από το όνομά της στην κυριλλική γραφή. Από την ΕΜΕΟ προέρχονται και τα γεγονότα των Βαρκάρηδων στη Θεσσαλονίκη το 1903, για τους οποίους υπάρχει το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα, αν κάποιος ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερα για τη δράση τους και την εξέλιξη της οργάνωσης, ενώ στη Vivlioniki έχει παρουσιαστεί και ένα βιβλίο που εξέταζε τους Βαρκάρηδες από αναρχική σκοπιά. Εδώ επίσης γίνεται αναφορά στο Μακεδονικό Αγώνα τον οποίο οι συγγραφείς θεωρούν ως μια διαμάχη μεταξύ δύο εθνικισμών, του Βουλγαρικού και του Ελληνικού.
  • Το τρίτο έχει τίτλο «Πολεοδομική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης» όπου γίνονται αναφορές για το πώς άλλαξε το πρόσωπο της πόλης από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα και το γκρέμισμα των Τειχών της πόλης έως και τον Μεσοπόλεμο. Υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία εδώ πέρα, αν και οφείλω να πω ότι με ξένισε η αντίληψη του συγγραφέα ότι ένας από τους σκοπούς των αλλαγών στη ρυμοτομία της πόλης ήταν να δημιουργηθούν πλατείες και μεγάλες ευθείες λεωφόροι ώστε να μπορούν να αντιμετωπιστούν συγκεντρώσεις και πορείες διαμαρτυρίας. Από εκεί και πέρα ενδιαφέρον έχει η κριτική ματιά με την οποία αντιμετωπίζεται το σχέδιο Εμπράρ για την ανοικοδόμηση της Θεσσαλονίκης μετά τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917.
  • Το τέταρτο έχει τίτλο «Ταξική σύνθεση, εργατικοί αγώνες και η έμφυλη διάστασή τους» και περιγράφει τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος με αναφορές στη δημιουργία των πρώτων συνδικάτων, τις απεργίες και τους άλλους αγώνες των εργαζομένων περίπου από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης έως τον Μεσοπόλεμο. Είναι το μεγαλύτερο κεφάλαιο του βιβλίου και ίσως το πιο σημαντικό. Προσωπικά θεωρώ πολύ πληρέστερο το βιβλίο του Φουντανόπουλου για το θέμα αυτό. Ξεχωρίζω πάντως το τρίτο μέρος του κεφαλαίου, το οποίο μιλάει για την έμφυλη διάσταση στην εργασία ή πιο απλά το ρόλο της γυναίκας στην εργασία και το πώς αυτός εξελίχτηκε.
  • Το πέμπτο έχει τίτλο «Πολιτικές οργανώσεις στη Θεσσαλονίκη και τη Μακεδονία», όπου μετά κάποιες γενικές αναφορές σε σοσιαλιστικές ομάδες που αναπτύχθηκαν σε Βουλγαρία, Αρμενία και Ελλάδα, γίνεται λόγος για οργανώσεις που αναπτύχθηκαν στη Θεσσαλονίκη με κυρίαρχη φυσικά τη Φεντερασιόν του Μπεναρόγια (υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο για την Φεντερασιόν που είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki στο παρελθόν για όποιον θέλει να διαβάσει περισσότερες λεπτομέρειες), ενώ ενδιαφέρον έχει και η αναφορά στους Αρχειομαρξιστές της Θεσσαλονίκης.
  • Το έκτο έχει τίτλο «Η ιστορία του Εργατικού Κέντρου και των εργατικών σωματείων στη Θεσσαλονίκη», όπου γίνεται αναφορά για τη λειτουργία του Εργατικού Κέντρου από την ίδρυσή του το 1917 έως το 1936, ενώ επίσης δίνονται στοιχεία για συνδικαλιστικές οργανώσεις σ’αυτήν την περίοδο, οι οποίες δημιουργήθηκαν στη Θεσσαλονίκη.
  • Το έβδομο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το Παρακράτος» και αν και είναι μικρό σε μέγεθος, το βρήκα ενδιαφέρον. Εδώ γίνεται λόγος και για την 3Ε ή ΕΕΕ ή για τους τριεψιλίτες, οργάνωση η οποία λειτούργησε κατά τον Μεσοπόλεμο και η οποία είχε ουσιαστικά χαρακτηριστικά κυβερνητικού οργανισμού (για την 3Ε μπορείτε να διαβάσετε στο εξαιρετικό βιβλίο του Τρεμόπουλου σχετικά με τη δράση της και τη λειτουργία της).
  • Το όγδοο και τελευταίο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η εξέγερση του 1936» και μιλάει για τα δραματικά γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη τον Μάιο του 1936 με την απεργία των καπνεργατών και το αιματοκύλισμα από την κρατική καταστολή της.

Το βιβλίο έχει κάποια λάθη και ανακρίβειες και βλέπει τα γεγονότα αυστηρά μονόπλευρα, αλλά έχει και αρκετά κομμάτια με ενδιαφέρον. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα έργο που στηρίζεται σχεδόν καθ’ολοκληρία σε κείμενα άλλων έργων, ως βιβλιογραφική ανασκόπηση. Σύμφωνα με το βιβλίο αυτός είναι ο πρώτος τόμος και πιθανότατα οι συγγραφείς κάποια στιγμή να κυκλοφορήσουν και έναν δεύτερο όπου θα περιγράφονται γεγονότα από τον Μεσοπόλεμο και έπειτα. Άσχετα από τα ιδεολογικά πιστεύω πάντως του καθενός πιστεύω ότι αξίζει να διαβαστεί καθώς γίνεται μια προσπάθεια να δούμε την ιστορία από μια διαφορετική οπτική γωνία και αυτό μόνο καλό μπορεί να είναι.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Εργατικό κίνημα, Φεντερασιόν, Μάης του ’36, Θεσσαλονίκη

Σάρωση_20160602

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εργασία και εργατικό κίνημα στη Θεσσαλονίκη 1908-1936

Συγγραφέας: Κώστας Φουντανόπουλος

Έκδοση: Νεφέλη (2005)

ISBN: 960-211-735-4

Τιμή: Περίπου €22

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ιστορία του εργατικού κινήματος έχει να επιδείξει στη Θεσσαλονίκη μερικές από τις σημαντικότερες στιγμές του. Από την ίδρυση της Φεντερασιόν το 1909 και την πρώτη κυκλοφορία του Ριζοσπάστη το 1916 έως τα γεγονότα της μεγάλης απεργίας των καπνεργατών το 1936. Αυτά τουλάχιστον είναι τα πιο γνωστά στο ευρύ κοινό. Στη σημερινή ανάρτηση μιλάμε για ένα βιβλίο, το οποίο εξετάζει πολλές πτυχές του εργατικού κινήματος από το 1908 έως το 1936.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή, με όμορφο εξώφυλλο, που το κοσμεί χαρακτικό του Γιώργου Φιντανό. Πολύ καλή ποιότητα χαρτιού, ευανάγνωστο κείμενο, δυστυχώς δεν υπάρχουν φωτογραφίες. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει μία πλουσιότατη βιβλιογραφία, που περιλαμβάνει μελέτη αρχείων, βιβλίων, εφημερίδων κα. Υπάρχει επίσης ευρετήριο ονομάτων καθώς και κατάλογος συνδικαλιστικών οργανώσεων. Στο τέλος κάποιων κεφαλαίων υπάρχουν πίνακες και διαγράμματα, τα οποία νομίζω θα βοηθούσαν περισσότερο τον αναγνώστη αν βρίσκονταν στις σελίδες και στα σημεία, τα οποία παραπέμπουν σε αυτά.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη, τα οποία περιλαμβάνουν συνολικά 8 κεφάλαια. Σε αυτά αναλύονται με εξαιρετικό τρόπο διάφορες πτυχές, που στο σύνολό τους σχημάτισαν την εικόνα του εργατικού κινήματος στη Θεσσαλονίκη κατά την προς εξέταση χρονική περίοδο:

  • Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζεται η εκβιομηχάνιση της πόλης, από τα πρώτα της βήματα στα τέλη του 19ου αιώνα έως τα μέσα της δεκαετίας του 1930. Χωρίζεται το κείμενο με χρονολογική σειρά, από το 1880 έως το 1912 και την προσάρτηση της πόλης στο Ελληνικό Κράτος, από το 1912 έως το 1922 και την έλευση των προσφύγων στην πόλη από τη Μικρασία κα και τέλος από το 1922 έως το 1936, λίγο πριν τη δικτατορία του Μεταξά.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο αναλύει την επαγγελματική ενασχόληση με ένα ξεχωριστό κεφάλαιο για την κλωστοϋφαντουργία, τομέα, που ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένος στην Θεσσαλονίκη.
  • Εξαιρετικά ενδιαφέρον το τρίτο κεφάλαιο, το οποίο αναλύει το λεγόμενο καπνικό ζήτημα, το οποίο απασχόλησε όχι μόνο την οικονομία της Θεσσαλονίκης, αλλά ολόκληρης της χώρας, με δεδομένο ότι η καπνοβιομηχανία ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη στην πόλη μας και ο καπνός το βασικότερο εξαγώγιμο προϊόν της Ελλάδας εκείνη την περίοδο. Η μελέτη αυτού του κεφαλαίου είναι πυξίδα κατανόησης του μεγαλύτερου μέρους των διεκδικήσεων των καπνεργατών.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο μιλάει για τις σπουδαιότερες απεργίες, που συνέβησαν στην πόλη μας από το 1908 έως το 1928 με σημαντικότατες ιστορικές πληροφορίες για τη βιομηχανία της πόλης και τις εργασιακές σχέσεις, που υπήρχαν εκείνη την περίοδο. Παρατίθενται με λεπτομέρειες απεργίες, που έμειναν ίσως στη σκιά του Μάη του 1936, αλλά είχαν τη δική τους σημασία στην εξέλιξη του εργατικού κινήματος της Θεσσαλονίκης.
  • Εξαιρετικό και το πέμπτο κεφάλαιο, το οποίο είναι αφιερωμένο στην «λαϊκή εξέγερση του 1936» όπως την αναφέρει, με ανάλυση για το τι προηγήθηκε καθώς και λεπτομερή αναφορά των όσων συνέβησαν εκείνες τις μέρες. Από τα καλύτερα του βιβλίου.
  • Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το έκτο κεφάλαιο, το οποίο περιγράφει τη δομή των απεργιών εκείνης της εποχής, τις μεταβολές τους κατά το πέρασμα των χρόνων, ενώ γίνεται και μία πολύ ενδιαφέρουσα σύγκριση μεταξύ απεργίας και διαδήλωσης, των δύο δηλαδή πιο δημοφιλών μορφών δράσης και αντίδρασης των εργατών, με συμπεράσματα, που θα ξαφνιάσουν τον αναγνώστη.
  • Το έβδομο κεφάλαιο αναλύει το συνδικαλιστικό κίνημα της Θεσσαλονίκης με ιδιαίτερη αναφορά στον καπνεργατικό συνδικαλισμό, ο οποίος ήταν από τους πιο οργανωμένους και τους πιο δυναμικούς.
  • Το όγδοο και τελευταίο κεφάλαιο μου φάνηκε το πιο αδιάφορο, καθώς μιλάει για τη ρητορική του εργατικού κινήματος, σίγουρα όμως πολλοί αναγνώστες μπορεί να το βρουν ενδιαφέρον και χρήσιμο.

Η γλώσσα του Φουντανόπουλου έχει ίσως κάποιες δυσκολίες κατανόησης, καθώς χρησιμοποιεί στην ανάλυση των γεγονότων επιστημονική ορολογία, αλλά με λίγη προσπάθεια το κείμενο γίνεται κατανοητό. Στις περιγραφές των ιστορικών γεγονότων αντίθετα η αφήγηση είναι ζωντανή και κρατάει νομίζω τον αναγνώστη.

Στο παρελθόν για το εργατικό κίνημα της Θεσσαλονίκης είχε παρουσιαστεί από τη Vivlioniki ένα βιβλίο από το Κέντρο Μαρξιστικών Ερευνών, το οποίο όμως περιοριζόταν κυρίως στη δράση της Φεντερασιόν. Στα βιβλία του Γιάννη Γκλαρνέτατζη υπάρχουν κάποια στοιχεία (δείτε τις εαρινές και χειμωνιάτικες «στιγμές» του), όπως φυσικά και στο σπουδαίο έργο του Κωστή Μοσκώφ για τη Θεσσαλονίκη ως μεταπρατική πόλη. Το έργο του Φουντανόπουλου νομίζω ότι κάνει μία εξαιρετική ανάλυση στην εξέλιξη του εργατικού κινήματος, όχι μόνο με αναφορά σε γεγονότα, αλλά θέλοντας να ρίξει φως στα αίτια, που οδήγησαν σε αυτά τα γεγονότα. Η έρευνά του πηγαίνει σε βάθος και σε αυτό τον βοηθάει η βιβλιογραφία του καθώς και το ανοιχτό πνεύμα με το οποίο προσπαθεί να προσεγγίσει το προς εξέταση ζήτημα. Νομίζω ότι γενικά για το εργατικό κίνημα της Θεσσαλονίκης έχουν γραφτεί λίγα πράγματα, αν και η πόλη πρωτοστάτησε σε αγώνες και έχει να παρουσιάσει σπουδαίους ανθρώπους και αγωνιστές. Το βιβλίο αυτό λύνει αρκετές απορίες και φωτίζει την περίοδο του Μεσοπολέμου κυρίως, που ήταν ιδιαίτερα έκρυθμη. Από τα πιο ενδιαφέροντα ιστορικά κείμενα, που έχω διαβάσει για τη Θεσσαλονίκη.

5 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΦΟΥΝΤΑΝΟΠΟΥΛΟΣ, Κώστας