Category Archives: ΣΑΡΙΣΧΟΥΛΗΣ, Θανάσης

Η ιστορία της Κατοχής μέσα από ένα μυθιστόρημα

Σάρωση_20170601

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οδός Απολλωνιάδος

Συγγραφέας: Θανάσης Σαρίσχουλης

Έκδοση: Αφοί Κυριακίδη (2017)

ISBN: 978-960-602-147-3

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στους χιλιάδες τίτλους βιβλίων, που έχουν κυκλοφορήσει σχετικά με τη Θεσσαλονίκη, υπάρχουν δυστυχώς κάποιοι, που εξαντλήθηκαν και δεν επανακυκλοφόρησαν και τους οποίους ο αναγνώστης μπορεί να τους βρει μόνο αν είναι αρκετά τυχερός σε κάποια παλαιοβιβλιοπωλεία. Ένα τέτοιο βιβλίο ήταν για παράδειγμα η «Μεγάλη Πλατεία«, το αριστούργημα του Νίκου Μπακόλα, το οποίο για πολλά χρόνια ήταν εξαφανισμένο, μέχρι το 2014, που ο εκδοτικός οίκος Κέδρος αποφάσισε την επανακυκλοφορία του και από ό,τι μαθαίνω πάει πάρα πολύ καλά στις πωλήσεις. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην ίδια κατηγορία, με την έννοια ότι έλειπε από τα ράφια των βιβλιοπωλείων για χρόνια και επανακυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Σκληρό εξώφυλλο, χαρτί Chamois των 100gr, ευανάγνωστο κείμενο, υπάρχει και ένας μεγάλος χάρτης, που βοηθάει τον αναγνώστη για να προσανατολιστεί και να κατανοήσει πολλά από τα όσα γράφονται στο κείμενο, τουλάχιστον τοπογραφικά. Ο χάρτης έχει σχεδιαστεί από τον ίδιο τον συγγραφέα. Κάπως αποτυχημένη η φωτογραφία, που επιλέχτηκε για εξώφυλλο, δεν έχει καμία σχέση ούτε χρονικά με την υπόθεση του βιβλίου, αλλά ούτε και χωροταξικά, καθώς η φωτογραφία είναι από την Ιπποδρομίου, ενώ η υπόθεση του έργου εκτυλίσσεται κυρίως στην περιοχή ανατολικά της Λαγκαδά, κοντά στην περιοχή του Καφαντάρη.

Τον Θανάση Σαρίσχουλη τον συναντάμε πρώτη φορά στη Vivlioniki. Το βιβλίο αυτό είχε κυκλοφορήσει αρχικά το 2002, το 2006 είχε μεταφραστεί και στα γερμανικά και το αστείο είναι ότι ευκολότερα έβρισκε κάποιος τη γερμανική μετάφραση από το ελληνικό πρωτότυπο. Είναι από τα έργα, για τα οποία μπορούσε κάποιος να βρει πολλές αναφορές σε ιστορικά βιβλία, αλλά είχε εξαντληθεί και δεν είχε σκεφτεί κανείς να το επανακυκλοφορήσει, μέχρι πρόσφατα.

Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο μικρός Αργύρης, γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1929 σε μια οικογένεια προσφύγων από την Απολλωνιάδα (κωμόπολη κοντά στην Προύσα). Οι πρόσφυγες της περιοχής αυτής εγκαταστάθηκαν κοντά στα δυτικά τείχη και λίγο έξω από αυτά. Η οδός Απολλωνιάδος υπάρχει και σήμερα και έχει μια πορεία περίπου παράλληλη με την οδό Λαγκαδά, ξεκινώντας από την Αγία Νέστορος και ανηφορίζοντας προς τη Νεάπολη. Ο χρόνος, στον οποίο κινείται το μυθιστόρημα είναι ο Μεσοπόλεμος και η Κατοχή έως τις πρώτες μέρες μετά την φυγή των Γερμανών από την πόλη. Ο τόπος δράσης της ιστορίας είναι κυρίως η περιοχή γύρω από τα δυτικά τείχη και τον Πύργο του Κλαυδιανού, λίγο πάνω από το Καφαντάρη και κοντά στην Παναγία Φανερωμένη. Αυτός τουλάχιστον είναι ο πυρήνας, γιατί η ιστορία εξελίσσεται και σε αρκετά άλλα μέρη της πόλης, λίγο πιο μακρινά ή πιο κοντά.

Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι το βιβλίο είναι αυτοβιογραφικό, η κοινή χρονολογία γέννησης του συγγραφέα με τον Αργύρη, ότι και οι δύο κατάγονται από προσφυγικές οικογένειες, η αγάπη τους για τη θάλασσα. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Αργύρης είναι ο συγγραφέας, αλλά για λόγους, που αυτός επιλέγει δεν χρησιμοποιεί το δικό του όνομα. Το αν τα υπόλοιπα ονόματα των ηρώων (πχ ο πατέρας Θεμιστοκλής, η μητέρα Δωροθέα, ο θείος Αριστοτέλης κτλ) είναι αληθινά ή φανταστικά δεν το γνωρίζω. Οι αναφορές όμως σε μαγαζιά, τοποθεσίες, δρόμους και γεγονότα είναι αληθινές. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Σαρίσχουλης διηγείται τις εμπειρίες του από τα παιδικά του χρόνια εντάσσοντας την ιστορική αλήθεια μέσα σε ένα μυθιστόρημα. Και από αυτήν την άποψη πρόκειται για ένα έργο, στο οποίο ο μύθος και η πραγματικότητα μπλέκονται άριστα μεταξύ τους.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο ανισομερή κομμάτια, θα μπορούσε κάποιος να πει. Το πρώτο είναι το προπολεμικό, όταν η οικογένεια του Αργύρη χτίζει το σπίτι της και το μέλλον της, υπάρχει μια αισιοδοξία ότι με πολύ δουλειά θα μπορέσουν όλοι να προκόψουν. Αυτό το κομμάτι είναι και το μικρότερο σε έκταση. Το δεύτερο κομμάτι μιλάει για τον πόλεμο του ’40 και την Κατοχή, όταν η οικογένεια και ο Αργύρης αντιμετωπίζουν όλες τις δυσκολίες εκείνης της εποχής, την πείνα, την εξαθλίωση, τον φόβο. Ο Αργύρης είναι τα μάτια του συγγραφέα και βλέπει τις δολοφονίες, τον κόσμο, που πεθαίνει στους δρόμους, την τρομοκρατία των Ταγμάτων Ασφαλείας και τον στρατευμάτων κατοχής (Γερμανών και Βουλγάρων), τους προδότες, τους δοσίλογους, βλέπει τη Μαύρη Αγορά, τα παιδιά, που δουλεύουν για ένα κομμάτι ψωμί κα.

Στην «Οδό Απολλωνιάδος» υπάρχει όπως είπαμε η ιστορία και το μυθιστόρημα. Στην ιστορία εντάσσονται οι πληροφορίες για μαγαζιά της εποχής, γνωστά και άγνωστα. Ειδικά σχετικά με την τοπογραφία της περιοχής γύρω από την οδό Απολλωνιάδος, οι πληροφορίες είναι πολλές και σημαντικές. Επίσης υπάρχουν αναφορές σε πολλά γεγονότα, που συνέβησαν τόσο στον Μεσοπόλεμο, όσο και στην Κατοχή. Από τα γεγονότα, του Μάη του 1936, τους βομβαρδισμούς των Ιταλών, την είσοδο των Γερμανών, την έλευση των προσφύγων από την Βουλγαροκρατούμενη Ανατολική Μακεδονία, τον ξεριζωμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και πάρα πολλά άλλα. Πρέπει να είναι από τα ελάχιστα μυθιστορήματα, στα οποία μπορεί να ανατρέξει ένας ιστορικός για να βρει σημαντικές πληροφορίες. Από την άλλη υπάρχει και η μυθιστορηματική χροιά του έργου, η οποία δεν υπολείπεται καθόλου σε αξία. Ρεαλιστικοί διάλογοι, μαεστρική δημιουργία χαρακτήρων, ζωντανή αφήγηση. Μόνο ένας άνθρωπος, που έχει ζήσει αυτά, που περιγράφει νομίζω θα μπορούσε να ακροβατεί με τέτοια ευκολία μεταξύ πεζογραφίας και ιστορικής αλήθειας.

Ο Σαρίσχουλης παίρνει θέση και για πολλά θέματα, τα οποία δεν τα πολυσυζητάμε. Πέρα από την καταδίκη για τον ξεριζωμό των Εβραίων, μιλάει κατακριτικά για τη στάση των χωρικών στην επαρχία, οι οποίοι εκμεταλλεύονταν με άθλιο τρόπο την εξαθλίωση των κατοίκων των πόλεων και πουλούσαν τις τροφές για περιουσίες ολόκληρες. Κατακρίνει τη στάση των πολιτών, που αμέσως μετά το άδειασμα των σπιτιών των Εβραίων, αυτοί έτρεξαν να λεηλατήσουν τα σπίτια τους. Στέκεται προβληματισμένος στη στάση των ανταρτών αμέσως μετά την απελευθέρωση και τα όσα επακολούθησαν. Για την εποχή, που είχε πρωτοβγεί το βιβλίο, τέτοιες αναφορές ήταν σπάνιες και πολλά θέματα του βιβλίου «απαγορεύονταν» να συζητηθούν.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Τις 476 σελίδες του τις διάβασα μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο. Μου έκαναν πολύ θετική εντύπωση τόσο η πεζογραφική δεινότητα του συγγραφέα, όσο και το πλήθος των ιστορικών στοιχείων, που υπάρχουν στο έργο. Ο Σαρίσχουλης ανήκει στη γενιά του Γιώργου Ιωάννου και έζησε την Κατοχή στα παιδικά του χρόνια, με αποτέλεσμα τα γεγονότα αυτής να έχουν μείνει χαραγμένα στο μυαλό του περισσότερο από κάθε τι άλλο. Είναι από τα λίγα μυθιστορήματα, που έχουν τόσο μεγάλη ιστορική αξία και πιστεύω ότι αξίζει να διαβαστεί από κάθε Θεσσαλονικέα και ακόμη περισσότερο από άτομα, που μεγάλωσαν ή μεγαλώνουν στη σημερινή Οδό Απολλωνιάδος.

 

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΡΙΣΧΟΥΛΗΣ, Θανάσης