Category Archives: ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Γενικά στοιχεία για τη βιομηχανική και επιχειρηματική ζωή της Θεσσαλονίκης στις αρχές του 20ου αιώνα

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Α’

Τίτλος: Αρχές της βιομηχανίας στη Θεσσαλονίκη (1870-1912)

Συγγραφέας: Βασίλης Κολώνας, Όλγα Τραγανού-Δεληγιάννη

Έκδοση: Κοινωφελές Ίδρυμα ΕΤΒΑ (1987)

ISBN: –

Τιμή: –

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Β’

Τίτλος: Επιχειρηματικοί τόποι της Θεσσαλονίκης στις αρχές του εικοστού αιώνα

Συγγραφέας: Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: Πολιτιστική Εταιρεία Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος (2001)

ISBN: 960-86752-2-7

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΩΝ

Στην ανάρτηση αυτή θα δούμε δύο βιβλία, τα οποία επέλεξα να τα παρουσιάσω μαζί καθώς έχουν αρκετά κοινά σημεία. Πέρα από το ίδιο θέμα, αμφότερα βγήκαν με αφορμή κάποιες εκθέσεις, που είχαν γίνει με τον ίδιο τίτλο και θα μπορούσε ίσως κάποιος να τα χαρακτηρίσει «λευκώματα» λόγω των πολλών φωτογραφιών, που έχουν, αν και είναι μικρά σε μέγεθος βιβλία. Φυσικά υπάρχουν και διαφορές ως προς την αισθητική και ως προς το γεγονός ότι το πρώτο επικεντρώνεται κυρίως στις βιομηχανίες της πόλης, ενώ το δεύτερο γενικότερα ως προς την επιχειρηματική κίνηση της πόλης.

Και οι δύο εκδόσεις είναι όμορφες με πολύ φωτογραφικό υλικό. Χρονικά τις χωρίζουν 14 χρόνια. Θα μπορούσαν ίσως τα κείμενα και στα δύο βιβλία να χρησιμοποιήσουν κάπως μεγαλύτερος χαρακτήρες, καθώς χρειάστηκα τα γυαλιά μου για να τα διαβάσω ξεκούραστα. Οι εικόνες πάντως είναι καθαρές. Στο τέλος και των δύο βιβλίων υπάρχουν σημειώσεις και οι βιβλιογραφικές πηγές. Το πρώτο βιβλίο έγινε με την υποστήριξη της ΕΤΒΑ (Ελληνική Τράπεζα Βιομηχανικής Ανάπτυξης), την οποία θα θυμούνται νομίζω όσοι είναι συνομήλικοί μου (κοντά στα 40 δηλαδή). Το δεύτερο βιβλίο έγινε με τη συνεργασία του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης.

Όπως είπα και προηγουμένως, το πρώτο βιβλίο κινείται κυρίως γύρω από τη βιομηχανική ζωή στη Θεσσαλονίκη και δη από το τέλος του 19ου αιώνα έως το 1912. Βέβαια η πόλη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «βιομηχανική», ούτε να συγκριθεί με κάποιες από τις πόλεις στην Ευρώπη με τη βαριά βιομηχανία. Υπάρχουν δύο εισαγωγικά κείμενα των συγγραφέων με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, που αξίζει να διαβαστούν πριν πάει ο αναγνώστης να δει τις φωτογραφίες, παρέχουν πολλές ιστορικές λεπτομέρειες, αλλά και διάφορα άλλα στοιχεία, όπως για την αρχιτεκτονική των κτιρίων κτλ. Από εκεί και πέρα, στο κυρίως θέμα του βιβλίου, παρουσιάζονται διάφορες βιομηχανικές δομές, ιστορικά στοιχεία για αυτές και φωτογραφικό υλικό. Πιο συγκεκριμένα ο αναγνώστης θα διαβάσει για το Σιδηρόδρομο της Θεσσαλονίκης (σε μια εποχή, όπου υπήρχαν 3 σιδηροδρομικοί σταθμοί στην πόλη!), την Εταιρεία Κατασκευής και Εκμετάλλευσης του Λιμένα Θεσσαλονίκης (με το Μέγαρο Τελωνείου να υπάρχει ακόμη, στολίδι του Έλι Μοδιάνο), την Εταιρεία Υδάτων, το Εργοστάσιο Φωταερίου, την Εταιρεία Τροχιοδρόμων και Ηλεκτροφωτισμού (τραμ και ΔΕΗ δηλαδή…), την Εταιρεία Μονοπωλίου Οθωμανικών Καπνών Regie (από την οποία πήρε το όνομά της η περιοχή Ρεζί Βαρδάρ), τα Σφαγεία, η παλιά Ιχθυαγορά, ο Μύλος Αλλατίνι (υπάρχει ακόμη επί της Ανθέων), τα Νηματουργεία των Τόρρες-Μισραχή, του Σαΐα και του Τούρπαλη, τα Ζυθοποιεία Όλυμπος, Νάουσα, το Υφαντουργείο του Τόρρες, η Κεραμοποιεία Αλλατίνι. Το βιβλίο συνόδευε μια έκθεση, που είχε γίνει στο Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης από τις 4 έως τις 20 Σεπτεμβρίου του 1987.

Το δεύτερο βιβλίο όπως είπαμε έχει ως αντικείμενο γενικότερα την επιχειρηματική ζωή στη Θεσσαλονίκη και όχι μόνο τη βιομηχανική. Το βιβλίο επιμελήθηκε ο Ευάγγελος Χεκίμογλου, για αυτό τον αναφέρω ως συγγραφέα του έργου. Η έκδοση συνόδευε μια έκθεση, που είχε γίνει στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης τον Νοέμβριο του 2001, όπου παρουσιάστηκε υλικό από τη συλλογή του Άγγελου Παπαϊωάννου. Εδώ προλογίζουν ο τότε δήμαρχος Θεσσαλονίκης Βασίλης Παπαγεωργόπουλος, ο τότε αντιδήμαρχος πολιτισμού Νίκος Μακραντωνάκης και ο πρόεδρος της ΠΕΕΒΕ Σταύρος Ανδρεάδης. Το κυρίως θέμα αυτού του βιβλίου χωρίζεται σε 9 κεφάλαια, στα οποία ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει και κυρίως να δει υλικό από χώρους της πόλης, όπου ασκούνταν η επιχειρηματική δραστηριότητα. Βιομηχανικά κτίρια έξω από την πόλη, κτίρια στην προκυμαία, οι αγορές στην οδό Βενιζέλου, στην οδό Εγνατίας, στην οδό Γιαλού (τα Λαδάδικα ουσιαστικά) και στην οδό Φράγκων, το Λιμάνι της πόλης και τον Σιδηρόδρομό της καθώς επίσης και ένα κεφάλαιο για την περιοχή του Λευκού Πύργου, στο εντάσσεται η Ηλεκτρική Εταιρεία Θεσσαλονίκης, αν και αυτή βρισκόταν πιο πέρα. Στο βιβλίο αυτό εκτός από τις βιομηχανίες ο αναγνώστης θα δει στοιχεία για την αγορά στο Καπάνι, την Ιχθυαγορά, τις τράπεζες στο Φραγκομαχαλά, κάποια ξενοδοχεία κα. Χρονικά εδώ κινούμαστε έως τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917.

Προσωπικά βρήκα και τα δυο βιβλία ενδιαφέροντα. Δεν έχουμε δα και πάρα πολύ υλικό σχετικά με τη βιομηχανική και επιχειρηματική ιστορία της πόλης (υπάρχει βέβαια το 5τομο της ΠΕΕΒΕ, για το οποίο ευελπιστώ να μιλήσουμε κάποια άλλη φορά στο μέλλον), οπότε οι εικόνες και τα κείμενα των βιβλίων δίνουν στον αναγνώστη μια γενική εικόνα για την εποχή των πρώτων βημάτων στην πόλη αυτών των δραστηριοτήτων. Το πρώτο βιβλίο θα το βρείτε μόνο σε παλαιοβιβλιοπωλεία, ενώ το δεύτερο κυκλοφορεί ακόμη.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΛΩΝΑΣ, Βασίλης, Συγγραφείς, ΤΡΑΓΑΝΟΥ-ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗ, Όλγα, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Εικόνες και πληροφορίες για τη Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη πριν από 100 χρόνια – Το μετέωρο βήμα προς τη Δύση

Συγγραφέας: Ευάγγελος Χεκίμογλου, Esra Danacıoğlu

Έκδοση: University Studio Press (1998)

ISBN: 960-12-0695-7

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από κάποιο καιρό είχαν παρουσιαστεί στη Vivlioniki η σειρά βιβλίων από τον εκδοτικό οίκο University Studio Press με τίτλο «Θεσσαλονίκη: Εικονογραφημένη ιστορία των δρόμων». Συγγραφείς ήταν ο Γιώργος Αναστασιάδης και ο Ευάγγελος Χεκίμογλου και η σειρά αποτελούνταν από 4 βιβλία (με τη σειρά, που κυκλοφόρησαν, 1234). Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει σε μια άλλη σειρά, με τίτλο «Άγνωστε εικόνες και πηγές» και είναι ήταν το πρώτο της σειράς.

Η έκδοση είναι απλή και καλή. Το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου περιέχει φωτογραφίες, οπότε ίσως θα ήταν σωστό να το εντάξουμε όλο το έργο στην κατηγορία των λευκωμάτων. Οι εικόνες δεν υπάρχουν σε άλλες εκδόσεις και είναι σε καλή ανάλυση. Ο επίλογος είναι του Γιώργου Αναστασιάδη, ενώ οι συγγραφείς προλογίζουν το έργο. Ικανοποιητική δουλειά στο σύνολό της.

Πριν ο αναγνώστης μπει στο κύριο θέμα του βιβλίου, οφείλει να διαβάσει με προσοχή το κείμενο «Εικόνες και Πηγές», που υπάρχει μετά τα προλογικά κείμενα και είναι μια σύντομη ανάλυση για τη σημασία των φωτογραφιών στην ιστορική ερμηνεία και κατανόηση και την ανάγκη εύρεσης κατάλληλων πηγών για την περαιτέρω ανάγνωση των εικόνων. Το νόημα αυτών των σελίδων θα πρέπει να το θυμάται κάθε φορά, που προσεγγίζει ιστορικά μια φωτογραφία.

Το κύριο θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 4 κεφάλαια, εκ των οποίων τα δύο έχουν να κάνουν με πηγές και τα υπόλοιπα με εικόνες (φωτογραφίες από τη Θεσσαλονίκη και ένας στρατιωτικός χάρτης):

  • Το πρώτο κεφάλαιο έχει να κάνει με στοιχεία απογραφής, που έγινε στο βιλαέτι της Θεσσαλονίκης το 1890 (1305 σύμφωνα με το μουσουλμανικό ημερολόγιο). Η απογραφή αυτή δεν είχε μόνο πληροφορίες για τον πληθυσμό της πόλης, αλλά για τη βιομηχανική δραστηριότητα, το εμπόριο, την οικονομία, μέχρι και υλικό για το πόσοι αυτοκτόνησαν στην πόλη και με ποιο τρόπο! Το κομμάτι δε του κεφαλαίου με τίτλο «Η πόλη της Θεσσαλονίκης» είναι εξαιρετικό, καθώς πρόκειται για μία περιγραφή της Θεσσαλονίκης βγαλμένη από το παρελθόν με πολλά στοιχεία για την τοπογραφία της πόλης.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο ασχολείται με δύο προξενικές επιστολές των Βρετανών Blunt και Bilioti, η πρώτη από το 1898 και η δεύτερη από το 1902. Αμφότερες έχουν να κάνουν με την κατάσταση στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, καθώς αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για το εμπόριο της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
  • Το τρίτο κεφάλαιο περιέχει τις φωτογραφίες από τη Θεσσαλονίκη, οι οποίες χρονολογούνται στην περίοδο 1900-1904 και βρέθηκαν στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης. 65 φωτογραφίες, οι οποίες μας δείχνουν εικόνες από το εσωτερικό της πόλης, το Δημοτικό Νοσοκομείο (σημερινός Άγιος Δημήτριος), την κατασκευή του νέου λιμένα κα. Η αλλαγή στην εικόνα της πόλης μέσα σε μια περίοδο μικρότερη των 100 χρόνων είναι εντυπωσιακή.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο έχει να κάνει με έναν χάρτη της Θεσσαλονίκης από το 1882 (1300 σύμφωνα με το μουσουλμανικό ημερολόγιο), ο οποίος είχε χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικές ανάγκες και στον οποίο γίνεται σχολιασμός και τοπογραφική ανάλυση διαφόρων σημαντικών στοιχείων.

Βρήκα το βιβλία εξαιρετικά ενδιαφέρον. Εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για το εμπόριο και την οικονομία της πόλης στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Δίνει στοιχεία για την προσπάθεια εκσυγχρονισμού της Θεσσαλονίκης, που επιχείρησε η Οθωμανική Αυτοκρατορία με τη δημιουργία μεγάλων και σημαντικών έργων. Μας φανερώνει πολλά πράγματα σχετικά με την τοπογραφία της πόλης πριν τη πυρκαγιά του 1890. Οι εικόνες είναι σημαντικές για την αντίληψη του χώρου στη Θεσσαλονίκη πριν περίπου 120 χρόνια (100 λέει το βιβλίο, γιατί κυκλοφόρησε το 1998). Η συνεργασία με Τούρκους ιστορικούς, οι οποίοι έχουν ευκολότερη πρόσβαση σε Οθωμανικά αρχεία, τα οποία βρίσκονται στη σημερινή Τουρκία μπορεί να βοηθήσει την έρευνα και τη μελέτη του παρελθόντος της Θεσσαλονίκης και οι Χεκίμογλου και Danacıoğlu το αποδεικνύουν μέσα από αυτό το βιβλίο.

1 σχόλιο

Filed under DANACIOĞLU, Esra, Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Η Ελληνική Κοινότητα Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο της Επανάστασης του 1821

Σάρωση_20160413

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το «Κοινόν της Πολιτείας» και οι περιπέτειές του – Ο χριστιανικός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης πριν, κατά και μετά την Επανάσταση του 1821

Συγγραφέας: Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (2008)

ISBN: 978-960-7265-92-0

Τιμή: Περίπου €3

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Για τα γεγονότα, που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 έχουν γραφτεί λίγα πράγματα, καθώς οι πηγές είναι περιορισμένες και δυσεύρετες. Στη Vivlioniki έχουν παρουσιαστεί δύο βιβλία του Καραθανάση σχετικά με τους διωγμούς, που υπέστη η Ελληνική Κοινότητα της πόλης εκείνη την περίοδο (δείτε εδώ και εδώ), καθώς και το έργο του Αντώνη Θεοδωρίδη, που είχε κυκλοφορήσει το 1940 με αντίστοιχο θέμα. Ο Βασίλης Δημητριάδης επίσης είχε κυκλοφορήσει μία μελέτη του με θέμα τον Ελληνικό πληθυσμό στη Θεσσαλονίκη κατά τη δεκαετία του 1830. Στη σημερινή ανάρτηση θα δούμε ένα βιβλίο από τον Ευάγγελο Χεκίμογλου, το οποίο περιγράφει στοιχεία για τον χριστιανικό πληθυσμό της πόλης πριν, κατά και μετά την επανάσταση του 1821.

Η έκδοση είναι απλή και όμορφη, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Πρόκειται για έναν λόγο, που είχε δοθεί στις 21 Μαρτίου 2007 με αφορμή τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου. Βιβλιογραφικά στοιχεία και σημειώσεις υπάρχουν στο κάτω μέρος των σελίδων.

Στο βιβλίο αναφέρονται οι πηγές, που υπάρχουν με αναφορές για τον πληθυσμό της πόλης κατά εκείνη την περίοδο και τα γεγονότα, με πρώτη αυτή του Pouqueville, που κυκλοφόρησε το 1838. Βέβαια ουσιαστική μελέτη για το τι συνέβη τότε ξεκινά μετά το 1930. «Κοινόν της Πολιτείας» ήταν το όνομα, που έδινε η Ελληνική Κοινότητα στον εαυτό της. Ουσιαστικά η κοινότητα κατάφερε να ορθοποδήσει μετά το σοκ της άλωσης της πόλης το 1430 περίπου 3 αιώνες αργότερα, όταν στον 18ο αιώνα καταφέρνει να κυριαρχήσει στο εμπόριο και να αποκτούν οι Έλληνες Θεσσαλονικείς σεβαστές περιουσίες. Η άνθηση αυτή διακόπτεται βίαια με τις σφαγές, τις διώξεις και τις δημεύσεις περιουσιών, που ακολουθούν την Επανάσταση του 1821. Η καταστροφή είναι τεράστια για τον Ελληνικό πληθυσμό, μεγάλο μέρος του οποίου είτε θα σφαγιαστεί, είτε θα αναγκαστεί να φύγει από την πόλη. Στο βιβλίο αναφέρονται στοιχεία δημογραφικά για τον Ελληνικό πληθυσμό, αλλά και στοιχεία σχετικά με την οργάνωση της Κοινότητας. Στα συμπεράσματα του βιβλίου αναφέρεται πως οι διωγμοί της Ελληνικής Κοινότητας δεν αποτέλεσαν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά μία οργανωμένη προσπάθεια του Οθωμανικού Κράτους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το παράρτημα του βιβλίου, όπου αναφέρονται στοιχεία για μερικούς εθνομάρτυρες, που έπεσαν θύματα των διώξεων κατά την περίοδο της Επανάστασης και των οποίων τα ονόματα παραμένουν άγνωστα για τους περισσότερους Θεσσαλονικείς ακόμη και σήμερα, αν και υπάρχουν οδοί με τα ονόματά τους. Ο Αναστάσης Κυδωνιάτης, ο Γεώργιος Βλάλης, ο Χρήστος Μενεξές, ο Χριστόδουλος Μπαλάνος, οι Πάικοι και πολλοί άλλοι υπήρξαν δυναμικοί έμποροι της πόλης μας, που εξοντώθηκαν στα χρόνια 1821 και 1822. Κάποιοι από αυτούς είναι σίγουρο ότι ήταν και μέλη της Φιλικής Εταιρείας.

Το βιβλίο εμφανίζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς προστίθεται στη μικρή λίστα έργων, που υπάρχει για τα γεγονότα εκείνης της εποχής. Ότι είναι έργο του Ευάγγελου Χεκίμογλου εγγυάται την αξία του ως ιστορικό έργο και μελέτη.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Η Μεσοπολεμική Θεσσαλονίκη μέσα από το βίο και το έργο των δημάρχων της

Σάρωση_20160315

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο Νικόλαος Μάνος και ο Μεσοπόλεμος στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: University Studio Press (2010)

ISBN: 978-960-12-1908-0

Τιμή: Περίπου €43

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Οδός Αγγελάκη, οδός Καλλιδοπούλου, οδός Συνδίκα, πάρκο Πατρικίου (και συντόμως στάση του Μετρό Θεσσαλονίκης…), οδός Μάνου, οδός Βαμβακά. Γεωγραφικά αυτοί οι δρόμοι και τα σημεία της πόλης δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους. Ιστορικά όμως, αναφέρονται στα άτομα, που υπήρξαν δήμαρχοι της πόλης μας κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, είτε εκλεγμένοι, είτε διορισμένοι. Την ιστορία της πόλης μας, μέσα από το έργο τους, καλό ή κακό, εξετάζει το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Στο εξώφυλλο απεικονίζεται ο Νικόλαος Μάνος, το όνομα, του οποίου επιλέχθηκε και για τον τίτλο του βιβλίου. Οι φωτογραφίες είναι πάρα πολλές και ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς μερικές εμφανίζονται για πρώτη φορά σε βιβλίο. Στο τέλος υπάρχει η πλουσιότατη βιβλιογραφία, αλλά και ανέκδοτες πηγές, καθώς έχει γίνει πρωτογενής έρευνα σε αρχειακό υλικό του Δήμου και άλλων φορέων. Το έργο έγινε υπό την αιγίδα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών.

Το βιβλίο χωρίζεται στην εισαγωγή, σε 5 βασικά μέρη με 14 κεφάλαια και σε 5 παραρτήματα.

  • Στην εισαγωγή περιγράφεται η εικόνα της πόλης από την απελευθέρωση της πόλης μέχρι και τον Μεσοπόλεμο, με πολλές αναφορές στην εγκατάσταση των προσφύγων και τους νέους συνοικισμούς, που δημιουργήθηκαν στα πέριξ της παλιάς πόλης.
  • Εξαιρετικά ενδιαφέρον το πρώτο μέρος με τίτλο «Η περίοδος των διορισμένων δημάρχων», που χρονικά κινείται από το Κίνημα της Εθνικής Αμύνης περίπου έως το 1925. Πέρα από το έργο των Αγγελάκη, Οσμάν Σαΐτ και Συνδίκα, που υπήρξαν οι δήμαρχοι της πόλης για την περίοδο αυτή, περιγράφεται η αποικιακού χαρακτήρα διακυβέρνηση των Αθηνών, με το Ελληνικό Κράτος να συγκεντρώνει τις εξουσίες αποδυναμώνοντας σταδιακά και μεθοδικά την Ελληνική Κοινότητα της πόλης, η οποία είχε τύχει σεβασμού ακόμη και από τις Οθωμανικές αρχές και διαλύθηκε ουσιαστικά από το Ελληνικό Κράτος.
  • Το δεύτερο μέρος έχει τίτλο «Η εκλογή και η δημαρχία του Μηνά Πατρικίου» και αναφέρεται φυσικά στο έργο και τα όσα συνέβησαν κατά τη θητεία του πρώτου εκλεγμένου δημάρχου της πόλης. Ο Πατρίκιος εκλέχθηκε κυρίως με την υποστήριξη των προσφύγων, οι οποίοι σε ελάχιστο χρονικό διάστημα μετά την έλευσή τους στην Θεσσαλονίκη, κατάφεραν να ενωθούν και να κερδίσουν τις πρώτες δημαρχιακές εκλογές. Η θητεία του Πατρικίου χαρακτηρίστηκε από εντονότατα πολιτικά πάθη, δύο εκλογικές νίκες και ισάριθμες αποπομπές. Χρονικά το κεφάλαιο κινείται από το 1925 έως το 1929.
  • Το τρίτο μέρος έχει τίτλο «Η εκλογή και η πρώτη δημαρχία του Νικόλαου Μάνου». Το όνομά του νομίζω είναι άγνωστο στους περισσότερους και πιθανότατα η ιστορία να τον αδίκησε, λόγω των αντιβενιζελικών του πεποιθήσεων. Εκλέχτηκε το 1929 και ανατράπηκε μόλις έναν χρόνο αργότερα, προσπαθώντας όμως μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες να προσφέρει έργο για την πόλη. Χρονικά βρισκόμαστε μεταξύ 1929 και 1930.
  • Το τέταρτο μέρος έχει τίτλο «Η εκλογή και η δημαρχία του Χαρίσιου Βαμβακά». Άλλος άγνωστος δήμαρχος της πόλης μας, επίσης με σημαντικό έργο, παρά τις όποιες δυσκολίες, που αντιμετώπισε, είχε την τύχη να παραμείνει για περισσότερο χρονικό διάστημα δήμαρχος, αν και αυτός ανατράπηκε στο τέλος από την κεντρική εξουσία.
  • Το πέμπτο μέρος έχει τίτλο «Η δεύτερη δημαρχία του Νικόλαου Μάνου» και αναφέρεται στη δεύτερη θητεία του Μάνου, από το 1934 έως την περίοδο της Δικτατορίας του Μεταξά, οπότε και παύτηκε.
  • Τα παραρτήματα έχουν ενδιαφέρον επίσης, κυρίως αυτά, που μιλάνε για τα βιογραφικά στοιχεία του Μηνά Πατρικίου, του Νικόλαου Μάνου και του Χαρίση Βαμβακά.

Η έρευνα του Χεκίμογλου βασίζεται στον ημερήσιο τύπο της εποχής, αλλά και στα αρχεία του Δήμου και άλλων φορέων. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες, που ίσως κουράσουν τον αναγνώστη, οπότε πιστεύω καλύτερα να χρησιμοποιείται ως βιβλίο αναφοράς. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου σκιαγραφείται η πολιτική πραγματικότητα τόσο της Ελλάδας γενικά, όσο και της Θεσσαλονίκης. Η τοπική αυτοδιοίκηση της πόλης επηρεαζόταν άμεσα από το διχαστικό κλίμα, που επικράτησε στο Μεσοπόλεμο, ενώ οι επεμβάσεις του Κράτους ήταν συνεχείς, χαρακτηριστικό το γεγονός, ότι κανένας δήμαρχος δεν ολοκλήρωσε τη θητεία του. Παράλληλα περιγράφονται οι σχέσεις των κοινοτήτων, τα καθημερινά προβλήματα του Δήμου, η εγκατάσταση των προσφύγων και των πυροπαθών, η ανοικοδόμηση της πόλης και πολλά άλλα, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της σύγχρονης εικόνας της Θεσσαλονίκης. Κάτι, που αξίζει να σημειωθεί, είναι οι ομοιότητες, που πολλές φορές είναι ανησυχητικές, του τότε με το τώρα σε συγκεκριμένα προβλήματα της πόλης!

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Πρωτότυπο σαν θέμα, ερευνά μία πτυχή της σύγχρονης ιστορίας της πόλης μας, η οποία ελάχιστα είναι γνωστή. Άλλωστε πολλοί από τους πρωταγωνιστές της εποχής είναι ξένοι για τον σύγχρονο κάτοικο της πόλης μας, για παράδειγμα όλοι ξέρουν την οδό Αγγελάκη, αλλά ελάχιστοι ίσως γνωρίζουν ποιος ήταν αυτός. Η ανάγνωση του κειμένου θα απαντήσει σε πολλά ερωτήματα σχετικά με το πώς έφτασε η πόλη σε αυτήν την κατάσταση.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Άγνωστα κομμάτια από την ιστορία της Θεσσαλονίκης

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Θεσσαλονίκη – Τουρκοκρατία & Μεσοπόλεμος

Συγγραφέας: Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: University Studio Press (1996)

ISBN: 960-12-0510-1

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η ιστορία της Θεσσαλονίκης δεν είναι μόνο οι μεγάλες στιγμές, που κυρίως μνημονεύονται σε ιστορικά βιβλία και μελέτες. Ο παρελθοντικός χρόνος είναι γεμάτος με λιγότερο σπουδαίες ίσως, αλλά σημαντικές στιγμές και γεγονότα, που έχουν παίξει τον ρόλο τους στην καταγραφή της ιστορίας της πόλης μας. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μας παρουσιάζει μια σειρά από τέτοια γεγονότα και στοιχεία, με μεγάλο ενδιαφέρον, τα οποία είναι άγνωστα στους περισσότερους, αλλά η ανάγνωσή τους φανερώνει πολλά και σημαντικά πράγματα για την Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση είναι απλή και καλή. Ανήκει στη σειρά «Ιστορία και Πολιτισμός», που είχε βγάλει ο εκδοτικός οίκος πριν περίπου 20 χρόνια. Στο βιβλίο υπάρχουν κάποιες ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, πολλές εκ των οποίων ανήκουν στην ιδιωτική συλλογή του Βασίλη Μαυρομάτη. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένας εργογραφικός κατάλογος του συγγραφέα, μέχρι φυσικά την εποχή, που είχε πρωτοκυκλοφορήσει το βιβλίο.

Ο Χεκίμογλου είναι από τους σημαντικότερους ερευνητές της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, με πολλές εκδόσεις άρθρων, αλλά και βιβλίων. Οι έρευνές του κυρίως έχουν να κάνουν με την εποχή της Οθωμανικής και σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Στο βιβλίο αυτό μάζεψε 45 άρθρα του, που είχαν βγει σε εφημερίδες και περιοδικά κυρίως. Ταξινομήθηκαν χρονολογικά με βάση το θέμα τους, δηλαδή πρώτα είναι αυτά που εντάσσονται στα πρώτα χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης και φτάνουμε μέχρι τις σύγχρονες μέρες μας.

Υπάρχει μία μεγάλη ποικιλία στη θεματολογία. Από την τοπογραφία της πόλης κατά την Τουρκοκρατία, οικονομικά ζητήματα, θέματα των κοινοτήτων κα. Η γλώσσα και το ύφος των κειμένων δεν είναι το ίδιο παντού, αφού το αναγνωστικό κοινό, στο οποίο απευθύνεται άλλες φορές έχει ειδικές γνώσεις στην ιστορία και άλλες φορές είναι ο μέσος αναγνώστης, που απλά θέλει να μάθει κάποια γενικά πράγματα για την ιστορία του τόπου του.

Από τα κείμενα του βιβλίου ο κάθε αναγνώστης φαντάζομαι θα του αρέσουν περισσότερο αυτά, που είναι εγγύτερα στα ενδιαφέροντά του. Με 45 κείμενα θα ήταν κουραστικό να μιλήσω για όλα όσα μου άρεσαν, κάπως περισσότερο έχω ξεχωρίσει τα παρακάτω άρθρα:

  • «Ο Ομφαλός της Θεσσαλονίκης» και «Η εγκατάσταση των Εβραίων Σεφαρδίμ στη γειτονιά του Γιάννη Μαύρου Κάλη»: Πρόκειται για κείμενα, που ασχολούνται με την τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά τα Βυζαντινά χρόνια, γειτονιές, που τα στοιχεία, που έχουμε, μπορούμε κάπως να οριοθετήσουμε στην σημερινή πόλη.
  • «Η Θεσσαλονίκη στα 1821»: Από τα λίγα κείμενα, που αναφέρονται στα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη κατά την έναρξη της Επανάστασης του 1821.
  • «Ταραχές στις ενορίες, ενδοκοινοτικές διενέξεις στη Θεσσαλονίκη 1879-1896»: Κείμενο, που αναδεικνύει μία από τις «αρετές» των Ελλήνων, τη διχόνοια μεταξύ των.
  • «Η Θεσσαλονίκη τις μέρες της χολέρας, η μεγάλη επιδημία, που έπληξε την πόλη και τα γεγονότα του έτους 1911»
  • «Οι τελευταίοι μουσουλμάνοι φεύγουν από τη Θεσσαλονίκη»: Σπάνια διαβάζουμε για αυτήν την μετακίνηση, για λόγους, που δεν χρειάζεται να αναλυθούν σε αυτήν την ανάρτηση.
  • «Αδελφές Τσιώμου, δύο λόγιες της Θεσσαλονίκης με πλούσιο έργο»: Στην Αγγελική και Μερόπη Τσιώμου οφείλουμε πολλές από τις πληροφορίες, που έχουμε σήμερα για τη Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι και τον Μεσοπόλεμο.

Ίσως αδικώ πολλά από τα κείμενα του βιβλίου χωρίς να τα αναφέρω. Στο σύνολό τους τα βρήκα εξαιρετικά, χωρίς ίχνος υπερβολής. Φωτίζουν πολλές πτυχές τις ιστορίας της Θεσσαλονίκης και είναι σημαντικό ότι συλλέχθηκαν σε ένα βιβλίο, ώστε ο αναγνώστης να μην χρειάζεται να ψάξει σε εφημερίδες και περιοδικά για αυτά. Νομίζω ότι είναι και σε πολύ καλή τιμή, για την ύλη, που υπάρχει.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Τοπογραφικά μυστήρια της Θεσσαλονίκης, χαμένες γωνιές και συνοικίες της πόλης

vivlioniki226

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα μυστήρια της Θεσσαλονίκης: Κείμενα για τους χαμένους τόπους της πόλης

Συγγραφέας: Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: University Studio Press (2001)

ISBN: 960-12-0976-X

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη έχει συμπληρώσει πάνω από 23 αιώνες ζωής, χρονικό διάστημα στο οποίο ποτέ δεν έχασε τον χαρακτήρα της πόλης. Πληθυσμοί ήρθαν και έφυγαν, έχτισαν και γκρέμισαν, ενώ φυσικά φαινόμενα και καταστροφές άλλαζαν την όψη της διαρκώς. Μοιραία η τοπογραφία της πόλης μεταβάλλονταν διαρκώς, φαινόμενο που συναντάμε ακόμη και σήμερα. Τελευταία τεράστια αλλαγή στην εικόνα της Θεσσαλονίκης, ήταν αυτή που έγινε μετά την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917. Παρά το σπουδαίο έργο που έχουν προσφέρει αρχαιολόγοι και ιστορικοί, το οποίο μας έχει βοηθήσει να σχηματίσουμε μια εικόνα της πόλης κατά το παρελθόν, υπάρχουν διάφορα θέματα, τα οποία παραμένουν αδιευκρίνιστα. Με κάποια από αυτά τα θέματα ασχολείται αυτό το βιβλίο του Ευάγγελου Χεκίμογλου, ενός από τους σημαντικότερους ερευνητές της ιστορίας της πόλης μας.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Υπάρχει σκληρό εξώφυλλο, αρκετές ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, ενώ στο τέλος του κάθε κεφαλαίου, υπάρχουν σημειώσεις και επεξηγήσεις, καθώς και βιβλιογραφικές αναφορές.

Το βιβλίο αποτελείται από 9 βασικά κεφάλαια, τα οποία ασχολούνται με θέματα τοπογραφίας της Θεσσαλονίκης, τα οποία δεν έχουν αποσαφηνισθεί πλήρως, ενώ υπάρχει και μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εισαγωγή.

Η εισαγωγή είναι ένα είδος χρονολογίου, από το 1430 έως το 1930, περιγράφοντας αλλαγές στην πόλη, αλλά και ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν και έπαιξαν τον ρόλο τους στην πορεία και την εξέλιξη της Θεσσαλονίκης. Διαφορετικό κάπως σε σχέση με άλλα χρονολόγια, που μπορεί να έχετε διαβάσει.

Το πρώτο κεφάλαιο, κάπως δύσκολο στην κατανόησή του, μιλάει για κάποιους παλιούς κανόνες ιδιοκτησίας και για τις σχέσεις μεταξύ ιδιοκτήτη και ενοικιαστή που επικρατούσαν στην Θεσσαλονίκη. Οι κανόνες αυτοί δημιουργήθηκαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους από Εβραίους, Μουσουλμάνους και Χριστιανούς, με σκοπό την εγκατάσταση προσφυγικών πληθυσμών. Η hazaka των Εβραίων καθιερώθηκε τα πρώτα χρόνια εγκατάστασής των στην πόλη και χοντρικά έλεγε ότι ένας Εβραίος δεν μπορεί να νοικιάσει ιδιοκτησία αλλόθρησκου (χριστιανού ή μουσουλμάνου) την οποία νοικιάζει ήδη άλλος Εβραίος, χωρίς πρώτα να τον αποζημιώσει. Το σύστημα του ιτζαρέ καθιερώθηκε από τους Μουσουλμάνους στα τέλη του 19ου αιώνα, για την εγκατάσταση Μουσουλμάνων προσφύγων και χοντρικά έλεγε ότι οι πρόσφυγες μπορούν να χτίσουν σε οικόπεδο ενός δερβίσικου μοναστηριού, αλλά τους ανήκε μόνο το οίκημα και όχι η γη. Τέλος, οι Έλληνες προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής με τη δημιουργία συνοικισμών έξω από την ιστορική πόλη.

Το δεύτερο κεφάλαιο, για μένα το πιο ενδιαφέρον του βιβλίου, απαντάει στο ερώτημα αν υπήρχαν χείμαρροι που περνούσαν μέσα από το ιστορικό κέντρο της πόλης και αν ναι, τι απέγιναν. Μετά από μια μελέτη σχετικά με τους μύλους που λειτουργούσαν μέσα στην Θεσσαλονίκη, και μετά από έρευνες που έγιναν κατά την θεμελίωση νέων κτιρίων, αποδεικνύεται ότι στο, όχι και τόσο μακρινό παρελθόν, την πόλη την διέσχιζαν τουλάχιστον δύο χείμαρροι, που κάποιοι θα μπορούσαν να τους αποκαλούν και μικρά ποτάμια. Στα κτίρια της περιοχής μεταξύ Αριστοτέλους, Τσιμισκή και Βασ. Ηρακλείου στα υπόγεια πολλών κτιρίων, υπάρχει ακόμη και σήμερα πρόβλημα με νερά, που θα πρέπει να αντλούνται συνεχώς.

Το τρίτο κεφάλαιο προσπαθεί να τοποθετήσει στον χάρτη την περιοχή του Κισλά, ένα λιβάδι, το οποίο οι κτηνοτρόφοι της πόλης χρησιμοποιούσαν ως βοσκοτόπι. Οι μελέτες δείχνουν ότι βρισκόταν σε περιοχή, που σήμερα είναι το Σέιχ Σου.

Το τέταρτο κεφάλαιο αναφέρεται στους χώρους ταφής των Χριστιανικών πληθυσμών, πριν γίνουν τα Κοιμητήρια της Ευαγγελίστριας. Υπάρχει εξέταση του νομοθετικού πλαισίου της Οθωμανικής διοίκησης σχετικά με την ίδρυση νεκροταφείων. Προσπαθεί επίσης ο συγγραφέας να εντοπίσει το γνωστό και ως «Παρά την Τάμπιαν Αρχαίον Νεκροταφείον», το οποίο πρέπει να βρισκόταν έξω από τα ανατολικά τείχη και να εκτεινόταν από την Πύλη της Καλαμαριάς (σημερινή Εγνατία περίπου), μέχρι το βόρειο άκρο των Κοιμητηρίων της Ευαγγελίστριας και από τα ανατολικά τείχη μέχρι έναν χείμαρρο στην περιοχή των σημερινών Πανεπιστημίων.

Το πέμπτο κεφάλαιο προσπαθεί να δώσει τοπογραφικά στοιχεία για την παλιά γειτονιά του Τοπ Χανέ, η οποία εκτείνονταν χοντρικά μεταξύ του Άγιου Μηνά και των Λαδάδικων. Η περιοχή έχει αποτυπωθεί τόσο σε γκραβούρες, όσο και σε φωτογραφίες, υπάρχουν πολλές αναφορές από περιηγητές σχετικά με αυτήν και κατά την διάρκεια των αιώνων οι τοπογραφικές αλλαγές σε αυτήν ήταν πολυάριθμες. Διαχρονικά πάντως, η θέση της κοντά στο λιμάνι (τόσο το Οθωμανικό, όσο και το νεότερο) την καθιστούσε κατά κύριο λόγο εμπορική περιοχή.

Το έκτο κεφάλαιο ασχολείται με μια γειτονιά της Θεσσαλονίκης με το όνομα Μάλτα και επιχειρεί ο Χεκίμογλου την ακριβή οριοθέτησή της. Επίσης εξετάζεται η προέλευση του ονόματος της γειτονιάς, η οποία είχε κυρίως Εβραϊκό πληθυσμό. Πρόκειται για μια περιοχή, όπου μάλλον γινόταν το σκλαβοπάζαρο κατά τα χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης.

Το έβδομο κεφάλαιο εξετάζει τοπογραφικά την συνοικία της Μητρόπολης, η οποία στα χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης, ήταν μια νησίδα Ελληνικής συνοικίας γύρω από περιοχές με Εβραϊκό πληθυσμό. Αντιστοιχεί περίπου στην σημερινή περιοχή πέριξ της Μητρόπολης. Τότε ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Δημήτριο, υπήρχε νοσοκομείο, επισκοπείο, σχολείο και άλλα κτίρια της Ελληνικής κοινότητας. Χοντρικά εκτείνονταν από την Λασάνη μέχρι τον Φωκά της Τσιμισκή και από την Προξένου Κορομηλά μέχρι λίγο πάνω από την Τσιμισκή.

Το όγδοο κεφάλαιο αναφέρεται σε μια δικαστική διαμάχη για οικόπεδα γύρω από την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου στην Εγνατία. Η διαμάχη ήταν μεταξύ ενός επισκόπου της Βέροιας, του Θεοφάνη Μαλάκη και της Μονής Βλατάδων. Με αφορμή αυτήν την διαμάχη, γίνεται τοπογραφική μελέτη της περιοχής και εξετάζεται το ιδιοκτησιακό καθεστώς των οικοπέδων, μιας περιοχής στην οποία κατοικούσαν από παλιά Ελληνικοί πληθυσμοί κυρίως.

Το ένατο κεφάλαιο ασχολείται επίσης με μια διαμάχη, αυτή μεταξύ της Ελληνικής Κοινότητας με την Μονή Βλατάδων, η οποία κορυφώθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Πέρα από τις τοπογραφικές έρευνες, το κεφάλαιο αυτό παρουσιάζει κυρίως τις διαφορές που υπήρχαν μεταξύ της Κοινότητας και των Γερόντων της Μονής.

Τα θέματα τα οποία εξετάζει το βιβλίο δύσκολα θα τα βρείτε σε άλλα βιβλία. Προέρχονται από πρωτογενή έρευνα εγγράφων και για αυτό έχουν χρησιμοποιηθεί ως βιβλιογραφικές πηγές σε άλλα κείμενα. Σίγουρα δεν είναι ό,τι πιο εύκολο στην ανάγνωση, καθώς κάποια θέματα προϋποθέτουν ειδικές γνώσεις ιστορίας της πόλης. Χρήσιμο νομίζω για τον αναγνώστη, είναι να έχει δίπλα και το βιβλίο του Δημητριάδη για την τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την Τουρκοκρατία (παρουσίασή του μπορείτε να βρείτε εδώ). Ο Χεκίμογλου είναι από τους σπουδαιότερους ερευνητές της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και το βιβλίο αυτό δεν νομίζω ότι έγινε για κάποιον που θέλει απλά να μάθει κάποια βασικά πράγματα για την ιστορία της πόλης, αλλά απευθύνεται σε πιο εξειδικευμένο κοινό. Προσωπικά μου άρεσε πολύ.

Κλείνοντας, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας μια φράση στον πρόλογο του κειμένου, που μου άρεσε ιδιαίτερα: «Ότι η πόλη έχει ψυχή, είμαι ο τελευταίος που θα το αρνηθεί. Όμως στη δείχνει, μόνο και μόνο για να ζητήσει τη δική σου».

2 Σχόλια

Filed under Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

500 χρόνια μέσα από τα μάτια των επισκεπτών της Θεσσαλονίκης

vivlioniki155

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Θεσσαλονίκη των περιηγητών: 1430-1930

Συγγραφέας: Αλέξανδρος Γρηγορίου, Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: Μίλητος (2008)

ISBN: 978-960-7265-91-3

Τιμή: Περίπου €90

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη στην μακραίωνη ιστορία της, υπήρξε πάντοτε πόλη, κέντρο διοικητικό, εμπορικό, θρησκευτικό. Η σπουδαιότητα αυτή δεν έμενε κλεισμένη μέσα στα τείχη της πόλης, αλλά η φήμη της κυκλοφορούσε μέσω των εμπορικών δρόμων της θαλάσσης ή με τις διηγήσεις των στρατιωτών που έρχονταν ορδές να την κατακτήσουν. Και η φήμη αυτή είναι που οδήγησε πολλούς περιηγητές στο παρελθόν να την επισκεφθούν και να δούνε ιδίοις όμμασι τα μνημεία, τον πλούτο, τις φυλές των ανθρώπων που έμεναν στην Θεσσαλονίκη. Και πολλοί από αυτούς άφησαν ντοκουμέντα αυτών των επισκέψεων, τα οποία σήμερα αποτελούν σημαντικά εργαλεία για τους ιστορικούς και τους αρχαιολόγους, για να μπορέσουν να κατανοήσουν την τοπογραφία της πόλης, τον πολιτισμό και τους ανθρώπους της.

Η έκδοση είναι άριστη. Σκληρό εξώφυλλο, δεμένο βιβλίο, πολύ καλή ποιότητα εκτύπωσης, τόσο των φωτογραφιών, όσο και του κειμένου. Υπάρχει πλουσιότατη βιβλιογραφία στο τέλος του βιβλίου, ενώ αμφότεροι οι συγγραφείς-επιμελητές (και κυρίως ο Χεκίμογλου) έχουν γνωστό έργο σχετικά με την ιστορία της πόλης μας. Τέλος το βιβλίο έγινε με χορηγία του ΟΠΑΠ και με την υποστήριξη της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών.

Το χρονικό διάστημα το οποίο εξετάζεται είναι 500 χρόνια ή μισή χιλιετία αν σας ακούγεται καλύτερο, από το 1430 μέχρι το 1930. Λογικό είναι μέσα σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα να έχουν περάσει πάρα πολλοί περιηγητές από την πόλη, οπότε έχει γίνει επιλογή των προς παρουσίαση κειμένων. Το βιβλίο χωρίζεται χρονικά σε 5 περιόδους και σε κάθε μία από αυτές υπάρχει το μεταφρασμένο κείμενο του κάθε περιηγητή, καθώς και σχόλια των συγγραφέων πάνω στο κείμενο αυτό. Επίσης υπάρχει και μικρός πρόλογος σε κάθε ένα από αυτά. Οι περίοδοι αυτές είναι:

  1. Περίοδος 1430-1650, από την άλωση της Θεσσαλονίκης έως τη σύσταση του γαλλικού προξενείου
  2. Περίοδος 1650-1794, από τη σύσταση του γαλλικού προξενείου έως τη σύνταξη του άτιτλου λογιστικού κατάστιχου της ελληνικής κοινότητας Θεσσαλονίκης
  3. Περίοδος 1794-1830, από το άτιτλο λογιστικό κατάστιχο της ελληνικής κοινότητας έως την απογραφή του 1830/35
  4. Περίοδος 1830-1888, από την απογραφή του 1830/35 έως τη σιδηροδρομική σύνδεση της Θεσσαλονίκης με την Ευρώπη
  5. Περίοδος 1888-1930, από τη σιδηροδρομική σύνδεση της Θεσσαλονίκης με την Ευρώπη έως το 1930

Από την 1η περίοδο, σημαντικότερη μου φάνηκε η περιγραφή του Gabriele Cavazza, ο οποίος επισκέφθηκε την Θεσσαλονίκη το 1591 και δίνει πολλές τοπογραφικές πληροφορίες για την πόλη, για τους κατοίκους, είναι δε από τους πρώτους που ονομάζουν την περιοχή γύρω από την Αψίδα του Γαλερίου ως «Καμάρα».

Από την 2η περίοδο, σημαντικότερη μου φάνηκε η περιγραφή του Alessandro Bisani, ο οποίος επισκέφθηκε την Θεσσαλονίκη το 1788, και περιγράφει όχι μόνο την πόλη και τους κατοίκους, αλλά κάνει αναφορά και στο εμπόριο της πόλης, το δικαστικό σύστημα και τα κοιμητήρια, ενώ σχολιάζει και τον τρόπο που έβλεπαν οι Τούρκοι τους Φράγκους.

Από την 3η περίοδο, σημαντικότερη μου φάνηκε η περιγραφή του Pliny Fisk, ο οποίος επισκέφθηκε την πόλη το 1821 και περιγράφει τις βιαιότητες ενάντια στον Ελληνικό πληθυσμό της Θεσσαλονίκης κατά τους πρώτους μήνες μετά την Επανάσταση της 25ης Μαρτίου του 1821.

Από την 4η περίοδο, σημαντικότερη μου φάνηκε η περιγραφή των Adolphe Joanne και Emile Isambert, οι οποίοι επισκέφθηκαν την πόλη το 1861 και των οποίων το κείμενο αποτελεί ίσως τον πρώτο Ευρωπαϊκό τουριστικό οδηγό για την Θεσσαλονίκη.

Από την 5η περίοδο, σημαντικότερη μου φάνηκε η περιγραφή του Gaston Nitzer, ο οποίος επισκέφθηκε την πόλη το 1915 και ήταν ένας από τους χιλιάδες Γάλλους που ήρθαν στην Θεσσαλονίκη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Φυσικά μπορεί κάποιος διαβάζοντας να αξιολογήσει διαφορετικά τις διηγήσεις των περιηγητών ή των απλών επισκεπτών της πόλης. Το σημαντικό είναι ότι οι μαρτυρίες τους δίνουν σε μεγάλο βαθμό την εικόνα μιας πόλης ζωντανής, με τις ιδιαιτερότητές της, με τα μνημεία της, τα οποία τα περισσότερα ήταν αφημένα και παραμελημένα για πολλούς αιώνες. Σε πάρα πολλές περιγραφές, δίνεται η εικόνα του φυλετικού μωσαϊκού με τις ιδιαιτερότητες που αυτό έχει.

Ουσιαστικά η ίδρυση των προξενείων στην Θεσσαλονίκη είναι αυτή που «εκτοξεύει» τον αριθμό των περιηγητών στην πόλη. Επίσης η ένωση της Θεσσαλονίκης σιδηροδρομικά και ακτοπλοϊκά με την Ευρώπη διευκόλυνε πολύ τα ταξίδια αυτά. Γεγονός πάντως είναι ότι στα 500 χρόνια που μελετώνται, η πόλη άλλαξε μεν σε μεγάλο βαθμό, κράτησε όμως διαχρονικά κάποια από τα χαρακτηριστικά της και ευτυχώς αρκετά από τα μνημεία της.

Θεωρώ ότι είναι από τα σημαντικότερα βιβλία για την ιστορία της πόλης. Ίσως κάποιος πει ότι κοντά στα €90 είναι πολλά για ένα τέτοιο βιβλίο. Έχω πάντως παρατηρήσει ότι πολλά βιβλιοπωλεία το πουλάν σε πολύ χαμηλότερη τιμή. Νομίζω ότι αξίζει να το αποκτήσετε και αν έχετε υπομονή και θέληση, να μελετήσετε και κάποια βιβλία από την σπουδαία βιβλιογραφία του.

4 Σχόλια

Filed under ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ, Αλέξανδρος, Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Περιήγηση μνήμης στη Σαλονίκη IV: Η αιώνια Εγνατία

vivlioniki148

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η «χαμένη» Εγνατία της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Γιώργος Αναστασιάδης, Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: University Studio Press (2001)

ISBN: 960-12-1017-2

Τιμή: Περίπου €27

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το καλύτερο με διαφορά, κατά την προσωπική μου άποψη, βιβλίο της «τετραλογίας» των Αναστασιάδη-Χεκίμογλου, είναι το τελευταίο, αυτό που αφορά την Εγνατία Οδό. Ίσως ο σημαντικότερος δρόμος της πόλης και σίγουρα ένας από τους παλαιότερους, ένωνε αλλά και χώριζε την πόλη. Μύθοι, ιστορίες και άγνωστα γεγονότα, έμποροι, κάτοικοι και διαβάτες της Εγνατίας φανερώνονται σε αυτό το βιβλίο. Ρωμαίοι, Βυζαντινοί, Οθωμανοί θέλησαν να στολίσουν και να ομορφύνουν τον δρόμο αυτό, που στα παλιά χρόνια ένωνε την Χρυσή Πύλη (Πύλη Βαρδαρίου) με την Κασσανδρεωτική Πύλη (Πύλη Καλαμαριάς).

Η έκδοση είναι άριστη και σαφώς βελτιωμένη σε σχέση με τις προηγούμενες 3 της σειράς. Το βιβλίο χωρίζεται σε σαφείς θεματικές ενότητες και κάθε μία από αυτή σε μικρότερα κεφάλαια. Υπάρχει επιτέλους βιβλιογραφία στο τέλος, ενώ οι φωτογραφίες είναι πολλές και κάποιες από αυτές αρκετά σπάνιες. Αν και το πλήθος των εικόνων είναι μεγάλο, εν τούτοις δεν θα χαρακτήριζα το βιβλίο ως λεύκωμα, καθώς τα κείμενα δεν αποτελούν απλές επεξηγήσεις των φωτογραφιών και δεν συμπληρώνουν απλά τις εικόνες, αλλά έχουν σημαντικό και πρωτεύοντα ρόλο στην έκδοση.

Η περιήγηση γίνεται από τα δυτικά προς τα ανατολικά, δεν ακολουθεί μια ευθεία όμως, αλλά διεισδύει και στις κάθετες οδούς της Εγνατίας. Όπως είπαμε, η βόλτα αυτή χωρίζεται σε 6 θεματικές ενότητες, ενώ στο τέλος υπάρχουν και δύο παραρτήματα, αλλά και μία πρόταση από το 1960 για την διαμόρφωση της Πλατείας Αριστοτέλους από τον Άγγελο Σιάγα. Οι θεματικές ενότητες είναι οι εξής:

  • Αναπάντητα ερωτήματα

Μοιάζει με εισαγωγή του βιβλίου, αποτελείται από 4 μικρότερα κεφάλαια, από τα οποία τα πιο ενδιαφέροντα είναι αυτά που απαντούν στα ερωτήματα για το αν η σημερινή Εγνατία ήταν μέρος της Ρωμαϊκής Εγνατίας Οδού και για το αν η Βυζαντινή «Λεωφόρος» αντιστοιχεί στην Εγνατία του σήμερα. Καλό βέβαια θα είναι να έχουμε στο νου, ότι το βιβλίο έχει εκδοθεί το 2001, οπότε οι συγγραφείς δεν είχαν γνώση των ευρημάτων στις ανασκαφές για την δημιουργία του Μετρό και ειδικά σε αυτά που βρέθηκαν στους σταθμούς της Αγίας Σοφίας και της Βενιζέλου.

  • Πύλη Βαρδαρίου

Η περιήγηση στην Εγνατία ξεκινάει από δυτικά και πιο συγκεκριμένα από τις γειτονιές δυτικά του δρόμου. Παλαιότερα βάλτοι, από την στιγμή που δημιουργήθηκαν φιλοξενούσαν πρόσφυγες, φτωχολογιά, Εβραίους κατεστραμμένους από την Πυρκαγιά του 1917. Ρεζή, Μπάρα, Κιλκίς Μαχαλά, Χιρς είναι τα πιο γνωστά ονόματα, γειτονιές που έχουν να διηγηθούν πολλές ιστορίες, οι περισσότερες τραγικές. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον το κεφάλαιο για την Χρυσή Πύλη, την βασική είσοδο της πόλης για αιώνες, η οποία φέρεται να ήταν Ρωμαϊκή αψίδα θριάμβου, η οποία ενσωματώθηκε στα τείχη της πόλης. Υπάρχει επίσης ένα άρθρο κάποιου Θεόδωρου Ρηγινού, δημοσιογράφου, ο οποίος περιγράφει την περιοχή της Εγνατίας από τον Βαρδάρη ως περίπου την Ίωνος Δραγούμη. Δεν θα μπορούσε να λείπει φυσικά κεφάλαιο για την Πλατεία Βαρδαρίου (πρώην Πλατεία Αξιού ή Μεταξά ή Αλεξάνδρου Σβώλου) ή Αγίου Βαρδαρίου κατά τον Γιώργο Ιωάννου. Από την Πλατεία Βαρδαρίου μπήκαν στην πόλη οι Γερμανοί κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, από εδώ έφυγαν κιόλας. Αλλά επειδή ο Έλλην να ηρεμήσει δεν μπορεί, στα χρόνια του Εμφυλίου από εδώ είχε αρχίσει η διαπόμπευση αιχμαλώτων με πορεία στην Εγνατία. Η πρώτη αυτή βόλτα θα τελειώσει περνώντας μπροστά από το νυν Ξενοδοχείο «Βιέννη», στην θέση του οποίου παλαιότερα υπήρχε το τέμενος Μπουρμαλή με τον σπειροειδή μιναρέ. Εκεί λέγεται ότι υπήρχε μια μικρή εκκλησία, της Αγίας Κυριακής. Πηγαίνοντας ανατολικά, περνάμε τα πολλά ξενοδοχεία, τα οποία δέχονταν τους επισκέπτες στην πόλη από την επαρχία και των οποίων οι ταμπέλες με νέον ακόμη φωτίζουν το μέρος αυτό της Εγνατίας. Καταλήγουμε στην «Πλατεία Κολόμβου», περιοχή που παλιά ήταν το κέντρο των λούστρων της πόλης. Εκεί υπάρχει και η γνωστή εμπορική στοά Κολόμβου.

  • Ο ξύλινος πύργος

Από την Αντιγονιδών μέχρι την Βενιζέλου η απόσταση είναι μικρή, αλλά καταφέρνει να χωρέσει και να αναδείξει αιώνες ιστορίας. Στο κομμάτι αυτό του βιβλίου γίνεται λόγος για την περιοχή του Ταχτά Καλέ και το μυστήριο σχετικά με την τοπογραφία του και τον εντοπισμό του. Γίνεται φυσικά εκτενής αναφορά στο «Αλκαζάρ», δηλαδή το Χαμζά Μπέη Τζαμί, ένα από τα σπουδαιότερα Οθωμανική μνημεία της πόλης. Οι παλαιότεροι σίγουρα θα θυμούνται το Αλκαζάρ ως κινηματογράφο, με μαγαζάκια τριγύρω του. Ευτυχώς τα τελευταία χρόνια, και με αφορμή τα έργα του Μετρό, έγιναν έργα αναστύλωσης του μνημείου και προστασίας του. Προς τα πάνω του Αλκαζάρ υπάρχει ένα ακόμη κτίριο-θρύλος για την πόλη, το Καραβάν Σεράι (έχουμε μιλήσει στο παρελθόν για το ομώνυμο μυθιστόρημα του Λάζαρου Παυλίδη στην Vivlioniki). Στα χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης ήταν χάνι και κατά τον Μεσοπόλεμο άρχισε να χτίζεται το ογκώδες κτίριο του παλιού Δημαρχείου. Πριν ολοκληρωθεί, έγινε στέγη για πρόσφυγες της επαρχίας κατά την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου. Στο μέρος αυτού του βιβλίου γίνεται λόγος και για το Μπεζεστένι, άλλο σπουδαίο μνημείο της Οθωμανικής περιόδου, αλλά και για το πρώτο δημαρχείο της πόλης, το οποίο βρισκόταν λίγο πιο πάνω από την Εγνατία, επί της Ίωνος Δραγούμη. Στο τέλος αυτής της βόλτας μπαίνουμε στα όρια της μόνης Εβραϊκής συνοικίας πάνω από την Εγνατία, της Ρόγκος, με τις δύο συναγωγές της, την Μπενταρόν και την Σιμσόν, οι οποίες κάηκαν στην Πυρκαγιά του 1917, όπως είχε καεί και ένα μεγάλο μέρος όλης της περιοχής που περπατήσαμε σε αυτό το κεφάλαιο.

  • Καταφυγή και Αχειροποίητος

Η περιήγηση στην Εγνατία περνάει την Βενιζέλου και φτάνει μέχρι την Αγίας Σοφίας. Αυτό είναι από τα κομμάτια της πόλης, όπου συναντώνται όλοι οι πολιτισμοί που πέρασαν από την Θεσσαλονίκη και την κόσμησαν με τα μνημεία τους. Πρώτη στάση στο τέμενος του Σουλεϊμάν, το οποίο υπήρχε παλαιότερα στη θέση που βρίσκεται η Στοά Χορτιάτη και τα λουτρά Παράδεισος ή γνωστά και ως Μπέη Χαμάμ. Ο Άγιος Νικόλαος βρίσκεται λίγο πιο πάνω ενώ δυτικά υπάρχει η Παναγία Χαλκέων. Όλη αυτή η περιοχή ανήκε στην συνοικία Ρόγκος των Εβραίων, η οποία μάλλον συμπίπτει με την συνοικία Καταφυγή των Βυζαντινών. Στην ενότητα αυτή υπάρχει και μια προσπάθεια εξήγησης του ονόματος της περιοχής και φαίνεται να υπάρχει και μια ιστορική συνέχεια στην ονομασία της. Μοναδικό είναι το κεφάλαιο το οποίο μιλάει για την Αρχαία Αγορά, την Πλατεία Παλαιών Δικαστηρίων, της οποίας την σπουδαιότητα είχε δει ο Εμπράρ, ο οποίος είχε προτείνει να γίνει εκεί το διοικητικό κέντρο της πόλης. Στις ανασκαφές για την δημιουργία Δικαστηρίων, βρέθηκε η Αρχαία Αγορά, για την διάσωση της οποίας από τους εργολάβους και τους οικοπεδούχους έπαιξε σημαντικό ρόλο ο αρχαιολόγος Φώτης Πέτσας, ο οποίος εν μια νυκτί αναστήλωσε τον μοναδικό κίονα της Αγοράς. Τελευταίο κεφάλαιο σε αυτήν την ενότητα είναι αυτό για την Αχειροποίητο, την ομορφότερη εκκλησία της Θεσσαλονίκης, κατά την προσωπική μου άποψη, η οποία είναι 100% υποκειμενική και μην ζητάτε να σας μιλήσω για τεχνικά χαρακτηριστικά και τεχνοτροπίες. Το Εσκί Τζουμά των Οθωμανών, το οποίο οι Χριστιανοί έλεγαν ότι ήταν η παλιά Αγία Παρασκευή και μόνο στα μέσα της δεκαετίας του 1920 ονομάστηκε Παναγία Αχειροποίητος. Πριν γίνει ναός μάλλον ήταν λουτρά, μετά έγινε εκκλησία, μετά τζαμί, μετά τόπος διαμονής των προσφύγων. Σήμερα είναι ο παλαιότερος ναός της πόλης, αν σκεφτεί κανείς ότι ο Άγιος Δημήτριος είχε καταστραφεί στην Πυρκαγιά του 1917 και ξαναχτίστηκε. Η Αχειροποίητος ήταν η πρώτη εκκλησία που μετατράπηκε σε τζαμί από τον Μουράτ Β’, όταν το 1430 κατέλαβε την Θεσσαλονίκη.

  • Συνοικίες των Χριστιανών

Μέχρι τώρα έχουμε περπατήσει σε μέρη της Εγνατίας, όπου η πλειοψηφία των κατοίκων ήταν επί Οθωμανικής Θεσσαλονίκης είτε Μουσουλμάνοι, είτε Εβραίοι. Από την Αχειροποίητο όμως και έπειτα άρχιζαν οι Ελληνικές συνοικίες, γειτονιές της πόλης, οι οποίες από τα χρόνια του Βυζαντίου έως και σήμερα κατοικούνταν πάντοτε από Έλληνες. Μία από τις σπουδαιότερες ήταν αυτή του Αγίου Αθανασίου. Ο Άγιος Αθανάσιος πλέον βρίσκεται κάτω από το επίπεδο της Εγνατίας, χτίστηκε το 1818 και η ενορία του ήταν για μια περίοδο η σημαντικότερη των Χριστιανών της πόλης και στην περιοχή έμεναν οι ισχυρότεροι Έλληνες της κοινότητας. Στην περιοχή αυτή υπήρχε και το παλαιότερο Ελληνικό σχολείο της πόλης, το οποίο βρισκόταν επί της οδού Στέφανου Τάττη. Στην περιοχή επίσης υπήρχε και το φαρμακείο του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, το οποίο αποτέλεσε καλλιτεχνικό στέκι της Θεσσαλονίκης. Στην περιοχή επίσης υπήρχαν διαχρονικά πολλοί ιατροί, γραφεία τελετών, που συνεχίζουν αμφότεροι διαχρονικά την παρουσία τους (συνεργαζόμενοι σε πλήρη αρμονία θα μπορούσε κάποιος να προσθέσει ειρωνικά…). Υπάρχει επίσης ένα κεφάλαιο για την διάνοιξη της Εγνατίας, που έγινε το 1952 και στην οποία οφείλουμε την σημερινή εικόνα του δρόμου. Τέλος, γίνεται αναφορά στις εκκλησίες που βρίσκονται μαζεμένες γύρω από την Καμάρα, την Παναγούδα, την Υπαπαντή και την Παναγία Δεξιά (ή Δέξια όπως την έλεγε η γιαγιά μου). Υπάρχει επίσης το πολύ όμορφο εκκλησάκι του Σωτήρα, στην γωνία Παλαιών Πατρών Γερμανού και Εγνατίας.

  • Ο Γαλέριος των φωτογραφιών

Το τελευταίο κομμάτι της περιήγησής μας είναι αυτό μεταξύ περίπου της σημερινής Ιασωνίδου έως το Σιντριβάνι. Η Αψίδα του Γαλερίου, η γνωστή σε όλους μας Καμάρα, είναι η πρωταγωνίστρια του χώρου αυτού. Από τα Ρωμαϊκά χρόνια μέχρι και σήμερα, έπαιζε πάντοτε σημαντικό ρόλο στην ζωή των Θεσσαλονικέων. Αποτέλεσε «μοντέλο» για τους φωτογράφους από τα τέλη του 19ου αιώνα, μέχρι σήμερα και υπάρχει κεφάλαιο το οποίο μιλάει για όλες αυτές τις απεικονίσεις του ιστορικού μνημείου, από την εποχή των χαρακτικών, μέχρι και τις πιο πρόσφατες. Στην ενότητα αυτήν υπάρχει και ένα κεφάλαιο προς τιμήν του Χρήστου Γουγούση, ενός ιστοριοδίφη από τους σημαντικότερους της πόλης, ο οποίος μάζευε αρχειακό υλικό και συγκέντρωνε προφορικές παραδόσεις για την ιστορία της πόλης. Δυστυχώς το μεγαλύτερο μέρος του έργου του έμεινε αδημοσίευτο και μάλλον χάθηκε. Στο κείμενο αυτό για τον Γουγούση υπάρχουν κάποιες από τις σπανιότερες φωτογραφίες για την Καμάρα.

Ακολουθούν δύο παραρτήματα, το ένα έχει 850 ονόματα επαγγελματιών οι οποίοι δραστηριοποιούνταν στην Εγνατία μεταξύ 1926-1927 (μπορεί να βρείτε κάποιον συγγενή σας σε αυτά) και το άλλο έχει τις διασταυρώσεις τις Εγνατίας με οδούς και στοές (αν και η αρίθμηση δεν αντιστοιχεί στο σήμερα). Ο επίλογος είναι η πρόταση του Άγγελου Σιάγα για ανάπλαση της Πλατείας Αριστοτέλους το 1960.

Προσωπικά η Εγνατία είναι ο αγαπημένος μου δρόμος στην πόλη και είμαι σίγουρος ότι σε αυτό παίζουν ρόλο κυρίως οι προσωπικές μου εμπειρίες. Δεν θα ήθελα στο post αυτό να μιλήσω περισσότερο για τον δρόμο αυτό, καθώς η υποκειμενικότητά μου θα ξέφευγε από το περιεχόμενο του βιβλίου για το οποίο μιλάμε. Παρά πάντως το γεγονός ότι σήμερα έχει χάσει κάποια από την παλαιά της λάμψη, είναι μοιραίο κάποια στιγμή να γίνει πάλι η σπουδαιότερη των οδών της πόλης. Έχει άλλωστε μια κληρονομιά άνω των 2300 χρόνων πίσω της, που το επιβεβαιώνουν. Παρέα με το βιβλίο αυτό περπατήστε την Εγνατία από τον Άγιο Βαρδάρι μέχρι το Σιντριβάνι, θα έχετε διανύσει τόσους αιώνες σε λιγότερο από μία ώρα. Εκπληκτικό βιβλίο, ακόμη και αν δεν πάρετε όλη την «τετραλογία», αξίζει να αποκτήσετε αυτό το βιβλίο.

1 σχόλιο

Filed under ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ, Γιώργος, Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Περιήγηση μνήμης στη Σαλονίκη ΙΙΙ: Οι Θεσσαλονικείς

vivlioniki147

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το πρόσωπο της μνήμης: Η φωτογραφία στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου

Συγγραφέας: Γιώργος Αναστασιάδης, Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: University Studio Press (1998)

ISBN: 960-12-0669-8

Τιμή: Περίπου €17

 

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το τρίτο μέρος της «τετραλογίας» των Αναστασιάδη-Χεκίμογλου έχει μία ιδιαιτερότητα. Δεν ασχολείται τόσο με τα μνημεία της πόλης, τους δρόμους και τις γωνιές της (ουσιαστικά ελάχιστα αναφέρεται σε αυτά), αλλά πρωταγωνιστές σε αυτό το βιβλίο είναι οι κάτοικοι, οι Θεσσαλονικείς. Ο αναγνώστης διαβάζοντας αυτό το λεύκωμα αισθάνεται σαν να ξεφυλλίζει παλιό άλμπουμ φωτογραφιών μια οικογένειας. Παράλληλα με τις ιδιωτικές στιγμές, τρέχει και η ιστορία του τόπου, άλλες φορές επηρεάζει το θέμα της φωτογραφίας, άλλες φορές όχι.

Παρόμοια έκδοση με τις προηγούμενες δύο της «τετραλογίας», πολύ καλή εκτύπωση και ανάλυση των φωτογραφιών. Εδώ η απουσία ευρετηρίου δεν είναι τόσο εμφανής, καθώς δεν χρειάζεται ιδιαίτερα.

Ο τόπος στις περισσότερες φωτογραφίες είναι η Θεσσαλονίκη και ο χρόνος η περίοδος του Μεσοπολέμου. Για τον τόπο λίγα πράγματα μπορούμε να πούμε, καθώς πολύ λίγες έχουν κάτι που να φανερώνει τοπογραφία. Άλλωστε είπαμε, πρωταγωνιστές εδώ είναι οι άνθρωποι, όχι τα κτίρια και οι δρόμοι.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 3 μέρη:

Το πρώτο μέρος (ο ιδιωτικός φωτογραφικός χώρος) αποτελείται από υλικό της Οικογένειας Κατσανίκα, με καταγωγή από την Βλάστη, η οποία εγκαταστάθηκε στην Θεσσαλονίκη το 1912. Πρωταγωνιστής στις περισσότερες είναι ο Ναούμ Κατσανίκας, ο οποίος είναι ερασιτέχνης φωτογράφος επίσης. Υπάρχουν 16 σετ φωτογραφιών, με χρονολόγηση από το 1922 έως το 1925. Παρουσιάζονται φωτογραφίες με ποικίλη θεματολογία, από πορτρέτα μέχρι φωτογραφίες σε εκδρομές, μπαλκόνια, στην παραλία. Οικογενειακές στιγμές όλες, με πρόσωπα ντροπαλά, τα οποία μπορεί και να φοβούνται τον φωτογραφικό φακό μερικές φορές. Στο βιβλίο γίνονται αναφορές και σε θεματολογία των εφημερίδων την ημέρα που είχαν τραβηχτεί αυτές οι φωτογραφίες. Ενδιαφέρον το στοιχείο ότι απόγονος αυτής της οικογένειας ήταν και ο γνωστός ποιητής της πόλης μας, ο Κλείτος Κύρου.

Το δεύτερο μέρος (Η φωτογραφία των δρόμων και των περιστάσεων) έχει να κάνει με τις «λαϊκές φωτογραφίες», υλικό το οποίο μπορεί ο καθένας να βρει στα παλαιοπωλεία ή σε κάδους σκουπιδιών, πεταμένες από απόγονους. Προπολεμικές και μέχρι τις αρχές του ’50, οι φωτογραφίες αυτές κάποτε ήταν για τους Θεσσαλονικείς η προσπάθειά τους να μείνουν στην αιωνιότητα. Λαϊκά πορτρέτα, αναμνηστικές φωτογραφίες στον Λευκό Πύργο, ιδιωτικές φωτογραφήσεις σε φωτογραφικά studio.

Το τρίτο μέρος (Ο δημόσιος φωτογραφικός χώρος) κινείται χρονικά στα χρόνια του Μεταξά. Η Θεσσαλονίκη λίγο καιρό πριν την Κατοχή, χωρίς να έχει την υποψία του τι θα έρθει σε λίγα χρόνια, κάνει περιπάτους στον Λευκό Πύργο, γιορτάζει την Πρωτομαγιά στα εργοστάσια, στέλνει τα παιδιά για κατασκήνωση, παντρεύεται μαζικά με κουμπάρο τον Ιωάννη Μεταξά στην Αγία Σοφία. Ο φακός του φωτογράφου πάει στον δημόσιο χώρο, καταγράφει το γεγονός, όχι τους πρωταγωνιστές. Είναι το είδος αυτό το οποίο συγκριτικά με τα άλλα δύο παρέχει τα περισσότερα ιστορικά στοιχεία για την Θεσσαλονίκη.

Είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο, αν και ίσως απογοητεύσει αυτούς που θέλουν μέσα σε ένα λεύκωμα να δούνε άλλα πράγματα, πέρα από ιδιωτικές στιγμές κάποιων ανθρώπων. Ομολογώ πως από την «τετραλογία», είναι το βιβλίο το οποίο μου άρεσε λιγότερο. Πιθανότατα να συγκινήσει κάποιους που ασχολούνται περισσότερο με την φωτογραφία, παρά με την πόλη μας.

1 σχόλιο

Filed under ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ, Γιώργος, Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

Περιήγηση μνήμης στη Σαλονίκη ΙΙ: Το παραλιακό μέτωπο της πόλης

vivlioniki145

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η μάχη της μνήμης: Παραλία, λιμάνια, Λευκός Πύργος

Συγγραφέας: Γιώργος Αναστασιάδης, Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: University Studio Press (1997)

ISBN: 960-12-0617-5

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το δεύτερο μέρος της «τετραλογίας» των Αναστασιάδη-Χεκίμογλου για την Θεσσαλονίκη, είναι ένα λεύκωμα με πρωταγωνίστρια την Παραλία της Θεσσαλονίκης. Πολυφωτογραφημένη, αλλά και βασικό θέμα των χαρακτικών του παρελθόντος, ουσιαστικά αναδείχτηκε μετά το γκρέμισμα του θαλάσσιου τείχους στα τέλη του 19ου αιώνα. Από τότε άρχισαν εργασίες για την διαμόρφωση της Παλιάς Παραλίας και επεκτάθηκε η ξηρά μέσα στην θάλασσα. Οι αλλαγές που έχουν γίνει στην περιοχή αυτή, αλλά και στα παράλια ανατολικά και δυτικά της πόλης είναι τεράστιες και πολλές φωτογραφίες μοιάζουν να δείχνουν μια άλλη πόλη.

Η ποιότητα έκδοσης είναι εξίσου καλή με αυτήν του πρώτου βιβλίου της «τετραλογίας». Οι φωτογραφίες προέρχονται κυρίως από το αρχείο του Νίκου Πολίτη, ενώ αλλάζει κάπως η δομή του βιβλίου, καθώς εδώ υπάρχουν μικρά κεφάλαια, τα οποία βοηθούν στην ανάγνωση. Δυστυχώς ούτε εδώ, αλλά ούτε και στο πρώτο βιβλίο της σειράς, υπάρχουν ευρετήρια όρων και ονομάτων, που νομίζω θα βοηθούσε αρκετά, με δεδομένο ότι δίνονται πολλές πληροφορίες για τις εξεταζόμενες περιοχές.

Τα πρώτα κεφάλαια μιλούν για τις μεταβολές που έγιναν με το πέρασμα των αιώνων στην ακτογραμμή της Θεσσαλονίκης. Άλλες έγιναν με φυσικό τρόπο, άλλες τις προκάλεσε ο άνθρωπος. Εξαιρετικά ενδιαφέρον το κεφάλαιο με τίτλο «Οι γεωγραφικές μεταβολές» αλλά και αυτό με τίτλο «Οι αλλαγές στα ενδότερα», όπου περιγράφονται μεταβολές του αστικού τοπίου στις περιοχές του Αγίου Μηνά και του Τοπ Χανέ. Γενικά η παραλία που αντίκρισαν οι πρώτοι κάτοικοι της πόλης με αυτήν που περπατάμε σήμερα είναι τόσο διαφορετικές, που αν ήθελε ένας Θεσσαλονικέας της Ρωμαϊκής περιόδου να περπατήσει στο ύψος της σημερινής Τσιμισκή, το πιθανότερο θα ήταν να είχε πνιγεί.

Τα επόμενα κεφάλαια έχουν θέμα τις αλλαγές στην Παλιά Παραλία, όπως αυτές φαίνονται από τις άπειρες φωτογραφίες και καρτ ποστάλ των αρχών του 20ου αιώνα κυρίως, καθώς και τις μεταβολές στα κτίρια και στα οικόπεδα που ακολούθησαν την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917.

Ακολουθούν κεφάλαια για το λιμάνι της πόλης, με αναφορές στις αφίξεις των προσφύγων μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, στην Ελεύθερη Ζώνη του Λιμένα Θεσσαλονίκης, μια ιδιαίτερα πρωτοποριακή ιδέα για την εποχή που προτάθηκε, η οποία όμως δυστυχώς δεν προχώρησε όπως έπρεπε, στο Λιμάνι κατά τα χρόνια της Γερμανικής Κατοχής και τις μεταπολεμικές αλλαγές που ακολούθησαν.

Αν ένα μνημείο είναι συνυφασμένο με το παραλιακό μέτωπο της πόλης, αυτό είναι ο Λευκός Πύργος και φυσικά δεν θα μπορούσε να λείπει από το βιβλίο αυτό. Το κεφάλαιο «Τα μυστήρια του Λευκού Πύργου» είναι μια ιστορική προσέγγιση στο σύμβολο της πόλης, με πολλές άγνωστες πληροφορίες για τους περισσότερους.

Εξαιρετικά ενδιαφέρον και το κεφάλαιο με τίτλο «Κολπίσκοι και ακρωτήρια που μπαζώθηκαν», όπου με τη βοήθεια διαφόρων χαρτών του παρελθόντος, φαίνονται οι χείμαρροι, οι όρμοι, τα ακρωτήρια αλλά και οι δρόμοι έξω από τα ανατολικά τείχη. Η Νέα Παραλία δεν ήταν μια ευθεία, όπως την έχουμε σήμερα στο νου μας, μέχρι και πριν 70 χρόνια.

Για ένα εντελώς άγνωστο θέμα για τους περισσότερους, μιλάει το κεφάλαιο «Το φοβερόν οσπίτιον της πανώλους», νοσοκομείο για την πανούκλα δηλαδή, που υπήρχε κατά τα μέσα του 18ου αιώνα έξω από τα τείχη, στην περιοχή περίπου που τώρα είναι ο «Ξαρχάκος» και το Πάρκο της ΧΑΝΘ. Με αφορμή αυτό, γίνεται αναφορά σε αυτήν την περιοχή επίσης.

Στη συνέχεια γίνεται λόγος για θέατρα που υπήρξαν και υπάρχουν στην περιοχή της παραλίας, κοντά στον Λευκό Πύργο. Ο Κήπος του Λευκού Πύργου και το εκεί θέατρο είναι εικόνες ζωντανές για τους παλαιότερους (αφού γκρεμίστηκαν το 1956). Το Βασιλικό Θέατρο με τις πολλές αλλαγές του και την κριτική που του ασκήθηκε, αλλά και το θέατρο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών.

Το τελευταίο κεφάλαιο, πριν το παράρτημα του βιβλίου, είναι αφιερωμένο στην Πλατεία Αριστοτέλους. Από τα ελάχιστα κομμάτια του σχεδίου Εμπράρ που ακολουθήθηκαν «σχεδόν» κατά γράμμα, στην σύντομη ιστορία της είδε τις «λαοθάλασσες» των κομμάτων στις προεκλογικές συγκεντρώσεις, τα θερινά σινεμά που ήταν γύρω γύρω στην πλατεία, τις βραδιές λάμψης στο Ολύμπιον. Η δική μας η γενιά έχει άλλες μνήμες από αυτήν την Πλατεία, τις οποίες σήμερα ίσως κατακρίνουμε, αλλά στο μέλλον με νοσταλγία θα τις θυμόμαστε.

Ακολουθούν τρία παραρτήματα. Το πρώτο μιλάει για το θρυλικό Μεντιτερανέ και την ιστορία του. Το ξενοδοχείο-θρύλος βρισκόταν στην γωνία Λεωφόρου Νίκης και Κομνηνών και θεωρείται το πιο φωτογραφημένο κτίριο της Μακεδονίας κατά τους συγγραφείς. Το δεύτερο παράρτημα αναφέρεται σε ένα επεισόδιο μεταξύ ναυτοπροσκόπων και φωτογράφων που συνέβη το 1962 και προσωπικά μου φάνηκε αδιάφορο, ενώ το τρίτο παράρτημα κάνει αναφορά στις καμινάδες της παλιάς ηλεκτρικής εταιρείας.

Νομίζω πως το λεύκωμα αυτό θα το χαρεί περισσότερο κάποιος που έχει κάποιες βασικές γνώσεις για την ιστορία της πόλης. Υπάρχουν πολλές λεπτομέρειες και πληροφορίες που δύσκολα θα συναντήσει ο αναγνώστης σε άλλα βιβλία. Από την άλλη βέβαια το φωτογραφικό του υλικό είναι τέτοιο, που σίγουρα θα συναρπάσει και κάποιον αναγνώστη που τώρα θέλει να μάθει κάποια πράγματα για την πόλη και την ιστορία της. Με λιγότερα τοπογραφικά στοιχεία σε σχέση με το πρώτο βιβλίο της «τετραλογίας», αλλά με περισσότερα ιστορικά κομμάτια, το βιβλίο νομίζω αναδεικνύει σε μεγάλο βαθμό την ομορφιά του παράλιου μετώπου της Θεσσαλονίκης και φανερώνει κρυμμένα του μυστικά. Στον επόμενο περίπατό σας από το Λιμάνι μέχρι την Νέα Παραλία, να το έχετε για παρέα.

1 σχόλιο

Filed under ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ, Γιώργος, Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος