Ο γύρος της Θεσσαλονίκης με αφετηρία το ξενοδοχείο Excelsior

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη του Excelsior – 50 στάσεις στην πόλη

Συγγραφέας: Σάκης Σερέφας, Άρις Γεωργίου

Έκδοση: Excelsior (2010)

ISBN: 978-960-93-1840-2

Τιμή: Περίπου €30

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Όσο και αν ζούμε στην εποχή του internet, βρίσκω ιδιαίτερα χρήσιμους κάποιους οδηγούς πόλεων, ίσως γιατί με γοητεύει περισσότερο η εικόνα κάποιου που περιπλανιέται στην πόλη με μπούσουλα ένα βιβλίο παρά το κινητό του. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένας εξαιρετικός οδηγός, ο οποίος φτιάχτηκε με πολύ μεράκι, είναι αρχοντικός στα μάτια μου και φέρει τις υπογραφές του Σάκη Σερέφα στα κείμενα, ενώ οι φωτογραφίες αποτελούν έργα του Άρι Γεωργίου.

Η έκδοση είναι άριστη. Εξαιρετικής αισθητικής σκληρό εξώφυλλο, πάρα πολλές φωτογραφίες σε πολύ καλή ποιότητα, πολύ καλή ποιότητα χαρτιού, ένα κόσμημα για τα μάτια πραγματικό. Δίγλωσση έκδοση (ελληνικά-αγγλικά) με μετάφραση των κειμένων να έχει κάνει η Janet Koniordos. Το βιβλίο αποτελεί μια παραγωγή του ξενοδοχείου Excelsior, το οποίο βρίσκεται στη γωνία Μητροπόλεως με Κομνηνών και άνοιξε τις πύλες του το 2009. Πολυτελέστατη δουλειά.

Στην αρχή και στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένας χάρτης με 50 σημεία, τις 50 στάσεις του βιβλίου. Όλες βρίσκονται μέσα στο χώρο που ορίζονταν παλαιά από τα τείχη της πόλης μας και ο επισκέπτης ή ο κάτοικος της Θεσσαλονίκης μπορεί εύκολα να τα επισκεφτεί με τα πόδια. Το κυρίως μέρος του βιβλίου προλογίζουν ο Κωνσταντίνος Τουρνιβούκας, μέλος της γνωστής οικογένειας η οποία δραστηριοποιείται για δεκαετίες στον τουρισμό της πόλης και στην οποία οικογένεια ανήκει το Excelsior και παλαιότερα το πιο λαμπρό ίσως ξενοδοχείο της Θεσσαλονίκης, το Mediterranean Palace, που βρισκόταν επί της Λεωφόρου Νίκης. Υπάρχει επίσης ένα κείμενο του Σάκη Σερέφα με τίτλο «Οι πόλεις ανακαλύπτονται με τα πόδια», καθώς και ένα χρονολόγιο της Θεσσαλονίκης από την εποχή της ίδρυσής της έως και σήμερα. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα κείμενο του Άρι Γεωργίου, του οποίου το γραφείο βρισκόταν στο κτίριο που έγινε το 2009 το Excelsior και το οποίο είχαμε δει σε ένα βιβλίο του Γεωργίου, που είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki παλαιότερα.

Η ταξινόμηση του υλικού έγινε με θεματικά κριτήρια. Οι 50 στάσεις είναι χωρισμένες σε 9 ενότητες. Έτσι έχουμε την «πόλη του νερού και του θαλάσσιου μετώπου» με αναφορές σε λουτρά της πόλης, στο Σιντριβάνι, στο λιμάνι και στην Παλιά Παραλία, την «πόλη των αγορών» που μιλάει για το Μπεζεστένι, το Καπάνι, τη Μοδιάνο και τα Λαδάδικα, την «πόλη των Ρωμαίων» για την Καμάρα, τη Ροτόντα, τη Ρωμαϊκή Αγορά κα, την «πόλη των Βυζαντινών εκκλησιών» για τους σπουδαίους ναούς της Θεσσαλονίκης, την «πόλη των πολύγλωσσων προσευχών» για τα εναπομείναντα τζαμιά, τη συναγωγή των Μοναστηριωτών, την καθολική και την αρμένικη εκκλησία, την «πόλη των πλατειών» που μιλάει για την Πλατεία Ελευθερίας, την Πλατεία Αριστοτέλους και την Πλατεία Αγίας Σοφίας (ίσως θα μπορούσε να γίνει και λόγος για την Πλατεία Ναυαρίνου), την «πόλη της μνήμης» μια μια βόλτα σε μουσεία της πόλης αλλά και στα μνήματα της Ευαγγελίστριας, την «πόλη των εγκλεισμένων» που μιλάει για τον Λευκό Πύργο και το Επταπύργιο ως παλαιές φυλακές αλλά και για την εκκλησία του Αγίου Αντωνίου που παλαιότερα λειτουργούσε ως άσυλο ψυχασθενών και τέλος για την «πόλη των προσφύγων και των επισκεπτών».

Τα κείμενα δεν είναι τα τυπικά ενός τουριστικού οδηγού, αλλά χαρακτηρίζονται από τη λογοτεχνική μαεστρία του Σερέφα σε συνδυασμό με στοιχεία ιστορικά και αναφορές σε παλαιές μαρτυρίες.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό, τόσο ως ύλη όσο και ως ποιότητα έκδοσης. Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι από το 2010 που παρουσιάστηκε το βιβλίο μπορεί να έχουν αλλάξει κάποια πράγματα και τα έργα του Μετρό όντως έχουν προσφέρει μια νέα πόλη στα μάτια του επισκέπτη, αλλά τα κείμενα θεωρώ ότι έχουν διαχρονικό χαρακτήρα και μπορούν να διαβαστούν και σήμερα αλλά και στο μέλλον, οι δε φωτογραφίες του Γεωργίου δεν χάνουν τη ζωντάνια τους όσα χρόνια και να περάσουν.

Σχολιάστε

Filed under ΓΕΩΡΓΙΟΥ, Άρις, Συγγραφείς, ΣΕΡΕΦΑΣ, Σάκης

Οι αναμνήσεις ενός κρατουμένου στο Κατοχικό στρατόπεδο του Παύλου Μελά

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Α’

Τίτλος: Το Ναζιστικό στρατόπεδο Παύλου Μελά Θεσσαλονίκης 1941-1944

Συγγραφέας: Γιώργος Καφταντζής

Έκδοση: Παρατηρητής (1999)

ISBN: 960-260-997-4

Τιμή: Περίπου €16

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Β’

Τίτλος: Το Ναζιστικό στρατόπεδο Παύλου Μελά Θεσσαλονίκης 1941-1944

Συγγραφέας: Γιώργος Καφταντζής

Έκδοση: Παρατηρητής (2001)

ISBN: 960-374-083-7

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η σημερινή ανάρτηση έχει να κάνει με ένα βιβλίο-ντοκουμέντο. Μια διήγηση που μας έρχεται από τις μέρες της Κατοχικής Θεσσαλονίκης και γράφτηκε πίσω από τα κάγκελα των φυλακών του Παύλου Μελά. Ένας κρατούμενος, που έζησε για πάνω από ένα χρόνο ως υπόδικος στο χώρο αυτό, φρόντιζε να κρατά ημερολόγιο της ζωής του. Δεν φανταζόταν πως μετά από πάνω από 50 χρόνια τα σημειωματάρια που γέμιζαν με όσα έβλεπε, άκουγε και περνούσε, θα έφτιαχναν δύο τόμους βιβλίων.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Στον πρώτο τόμο υπάρχει στο εξώφυλλο μια φωτογραφία των φυλακών του Παύλου Μελά, ενώ στον δεύτερο τόμο υπάρχει μια φωτογραφία του συγγραφέα του ημερολογίου. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι ο Καφταντζής το μόνο που έκανε είναι να εκδώσει το ημερολόγιο και να γράψει κάποια σχόλια σε μερικά σημεία. Ο κρατούμενος, που πέρασε μέσα από τη φρίκη του Παύλου Μελά ήταν ο Λεωνίδας Γιασημακόπουλος, με αριθμό μητρώου φυλακής το 4436, όπως γράφει και στο εξώφυλλο. Πολύ πυκνή γραφή, μου κάνει εντύπωση ότι χρειάστηκαν να περάσουν δύο χρόνια για να βγει το δεύτερο μέρος του ημερολογίου. Τα παρουσιάζω αμφότερα σε μία ανάρτηση καθώς τα θεωρώ ένα ενιαίο έργο.

Ο Καφταντζής δεν πρόλαβε να δει την κυκλοφορία των βιβλίων, καθώς πέθανε το 1998. Τον πρόλογο μάλιστα τον γράφει ούτε ένα μήνα πριν φύγει από τη ζωή. Ο Γιασημακόπουλος είχε πεθάνει πολύ νωρίτερα, το 1968. Το ημερολόγιο έφτασε στα χέρια του Καφταντζή από τη χήρα του ενός γιου του Γιασημακόπουλου, του Παναγιώτη.

Ο αναγνώστης πρέπει να έχει κατά νου καθώς διαβάζει το βιβλίο, ότι ο Γιασημακόπουλος δεν είναι λογοτέχνης, ούτε έγραφε πεζογραφία στη φυλακή, ούτε είχε σκοπό να εκδώσει το ημερολόγιό του κάποια στιγμή. Φαντάζομαι ότι ο λόγος που το έγραφε ήταν για να μπορεί να αποσπά το μυαλό του ή για να έχει μια μαρτυρία για τα παιδιά και τα εγγόνια του ή απλά για να μην ξεχάσει πρόσωπα και καταστάσεις. Το ημερολόγιο γράφτηκε σε 53 σημειωματάρια. Κάθε καταγραφή έχει την ημερομηνία, εκτός από την πρώτη, που μιλάει γενικά για τον Απρίλιο του 1943. Η τελευταία έχει ημερομηνία 16 Ιανουαρίου 1945. Ο Γιασημακόπουλος παρέμεινε στη φυλακή του Παύλου Μελά ως υπόδικος από τις 11 Μαΐου του 1943 έως τις 20 Οκτωβρίου του 1944, δέκα μέρες δηλαδή μόνον πριν την αναχώρηση των Γερμανών από τη Θεσσαλονίκη και την απελευθέρωση της πόλης.

Επειδή λοιπόν ο Γιασημακόπουλος δεν έχει σκοπό να γράψει λογοτεχνία, δεν τον ενδιαφέρει ιδιαίτερα αν υπάρχουν επαναλήψεις στο κείμενό του ή αν υπάρχει ροή και σασπένς. Τον ενδιαφέρουν όμως πολύ οι λεπτομέρειες, τα ονόματα και η όσο το δυνατόν πιο πιστή καταγραφή των όσων ζει, ακούει και βλέπει. Αυτό έχει αποτέλεσμα ως έναν βαθμό το κείμενο να φανεί βαρετό σε πολλούς, αλλά μόλις μάθει τον τρόπο που γράφει ο Γιασημακόπουλος, τότε και η ανάγνωση γίνεται πιο εύκολη. Για να καταλάβετε τι εννοώ, σχεδόν σε κάθε καταχώρηση που κάνει γράφει την ώρα που ξύπνησε το πρωί, ότι πλύθηκε, προσευχήθηκε, έφαγε κτλ. Μέσα σε κάθε καταχώρηση όμως υπάρχει σημαντικό υλικό για κάποιον ιστορικό ή μελετητή, καθώς ο Γιασημακόπουλος γράφει ονόματα ατόμων που πήγαιναν για εκτέλεση, διαδόσεις νέων και εξελίξεων στη φυλακή, δίνει πληροφορίες μέχρι και για τον συνολικό αριθμό των κρατουμένων στου Παύλου Μελά. Έχει δε ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν γράφει πράγματα για σπουδαία γεγονότα που συνέβησαν στην Κατοχή, πχ για το μπλόκο της Καλαμαριάς ή για τον βομβαρδισμό της Βάρνας κτλ. Βέβαια οι καταχωρήσεις είναι την επόμενη ή τη μεθεπόμενη μέρα από αυτήν που έγιναν τα γεγονότα. Εντύπωση κάνει το γεγονός ότι στα αυτιά του έφταναν φήμες και ειδήσεις από τα μέτωπα του πολέμου ενώ τα επίσημα μέσα ενημέρωσης δεν μιλούσαν για την άσχημη τροπή του πολέμου για τους Γερμανούς.

Ο Γιασημακόπουλος είναι ένας ιδιαίτερα πιστός άνθρωπος. Βρέθηκε στη φυλακή μετά από την κατηγορία που έκαναν κάποιοι άγνωστοι ότι είναι μπλεγμένος στην Αντίσταση και ότι είναι κομμουνιστής. Στα κείμενά του πέρα από την έντονη και βαθιά του πίστη, φαίνεται ο μεγάλος έρωτάς του για τη γυναίκα του Μαρίκα και η αγάπη που έχει για τα παιδιά του, τον Γιώργο, τον Παναγιώτη και τη Ζηνοβία. Εντύπωση κάνει το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της κράτησής του ήταν πάρα πολλοί αυτοί που έσπευσαν να τον βοηθήσουν, είτε στέλνοντας χρήματα, είτε φαγητά. Γενικά φαίνεται πως πρόβλημα σίτισης δεν πρέπει να υπήρξε στου Παύλου Μελά, μάλιστα ο Γιασημακόπουλος στέλνει προς φίλους και συγγενείς έξω διάφορα τρόφιμα που ελάμβανε με τα πακέτα βοήθειας του Ερυθρού Σταυρού.

Σίγουρα τα σημεία στα ημερολόγια που συγκλονίζουν είναι αυτά που μιλάνε για τις εκτελέσεις, πολλές εκ των οποίων συνέβαιναν σε έναν γειτονικό λόφο. Ο Γιασημακόπουλος περιγράφει πολλές φορές τη διαδικασία από το σκάψιμο των τάφων που γίνονταν νωρίτερα και οι κρατούμενοι μπορούσαν να βλέπουν τους κρατούμενους με τα φτυάρια, την επιλογή, το πώς τους φόρτωναν στα φορτηγά και τελικά άκουγαν τους πυροβολισμούς. Χειρότερη μέρα όλων πρέπει να ήταν η 6 Ιουνίου του 1944 όταν και εκτελέστηκαν συνολικά 101 άτομα και είναι η τελευταία καταγραφή του πρώτου τόμου. Η γνώμη επίσης του Γιασημακόπουλου για τα Τάγματα Ασφαλείας είναι η χείριστη και ειδικά για τη δράση του Πούλου και του Δάγκουλα (Ντάγκουλα τον αναφέρει σε κάποια σημεία). Ενδιαφέρον έχει επίσης η μεταστροφή του κλίματος που παρατηρείται στις φυλακές όσο πλησιάζει ο καιρός της απελευθέρωσης και του τέλους της Κατοχής.

Προσωπικά θεωρώ τα δύο αυτά βιβλία ως εξαιρετικά σημαντικά ντοκουμέντα μιας τόσο μαύρης περιόδου για την πόλη μας. Δεν έχουμε πάρα πολλές μαρτυρίες (ή δεν γνωρίζω προσωπικά) από εκείνη την εποχή που να έχουν γραφτεί με τέτοια αμεσότητα και λεπτομέρεια. Επαναλαμβάνω ότι μπορεί ο αναγνώστης να βαρεθεί αν τα πιάσει να τα διαβάσει μονορούφι, αλλά μπορεί να ανατρέχει σε αυτά διαβάζοντας παράλληλα για γεγονότα της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη ή παράλληλα με την εξέλιξη του πολέμου.

1 σχόλιο

Filed under ΚΑΦΤΑΝΤΖΗΣ, Γιώργος, Συγγραφείς

Μια μικρή συλλογή διηγημάτων με θέμα τη Θεσσαλονίκη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ένα βιβλίο για τη Θεσσαλονίκη – Συλλογή διηγημάτων

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Εντύποις (2019)

ISBN: 978-618-5300-69-2

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Θέμα της σημερινής ανάρτησης είναι μια μικρή συλλογή διηγημάτων, η οποία δημιουργήθηκε από τις εκδόσεις Εντύποις μετά από έναν λογοτεχνικό διαγωνισμό, που είχε γίνει πέρσι, το 2018. Από τη Vivlioniki έχει παρουσιαστεί ήδη η ποιητική συλλογή του διαγωνισμού, εδώ έχουμε να κάνουμε με το αδερφάκι του καθώς οπτικά τα βιβλία μοιάζουν σαν δυο σταγόνες νερό.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Όμορφο εξώφυλλο χάρτινο, κείμενα ευανάγνωστα, λείπουν τα περιεχόμενα. Συνολικά όμως μια αξιοπρεπής δουλειά.

Στο βιβλίο υπάρχουν συνολικά 13 ιστορίες από άτομα που συμμετείχαν στο διαγωνισμό και έστειλαν τα κείμενά τους. Όπως πολλές φορές έχω γράψει, σε τέτοια βιβλία, όπου κάποιος επιχειρεί για πρώτη φορά να δημοσιεύσει μια ιστορία του, προσωπικά περισσότερο θαυμάζω το θάρρος του και είμαι ιδιαίτερα επιεικής ως προς την κρίση μου για τα έργα αυτά. Συνοπτικά το 1ο βραβείο πήρε ο συγγραφέας αυτού του ιστολογίου για το διήγημά του «Της περηφάνιας», το 2ο το μοιράστηκαν η Χρύσα-Μαρία Συμεωνίδου για το έργο της «Μέρα Σαλονικιότικη» και η Μαρία Γεωργίου για το «Οι άλλοι και η άλλη», το 3ο το μοιράστηκαν η Ιωάννα Τσαμπούρη για το «Ρινίσματα ιστορίας» και ο Δημήτρης Σταμάτης για το «Το τίμημα», το 4ο το μοιράστηκαν ο Θεόφιλος Γιαννόπουλος για το διήγημα «Ο άψυχος», ο Γιώργος Παληγεώργος για το «Μια πόλη», ο Νικόλαος Βαβδινούδης για το «Σσαλονίκη» και το 5ο βραβείο μοιράστηκαν η Σοφία Κωρονίδου για το διήγημα «Θεσσαλονίκη 2048 μ.Χ.», η Τάμι Γκεκτσιάν για το «Κινούμενη πόλη», η Σοφία Τσάτσου-Νικολούλη για το «Αποφράδα ημέρα» και ο Γρηγόρης Χατζηλαμπρινός με δύο διηγήματα, το «Ο κυνόμορφος ζητιάνος» και το «Και τ’όνομα αυτής Θεσσαλονίκης».

Προσωπικά ξεχώρισα τα διηγήματα «Μέρα Σαλονικιότικη», «Ρινίσματα ιστορίας», «Το τίμημα», «Σσαλονίκη», αλλά όλα έχουν το δικό τους ξεχωριστό ενδιαφέρον. Θεματολογικά ασχολούνται τα διηγήματα του βιβλίου με την ιστορία της πόλης, την κρίση, χρονικά κινούνται στο παρελθόν, στο παρόν, αλλά και στο μέλλον, σε πολλά αναδεικνύεται το γκρίζο που τόσο πολύ ταιριάζει στη Θεσσαλονίκη. Η κρίση μου για το βιβλίο δεν μπορεί να είναι αντικειμενική, καθώς περιέχεται και ένα δικό μου έργο, αν πάντως σας αρέσουν τα βιβλία με έργα νέων και άγνωστων στο λογοτεχνικό κόσμο ανθρώπων, ίσως σας ενδιαφέρει.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Ένα ημερολόγιο με άρωμα Βαρδάρη για το 2020

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Φύσηξε Βαρδάρης – Ημερολόγιο 2020

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Γιαχουδή (2019)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ

Αν και στην ηλεκτρονική εποχή που βιώνουμε οι περισσότεροι συνηθίζουν να χρησιμοποιούν τα ημερολόγια του κινητού ή του υπολογιστή τους, υπάρχουν ακόμη πολλοί που διατηρούν την παράδοση και χρησιμοποιούν τις έντυπες μορφές. Ειδικά τα τελευταία χρόνια βγαίνουν πολύ προσεγμένες εκδόσεις, οι οποίες μπορούν να γίνουν και πολύ όμορφα δώρα για τις γιορτές που έρχονται. Η σημερινή ανάρτηση είναι αφιερωμένη σε μια τέτοια δουλειά.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Μου άρεσε πολύ το εξώφυλλο, έργο του Γρηγόρη Γρίσπο. Την επιμέλεια των κειμένων του ημερολογίου ανέλαβε ο Θωμάς Κοροβίνης, ενώ την γραφιστική επιμέλεια έχει η Βασιλική Πανταλέωντος. Το ημερολόγιο είναι μια κίνηση της «Ομάδας Γειτονιάς του Βαρδάρη» και τα έσοδα θα διατεθούν για τις δράσεις της. Το χαρτί είναι Fabriano Palatina. Συνολικά μια όμορφη δουλειά.

Εισαγωγικά υπάρχει ένα κείμενο του Θωμά Κοροβίνη με τίτλο «Ο Βαρδάρης ταξιδεύει στον χρόνο», όπου γίνεται λόγος για την ευρύτερη περιοχή του Βαρδάρη, την ιστορία και τους μύθους του. Υπάρχει επίσης ένα κείμενο παρουσίασης του Προγράμματος Προαγωγής Αυτοβοήθειας, μιας δράσης που βοηθά εξαρτημένα άτομα. Τέλος υπάρχει ένα καλωσόρισμα της «Ομάδας Γειτονιάς του Βαρδάρη» και ένα κείμενο που υπογράφει η Βασιλική Καρτσιακλή εκ μέρους της ομάδας dot2dot, η οποία δραστηριοποιείται στο χώρο των ξεναγήσεων με ένα ιδιαίτερο όμως χρώμα και τρόπο και προσπαθεί να φέρει κοντά στην ιστορία και στο παρόν της πόλης τους Θεσσαλονικείς αλλά και όσους ενδιαφέρονται να μάθουν πράγματα για αυτόν τον τόπο.

Πριν από κάθε μήνα υπάρχουν μικρά κείμενα από λογοτεχνικά έργα, τα οποία είναι χωρισμένα σε θεματικές ενότητες καθώς και σχετικό φωτογραφικό υλικό. Έτσι ο Ιανουάριος είναι αφιερωμένος στην Πλατεία Βαρδαρίου και το «Σημείο Μηδέν», το σημείο δηλαδή που θεωρείται το κέντρο της πόλης και από αυτό υπολογίζεται η χιλιομετρική απόσταση της Θεσσαλονίκης από άλλες πόλεις. Ο Φεβρουάριος έχει κείμενα για τα Δυτικά Τείχη της Θεσσαλονίκης, ο Μάρτιος για την εκκλησία των 12 Αποστόλων, ο Απρίλιος για τους χαμένους πλέον τόπους του Μεβλεβί Χανέ και των μουσουλμανικών νεκροταφείων, ο Μάιος για τους δρόμους του Βαρδάρη, ο Ιούνιος για τη σχέση του Βαρδάρη με την προσφυγιά, ο Ιούλιος για τους Εβραϊκούς μαχαλάδες των παραβαρδάριων περιοχών, ο Αύγουστος για τις αγορές του Βαρδάρη, ο Σεπτέμβριος για τα Κορίτσια του Βαρδάρη, ο Οκτώβριος για τους καφενέδες της περιοχής, ο Νοέμβριος για τα σινεμά του Βαρδάρη και ο Δεκέμβριος για το Κέντρο Διερχομένων του Βαρδάρη, μια μονάδα του στρατού στην οποία μπορούσαν να διανυκτερεύουν φαντάροι και για την οποία λίγα πράγματα γνωρίζουμε, αν και για πολλά χρόνια έδινε ζωή στην περιοχή.

Στο τέλος κάθε μήνα υπάρχει χώρος για σημειώσεις. Κάθε εργάσιμη μέρα έχει 6 γραμμές για να γράψει κάποιος κάτι και κάθε μέρα του Σαββατοκύριακου από 2. Υπάρχει εορτολόγιο και αναφορά σε Παγκόσμιες Ημέρες.

Προσωπικά το ημερολόγιο μου άρεσε. Δυσαρεστήθηκα βέβαια που είδα ότι 25η Μαρτίου και 28η Οκτωβρίου πέφτουν Τετάρτη για το δίσεκτο 2020, αλλά για αυτό δεν ευθύνεται το ημερολόγιο αυτό. Το ότι πρόκειται για μία έκδοση για καλό σκοπό αποτελεί ένα επιπλέον επιχείρημα να το χαρίσετε είτε σε κάποιον που αγαπάτε, είτε στον εαυτό σας.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Περιθώριο, Ιουλιανά, Καραγάτσια και άλλα πολλά στο τελευταίο μυθιστόρημα του Σκαμπαρδώνη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Casa Μπιάφρα

Συγγραφέας: Γιώργος Σκαμπαρδώνης

Έκδοση: Πατάκη (2019)

ISBN: 978-960-16-8582-3

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Οι γιορτές μας έρχονται, εμπρός βήμα ταχύ, να τις προϋπαντήσουμε παιδιά στα βιβλιοπωλεία, όπου οι νέοι τίτλοι γεμίζουν τα ράφια και οι προτάσεις για δώρα είναι πάρα μα πάρα πολλές. Δεν θα μπορέσουμε να τις δούμε όλες τώρα στα κοντά, καθώς πέρα από το να αγοραστεί ένα βιβλίο θέλει και χρόνο για να το διαβάσει κάποιος. Σήμερα πάντως θα μιλήσουμε για μία φρέσκια κυκλοφορία, το τελευταίο έργο του Γιώργου Σκαμπαρδώνη, ο οποίος από το 2016 μας προσφέρει ένα βιβλίο το χρόνο.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Όμορφο εξώφυλλο, ευανάγνωστο κείμενο, κλασσική δουλειά του Πατάκη. Αξιοπρεπέστατο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν οι ευχαριστίες του συγγραφέα.

Ο Σκαμπαρδώνης είναι από τους αγαπημένους μου συγγραφείς. Το έργο του «Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου» (το οποίο πριν λίγο καιρό κυκλοφόρησε με νέο εξώφυλλο) είναι για μένα το καλύτερό του, αν και ο συγγραφέας έγινε περισσότερο γνωστός ίσως με το «Ουζερί Τσιτσάνης«. Αυτό που προσωπικά ξεχωρίζω στα μυθιστορήματά του είναι η «κινηματογραφική» γραφή του, ιδιαίτερα ζωντανή, ρεαλιστική, με μεγάλη προσοχή στις περιγραφές και στο στήσιμο των χαρακτήρων. Πιθανότατα τον βοηθάει σε αυτό το παρελθόν του ως δημοσιογράφος.

Στο τελευταίο έργο του επιστρέφει στη δεκαετία του ’60, την πολυτάραχη για τη χώρα περίοδο. Βρισκόμαστε στο 1965, τέλη άνοιξης και καλοκαίρι. Σε μια μονοκατοικία η οποία έχει μετατραπεί σε κοινόβιο με το όνομα «Casa Μπιάφρα» και βρίσκεται γωνία Δελφών με Αρτέμιδος (εκεί που σήμερα είναι το εργοτάξιο του Μετρό) μια παρέα ζει με τους δικούς της ρυθμούς και κανόνες. Δίπλα βρίσκονται τα Καραγάτσια, μια μεγάλη συνοικία με παράγκες και πολύ φτώχεια Τα Καραγάτσια χονδρικά εκτείνονταν από την Μπότσαρη έως την 25ης Μαρτίου και από Χαλκιδικής έως Μαντινείας. Πρωταγωνιστές τις ιστορίας μας κύριοι είναι ο Βλάσης (ιδιοκτήτης της Casa Μπιάφρα) και ο Κρέων ή Αράγιστος γέννημα θρέμμα της γειτονιάς και «προστάτης» των κατοίκων της. Γύρω τους διάφορες μορφές που κινούνται στα όρια του περιθωρίου ή εκπρόσωποι της μεγαλοαστικής τάξης, όπως ο μεγαλοεκδότης Γιάννης Βεντήρης, στο πρόσωπο, τα λόγια και τον χαρακτήρα του οποίου ο αναγνώστης μπορεί να δει τον Γιάννη Βελλίδη, ή ο Τομ Πάππας, ο γνωστός επιχειρηματίας που συνέδεσε το όνομά του με το διυλιστήριο της Esso Pappas και τις πολιτικές εξελίξεις στη δεκαετία του ’60. Ο Βλάσης και ο Κρέων θα βρεθούν μπλεγμένοι στα γεγονότα του καλοκαιριού του 1965 (Ιουλιανά) και από απλοί παρατηρητές της ιστορίας θα παίξουν το δικό τους, μικρό έστω, ρόλο στη διαμόρφωση των εξελίξεων. Η όποια αθωότητα της νεαρής ηλικίας θα χαθεί μαζί με τις αυταπάτες για το ρόλο των ανθρώπων στη διαμόρφωση της ιστορίας.

Παράλληλα με αυτήν την κεντρική ιστορία υπάρχουν και πολλές μικρότερες, πχ ο έρωτας του Βλάση με την Έλσα ή οι περιπέτειες του Κρινοδάχτυλου, του Ζυρούκη, του Θωμά του Ψεύτη και του Θαλή ή διάφορες άλλες μικρότερες ή μεγαλύτερες σε έκταση. Κάποιες από αυτές συντελούν στη διαμόρφωση του κλίματος του έργου, κάποιες άλλες μου φάνηκαν παντελώς άσχετες.

Το μεγάλο ατού του βιβλίου είναι η αφήγηση του Σκαμπαρδώνη, η κινηματογραφική ροή, όπως την αποκαλώ. Ο αναγνώστης μπαίνει μέσα στις σελίδες και φτάνει στο σημείο να συμμετέχει στην υπόθεση ως παρατηρητής. Πολύ προσεγμένοι διάλογοι που συμβαδίζουν με τις προσωπικότητες των χαρακτήρων, την εποχή και το status τους. Ο συγγραφέας έχει δείξει και σε άλλα έργα του ότι το έχει στο να στήνει τους πρωταγωνιστές του.

Το μειονέκτημα του βιβλίου για μένα είναι ότι ένιωσα να μην κολλάνε κάποια στοιχεία. Στα δικά μου τα μάτια ο Σκαμπαρδώνης είχε δύο ιδέες, μία να κάνει μια ιστορία για το κοινόβιο της Casa Μπιάφρα και μία να κάνει ένα έργο σχετικά με τις πολιτικές εξελίξεις της «Αποστασίας». Ίσως δεν μπορούσαν να προχωρήσουν και οι δύο και τις ένωσε ώστε να βγει το μυθιστόρημα. Μπορεί βέβαια να κάνω και λάθος, δεν είμαι στο μυαλό του συγγραφέα, αλλά αυτή ήταν η εικόνα που μου δημιουργήθηκε.

Η Θεσσαλονίκη της εποχής περιγράφεται με πάρα πολύ καλό τρόπο και ειδικά τα Καραγάτσια και ο κόσμος της, μια συνοικία για την οποία δεν είχαν γραφτεί πολλά πράγματα και τώρα έγινε κέντρο ενός μυθιστορήματος. Όσοι έζησαν στην περιοχή είμαι σίγουρος ότι έχουν πολλά να θυμηθούν διαβάζοντας το βιβλίο.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Δεν το θεωρώ το καλύτερο του Σκαμπαρδώνη, αλλά το γεγονός ότι το τελείωσα σε δύο μέρες είναι για μένα ένδειξη ότι μου κράτησε καλή συντροφιά. Ίσως δεν θα πρέπει να συγκρίνω παλαιότερα έργα του Σκαμπαρδώνη με τα νέα του, γιατί, όπως είπα νωρίτερα, για μένα το «Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου» είναι εξαιρετικό έργο και πάντα έχω την απαίτηση οι νέες δουλειές του να είναι εξίσου καλές. Ίσως αν έγραφε μια ιστορία μόνο για την Casa Μπιάφρα και τους ενοίκους της ή ένα πολιτικό θρίλερ για τα Ιουλιανά, τα βιβλία αυτά να ήταν πολύ καλύτερα. Πέρα από όλα αυτά όμως, θεωρώ ότι είναι ένα έργο, το οποίο αξίζει να το δωρίσετε, είτε στον εαυτό σας, είτε σε κάποιον που αγαπάτε.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗΣ, Γιώργος

14 ομιλίες-εργασίες για το παρελθόν της Θεσσαλονίκης μέσα από τις εφημερίδες

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η νεότερη ιστορία της Θεσσαλονίκης και ο τύπος

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (1993)

ISBN: 960-85171-4-1

Τιμή: Περίπου €5

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι μια συλλογή ομιλιών, οι οποίες παρουσιάστηκαν την άνοιξη του 1992 με κεντρικό θέμα τον τίτλο του βιβλίου.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Αν σκεφτεί κανείς ότι στην έκδοση συμμετείχε και το Πολιτιστικό Κέντρο Βορείου Ελλάδος της Εθνικής Τράπεζας Ελλάδος (πρόγονος του σημερινού ΜΙΕΤ), θα περίμενε κάποιος μια περισσότερο προσεγμένη έκδοση, με φωτογραφικό υλικό κτλ.

Στο βιβλίο υπάρχουν συνολικά 14 εργασίες, οι οποίες καλύπτουν χρονικά την περίοδο από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ου. Οι συγγραφείς δε είναι σήμερα πολύ γνωστά ονόματα στη μελέτη και την έρευνα της ιστορίας της πόλης μας και των οποίων αρκετά έργα έχουν παρουσιαστεί και στη Vivlioniki.

Οι 14 εργασίες-ομιλίες είναι οι εξής:

  • Η 1η είναι του Γιώργου Αναστασιάδη με τίτλο «Ο τύπος ως πηγή της ιστορίας – Η εμπειρία από την ιστορική έρευνα των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης», όπου ο συγγραφέας εξετάζει τη χρήση του τύπου ως ιστορική πηγή και θέτει κάποιους κανόνες ώστε η μελέτη του να γίνεται με σωστό τρόπο για την ιστορική επιστήμη. Το 1992, όταν και παρουσιάστηκε αυτή η ομιλία, φαίνεται πως η μελέτη του τοπικού τύπου ήταν σε εμβρυικό ακόμη επίπεδο και ο Αναστασιάδης θέλει να τονίσει τα σημεία που πρέπει να προσέξει ο αναγνώστης των παλαιών εφημερίδων ώστε να μπορεί να εξάγει και τα σωστά συμπεράσματα.
  • Η 2η είναι του Γεράσιμου Δώσσα με τίτλο «Ο τύπος και η πολιτική ιστορία της Θεσσαλονίκης – Μια ανασκόπηση» και μας παρουσιάζει στοιχεία για το πώς αντιμετώπισαν ή «διάβασαν» τις πολιτικές εξελίξεις στη Θεσσαλονίκη και τον ευρύτερο Μακεδονικό χώρο, οι εφημερίδες της πόλης μας, από τον «Ερμή» του Γκαρπολά το 1875 έως νεότερα φύλλα. Βέβαια το βάρος πέφτει χρονικά από τα μέσα του 19ου αιώνα έως και τα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
  • Η 3η είναι της Σιδηρούλας Ζιώγου-Καραστεργίου και έχει τίτλο «Γρηγορείτε Μακεδόνες – Η εκπαιδευτική δραστηριότητα της Ελληνικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα μέσα από τις εφημερίδες «Ερμής» και «Φάρος της Μακεδονίας». Η συγγραφέας είναι ίσως η σημαντικότερη ερευνήτρια στον τομέα της εκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη από τον 19ο αιώνα και έπειτα. Στην εργασία της αυτή παρουσιάζει τις κινήσεις της Ελληνικής Κοινότητας στην εκπαίδευση των Ελλήνων μέσα από αναφορές αυτών των δύο εφημερίδων (αμφότερες με εκδότες τον Γκαρπολά). Μιλάμε για μία περίοδο πριν τον Μακεδονικό Αγώνα, όταν όμως είχαν ήδη ξεκινήσει οι ενέργειες της Βουλγαρίας με απώτερο στόχο την προσάρτηση της Μακεδονίας και τον διωγμό των Ελληνικών πληθυσμών της περιοχής.
  • Η 4η είναι του Πάνου Καϊσίδη και έχει τίτλο «Η εφημερίδα «Εποχή» της Τραπεζούντας και η Μακεδονία (1918-1921)». Η ομιλία δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με τη Θεσσαλονίκη και την ιστορία της, απλά μιλάει για άρθρα της εφημερίδας «Εποχή» τα οποία είχαν σχέση με τον Μακεδονικό χώρο.
  • Η 5η είναι του Βασίλη Καλφόπουλου και έχει τίτλο «Η νεότερη ιστορία της Θεσσαλονίκης και ο τύπος – Το πλαίσιο». Πολύ σύντομο κείμενο, θα μπορούσε να είναι και εισαγωγή του βιβλίου, δεν ξέρω για ποιο λόγο μπήκε σε αυτή τη θέση.
  • Η 6η είναι του Μανώλη Κανδυλάκη και έχει τίτλο «Ο τύπος της Θεσσαλονίκης ως μη προσιτή πηγή της ιστορίας». Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εργασία, όπου αναφέρονται διάφοροι λόγοι οι οποίοι δημιούργησαν προβλήματα στην ανεύρεση ή διάσωση πολλών εφημερίδων του παρελθόντος. Γίνονται επίσης και κάποιες προτάσεις για να μπορέσουμε να διασώσουμε όσο το δυνατόν περισσότερους τίτλους του παρελθόντος. Εν συντομία ο Κανδυλάκης μιλάει για το ρόλο που έπαιξαν μεγάλες καταστροφές (όπως οι δύο μεγάλες πυρκαγιές του 1890 και του 1917), οι μετακινήσεις πληθυσμών (κυρίως αυτής των Τούρκων Θεσσαλονικέων και το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης), οι στρατοί Κατοχής (οι Γερμανοί κατέστρεψαν πολλά αρχεία εφημερίδων, αναφέρεται η καταστροφή του προπολεμικού αρχείου της Μακεδονίας) κα.
  • Η 7η είναι της Αλέκας Καραδήμου-Γερόλυμπου και έχει τίτλο «Ο τύπος και η διαμόρφωση μιας «συνείδησης της πόλης» στα τέλη του 19ου αιώνα». Εδώ γίνεται μια προσέγγιση στον τρόπο που δύο εφημερίδες, ο «Ερμής» και ο «Φάρος της Μακεδονίας» κατάφεραν μέσα από τα άρθρα τους να δημιουργήσουν στους πολίτες τη συνείδηση ότι ανήκουν όχι μόνο σε μια εθνική ή θρησκευτική ομάδα, αλλά ότι αποτελούν κομμάτι μίας πόλης.
  • Η 8η είναι του Αθανάσιου Καραθανάση και έχει τίτλο «Το περιοδικό «Γρηγόριος Παλαμάς» και η Θεσσαλονίκη (1917-1951) – Ο Γεννάδιος και η εποχή του». Ομολογώ ότι δεν γνώριζα για την ύπαρξη αυτού του περιοδικού ή και αν κάπου είχα διαβάσει για αυτό, το είχα ξεχάσει. Ήταν ένα έντυπο που είχε κυκλοφορήσει από τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, κυρίως με εκκλησιαστικό περιεχόμενο, το οποίο όμως είχε αναφορές και σε άλλα ζητήματα. Συνδέθηκε η κυκλοφορία του με την παρουσία του Μητροπολίτη Γενναδίου στην πόλη μας.
  • Η 9η είναι της Χάϊδως Κεραμοπούλου και έχει τίτλο «Η εμπειρία μιας έκθεσης μικροϊστορίας». Αυτή είναι μια γενική παρουσίαση μιας έκθεσης ιστορικών τεκμηρίων με τίτλο «Ημερολόγιον Θεσσαλονίκης 1912-1951». Ψιλοαδιάφορο το κείμενο.
  • Η 10η είναι του Αλμπέρτου Ναρ και έχει τίτλο «Η θεατρική δραστηριότητα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης μέσα από τα δημοσιεύματα του τύπου τους». Πολύ ενδιαφέρουσα εργασία, που μιλάει για ένα θέμα όχι τόσο πολύ γνωστό, αλλά με τη δική του ιδιαίτερη σημασία, καθώς καλύπτει μια χρονική περίοδο από τα μέσα του 19ου αιώνα έως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
  • Η 11η είναι του Χρήστου Παπαδημητρίου και έχει τίτλο «Η Μακεδονία το 1910 μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας «Σάλπιγξ» Μυτιλήνης. Όπως και με την εφημερίδα «Εποχή» της Τραπεζούντας, εδώ βλέπουμε κάποια άρθρα και αναφορές σε ζητήματα της Μακεδονίας από την Λεσβιακή εφημερίδα σε μια εποχή που ο Ελληνισμός της Μακεδονίας αντιμετώπιζε πολλά προβλήματα τόσο από την Οθωμανική διοίκηση, όσο και από τη Βουλγαρία.
  • Η 12η είναι του Αντώνη Σατραζάνη και έχει τίτλο «Ο λόγιος Michel Paillarès και η αρθογραφία του για την Μακεδονία». Πρόκειται για μια εργασία σχετική με τα κείμενα, που είχε γράψει ο ένθερμος φιλέλλην Γάλλος. Ενδιαφέρον ως κείμενο, λίγο εκτός θέματος μου φάνηκε.
  • Η 13η είναι του Γιώργου Σταμπουλή και έχει τίτλο «Η περιοχή του Λευκού Πύργου στα 1866». Τον Σταμπουλή τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του για τη ζωή των Θεσσαλονικέων πριν το 1912. Εδώ γράφει με το ίδιο ύφος για τη Θεσσαλονίκη του 1866. Υπάρχουν βέβαια αρκετές ανακρίβειες, τόσες ώστε οι επιμελητές θέλησαν να εκφράσουν τις επιφυλάξεις τους στην αρχή του κειμένου με υποσημείωση.
  • Η 14η και τελευταία είναι του Ευάγγελου Χεκίμογλου και έχει τίτλο «…και τιμαί προσιταί – Η διαφήμιση στην προπολεμική Θεσσαλονίκη». Ο συγγραφέας προσεγγίζει τις διαφημίσεις του Μεσοπολέμου σε εφημερίδες της Θεσσαλονίκης για να συλλέξει ιστορικά στοιχεία για επιχειρήσεις, αλλά και για την πόλη την ίδια.

Συνολικά το βιβλίο διαβάζεται εύκολα, άσχετα αν σε λίγα σημεία ο αναγνώστης ίσως δυσκολευτεί στο ύφος, αν δεν είναι συνηθισμένος σε τέτοια κείμενα. Για την εποχή που βγήκε αυτές οι προσπάθειες ήταν πολύ σημαντικές, σήμερα η ιστορική έρευνα για τη Θεσσαλονίκη έχει προχωρήσει πολύ, η αποδελτίωση και η μελέτη των έντυπων μέσων γίνεται πολύ πιο εύκολα, το διαδίκτυο επιτρέπει στους μελετητές να βρούνε εύκολα περισσότερες πηγές. Προσωπικά μου άρεσε, είχε κάποια πράγματα που δεν τα ήξερα και εν γένει δεν θεωρώ ότι πήγε χαράμι ο χρόνος που έδωσα για να το διαβάσω.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Μνήμες από την πορεία των εφημερίδων "Μακεδονία" και "Θεσσαλονίκη"

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο Τύπος της Θεσσαλονίκης και οι εκδότες ενός θρύλου

Συγγραφέας: Βασίλειος Δούλος

Έκδοση: Ιδιωτική (2003)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Με αφορμή την τελευταία ανάρτηση στη Vivlioniki, που μιλάει για την ιστορία των εφημερίδων στη Θεσσαλονίκη σκέφτηκα να μιλήσουμε για ένα βιβλίο στο οποίο περιγράφονται καταστάσεις και πρόσωπα από τις δύο σπουδαιότερες εφημερίδες που κυκλοφόρησαν στη Θεσσαλονίκη, αμφότερες από το συγκρότημα Βελλίδη, της «Μακεδονίας» και της «Θεσσαλονίκης». Συγγραφέας του βιβλίου ένας άνθρωπος που πέρασε δεκαετίες ως τεχνικός τύπου στη «Μακεδονία» και ο οποίος είδε και άκουσε πολλά σχετικά με τη λειτουργία των εφημερίδων αυτών, τόσο κατά τις καλές ημέρες, όσο και κατά τις άσχημες.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, αλλά αν συνυπολογίσουμε ότι πρόκειται για μια ιδιωτική δουλειά θα την έκρινα συνολικά ως καλή. Υπάρχει πολύ φωτογραφικό υλικό στις σελίδες. Ευανάγνωστο κείμενο, συνολικά μια απλή, αλλά όμορφη δουλειά. Στο εξώφυλλο οι τρεις μεγάλες φυσιογνωμίες, που συνέδεσαν το όνομά τους με την εφημερίδα «Μακεδονία» και τη μικρή της αδερφή τη «Θεσσαλονίκη», ο Κωνσταντίνος Βελλίδης, ιδρυτής της εφημερίδας «Μακεδονία», ο αδερφός του Γεώργιος Βελλίδης, συνεχιστής του έργου του Κωνσταντίνου μετά τον θάνατό του και ο Γιάννης Βελλίδης, υιός του Γεωργίου, ο άνθρωπος που κατάφερε να μεγαλώσει τις δύο εφημερίδες και να τις δυναμώσει κάνοντάς τες κορυφαίες σε πωλήσεις σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα.

Βέβαια μετά τον Ιωάννη Βελλίδη ακολούθησαν δύο γυναίκες στο τιμόνι των εφημερίδων, η μία ήταν η Άννα Βελλίδη, σύζυγος του Ιωάννη και στο τέλος η Κατερίνα Βελλίδη, κόρη του Ιωάννη.

Ο Δούλος δεν είναι λογοτέχνης ούτε ιστορικός. Το κείμενό του χαρακτηρίζεται από μια νοσταλγία, μια γλυκιά πικρία ίσως και βασίζεται κυρίως σε προσωπικές μνήμες, ακούσματα και βιώματα. Έζησε για πάνω από 30 χρόνια στους χώρους που εκδίδονταν οι δύο εφημερίδες και έζησε όλες τις φάσεις των εντύπων αυτών. Το 2003 όταν και κυκλοφόρησε το βιβλίο αυτό, η «Μακεδονία» και η «Θεσσαλονίκη» είχαν περάσει σε άλλα χέρια, φαινόταν να είχαν ξεπεράσει το πρώτο σοκ και υπήρχαν ελπίδες ότι τα πράγματα θα πάνε καλύτερα. Δυστυχώς εκ των πραγμάτων φάνηκε ότι οι δυσκολίες ήταν τεράστιες για μια ανάστασή των.

Αν και υπάρχει μια σύντομη αναφορά γενικά για τον Τύπο της Θεσσαλονίκης, ο Δούλος ασχολείται κυρίως με τα δημιουργήματα του Βελλιδη. Και δεν θέλει να κάνει μια βιογραφία του εκδότη Ιωάννη Βελλίδη (έχει γραφτεί ένα βιβλίο για τη ζωή του Ιωάννη Βελλίδη από τον Χρίστο Χριστοδούλου), ο οποίος υπήρξε και ο κύριος υπεύθυνος για την επιτυχία των εφημερίδων, αλλά ψάχνει στις μνήμες του να θυμηθεί πρόσωπα τα οποία δεν φαίνονται και τα οποία έπαιζαν έναν σημαντικό ρόλο στην επιτυχία των εντύπων αυτών. Από τεχνικούς, δημοσιογράφους και διευθυντικό προσωπικό, τόσο η «Μακεδονία» όσο και η «Θεσσαλονίκη» λειτούργησαν για πολλά χρόνια με τρόπο ιδανικό, βρίσκονταν μπροστά από την εποχή τους σε τεχνολογίες και ύφος και έδειχναν ότι θα διατηρούν την κυριαρχία τους για χρόνια. Η περίοδος όμως με υπεύθυνη την Κατερίνα Βελλίδη φαίνεται ότι καταδίκασε τα φύλλα αυτά, αν και ο Δούλος προσεγγίζει με πολύ μεγάλη προσοχή τις ευθύνες που μπορεί να έχει η Κατερίνα Βελλίδη.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Απλό στη γραφή του, περιγράφει μια περίοδο λαμπρή για τον Τύπο της Θεσσαλονίκης και είναι γραμμένο από κάποιον που τα έζησε τα πράγματα από μέσα. Το υλικό του βιβλίου μπορεί να φανεί χρήσιμο σε μελετητές και ερευνητές του κλάδου των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης.

Σχολιάστε

Filed under ΔΟΥΛΟΣ, Βασίλειος, Συγγραφείς

Η ιστορία των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης: Δικτατορία και Μεταπολίτευση

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εφημεριδογραφία της Θεσσαλονίκης Ε’: 1967-2017

Συγγραφέας: Μανώλης Κανδυλάκης

Έκδοση: University Studio Press (2019)

ISBN: 978-960-12-2429-9

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγα χρόνια είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki το τετράτομο έργο του Μανώλη Κανδυλάκη με θέμα την ιστορία των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα στη βιβλιογραφία της Θεσσαλονίκης, το οποίο καλύπτει μια χρονική περίοδο από την εποχή της Τουρκοκρατίας έως το 1967. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι πάλι του Κανδυλάκη και έρχεται να καλύψει το χρονικό διάστημα από το 1967 έως τις μέρες μας (2017 πιο συγκεκριμένα).

Η έκδοση είναι καλή. Πάρα πολύ φωτογραφικό υλικό κυρίως με εικόνες των ανθρώπων, που δούλεψαν ή έπαιξαν ρόλο στη λειτουργία και την κυκλοφορία των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης για την εξεταζόμενη περίοδο. Άλλωστε σε αυτούς τους ανθρώπους είναι αφιερωμένο και το βιβλίο. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου υπάρχουν βιβλιογραφικά στοιχεία και πηγές. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει και ένα χρονολόγιο γεγονότων.

Η ύλη του βιβλίου χωρίζεται ουσιαστικά σε τρία μέρη:

  • Στο πρώτο μέρος γίνεται λόγος για την περίοδο της Δικτατορίας και τις εφημερίδες που επέλεξαν να συνεχίσουν την κυκλοφορία τους, καθώς επίσης και για κάποιες παράνομες, οι οποίες όμως είχαν συντομότατο βίο. Μακεδονία, Ελληνικός Βοράς, Νέα Αλήθεια, Θεσσαλονίκη και Δράση ήταν κάποιοι τίτλοι της πόλης μας και ο κάθε ένας από αυτούς κράτησε λιγότερο ή περισσότερο κατά τη διάρκεια της Επταετίας. Εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι το κομμάτι που μιλάει για τη λογοκρισία που είχε επιβληθεί.
  • Στο δεύτερο μέρος γίνεται λόγος για την περίοδο της Μεταπολίτευσης και τις εξελίξεις στα κυριότερα φύλλα της πόλης μας, τόσο για τις πολιτικές εφημερίδες όσο και για τις πάρα πολλές αθλητικές.
  • Στο τρίτο μέρος δίνονται κάποια γενικά στοιχεία για μικρότερες εφημερίδες, οι οποίες κυκλοφόρησαν τα 50 περίπου χρόνια από το 1967 έως το 2017 (κοντά 70 σελίδες το υλικό…).

Ο αναγνώστης στον πέμπτο αυτό τόμο του έργου του Κονδυλάκη θα διαβάσει για τον θάνατο των μεγάλων εφημερίδων της πόλης, ο οποίος δεν σχετίζεται μόνο με τη μείωση του ενδιαφέροντος του αναγνωστικού κοινού για τις εφημερίδες, αλλά και με άλλους παράγοντες (από λάθη των εκδοτών, πολιτικές αποφάσεις, αποτυχημένα ρίσκα, έλευση νέων τεχνολογιών κτλ). Εγώ πρόλαβα αυτήν την περίοδο της Μεταπολίτευσης και θυμάμαι που έμπαινε στο σπίτι η Μακεδονία και περιμέναμε να δούμε το περιοδικό «Επιλογές» ή να διαβάσουμε τα αθλητικά άρθρα από τις σελίδες της Θεσσαλονίκης. Θυμάμαι και πόσο είχαμε σοκαριστεί όταν έκλεισε για πρώτη φορά η Μακεδονία και τα όσα είχαν ακουστεί για την ιδιοκτήτρια Κατερίνα Βελλίδη. Είναι μια θλιβερή περίοδος, όταν αποσύρθηκαν μεγάλα ονόματα του Τύπου της Θεσσαλονίκης και οι συνεχιστές δεν μπόρεσαν να κρατήσουν τα έντυπα ανοιχτά. Σήμερα αν δεν κάνω λάθος δεν υπάρχει καθημερινή εφημερίδα στην πόλη.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ, ίσως και κάπως περισσότερο από τα προηγούμενα 4, καθώς ο Κανδυλάκης μιλάει εδώ για μια περίοδο που την έχω ζήσει. Φαντάζομαι ότι ο Κανδυλάκης με αυτό το βιβλίο ολοκληρώνει την προσπάθειά του, η οποία είναι εξαιρετικά σημαντική για την ιστοριογραφία της Θεσσαλονίκης. Μακάρι στο μέλλον και με βάση το έργο αυτό να βρεθούν συνεχιστές της προσπάθειας αυτής.

1 σχόλιο

Filed under ΚΑΝΔΥΛΑΚΗΣ, Μανώλης, Συγγραφείς

Μία έρευνα για τους νεκρούς της Κατοχικής Θεσσαλονίκης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο φόρος του αίματος στην Κατοχική Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Βασίλης Γούναρης, Πέτρος Παπαπολυβίου

Έκδοση: Επίκεντρο (2019)

ISBN: 978-960-458-899-2

Τιμή: Περίπου €33

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που η Κατοχική Περίοδος της άφησε ανεξίτηλο σημάδι στην εικόνα της. Δεν ήταν μόνο οι καταστροφές σε κτίρια (πχ στο Λιμάνι κατά τους βομβαρδισμούς), κυρίως μιλάμε για τις αλλαγές στη σύνθεση του πληθυσμού της. Με κυριότερη καταστροφή το Ολοκαύτωμα της πόλης, όπου μέσα σε διάστημα λίγων μηνών χάθηκε πάνω από το 95% των Εβραίων Θεσσαλονικέων, η πόλη πλήρωσε έναν πολύ μεγάλο φόρο αίματος με εκτελέσεις, δολοφονίες και νεκρούς από την πείνα που θέρισε τον πληθυσμό. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μία έρευνα με θέμα κάποια από αυτά τα θύματα.

Η έκδοση είναι μέτρια προς κακή. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά από τις εκδόσεις του Παρατηρητή το 2001 και αυτή είναι η δεύτερη έκδοσή του. Δεν γνωρίζω αν και η πρώτη ήταν τέτοιας ποιότητας, αλλά θεωρώ πως όταν κάποιος κάνει μια δεύτερη οφείλει να προβεί σε βελτιώσεις. Οι εικόνες είναι δυσδιάκριτες, κάποιες σημειώσεις στο πλάι των σελίδων δεν διαβάζονται με ευκολία, νομίζει κανείς ότι πρόκειται για φωτοτυπίες που δέθηκαν και έγιναν βιβλίο. Δεν υπάρχει ευρετήριο ονομάτων, που για ένα τέτοιο έργο είναι απαραίτητο, αλλά υπάρχει η βιβλιογραφία. Είναι κρίμα, καθώς το περιεχόμενο του βιβλίου είναι εξαιρετικό.

Το έργο το προλογίζει ο Ιωάννης Χασιώτης, όπου αναφέρεται στην «περιπέτεια» του βιβλίου μέχρι να εκδοθεί τελικά. Χρειάστηκαν να περάσουν 17 χρόνια (!) από την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου να γίνει το βιβλίο το 1984 έως την πρώτη έκδοση του 2001. Στα γενικά στοιχεία αναφέρω ως συγγραφείς του έργου τους Γούναρη και Παπαπολυβίου, αν και αυτοί είναι οι επιμελητές, στο βιβλίο ο αναγνώστης θα βρει και κείμενα άλλων μελετητών.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, τα οποία ακολουθούν πέντε παραρτήματα:

  • Στο πρώτο μέρος ο αναγνώστης θα βρει τρεις μελέτες. Η πρώτη υπογράφεται από την Μαρία Καβάλα και έχει τίτλο «Επιβίωση βιολογική και πνευματική», τη βρήκα εξαιρετική, καθώς αναλύει με λεπτομέρειες πολλές δυσκολίες του πληθυσμού της πόλης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι οποίες σχετίζονταν με την επιβίωσή του. Τα κεφάλαια σχετικά με τα συσσίτια και τη Μαύρη Αγορά είναι ιδιαίτερα χρήσιμα. Πολύ ενδιαφέρουσα και η δεύτερη μελέτη του Παπαπολυβίου, όπου γίνεται λόγος για τις αντιστασιακές οργανώσεις που αναπτύχθηκαν στη Θεσσαλονίκη κατά την Κατοχική περίοδο. Η τρίτη μελέτη του Δορδανά είναι μεν σημαντική, διαβάζεται όμως με δυσκολία καθώς αναλύει λεπτομερώς τις διοικητικές αρχές της πόλης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, υπάρχουν πολλά ονόματα (και όπως είπαμε προηγουμένως το βιβλίο δεν έχει ευρετήριο…), οπότε ο αναγνώστης μπορεί να το χρησιμοποιήσει ως εργαλείο για αναφορές.
  • Στο δεύτερο μέρος ο αναγνώστης θα βρει δύο μελέτες. Η πρώτη είναι του Γιώργου Καζαμία και μιλάει για τα αντίποινα, τόσο γενικά όσο και για τις πρακτικές που ακολούθησαν οι Γερμανικές Δυνάμεις Κατοχής στη χώρα και στη Θεσσαλονίκη πιο συγκεκριμένα. Ομολογώ ότι δεν γνώριζα πως υπάρχει Δίκαιο, που ορίζει πότε επιτρέπονται αντίποινα σε έναν πόλεμο. Η δεύτερη μελέτη είναι των επιμελητών του βιβλίου, δηλαδή του Βασίλη Γούναρη και του Πέτρου Παπαπολυβίου και αναφέρονται στη μελέτη συνολικά που έγινε για το βιβλίο, τις δυσκολίες και διάφορα άλλα στοιχεία.
  • Υπάρχουν όπως είπαμε και 5 παραρτήματα. Το 1ο παράρτημα αναφέρεται στις εκτελέσεις που έγιναν στη Θεσσαλονίκη από το 1941 έως το 1944. Σύμφωνα με την εργασία η πρώτη εκτέλεση έγινε στις 19 Αυγούστου του 1941 και το θύμα ήταν ο Γεώργιος Πολυχρονάκης, είχε καταδικαστεί για απόκρυψη Βρετανών στρατιωτών. Η τελευταία εκτέλεση, σύμφωνα με το βιβλίο πάντα, έγινε μόλις δύο μέρες πριν την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στις 28 Οκτωβρίου του 1944, όταν κοντά στην περιοχή της Αγίας Φωτεινής, εκτελέστηκαν 6 νέοι, οι Νικόλαος Αντωνίου, Σταύρος Γρηγοριάδης, τα αδέλφια Ανδρέας και Πέτρος Κουλουμπής, ο Θεοδόσιος Νότης και ο Ηλίας Νυσίρης. Το 2ο παράρτημα περιέχει 4 συνεντεύξεις ανθρώπων που έζησαν εκείνες τις μέρες στη Θεσσαλονίκη. Ο Έλλην Βασιλειάδης ήταν στρατιωτικός γιατρός στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Παύλου Μελά, ο Ραούλ Λιβαδάς ήταν κρατούμενος και διερμηνέας στον Παύλο Μελά, ο Γεώργιος Μαργέτης ήταν αντιστασιακός και διευθυντής του κατασκοπευτικού δικτύου «Ζευς», ενώ ο Ορέστης Τρωιανός είχε καταδικαστεί σε θάνατο, τον πήγαν για εκτέλεση, αλλά αστόχησαν τόσο κατά την εκτέλεση όσο και κατά τη χαριστική βολή και γλίτωσε και από τους πλιατσικολόγους που έσπευσαν μετά την εκτέλεση να κλέψουν τα ρούχα τους (τουλάχιστον αυτά ισχυρίζεται στη συνέντευξή του.). Το 3ο παράρτημα έχει 50 προσωπογραφίες εκτελεσθέντων. Το 4ο παράρτημα είναι ένα χρονολόγιο γεγονότων από την 1η Απρίλη του 1941 έως τις 30 Οκτωβρίου του 1944, όπου παρουσιάζονται γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη, στον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο και στον κόσμο γενικά. Το 5ο παράρτημα είναι ο κατάλογος εκτελεσθέντων, τουλάχιστον όπως συντάχτηκε από την ερευνητική ομάδα, όπου αναφέρονται σε περίπου 1500 άτομα, τα οποία έχασαν τη ζωή τους σε εκτέλεση Γερμανών, από τα Τάγματα Ασφαλείας, την ΟΠΛΑ, σε κάποια μάχη κτλ.

Η εργασία συνολικά είναι μια εξαιρετική δουλειά, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κάποιος ότι όταν έγινε δεν υπήρχε η ευκολία του διαδικτύου για τους μελετητές. Η έρευνα έγινε σε Ληξιαρχεία, Νεκροταφεία, παλιές εφημερίδες και περιοδικά κα. Στα κείμενα αναπαρίσταται πιστεύω σε μεγάλο βαθμό ο τρόμος και η μαυρίλα της Κατοχής, κάτι που μόνο όσοι το έχουν ζήσει μπορούν να περιγράψουν με ακρίβεια. Από το 2001 ακολούθησαν φυσικά πολλές μελέτες για την περίοδο 1941-1944 για τη Θεσσαλονίκη και έχουν βγει κάποια εξαιρετικά βιβλία, κάποια εκ των οποίων έχουν παρουσιαστεί και στη Vivlioniki (αξίζει πχ να διαβάσετε το βιβλίο του Δορδανά για τα Τάγματα Ασφαλείας στη Θεσσαλονίκη ή του Βενιανάκη για τον Δάγκουλα κτλ). Η μελέτη δεν καλύπτει το Ολοκαύτωμα της πόλης, καθώς αυτό είναι πολλά βιβλία από μόνο του. Δίνει όμως στοιχεία σημαντικά, οι νεκροί αποκτούν όνομα και επίθετο και δεν αποτελούν απλές στατιστικές, γεγονός, που πιστεύω ότι έχει ιδιαίτερη σημασία.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Η ποιότητα έκδοσης σίγουρα θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερη και ίσως σε μια τρίτη έκδοση θα ήταν καλό να προστεθεί νέο υλικό, που θα βρήκε η ιστορική μελέτη στα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση. Συνολικά πάντως το βρήκα ως έναν χρήσιμο μπούσουλα στην προσπάθεια κάποιου να καταλάβει τα γεγονότα της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη.

Σχολιάστε

Filed under ΓΟΥΝΑΡΗΣ, Βασίλης, Γενικά, ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ, Πέτρος

Ένα κυνήγι θησαυρού στη Θεσσαλονίκη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο γρίφος της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Παρασκευή-Χριστίνα Αντωνίου

Έκδοση: Εντύποις (2019)

ISBN: 978-618-5300-83-8

Τιμή: Περίπου €10

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποιο καιρό είχε παρουσιαστεί στη Vivlioniki μια ποιητική συλλογή με θέμα τη Θεσσαλονίκη. Η επιλογή των έργων ήταν αποτέλεσμα ενός διαγωνισμού που είχε κάνει ο εκδοτικός οίκος Εντύποις και είχε θέμα την πόλη μας. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι επίσης αποτέλεσμα αυτού του διαγωνισμού, πρόκειται για μία νουβέλα η οποία κέρδισε το Α’ βραβείο.

Η έκδοση είναι καλούτσικη. Δεν με ενθουσίασε το εξώφυλλο αν και η ποιότητα χαρτιού είναι ωραία, ενώ φαίνεται να μην έγινε καλή δουλειά στην επιμέλεια (υπάρχει λάθος μέχρι και στο αυτί του βιβλίου, όπου υπάρχει το βιογραφικό σημείωμα της συγγραφέως). Το κείμενο είναι ευανάγνωστο.

Η νουβέλα έχει να κάνει με την επιστροφή της Σοφίας στη Θεσσαλονίκη για οικογενειακούς λόγους μετά την απουσία της λόγω σπουδών στο εξωτερικό. Προσπαθεί να πατήσει στα πόδια της και να βρει μια ισορροπία με όσα είχε αφήσει στο παρελθόν και με τις ανάγκες του σήμερα. Μέσα σε όλα αυτά θα μπλεχτεί σε ένα περίεργο κυνήγι θησαυρού, που θα τη φέρει κοντά με το παρελθόν της οικογένειάς της, αλλά και με αυτό της Θεσσαλονίκης. Κάπου ενδιάμεσα γνωρίζει και τον έρωτα.

Χρονικά κινούμαστε στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη. Η πόλη βρίσκεται παντού στο έργο, με αναφορές σε σημεία και μνημεία της, αλλά και στο ιστορικό παρελθόν της.

Σε έργα ανθρώπων, που για πρώτη φορά βρίσκουν το θάρρος να εκθέσουν τα έργα τους, είμαι πάντα θετικά προδιατεθειμένος και δεν θέλω να τα κρίνω λογοτεχνικά, προσπαθώ να φανταστώ τη χαρά τους όταν είδαν για πρώτη φορά το κείμενό τους να αποκτά τη μορφή ενός βιβλίου. Σε κάποιος θα αρέσει, σε κάποιους άλλους όχι. Προσωπικά μου φάνηκε μια έξυπνη ιδέα.

Σχολιάστε

Filed under ΑΝΤΩΝΙΟΥ, Παρασκευή-Χριστίνα, Συγγραφείς