Category Archives: ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ, Πέτρος

Μία έρευνα για τους νεκρούς της Κατοχικής Θεσσαλονίκης

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο φόρος του αίματος στην Κατοχική Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Βασίλης Γούναρης, Πέτρος Παπαπολυβίου

Έκδοση: Επίκεντρο (2019)

ISBN: 978-960-458-899-2

Τιμή: Περίπου €33

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που η Κατοχική Περίοδος της άφησε ανεξίτηλο σημάδι στην εικόνα της. Δεν ήταν μόνο οι καταστροφές σε κτίρια (πχ στο Λιμάνι κατά τους βομβαρδισμούς), κυρίως μιλάμε για τις αλλαγές στη σύνθεση του πληθυσμού της. Με κυριότερη καταστροφή το Ολοκαύτωμα της πόλης, όπου μέσα σε διάστημα λίγων μηνών χάθηκε πάνω από το 95% των Εβραίων Θεσσαλονικέων, η πόλη πλήρωσε έναν πολύ μεγάλο φόρο αίματος με εκτελέσεις, δολοφονίες και νεκρούς από την πείνα που θέρισε τον πληθυσμό. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μία έρευνα με θέμα κάποια από αυτά τα θύματα.

Η έκδοση είναι μέτρια προς κακή. Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά από τις εκδόσεις του Παρατηρητή το 2001 και αυτή είναι η δεύτερη έκδοσή του. Δεν γνωρίζω αν και η πρώτη ήταν τέτοιας ποιότητας, αλλά θεωρώ πως όταν κάποιος κάνει μια δεύτερη οφείλει να προβεί σε βελτιώσεις. Οι εικόνες είναι δυσδιάκριτες, κάποιες σημειώσεις στο πλάι των σελίδων δεν διαβάζονται με ευκολία, νομίζει κανείς ότι πρόκειται για φωτοτυπίες που δέθηκαν και έγιναν βιβλίο. Δεν υπάρχει ευρετήριο ονομάτων, που για ένα τέτοιο έργο είναι απαραίτητο, αλλά υπάρχει η βιβλιογραφία. Είναι κρίμα, καθώς το περιεχόμενο του βιβλίου είναι εξαιρετικό.

Το έργο το προλογίζει ο Ιωάννης Χασιώτης, όπου αναφέρεται στην «περιπέτεια» του βιβλίου μέχρι να εκδοθεί τελικά. Χρειάστηκαν να περάσουν 17 χρόνια (!) από την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου να γίνει το βιβλίο το 1984 έως την πρώτη έκδοση του 2001. Στα γενικά στοιχεία αναφέρω ως συγγραφείς του έργου τους Γούναρη και Παπαπολυβίου, αν και αυτοί είναι οι επιμελητές, στο βιβλίο ο αναγνώστης θα βρει και κείμενα άλλων μελετητών.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, τα οποία ακολουθούν πέντε παραρτήματα:

  • Στο πρώτο μέρος ο αναγνώστης θα βρει τρεις μελέτες. Η πρώτη υπογράφεται από την Μαρία Καβάλα και έχει τίτλο «Επιβίωση βιολογική και πνευματική», τη βρήκα εξαιρετική, καθώς αναλύει με λεπτομέρειες πολλές δυσκολίες του πληθυσμού της πόλης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι οποίες σχετίζονταν με την επιβίωσή του. Τα κεφάλαια σχετικά με τα συσσίτια και τη Μαύρη Αγορά είναι ιδιαίτερα χρήσιμα. Πολύ ενδιαφέρουσα και η δεύτερη μελέτη του Παπαπολυβίου, όπου γίνεται λόγος για τις αντιστασιακές οργανώσεις που αναπτύχθηκαν στη Θεσσαλονίκη κατά την Κατοχική περίοδο. Η τρίτη μελέτη του Δορδανά είναι μεν σημαντική, διαβάζεται όμως με δυσκολία καθώς αναλύει λεπτομερώς τις διοικητικές αρχές της πόλης κατά τη διάρκεια της Κατοχής, υπάρχουν πολλά ονόματα (και όπως είπαμε προηγουμένως το βιβλίο δεν έχει ευρετήριο…), οπότε ο αναγνώστης μπορεί να το χρησιμοποιήσει ως εργαλείο για αναφορές.
  • Στο δεύτερο μέρος ο αναγνώστης θα βρει δύο μελέτες. Η πρώτη είναι του Γιώργου Καζαμία και μιλάει για τα αντίποινα, τόσο γενικά όσο και για τις πρακτικές που ακολούθησαν οι Γερμανικές Δυνάμεις Κατοχής στη χώρα και στη Θεσσαλονίκη πιο συγκεκριμένα. Ομολογώ ότι δεν γνώριζα πως υπάρχει Δίκαιο, που ορίζει πότε επιτρέπονται αντίποινα σε έναν πόλεμο. Η δεύτερη μελέτη είναι των επιμελητών του βιβλίου, δηλαδή του Βασίλη Γούναρη και του Πέτρου Παπαπολυβίου και αναφέρονται στη μελέτη συνολικά που έγινε για το βιβλίο, τις δυσκολίες και διάφορα άλλα στοιχεία.
  • Υπάρχουν όπως είπαμε και 5 παραρτήματα. Το 1ο παράρτημα αναφέρεται στις εκτελέσεις που έγιναν στη Θεσσαλονίκη από το 1941 έως το 1944. Σύμφωνα με την εργασία η πρώτη εκτέλεση έγινε στις 19 Αυγούστου του 1941 και το θύμα ήταν ο Γεώργιος Πολυχρονάκης, είχε καταδικαστεί για απόκρυψη Βρετανών στρατιωτών. Η τελευταία εκτέλεση, σύμφωνα με το βιβλίο πάντα, έγινε μόλις δύο μέρες πριν την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στις 28 Οκτωβρίου του 1944, όταν κοντά στην περιοχή της Αγίας Φωτεινής, εκτελέστηκαν 6 νέοι, οι Νικόλαος Αντωνίου, Σταύρος Γρηγοριάδης, τα αδέλφια Ανδρέας και Πέτρος Κουλουμπής, ο Θεοδόσιος Νότης και ο Ηλίας Νυσίρης. Το 2ο παράρτημα περιέχει 4 συνεντεύξεις ανθρώπων που έζησαν εκείνες τις μέρες στη Θεσσαλονίκη. Ο Έλλην Βασιλειάδης ήταν στρατιωτικός γιατρός στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Παύλου Μελά, ο Ραούλ Λιβαδάς ήταν κρατούμενος και διερμηνέας στον Παύλο Μελά, ο Γεώργιος Μαργέτης ήταν αντιστασιακός και διευθυντής του κατασκοπευτικού δικτύου «Ζευς», ενώ ο Ορέστης Τρωιανός είχε καταδικαστεί σε θάνατο, τον πήγαν για εκτέλεση, αλλά αστόχησαν τόσο κατά την εκτέλεση όσο και κατά τη χαριστική βολή και γλίτωσε και από τους πλιατσικολόγους που έσπευσαν μετά την εκτέλεση να κλέψουν τα ρούχα τους (τουλάχιστον αυτά ισχυρίζεται στη συνέντευξή του.). Το 3ο παράρτημα έχει 50 προσωπογραφίες εκτελεσθέντων. Το 4ο παράρτημα είναι ένα χρονολόγιο γεγονότων από την 1η Απρίλη του 1941 έως τις 30 Οκτωβρίου του 1944, όπου παρουσιάζονται γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη, στον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο και στον κόσμο γενικά. Το 5ο παράρτημα είναι ο κατάλογος εκτελεσθέντων, τουλάχιστον όπως συντάχτηκε από την ερευνητική ομάδα, όπου αναφέρονται σε περίπου 1500 άτομα, τα οποία έχασαν τη ζωή τους σε εκτέλεση Γερμανών, από τα Τάγματα Ασφαλείας, την ΟΠΛΑ, σε κάποια μάχη κτλ.

Η εργασία συνολικά είναι μια εξαιρετική δουλειά, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κάποιος ότι όταν έγινε δεν υπήρχε η ευκολία του διαδικτύου για τους μελετητές. Η έρευνα έγινε σε Ληξιαρχεία, Νεκροταφεία, παλιές εφημερίδες και περιοδικά κα. Στα κείμενα αναπαρίσταται πιστεύω σε μεγάλο βαθμό ο τρόμος και η μαυρίλα της Κατοχής, κάτι που μόνο όσοι το έχουν ζήσει μπορούν να περιγράψουν με ακρίβεια. Από το 2001 ακολούθησαν φυσικά πολλές μελέτες για την περίοδο 1941-1944 για τη Θεσσαλονίκη και έχουν βγει κάποια εξαιρετικά βιβλία, κάποια εκ των οποίων έχουν παρουσιαστεί και στη Vivlioniki (αξίζει πχ να διαβάσετε το βιβλίο του Δορδανά για τα Τάγματα Ασφαλείας στη Θεσσαλονίκη ή του Βενιανάκη για τον Δάγκουλα κτλ). Η μελέτη δεν καλύπτει το Ολοκαύτωμα της πόλης, καθώς αυτό είναι πολλά βιβλία από μόνο του. Δίνει όμως στοιχεία σημαντικά, οι νεκροί αποκτούν όνομα και επίθετο και δεν αποτελούν απλές στατιστικές, γεγονός, που πιστεύω ότι έχει ιδιαίτερη σημασία.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Η ποιότητα έκδοσης σίγουρα θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερη και ίσως σε μια τρίτη έκδοση θα ήταν καλό να προστεθεί νέο υλικό, που θα βρήκε η ιστορική μελέτη στα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση. Συνολικά πάντως το βρήκα ως έναν χρήσιμο μπούσουλα στην προσπάθεια κάποιου να καταλάβει τα γεγονότα της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη.

Σχολιάστε

Filed under ΓΟΥΝΑΡΗΣ, Βασίλης, Γενικά, ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ, Πέτρος

Η Θεσσαλονίκη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο: Κύπριοι στη Θεσσαλονίκη του «Μεγάλου Πολέμου»

img070

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Κυπριακή παρουσία στην «ένοπλον νύμφην του Θερμαϊκού» – Στα χρόνια του Μεγάλου Πολέμου

Συγγραφέας: Πέτρος Παπαπολυβίου

Έκδοση: University Studio Press (2018)

ISBN: 978-960-12-2381-0

Τιμή: Περίπου €11

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 2015 οι εκδόσεις University Studio Press είχαν ξεκινήσει την κυκλοφορία μιας σειράς βιβλίων με θέμα τη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Υπεύθυνος της σειράς ήταν ο πολύ γνωστός σε όλους μας για τη συνεισφορά του στην τοπική ιστορία Γιάννης Μέγας. Μέχρι πρόσφατα είχαν κυκλοφορήσει 12 βιβλία, τα οποία έχουν υπογράψει πολλοί γνωστοί ερευνητές και μελετητές της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και τα οποία κάλυπταν πολλές και διάφορες πτυχές του «Μεγάλου Πολέμου» στην πόλη μας. Πριν από λίγες μέρες βγήκαν στα ράφια των βιβλιοπωλείων και τα δύο τελευταία τεύχη και η σημερινή ανάρτηση μιλάει για το 13ο βιβλίο της σειράς.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή και ακολουθεί αισθητικά και ποιοτικά τα υπόλοιπα βιβλία της σειράς. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Αρκετές φωτογραφίες, κάποιες από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα, κάποιες άλλες από άλλα αρχεία. Το εξώφυλλο έχει άμεση σχέση με το θέμα του βιβλίου, καθώς βλέπουμε σε παλιά φωτογραφία έναν ημιονηγό (ή αλλιώς μουλαρά) να οδηγεί το συμπαθές τετράποδο σε μια χωμάτινη ανηφόρα. Προλογίζει ο Ιωάννης Χασιώτης, ενώ υπάρχει και ένας επίλογος, όπου υπάρχουν τα συμπεράσματα, ας πούμε, του βιβλίου.

Ο τίτλος του βιβλίου είναι ιδιαίτερα σαφής σχετικά με το τι θα διαβάσει ο αναγνώστης. Και το θέμα ομολογώ πως δεν το γνώριζα σχεδόν καθόλου. Βλέπετε η παρουσία των Κυπρίων στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και πιο συγκεκριμένα στη Θεσσαλονίκη είναι μάλλον άγνωστη, ενώ γνωρίζουμε ότι στην πόλη είχαν έρθει άνθρωποι από σχεδόν όλες τις γωνιές του κόσμου (Αυστραλία, Ασία, Αφρική, Βόρεια Αμερική, Ρωσία κτλ).

Το κυρίως θέμα του βιβλίου ξεκινάει με μια γενική αναφορά στην παρουσία Κυπρίων στη Θεσσαλονίκη από το 1912 έως το 1920, περίοδο στην οποία είχαμε την απελευθέρωση της πόλης από τον Ελληνικό Στρατό, το Κίνημα της Εθνικής Άμυνας και φυσικά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στη συνέχεια υπάρχει ένα κεφάλαιο για του Κύπριους ημιονηγούς ή μουλαράδες, που βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη ως κομμάτι του Βρετανικού Στρατού κυρίως και οι οποίοι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο κομμάτι των μεταφορών στο Μακεδονικό Μέτωπο. Εδώ υπάρχουν πολλά στοιχεία σχετικά με τον προπαγανδιστικό μηχανισμό, που στήθηκε στη Μεγαλόνησο, ώστε Κύπριοι να καταταχθούν στο στράτευμα. Εν συνεχεία μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει το κεφάλαιο, που μιλάει για τους Κύπριους, που συμμετείχαν στο Κίνημα της Εθνικής Άμυνας, σε μια περίοδο, που η Μεγάλη Ιδέα είχε συνεπάρει μεγάλο μέρος του πληθυσμού και ελληνικοί πληθυσμοί εκτός ελλαδικού χώρου πίστευαν ότι πλησιάζει η ώρα της ενοποίησης των περιοχών τους με την Ελλάδα. Ακολουθεί ένα σύντομο κεφάλαιο σχετικά με τους πεσόντες στα πεδία των μαχών (υπάρχουν στα συμμαχικά νεκροταφεία του Ζέιτενλικ, στον τομέα των Βρετανών Κύπριοι νεκροί του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου). Τέλος υπάρχει και ένα κεφάλαιο, που αναφέρει τον απόηχο της Μεγάλης Πυρκαγιάς του 1917 στην Κύπρο.

Τα περισσότερα πράγματα, που διάβασα στο βιβλίο ομολογώ ότι δεν τα γνώριζα ή τα ήξερα εντελώς επιφανειακά. Ο Παπαπολυβίου δίνει πολλές λεπτομέρειες για τη δράση των Κυπρίων κατά την ταραγμένη δεκαετία του 1910 στη Θεσσαλονίκη. Κάποιοι λίγοι από αυτούς παρέμειναν στη Θεσσαλονίκη. Δυστυχώς η βιβλιογραφία η σχετική είναι μικρή, ενώ τα τελευταία χρόνια άνοιξαν παλιά αρχεία και η επιστημονική μελέτη προχώρησε κάπως.

Το βιβλίο προσωπικά μου άρεσε, γιατί φανέρωσε μια άγνωστη πτυχή του Μεγάλου Πολέμου σε μένα. Η παρουσία Κυπρίων στην πόλη μας μπορεί να μην έπαιξε κάποιο καθοριστικό ρόλο, αλλά μέσα από το υλικό, που μάζεψε ο συγγραφέας αποδεικνύεται ότι δεν ήταν και εντελώς αμελητέα, ειδικά αν λάβει κανείς υπόψη του τον αριθμό των εθελοντών αναλογικά με τον πληθυσμό της Κύπρου εκείνη την περίοδο.

 

Σχολιάστε

Filed under ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ, Πέτρος, Συγγραφείς