Tag Archives: Αντίσταση

Μία έρευνα για τους νεκρούς της Κατοχικής Θεσσαλονίκης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο φόρος του αίματος στην Κατοχική Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Βασίλης Γούναρης, Πέτρος Παπαπολυβίου

Έκδοση: Επίκεντρο (2019)

ISBN: 978-960-458-899-2

Τιμή: Περίπου €33

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που η Κατοχική Περίοδος της άφησε ανεξίτηλο σημάδι στην εικόνα της. Δεν ήταν μόνο οι καταστροφές σε κτίρια (πχ στο Λιμάνι κατά τους βομβαρδισμούς), κυρίως μιλάμε για τις αλλαγές στη σύνθεση του πληθυσμού της. Με κυριότερη καταστροφή το Ολοκαύτωμα της πόλης, όπου μέσα σε διάστημα λίγων μηνών χάθηκε πάνω από το 95% των Εβραίων Θεσσαλονικέων, η πόλη πλήρωσε έναν πολύ μεγάλο φόρο αίματος με εκτελέσεις, δολοφονίες και νεκρούς από την πείνα που θέρισε τον πληθυσμό. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μία έρευνα με θέμα κάποια από αυτά τα θύματα.

Η έκδοση είναι μέτρια προς κακή. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά από τις εκδόσεις του Παρατηρητή το 2001 και αυτή είναι η δεύτερη έκδοσή του. Δεν γνωρίζω αν και η πρώτη ήταν τέτοιας ποιότητας, αλλά θεωρώ πως όταν κάποιος κάνει μια δεύτερη οφείλει να προβεί σε βελτιώσεις. Οι εικόνες είναι δυσδιάκριτες, κάποιες σημειώσεις στο πλάι των σελίδων δεν διαβάζονται με ευκολία, νομίζει κανείς ότι πρόκειται για φωτοτυπίες που δέθηκαν και έγιναν βιβλίο. Δεν υπάρχει ευρετήριο ονομάτων, που για ένα τέτοιο έργο είναι απαραίτητο, αλλά υπάρχει η βιβλιογραφία. Είναι κρίμα, καθώς το περιεχόμενο του βιβλίου είναι εξαιρετικό.

Το έργο το προλογίζει ο Ιωάννης Χασιώτης, όπου αναφέρεται στην «περιπέτεια» του βιβλίου μέχρι να εκδοθεί τελικά. Χρειάστηκαν να περάσουν 17 χρόνια (!) από την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου να γίνει το βιβλίο το 1984 έως την πρώτη έκδοση του 2001. Στα γενικά στοιχεία αναφέρω ως συγγραφείς του έργου τους Γούναρη και Παπαπολυβίου, αν και αυτοί είναι οι επιμελητές, στο βιβλίο ο αναγνώστης θα βρει και κείμενα άλλων μελετητών.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, τα οποία ακολουθούν πέντε παραρτήματα:

  • Στο πρώτο μέρος ο αναγνώστης θα βρει τρεις μελέτες. Η πρώτη υπογράφεται από την Μαρία Καβάλα και έχει τίτλο «Επιβίωση βιολογική και πνευματική», τη βρήκα εξαιρετική, καθώς αναλύει με λεπτομέρειες πολλές δυσκολίες του πληθυσμού της πόλης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι οποίες σχετίζονταν με την επιβίωσή του. Τα κεφάλαια σχετικά με τα συσσίτια και τη Μαύρη Αγορά είναι ιδιαίτερα χρήσιμα. Πολύ ενδιαφέρουσα και η δεύτερη μελέτη του Παπαπολυβίου, όπου γίνεται λόγος για τις αντιστασιακές οργανώσεις που αναπτύχθηκαν στη Θεσσαλονίκη κατά την Κατοχική περίοδο. Η τρίτη μελέτη του Δορδανά είναι μεν σημαντική, διαβάζεται όμως με δυσκολία καθώς αναλύει λεπτομερώς τις διοικητικές αρχές της πόλης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, υπάρχουν πολλά ονόματα (και όπως είπαμε προηγουμένως το βιβλίο δεν έχει ευρετήριο…), οπότε ο αναγνώστης μπορεί να το χρησιμοποιήσει ως εργαλείο για αναφορές.
  • Στο δεύτερο μέρος ο αναγνώστης θα βρει δύο μελέτες. Η πρώτη είναι του Γιώργου Καζαμία και μιλάει για τα αντίποινα, τόσο γενικά όσο και για τις πρακτικές που ακολούθησαν οι Γερμανικές Δυνάμεις Κατοχής στη χώρα και στη Θεσσαλονίκη πιο συγκεκριμένα. Ομολογώ ότι δεν γνώριζα πως υπάρχει Δίκαιο, που ορίζει πότε επιτρέπονται αντίποινα σε έναν πόλεμο. Η δεύτερη μελέτη είναι των επιμελητών του βιβλίου, δηλαδή του Βασίλη Γούναρη και του Πέτρου Παπαπολυβίου και αναφέρονται στη μελέτη συνολικά που έγινε για το βιβλίο, τις δυσκολίες και διάφορα άλλα στοιχεία.
  • Υπάρχουν όπως είπαμε και 5 παραρτήματα. Το 1ο παράρτημα αναφέρεται στις εκτελέσεις που έγιναν στη Θεσσαλονίκη από το 1941 έως το 1944. Σύμφωνα με την εργασία η πρώτη εκτέλεση έγινε στις 19 Αυγούστου του 1941 και το θύμα ήταν ο Γεώργιος Πολυχρονάκης, είχε καταδικαστεί για απόκρυψη Βρετανών στρατιωτών. Η τελευταία εκτέλεση, σύμφωνα με το βιβλίο πάντα, έγινε μόλις δύο μέρες πριν την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στις 28 Οκτωβρίου του 1944, όταν κοντά στην περιοχή της Αγίας Φωτεινής, εκτελέστηκαν 6 νέοι, οι Νικόλαος Αντωνίου, Σταύρος Γρηγοριάδης, τα αδέλφια Ανδρέας και Πέτρος Κουλουμπής, ο Θεοδόσιος Νότης και ο Ηλίας Νυσίρης. Το 2ο παράρτημα περιέχει 4 συνεντεύξεις ανθρώπων που έζησαν εκείνες τις μέρες στη Θεσσαλονίκη. Ο Έλλην Βασιλειάδης ήταν στρατιωτικός γιατρός στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Παύλου Μελά, ο Ραούλ Λιβαδάς ήταν κρατούμενος και διερμηνέας στον Παύλο Μελά, ο Γεώργιος Μαργέτης ήταν αντιστασιακός και διευθυντής του κατασκοπευτικού δικτύου «Ζευς», ενώ ο Ορέστης Τρωιανός είχε καταδικαστεί σε θάνατο, τον πήγαν για εκτέλεση, αλλά αστόχησαν τόσο κατά την εκτέλεση όσο και κατά τη χαριστική βολή και γλίτωσε και από τους πλιατσικολόγους που έσπευσαν μετά την εκτέλεση να κλέψουν τα ρούχα τους (τουλάχιστον αυτά ισχυρίζεται στη συνέντευξή του.). Το 3ο παράρτημα έχει 50 προσωπογραφίες εκτελεσθέντων. Το 4ο παράρτημα είναι ένα χρονολόγιο γεγονότων από την 1η Απρίλη του 1941 έως τις 30 Οκτωβρίου του 1944, όπου παρουσιάζονται γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη, στον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο και στον κόσμο γενικά. Το 5ο παράρτημα είναι ο κατάλογος εκτελεσθέντων, τουλάχιστον όπως συντάχτηκε από την ερευνητική ομάδα, όπου αναφέρονται σε περίπου 1500 άτομα, τα οποία έχασαν τη ζωή τους σε εκτέλεση Γερμανών, από τα Τάγματα Ασφαλείας, την ΟΠΛΑ, σε κάποια μάχη κτλ.

Η εργασία συνολικά είναι μια εξαιρετική δουλειά, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κάποιος ότι όταν έγινε δεν υπήρχε η ευκολία του διαδικτύου για τους μελετητές. Η έρευνα έγινε σε Ληξιαρχεία, Νεκροταφεία, παλιές εφημερίδες και περιοδικά κα. Στα κείμενα αναπαρίσταται πιστεύω σε μεγάλο βαθμό ο τρόμος και η μαυρίλα της Κατοχής, κάτι που μόνο όσοι το έχουν ζήσει μπορούν να περιγράψουν με ακρίβεια. Από το 2001 ακολούθησαν φυσικά πολλές μελέτες για την περίοδο 1941-1944 για τη Θεσσαλονίκη και έχουν βγει κάποια εξαιρετικά βιβλία, κάποια εκ των οποίων έχουν παρουσιαστεί και στη Vivlioniki (αξίζει πχ να διαβάσετε το βιβλίο του Δορδανά για τα Τάγματα Ασφαλείας στη Θεσσαλονίκη ή του Βενιανάκη για τον Δάγκουλα κτλ). Η μελέτη δεν καλύπτει το Ολοκαύτωμα της πόλης, καθώς αυτό είναι πολλά βιβλία από μόνο του. Δίνει όμως στοιχεία σημαντικά, οι νεκροί αποκτούν όνομα και επίθετο και δεν αποτελούν απλές στατιστικές, γεγονός, που πιστεύω ότι έχει ιδιαίτερη σημασία.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Η ποιότητα έκδοσης σίγουρα θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερη και ίσως σε μια τρίτη έκδοση θα ήταν καλό να προστεθεί νέο υλικό, που θα βρήκε η ιστορική μελέτη στα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση. Συνολικά πάντως το βρήκα ως έναν χρήσιμο μπούσουλα στην προσπάθεια κάποιου να καταλάβει τα γεγονότα της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη.

Σχολιάστε

Filed under ΓΟΥΝΑΡΗΣ, Βασίλης, Γενικά, ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ, Πέτρος

Ένα «ψυχογραφικό» μυθιστόρημα για την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου

img025

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το χρονικό μιας συνείδησης

Συγγραφέας: Γιάννης Γαλανός

Έκδοση: Μπουκουμάνης (1979)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ακόμη βιβλίο, το οποίο διαδραματίζεται στις μέρες τις Κατοχικές, αλλά και τις πρώτες μετεμφυλιακές, είναι το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι απλή, φέροντας την αισθητική της δεκαετίας του 1970. Η έκδοση, που έχω εγώ είναι του 1979, το βιβλίο πιο εύκολα θα το βρείτε με διαφορετικό σχήμα και από τον εκδοτικό οίκο «Καλύτερη Ζωή» στην τιμή περίπου των €11.  Συμπαθητική έκδοση, αυτή, που έχω εγώ, το χάρτινο εξώφυλλο είναι ντυμένο με πλαστικοποιημένη κουβερτούρα.

Το βιβλίο έχει υπότιτλο «μυθιστορηματική ψυχογραφία» και από ό,τι κατάλαβα πρόκειται για ένα έργο, που συνδυάζει το μυθιστόρημα με την ψυχολογική ανάλυση. Δεν γνωρίζω ποιο από τα δύο είχε για προτεραιότητα ο συγγραφέας, αλλά στη ροή του κειμένου υπάρχει νομίζω εμφανής διαχωρισμός μεταξύ αυτών των δύο, καθώς το πρώτο μέρος είναι πολύ πιο κοντά στη λογοτεχνική πεζογραφία, ενώ το κομμάτι προς το τέλος του βιβλίου προσεγγίζει περισσότερο τον κλάδο της ψυχολογίας.

Ο Γαλανός έζησε στη Θεσσαλονίκη την περίοδο της Κατοχής, συμμετείχε στην αντίσταση και εξορίστηκε στη συνέχεια. Δεν γνωρίζω το κατά πόσο το βιβλίο έχει αυτοβιογραφικά στοιχεία, αλλά δεν γίνεται να μην υπάρχουν τουλάχιστον κάποιες τέτοιες αναφορές. Ο ήρωας επίσης του βιβλίου έχει περίπου την ίδια ηλικία με αυτήν του συγγραφέα κατά την περίοδο της Κατοχής.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου ο Άρης, ένα παιδί στα 15 του περίπου όταν οι Γερμανοί εισέρχονται στη Θεσσαλονίκη. Μέσα στην εφηβεία του θα γνωρίσει την πείνα, τις δυσκολίες, την αντίσταση και πολλά από τα δεινά, που βρήκαν την πόλη μας εκείνη την περίοδο. Θα βιώσει την απελευθέρωση και τις ελπίδες για ένα καλύτερο αύριο, όπως και τις πρώτες μεταπολεμικές ημέρες, με τη διάψευση των προσδοκιών, την εξορία, τον εμφύλιο, για να φτάσει έως τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950, όταν θα έχουν περάσει τα δεινά και θα αναπροσαρμόζει τη ζωή του. Αν και υπάρχουν και άλλοι πρωταγωνιστές, η υπόθεση κυλάει γύρω από τον Άρη, ο οποίος αποτελεί και το αντικείμενο της ψυχογραφικής ανάλυσης των πράξεών του από τον συγγραφέα.

Αν και υπάρχει διαχωρισμός κεφαλαίων στο βιβλίο, εγώ χώρισα το έργο σε δύο κομμάτια:

  • Το πρώτο έχει να κάνει με τις ημέρες, που ο Άρης βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, δηλαδή από τον Απρίλιο του 1941 έως τον Αύγουστο του 1946. Εδώ υπάρχει η περιγραφή πολλών γεγονότων σχετικά με το παρελθόν της πόλης μας. Αξίζει να σημειωθεί η περιγραφή, που κάνει στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων, η οποία αν και εμφανίζει κάποια μυθιστορικά στοιχεία, εν τούτοις είναι σημαντική ως μια από τις σπάνιες λογοτεχνικές αναφορές εκείνη την περίοδο. Επίσης περιγράφει μια αντιστασιακή πρακτική ενημέρωσης των πολιτών στο χώρο εργασίας τους, καθώς και η προσπάθεια, που έκανε πολύς κόσμος, ο οποίος ταξίδευε στην επαρχία για να βρει φαγητό, ανταλλάσσοντας διάφορα είδη για ένα σακί αλεύρι ή καλαμπόκι. Πολύ μικρό το κομμάτι για την περίοδο της ΕΑΜοκρατίας, αλλά με το δικό του ενδιαφέρον κι αυτό. Η Θεσσαλονίκη σε αυτό το μέρος είναι παρούσα με αναφορές σε δρόμους, γειτονιές και τοπογραφικά στοιχεία.
  • Το δεύτερο έχει να κάνει με τις ημέρες στην εξορία και τη θητεία του Άρη στο στρατό προς τα τέλη του Εμφυλίου, αλλά και την επιστροφή του στη Θεσσαλονίκη. Ο πρωταγωνιστής μας υπέγραψε δήλωση αποκηρύξεως, ενώ εξορίστηκε σε δύο νησιά, το ένα είναι η Μακρόνησος, για το άλλο δεν γνωρίζω ποιο μπορεί να είναι. Μπορεί ο Γαλανός επίσης να υπέγραψε στην πραγματικότητα τη δήλωση και να θέλησε να απολογηθεί μέσα από το έργο του, έχοντας ίσως τύψεις ή απλά ήθελε να δικαιολογήσει τη στάση του, αν όντως υπέγραψε.

Προσωπικά το κομμάτι με την ψυχολογική ανάλυση δεν με συγκλόνισε, ίσως γιατί τα ενδιαφέροντά μου δεν είναι σε αυτόν τον τομέα. Χωρίς να είναι ένα αριστούργημα πάντως, το κείμενο κυλάει ξεκούραστα και ειδικά στο κομμάτι, που μιλάει για τα όσα έζησε ο Άρης στη Θεσσαλονίκη μου φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Τα μυθιστορήματα βέβαια δεν είναι ιστορία, άσχετα αν περιέχουν ιστορικά στοιχεία. Το βιβλίο πάντως εμφανίζει ένα ενδιαφέρον και σίγουρα δεν θεωρώ το χρόνο, που ξόδεψα για να το διαβάσω, χαμένο.

Σχολιάστε

Filed under ΓΑΛΑΝΟΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

Τουρλού με Κατοχή, Αντίσταση και αναζήτηση του Αγίου Δισκοπότηρου

Σάρωση_20160511

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η πόλη των αθώων

Συγγραφέας: Κατερίνα Καριζώνη

Έκδοση: Καστανιώτης (2016)

ISBN: 978-960-03-6011-0

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ιστορικών μυθιστορημάτων συνέχεια, είδος ιδιαίτερα αγαπημένο από ό,τι φαίνεται στους αναγνώστες και ειδικότερα βιβλία, που έχουν σχέση με τη Θεσσαλονίκη. Μετά τα έργα της Μητσιάλη και του Τσιράκη, και η Καριζώνη κυκλοφόρησε πρόσφατα το δικό της ιστορικό μυθιστόρημα, το οποίο αποτελεί και θέμα της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι λιτή, απλή και όμορφη. Στο εξώφυλλο υπάρχει επιχρωματισμένη φωτογραφία από το προσωπικό αρχείο της συγγραφέως, υποθέτω κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου (αν είναι του Μεσοπολέμου είναι άσχετη με την υπόθεση του έργου). Ευανάγνωστο κείμενο και σωστή επιμέλεια. Στο τέλος υπάρχει ενδεικτική βιβλιογραφία, στην οποία στηρίχτηκε η Καριζώνη για τη συγγραφή του βιβλίου.

Η ιστορία διαδραματίζεται στα χρόνια της Κατοχής και λίγο πιο μετά. Σύμφωνα με τη συγγραφέα βασίζεται σε αληθινές ιστορίες και σε μαρτυρίες ανθρώπων, που έζησαν την Κατοχή και την Αντίσταση. Τόποι δράσης είναι η Θεσσαλονίκη κυρίως, κάποια περίχωρά της και το Άγιο Όρος. Ουσιαστικά μιλάμε για δύο εντελώς διαφορετικές υποθέσεις, οι οποίες δεν σχετίζονται καθόλου και δεν μπορώ να καταλάβω τον λόγο για τον οποίο μπήκαν στο ίδιο βιβλίο.

  • Η πρώτη έχει κύριους πρωταγωνιστές την οικογένεια Καζαντζόγλου (Κώστας, Παγώνα και οι κόρες τους Τασούλα και Ρίτα) και έναν νεαρό φοιτητή νομικής, τον Άρη Αναγνωστάκο, ο οποίος γίνεται μέλος της Αντίστασης, στη συνέχεια της ΟΠΛΑ και καταλήγει αντάρτης στο βουνό. Η διήγηση μας ταξιδεύει στην Κατοχική Θεσσαλονίκη, με αναφορές στην πείνα, στις δυσκολίες, στον ξεριζωμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων, στα τάγματα ασφαλείας και στην ΟΠΛΑ, στα μπλόκα και τις εκτελέσεις.
  • Η δεύτερη έχει κύριους πρωταγωνιστές τον Γερμανό βυζαντινολόγο Φραντς Ντέλγκερ, ο οποίος αναζητά το Άγιο Δισκοπότηρο και μοναχούς του Αγίου Όρους. Η διήγηση μας πηγαίνει στο χώρο της μοναστικής πολιτείας και στη Ναζιστική Γερμανία.

Όπως και στο πρώτο βιβλίο της Καριζώνη, που είχαμε παρουσιάσει στη Vivlioniki, υπάρχει έντονο το ερωτικό στοιχείο, στην περίπτωσή μας είναι μεταξύ του Άρη και της Τασούλας (κυρίως), αλλά και της Ρίτας με τον επονομαζόμενο «Μπετόβεν». Στο τέλος δε του έργου υπάρχει και μία σφήνα για έναν παλιό έρωτα της Παγώνας με κάποιον Βασίλη.

Το να κάτσει κάποιος να σχολιάσει τις ιστορικές αναφορές σε ένα μυθιστόρημα δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρόκειται για λογοτεχνικό έργο και όχι μελέτη. Υπάρχουν ανακρίβειες, οι οποίες όμως δεν επηρεάζουν την πλοκή. Καλό πάντως θα ήταν να μην χρησιμοποιήσει κάποιος αυτό το βιβλίο της Καριζώνη για να σχολιάσει ιστορικά γεγονότα. Επίσης στα σημεία όπου το έργο μιλάει για νεκραναστάσεις, για εμφάνιση φαντασμάτων και ειδικότερα για την αναζήτηση του Αγίου Δισκοπότηρου στο Άγιο Όρος (ελληνική version του Indiana Jones…) καλό θα ήταν να μην σχολιάσουμε περισσότερα, όπως έχουμε πει πολλάκις, στο μυθιστόρημα ο καθένας γράφει ό,τι θέλει.

Το ύφος της Καριζώνη δεν με εντυπωσίασε, σε κάποια σημεία αγγίζει το Άρλεκιν, ενώ ούτε οι διάλογοι και η αφήγηση χαρακτηρίζονται από ζωντάνια. Προσπαθεί να εντάξει πολλά ιστορικά γεγονότα στο βιβλίο, από την οργάνωση της Αντίστασης έως τις διαφορές μεταξύ ΚΚΕ και τροτσκιστών, οπότε κάπως χάνεται η μπάλα.

Προσωπικά το βιβλίο δεν μου άρεσε. Πιστεύω πως η Καριζώνη είχε 3-4 ιδέες για βιβλίο και τις έμπλεξε μεταξύ τους για να ολοκληρωθεί τουλάχιστον μία ιστορία. Είναι το δεύτερο βιβλίο της, που έχω διαβάσει και νομίζω πως είναι χειρότερο από το πρώτο. Αν σας αρέσουν ιστορίες με λίγο έρωτα, λίγο ιστορία, λίγο δράμα και λίγο φαντασία, ίσως σας αρέσει.

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΡΙΖΩΝΗ, Κατερίνα, Συγγραφείς

Ένα ακόμη μυθιστόρημα για την Θεσσαλονίκη της Κατοχής

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ξυπόλυτοι ήρωες

Συγγραφέας: Αλεξάνδρα Μητσιάλη

Έκδοση: Πατάκη (2016)

ISBN: 978-960-16-6737-9

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πλησιάζει το Πάσχα και κυκλοφόρησαν πάρα πολλοί νέοι τίτλοι, τόσο γενικά, όσο και για την πόλη μας. Σε αυτήν την ανάρτηση θα μιλήσουμε για ένα ακόμη ιστορικό μυθιστόρημα, το οποίο διαδραματίζεται στην πόλη μας κατά την περίοδο της Κατοχής.

Η έκδοση είναι καλή ποιοτικά και όμορφη. Δεν έχει κάτι, που να την κάνει να ξεχωρίζει, αλλά την βρίσκω αξιοπρεπή για λογοτεχνικό βιβλίο. Στην αρχή του βιβλίου υπάρχει ένας χάρτης της Θεσσαλονίκης του 1935, που δείχνει πού διαδραματίζονται τα γεγονότα, για αναγνώστες, που δεν γνωρίζουν την τοπογραφία της πόλης. Ο Πατάκης ταξινόμησε το έργο στη σειρά «σύγχρονη λογοτεχνία για νέους» αν και νομίζω ότι διαβάζεται εξίσου και από ενήλικες.

Η ιστορία διαδραματίζεται στη Θεσσαλονίκη της Κατοχής, από τις αρχές του 1942, τη χρονιά της μεγάλης πείνας έως την απελευθέρωση και τα τέλη του 1944. Μια ομάδα ανθρώπων, με κύριους πρωταγωνιστές τα μικρά παιδιά, θα βιώσουν τις αλλαγές, που επέρχονται στη ζωή τους λόγω του πολέμου και θα γίνουν μέρος της ιστορίας. Τα κυριότερα γεγονότα, που συνέβησαν στην Θεσσαλονίκη εκείνη την περίοδο αναφέρονται και στο βιβλίο.

Η Μητσιάλη αποκαλεί το έργο της «ιστορικό μυθιστόρημα» αν και περισσότερο τείνει προς τον μύθο, παρά προς την ιστορία. Μυθιστόρημα με κάποια ιστορικά στοιχεία το βρήκα εγώ. Υπάρχουν ιστορικά λάθη στο κείμενο και ανακρίβειες και κυριαρχεί η «εθνική αφήγηση», που μας έχουν μάθει από το σχολείο σχετικά με το τι συνέβη στην Κατοχή. Υπάρχει επίσης ιδιαίτερα έντονος ο ταξικός διαχωρισμός σε καλούς φτωχούς και κακούς πλούσιους Θεσσαλονικείς, που δεν καταλαβαίνω τι εξυπηρετεί στο έργο.

Στα θετικά του βιβλίου η αναφορά στο «ξυπόλητο τάγμα», την ομάδα ορφανών παιδιών της πόλης μας, των οποίων η δράση έγινε και ταινία. Ο Τάκης, ο κύριος πρωταγωνιστής του βιβλίου ανήκει σε αυτήν την ομάδα. Μεγάλο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στον χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων.

Προσωπικά το βιβλίο δεν με ξετρέλανε. Η αφήγηση μου φάνηκε κουραστική ενώ αρκετά είναι τα στοιχεία «φωσκολικού» περιεχομένου, με κορυφαία τη στιγμή, που ο Τάκης συναντά τον εξαφανισμένο πατέρα του. Οι ιστορικές ανακρίβειες δεν με ενόχλησαν τόσο, αφού πρόκειται για μυθιστόρημα, οπότε ο κάθε συγγραφέας μπορεί να γράφει ό,τι θέλει, για να εξυπηρετήσει την πλοκή του έργου του. Η μυθοποίηση επίσης κάποιων χαρακτήρων επίσης μπορεί να χαρακτηριστεί ως κομμάτι της λογοτεχνίας.

3 Σχόλια

Filed under ΜΗΤΣΙΑΛΗ, Αλεξάνδρα, Συγγραφείς

Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στην αντίσταση, στον «εκτοπισμό» και στο Μπέργκεν-Μπέλσεν.

vivlioniki037

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αυτοί που επέζησαν

Συγγραφέας: Ρίκα Μπενβενίστε

Έκδοση: Πόλις (2014)

ISBN: 978-960-435-455-9

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια, από την εποχή, που εμφανίστηκαν τα πρώτα κείμενα στην Ελληνική βιβλιογραφία σχετικά με το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Το In Memoriam ήταν από τα πρώτα (το πρωτότυπο είχε γραφτεί το 1949 και η μετάφρασή του στα Ελληνικά έγινε την δεκαετία του 1970), αλλά αποτελούσε στην εποχή του την εξαίρεση. Τελευταία υπάρχουν πολλοί ερευνητές και ιστορικοί, οι οποίοι έχουν ασχοληθεί με το υλικό Ολοκαυτώματος στην πόλη μας, αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα και εμφανίστηκαν στην αγορά πολλά βιβλία αξιόλογα σχετικά με το θέμα. Από τα τελευταία είναι αυτό της Ρίκα Μπενβενίστε, για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, με ωραίο χάρτινο εξώφυλλο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα χρονολόγιο των γεγονότων, που αφορούν το Ολοκαύτωμα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, από την κήρυξη του πολέμου με τους Ιταλούς, μέχρι την πρώτη κυκλοφορία του In Memoriam. Υπάρχουν επίσης περίπου 60 σελίδες με βιβλιογραφικά στοιχεία και σημειώσεις του κειμένου. Οι φωτογραφίες δεν εμφανίζουν ένα ενδιαφέρον, καθώς κυρίως προέρχονται από οικογενειακά αρχεία.

Η Μπενβενίστε ενδιαφέρεται κυρίως για τη ζωή όσων διεσώθησαν του Ολοκαυτώματος. Αυτό άλλωστε είναι σαφές και από τον τίτλο του βιβλίου της. Πρόκειται για ένα κομμάτι της ιστορίας, το οποίο δεν έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τους ερευνητές. Τα στοιχεία που μας παρουσιάζει είναι συγκλονιστικά και δίνουν στον αναγνώστη την δυνατότητα να έρθει σε επαφή με ένα κομμάτι αλήθειας, το οποίο σπάνια ως ποτέ δεν είχε ερευνηθεί στο παρελθόν.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία βασικά μέρη, μια εισαγωγή και έναν επίλογο. Η εισαγωγή είναι κομμάτι κάπως δύσκολο στην ανάγνωσή του, καθώς έχει πολλούς επιστημονικούς όρους. Ο επίλογος θα μπορούσε να είναι και στην θέση του προλόγου, θα συμβούλευα τον αναγνώστη να ξεκινήσει από αυτόν.

Το πρώτο μέρος έχει να κάνει με την δράση Εβραίων της Θεσσαλονίκης στην Αντίσταση. Πρόκειται για ένα θέμα, το οποίο έχει παρερμηνευτεί (για να είμαι όσο το δυνατόν πιο ευγενικός) από τους περισσότερους. Πάρα πολλές φορές ακούγαμε την ατάκα «πού ήταν οι Εβραίοι όταν εμείς πολεμούσαμε με τους Γερμανούς;». Η Μπενβενίστε έχει κάνει στο συγκεκριμένο θέμα μια μοναδική εργασία, παρουσιάζει επώνυμα και όχι γενικά και αόριστα άτομα, τα οποία δραπέτευσαν στο βουνό και πολέμησαν τον Κατακτητή μέσα από τη δράση του ΕΛΑΣ. Κάποιοι ήταν κομμουνιστές, κάποιοι άλλοι όχι. Η δομή του κεφαλαίου βοηθάει πάρα πολύ τον αναγνώστη να παρακολουθεί τις ζωές των πρωταγωνιστών, υπάρχει η ζωή τους πριν τον πόλεμο, το πώς μπήκαν στο αντάρτικο, την δράση τους στα χρόνια της Κατοχής και τι έγινε μετά το τέλος του πολέμου. Προσωπικά βρήκα το κομμάτι αυτό του βιβλίου το πιο ενδιαφέρον.

Το δεύτερο μέρος ασχολείται με ένα θέμα, το οποίο στην συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων είναι εντελώς άγνωστο. Μιλάει για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς (και όχι μόνο), οι οποίοι διεσώθησαν από τα κρεματόρια των στρατοπέδων συγκεντρώσεως, αλλά δεν επέστρεψαν πίσω στα σπίτια τους, αλλά παρέμειναν σε στρατόπεδα φιλοξενίας των συμμαχικών στρατευμάτων, μέχρι να μεταναστεύσουν είτε στην Παλαιστίνη, είτε στις ΗΠΑ. Τα άτομα αυτά είχαν την ονομασία «displaced persons» (DPs) ή «εκτοπισμένοι άνθρωποι» στα Ελληνικά. Η έρευνα βασίστηκε στην ζωή 73 συμπολιτών μας, οι οποίοι παρέμειναν εκτοπισμένοι στην Βαυαρική πόλη Φέλνταφιγκ (Feldafing). Η πορεία των συγκεκριμένων ανθρώπων είχε κάποια χαρακτηριστικά, τα οποία τους έφεραν στο τέλος του πολέμου στην περιοχή που έλεγχαν οι Αμερικάνικες δυνάμεις. Τα άτομα αυτά δεν ήταν μόνα, αλλά ζούσαν μαζί με χιλιάδες άλλους Εβραίους από άλλα κράτη. Στο κείμενο παρουσιάζεται η αγωνία τους για το αύριο, γνωρίζοντας ότι πλέον στην Θεσσαλονίκη δεν έχει μείνει πλέον τίποτα για αυτούς, ούτε οικογένεια, ούτε περιουσία. Η κατάσταση αυτή για μερικούς κράτησε μέχρι και 5 χρόνια μετά το τέλος του πολέμου.

Το τρίτο κομμάτι μιλάει για τα όσα πέρασαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στο στρατόπεδο Μπέργκεν-Μπέλσεν. Η αφήγηση των γεγονότων γίνεται μέσα από τα όσα πέρασε η οικογένεια του Μπενίκου και της Βαλερή Σαλτιέλ. Το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος των Εβραίων, πήγε στα στρατόπεδα του Άουσβιτς. Αυτό του Μπέργκεν-Μπέλσεν θεωρούνταν κάπως καλύτερο, αν και δύσκολα μπορεί να υπάρχει κάτι χειρότερο από το εργοστάσιο θανάτου του Άουσβιτς. Για το στρατόπεδο αυτό έχει αναφερθεί και η Νίνα Μπενρουμπή στο βιβλίο της, το οποίο έχουμε παρουσιάσει στη Vivlioniki. Εκεί στάλθηκαν όσοι Εβραίοι θεωρούνταν από τους Γερμανούς «προνομιούχοι», ήταν δηλαδή άτομα τα οποία βρίσκονταν στην κεφαλή της διοίκησης των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Οι άνθρωποι αυτοί γνώρισαν με την επιστροφή τους την καχυποψία των υπολοίπων, που σε κάποιες περιπτώσεις ήταν απολύτως δικαιολογημένη (όπως για παράδειγμα με την περίπτωση του Αμπάλα), αλλά σε κάποιες άλλες ήταν δυστυχώς εντελώς άδικη. Συγκλονιστική η περιγραφή της επιστροφής αυτών των ανθρώπων πίσω στην Ελλάδα.

Η έρευνα της Μπενβενίστε είναι τόσο μεθοδική και λεπτομερής, που σε πολλά σημεία ο αναγνώστης θα χρειαστεί να κρατά και σημειώσεις. Φωτίζονται πτυχές του Ολοκαυτώματος, που για χρόνια κανείς δεν μιλούσε για αυτές ή δεν φάνταζαν τόσο «εμπορικές» όσο η γενοκτονία στα κρεματόρια του Άουσβιτς και του Μπιρκενάου. Ο Αλμπέρτος Ναρ επίσης στα κείμενά του πολλές φορές σχολίαζε το βάρος που κουβαλούσαν όσοι επέζησαν και πόσο δύσκολη ήταν η ζωή μετά, ακόμη και όταν οι άνθρωποι κατάφεραν και πάτησαν πάλι στα πόδια τους.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εκπληκτικό. Μιλάμε για κείμενα τα οποία πρώτη φορά διαβάζει ο αναγνώστης και για κομμάτια της ιστορίας, τα οποία σπάνια έχουν ερευνηθεί. Το κείμενο δίνει επίσης στους μελλοντικούς ερευνητές ή και στους λογοτέχνες την ευκαιρία για περαιτέρω αναζήτηση της αλήθειας ή την έμπνευση για συγγραφή μυθιστορημάτων και λοιπών λογοτεχνικών έργων. Δύσκολο κάποιες στιγμές στην ανάγνωσή του, αλλά ιδιαίτερα σημαντικό για την ιστορική κληρονομιά της πόλης μας.

4 Σχόλια

Filed under ΜΠΕΝΒΕΝΙΣΤΕ, Ρίκα, Συγγραφείς

Πόλεμος, Κατοχή, ΕΑΜοκρατία, Εμφύλιος με φόντο την Θεσσαλονίκη

 vivlioniki109

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εν Θεσσαλονίκη…

Συγγραφέας: Ελευθερία Δροσάκη

Έκδοση: Εντός (2000)

ISBN: 960-8472-61-X

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ένα ακόμη βιβλίο για την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου είναι αυτό της Ελευθερίας Δροσάκη. Η συγγραφέας αφηγείται της μνήμες της από εκείνη την περίοδο, ως μέλος του ΕΑΜ. Δεν έχουμε να κάνουμε με μυθιστόρημα, αλλά με αληθινά γεγονότα και θύμησες.

Η έκδοση είναι καλή, έχει και κάποιες φωτογραφίες, που πιθανότατα θα έχετε δει και σε λευκώματα. Υπάρχει στο τέλος του βιβλίου μια μικρή βιβλιογραφία. Το βιβλίο μπορείτε εύκολα να το βρείτε σε παζάρια βιβλίων σε αστεία τιμή (νομίζω το αγόρασα με €3).

Το βιβλίο χωρίζεται σε 8 μέρη και αυτά με την σειρά τους σε μικρότερα κεφάλαια. Η οργάνωση αυτή, αλλά και η γλώσσα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας κάνουν το βιβλίο να διαβάζεται ιδιαίτερα εύκολα.

Το 1ο μέρος μιλάει για την ζωή της συγγραφέως πριν την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Γεννημένη μέσα στον Μεσοπόλεμο και μεγαλωμένη στην περιοχή του Μπεχ Τσινάρ (εκεί που τώρα είναι η 26ης Οκτωβρίου στο λιμάνι), θυμάται τα παιχνίδια, την αθωότητα των παιδιών, αλλά και τον φανατισμό των μεγάλων και τον Μάη του 1936 με τα επεισόδια και τους νεκρούς απεργούς.

Το 2ο μέρος είναι οι εμπειρίες της από τα συμβάντα στην πόλη κατά τον Ελληνοιταλικό πόλεμο. Από την κήρυξη του πολέμου, τις πρώτες νίκες, τους βομβαρδισμούς των Ιταλών. Το μικρό κοριτσάκι ναι μεν αντιλαμβάνεται την τραγικότητα του πολέμου, αλλά το ηθικό ακόμη του κόσμου είναι υψηλό.

Το 3ο μέρος έχει να κάνει με την Γερμανική εισβολή και την παράδοση της πόλης. Η συγγραφέας θυμάται την είσοδο των πρώτων στρατευμάτων, τις απαγορεύσεις που ξεκίνησαν λίγες μέρες μετά, την κατάρρευση του μετώπου στην Αλβανία και τους Βρετανούς αιχμαλώτους που γύρευαν προστασία. Η πείνα, τα πρώτα σαμποτάζ, οι πρόσφυγες από την Βουλγαροκρατούμενη Ανατολική Μακεδονία και την Θράκη, οι μαυραγορίτες, οι πρώτες εκτελέσεις αλλά και μικρά μικρά γεγονότα της προσωπικής της ζωής.

Το 4ο μέρος μιλάει για την ένταξη της συγγραφέως στο ΕΑΜ Νέων. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η παρουσίαση που κάνει της συγκέντρωσης που έγινε στις 25 Μαρτίου του 1943 στην προτομή του Βότση στην παραλία, από τις σπουδαιότερες αντιστασιακές πράξεις της ΕΠΟΝ στην Θεσσαλονίκη

Το 5ο μέρος μιλάει για τα δεινά των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, από τις πρώτες μέρες της Κατοχής, μέχρι το τέλος και το δράμα που αντιμετώπισαν ακόμη και αυτοί που κατάφεραν να επιβιώσουν.

Το 6ο μέρος αναφέρει την τρομοκρατία που βίωσε ο πληθυσμός από τα Τάγματα Ασφαλείας, το στρατόπεδο του Παύλου Μελά, αλλά αναφέρει και την δράση της ΕΠΟΝ στην Αρσενάλ, ένα γερμανικό συνεργείο επισκευής αυτοκινήτων και τανκς.

Στο 7ο κεφάλαιο η συγγραφέας μας μιλάει για τον ΕΛΑΣ που είχε αρχίσει να πλησιάζει την πόλη (είμαστε στο 1944 πια), τις μάχες με τους ταγματασφαλίτες και τις συνεχείς διώξεις.

Στο 8ο κεφάλαιο η Δροσάκη γράφει για την απελευθέρωση, τους μήνες της ΕΑΜοκρατίας στην Θεσσαλονίκη, την υποχώρηση τον Ιανουάριο του 1945 και το κυνηγητό που ακολούθησε μέχρι τον Εμφύλιο πόλεμο. Η διήγηση τελειώνει με τις σπουδές της στην Σχολή Καλών Τεχνών των Αθηνών.

Προσπάθησα πολύ περιληπτικά να αναφέρω το περιεχόμενο του βιβλίου. Όταν το διαβάσετε, θα βρείτε στοιχεία τοπογραφίας της Κατοχικής Θεσσαλονίκης, ιστορικές λεπτομέρειες και κάποια ντοκουμέντα επίσης. Φαίνεται ότι η Δροσάκη γράφει με ένα παράπονο, όχι μόνο για τις δυστυχίες που πέρασε, αλλά και για την εξέλιξη του αγώνα της. Με την διαφορά εποχής του τότε με το σήμερα, νομίζω ότι αυτό το αίσθημα χαρακτήρισε μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού και τα μίση που ακολούθησαν την Κατοχή χειροτέρεψαν την κατάσταση.

Για μία ακόμη φορά θα ήθελα να τονίσω ότι βιβλία αυτοβιογραφικού χαρακτήρα δεν πρέπει να τα κρίνουμε με κριτήρια μυθιστορήματος. Νομίζω περισσότερο κοντά είναι σε ιστορικά κείμενα, παρά σε λογοτεχνία. Οι εμπειρίες της Δροσάκη είναι χρήσιμες για την κατανόηση μιας εποχής, της οποίας δυστυχώς τα αποτελέσματα τα βιώνουμε και σήμερα. Για όσους ενδιαφέρονται για τα χρόνια της Κατοχικής Θεσσαλονίκης, θα τους φανεί ιδιαίτερα ενδιαφέρον.

1 σχόλιο

Filed under ΔΡΟΣΑΚΗ, Ελευθερία, Συγγραφείς