Category Archives: ΝΑΤΖΑΡΗ, Μαρσέλ

Τα μοναδικά ντοκουμέντα του Μαρσέλ Νατζαρή, μαρτυρία για το Άουσβιτς, μέσα από το Άουσβιτς

img067

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χειρόγραφα 1944-1947 – Από τη Θεσσαλονίκη στο Ζοντερκομάντο του Άουσβιτς

Συγγραφέας: Μαρσέλ Νατζαρή

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-768-9

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγες μέρες και πιο συγκεκριμένα στις 15 Μαρτίου, έκλεισαν 75 χρόνια από την ημέρα, που το πρώτο τρένο γεμάτο Εβραίους Θεσσαλονικείς έφυγε από την πόλη μας για το Άουσβιτς. Ακολούθησαν αρκετά ακόμη δρομολόγια, τα οποία οδήγησαν τη συντριπτική πλειοψηφία των επιβατών τους στο θάνατο με αποτέλεσμα τον σχεδόν ολοκληρωτικό αφανισμό (96%) της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Με αφορμή λοιπόν αυτήν την επέτειο, η Vivlioniki επέλεξε να παρουσιάσει την επανακυκλοφορία ενός από τα πιο συγκλονιστικά βιβλία (κατά την άποψή μου), που έχουν γραφτεί για το Ολοκαύτωμα, τη μαρτυρία του Μαρσέλ Νατζαρή για τα όσα έζησε στο Άουσβιτς.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο είναι ένα κολάζ με μια φωτογραφία του συγγραφέα κατά τη διάρκεια, που πολεμούσε στο μέτωπο εναντίον των Ιταλών. Για μένα η εικόνα αυτή έχει σημασία, καθώς στην πρώτη έκδοση δεν είχε προβλεφθεί να υπάρξει κάποια φωτογραφία του Νατζαρή και τώρα ο συγγραφέας αποκτά πρόσωπο και εικόνα. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες στο κείμενο, κυρίως από το οικογενειακό αρχείο του Νατζαρή. Ευανάγνωστο κείμενο και σωστά ταξινομημένο υλικό.

Πριν προχωρήσω παρακάτω, οφείλω να ξεκαθαρίσω ότι στο βιβλίο το συγγραφικό κομμάτι του Νατζαρή είναι το μικρότερο, το βιβλίο αποτελείται κυρίως από κείμενα άλλων μελετητών, οι οποίοι αναλύουν τα κείμενα του Νατζαρή και σχολιάζουν για τις εμπειρίες των Ζόντερκομάντο, ζητώ συγνώμη από τους μελετητές, που δεν τους αναφέρω ως συγγραφείς, θέλω απλά να τιμήσω τον Νατζαρή και τα κείμενά του. Επίσης μιλάω μεν για «επανακυκλοφορία» της πρώτης έκδοσης και προς στιγμήν σκέφτηκα να προσθέσω το κείμενό μου στην παρουσίαση, που είχε γίνει στη Vivlioniki αυτής της πρώτης έκδοσης, αλλά το υλικό είναι τόσο πολύ πλουσιότερο, μιλάμε ουσιαστικά για δύο εντελώς ξεχωριστές εκδόσεις, μέχρι και ο τίτλος είναι διαφορετικός.

Το υλικό του βιβλίου χωρίζεται σε 3 μέρη:

  • Το πρώτο μέρος παρουσιάζει τον Μαρσέλ Νατζαρή ως πρόσωπο, μέσα από κείμενα των παιδιών του, Νέλλης και Αλμπέρτου Νατζαρή (η κόρη του πήρε το όνομα της δολοφονημένης στο Άουσβιτς αδερφής του συγγραφέα) και ένα κείμενο της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου.
  • Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει τα δύο χειρόγραφα του Νατζαρή, το ένα το οποίο γράφτηκε μέσα στο Άουσβιτς το 1944 και το οποίο έθαψε ο συγγραφέας στο χώμα για να βρεθεί περίπου 35 χρόνια αργότερα τυχαία και το οποίο είναι μια συγκλονιστική και ιδιαίτερα σπάνια μαρτυρία, ένα ρεπορτάζ ίσως θα μπορούσε να πει κανείς, για τα όσα συνέβαιναν στο Άουσβιτς από τη σκοπιά ενός ανθρώπου, ο οποίος εργαζόταν στο χειρότερο πόστο, που θα μπορούσε να έχει κάποιος σε ένα στρατόπεδο εξόντωσης, αυτό του Ζοντερκομάντο. ενώ το δεύτερο γράφτηκε μεταπολεμικά και περιγράφει ο Νατζαρή τις εμπειρίες του από τον ελληνο-ιταλικό πόλεμο έως τα στρατόπεδα εξόντωσης. Το δεύτερο αυτό κείμενο έχει επίσης πάρα πολύ ενδιαφέρον, αδικείται κάπως καθώς το χειρόγραφο του Άουσβιτς είναι μοναδικό. Σε σχέση με την πρώτη έκδοση, εδώ έχει αποκαλυφθεί πολύ μεγαλύτερο μέρος του κειμένου του πρωτότυπου.
  • Το τρίτο μέρος έχει τα 4 κείμενα και έναν κατάλογο και αποτελεί ουσιαστικά τη μελέτη, ανάλυση και συζήτηση γύρω από τα χειρόγραφα του Νατζαρή. Τα κείμενα τα υπογράφουν οι Πάβελ Πολιάν (Ρώσος ιστορικός), Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (μία από τις σημαντικότερες μελετητές του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα), Αντρέας Κίλιαν (ερευνητής) και Αλεξάντρ Νικιτιάεβ (τεχνικός εικόνας, υπεύθυνος για την ψηφιακή επεξεργασία των χειρογράφων και την καλύτερη ανάγνωσή τους).
    • Ο Πολιάν γράφει για τα Ζοντερκομάντο και για την πολύ γνωστή σε όλους εξέγερσή τους το φθινόπωρο του 1944, η οποία ναι μεν ήταν αποτυχημένη, αλλά η σημασία της είναι μοναδική. Ο Νατζαρή άλλωστε γράφει το χειρόγραφό του λίγο καιρό μετά από αυτήν. Ο ρόλος των Ελλήνων Εβραίων στην εξέγερση αυτή είναι σημαντικός, αλλά δυστυχώς άγνωστος στους περισσότερους Έλληνες.
    • Η Αμπατζοπούλου κάνει μια εξαιρετική ανάλυση τόσο των χειρογράφων, όσο και των γεγονότων στο Άουσβιτς. Το πρώτο κείμενο του Νατζαρή ανήκει στην κατηγορία των «κυλίνδρων του Άουσβιτς», όπως ονομάστηκαν και θα διαβάσει ο αναγνώστης για αυτά στο κεφάλαιο αυτό.
    • Ο Κίλιαν γράφει επίσης ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο, στο οποίο παρουσιάζεται ο Νατζαρή μέσα από αφηγήσεις άλλων ανθρώπων, είτε συγγενών και φίλων του, είτε επιζώντων του Άουσβιτς.
    • Πολιάν και Νικιτιάεβ υπογράφουν το κείμενο, στο οποίο αναλύεται (εννοείται με απλό τρόπο) η διαδικασία, που ακολουθήθηκε ώστε να μπορέσει να διαβαστεί το μεγαλύτερο κομμάτι των πρώτων χειρογράφων του Νατζαρή.
    • Ο Κίλιαν τέλος παρουσιάζει έναν κατάλογο με Έλληνες Εβραίους, οι οποίοι ήταν μέλη των Ζοντερκομάντο στο Άουσβιτς. Υπάρχουν 58 άτομα για τους οποίους είμαστε σίγουροι ότι ήταν σε αυτό το πόστο, ενώ για άλλους 28 υπάρχουν μεν κάποια στοιχεία, αλλά δεν γνωρίζουμε με σιγουριά.

Ο Νατζαρή μπορεί μεν να επέζησε του Άουσβιτς, αλλά πέθανε σε μικρή ηλικία, μόλις στα 54 του χρόνια (1917-1971). Δεν πρόλαβε εννοείται να δει καμία από τις εκδόσεις των χειρογράφων του, καθώς η πρώτη κυκλοφόρησε το 1991. Η αξία των κειμένων του και κυρίως του πρώτου χειρογράφου είναι μοναδική για τη μελέτη του Ολοκαυτώματος, ενώ το δεύτερο παρουσιάζει σημαντικές πτυχές της Ελληνικής ιστορίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής και πιο συγκεκριμένα της Αντίστασης. Ο Νατζαρή αισθανόταν και ήταν πολύ περισσότερο Έλληνας από αυτούς, που σήμερα με πρόσχημα των πατριωτισμό και την αγάπη προς το έθνος αναλώνονται σε αντισημιτικές πράξεις, βεβηλώσεις μνημείων και επιχειρούν το σβήσιμο της ιστορίας της Θεσσαλονίκης παραλείποντας το γεγονός πως η πόλη υπήρξε για αιώνες ένα κέντρο του Εβραϊσμού. Ο Νατζαρή μέσα από την κόλαση του Άουσβιτς γράφει «Όποιος και να ρωτήσει για μένα να πείτε ότι δεν υπάρχω πλέον και ότι πήγα σαν πραγματικός Έλλην» και «Πεθαίνω ευχαριστημένος αφού ξέρω ότι αυτή τη στιγμή η Ελλάς μας είναι Ελεύθερη, δεν θα ζήσω εγώ, ας ζήσουν οι άλλοι, η τελευταία μου λέξη θα είναι Ζήτω η Ελλάς».

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο συγκλονιστικό, άσχετα αν έχω διαβάσει την πρώτη έκδοση και γνώριζα τα κείμενα του Νατζαρή. Κομμάτια αυτών των χειρογράφων πρέπει να αποτελούν κομμάτι της εκπαίδευσης στα σχολεία. Δεν θα μάθουμε ποτέ για ποιο λόγο έγραψε ο Νατζαρή τις εμπειρίες του, γνωρίζουμε μόνο την αξία τους και οφείλουμε να τα αναδείξουμε με κάθε τρόπο. Θεωρώ την επανακυκλοφορία τους ένα από τα σημαντικότερα εκδοτικά γεγονότα για το 2018. Οπωσδήποτε να το διαβάσετε.

3 Σχόλια

Filed under ΝΑΤΖΑΡΗ, Μαρσέλ, Συγγραφείς

Οι εμπειρίες ενός επιζήσαντα Θεσσαλονικέα από τα Sonderkommando του Άουσβιτς

vivlioniki073

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χρονικό 1941-1945

Συγγραφέας: Μαρσέλ Νατζαρή

Έκδοση: Ίδρυμα Ετς Αχαΐμ (1991)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Συνεχίζοντας τις παρουσιάσεις βιβλίων σχετικά με τα δεινά των Εβραίων συμπολιτών μας κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, θα μιλήσουμε σήμερα για μία από τις πιο τραγικές μαρτυρίες, που έχουν αποτυπωθεί στο χαρτί. Το βιβλίο, που βασίστηκε σε δύο κείμενα του Μαρσέλ Νατζαρή και επιμελήθηκε η πολύ γνωστή για το έργο της Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου με τη βοήθεια της Ελένης Ελεγμίτου, είναι σε σχέση με τα υπόλοιπα αντίστοιχης θεματολογίας, ίσως το πιο σοκαριστικό.

Η έκδοση είναι απλή, λιτή, με κάποιες φωτογραφίες στο τέλος, από το οικογενειακό αρχείο του Νατζαρή. Υπάρχουν κάποιες σημειώσεις στο τέλος, μαζί με αναφορές στα κείμενα, που μέχρι τότε είχαν κυκλοφορήσει με τις μαρτυρίες των Εβραίων για το τι έζησαν κατά την Κατοχή και στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως.

Το κύριο θέμα του βιβλίου, είναι δύο χειρόγραφα του Νατζαρή, τα οποία δεν κυκλοφόρησαν όταν ο συγγραφέας τους ήταν εν ζωή. Και αν για το ένα ήταν επιλογή του, για το άλλο δεν μπορούσε να γίνει και αλλιώς, καθώς βρέθηκε θαμμένο στον χώρο του Μπιρκενάου, το 1980…Ο Νατζαρή πέθανε από ανακοπή καρδιάς στις 31 Ιουλίου του 1971.

Αν και το βιβλίο το διάβασα με τη σειρά του, φρονώ ότι ίσως είναι καλύτερα πρώτα να διαβαστεί το επίμετρο, που βρίσκεται προς το τέλος του βιβλίου και μετά να πάει ο αναγνώστης στα χειρόγραφα. Και αυτό, γιατί το κείμενο της Αμπατζοπούλου είναι εκπληκτικό, λεπτομερές και μπορεί να διαφωτίσει πολλά σημεία για τον αναγνώστη των χειρογράφων. Βέβαια η Αμπατζοπούλου παρουσιάζει μια μελέτη πάνω σε αυτά τα κείμενα, αλλά νομίζω ότι σαν πρόλογος είναι πιο χρηστικός.

Το πρώτο χειρόγραφο έχει αξία ανεκτίμητη διαχρονικά, όχι μόνο για τους Έλληνες Εβραίους, αλλά για όλους αυτούς, που έζησαν την φρίκη του Ολοκαυτώματος, ανεξάρτητα από την εθνικότητά τους. Είναι κείμενο, το οποίο είχε γράψει ο Νατζαρή όταν ήταν κρατούμενος στο Άουσβιτς, ένα ιδιόμορφο «ρεπορτάζ» του τι συνέβαινε τις ημέρες εκείνες. Το κείμενο βρέθηκε τυχαία στις 24 Οκτωβρίου του 1980, θαμμένο στο χώμα, μέσα σε ένα θερμός. Υπήρχαν 12 σελίδες, οι οποίες οι περισσότερες δεν είναι ευανάγνωστες. Το πρωτότυπο βρίσκεται στο Μουσείο του Άουσβιτς. Μοιάζει με επιστολή περισσότερο και με διαθήκη, καθώς ο Νατζαρή είναι σίγουρος ότι δεν θα γλιτώσει τον θάνατο. Πρέπει να γράφτηκε μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, δηλαδή μετά τις 18 Οκτωβρίου του 1944. Η δεύτερη σελίδα αυτού του χειρόγραφου, κοσμεί το εξώφυλλο του βιβλίου. Από τα όσα μπορεί κανείς να διαβάσει, φαίνεται ο φόβος και η ανάγκη που νιώθει ο συγγραφέας να μην χαθεί στην ιστορία η φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης.

Το δεύτερο χειρόγραφο γράφτηκε μετά την απελευθέρωσή του, το 1947. Κουβαλώντας τις μνήμες του Άουβιτς, αλλά συνεχίζοντας να έχει την ανάγκη να διαδώσει στον κόσμο τις στιγμές που έζησε, ίσως όμως περισσότερο να απευθύνεται στους δικούς του ανθρώπους, ο Νατζαρή γράφει για τις εμπειρίες του από την ημέρα έναρξης του πολέμου, στις 28 Οκτωβρίου του 1944, μέχρι και λίγο πριν την απελευθέρωσή του. Σε αυτό το κείμενο το ύφος είναι λιγότερο αγωνιώδες, αλλά η καταγραφή γίνεται όσο το δυνατόν με περισσότερες λεπτομέρειες. Έχουμε πολλές αναφορές ονομάτων και τοποθεσιών. Ο συγγραφέας πολέμησε στο Αλβανικό μέτωπο και εργάστηκε μετά σε καταναγκαστικά έργα των Γερμανών. Όταν άρχισαν οι αποστολές των Εβραίων της Θεσσαλονίκης για το Άουσβιτς, δραπέτευσε και πήγε στην Αθήνα, όπου δούλεψε κάποιο καιρό. Από εκεί έφυγε για τα βουνά, όπου πολέμησε ως αντάρτης, στις τάξεις του ΕΛΑΣ. Αξίζει να σημειωθεί, η επισήμανσή του, ότι ο ΕΛΑΣ κοιτούσε να βλάψει τον ΕΔΕΣ και το αντίστροφο, ενώ οι Γερμανοί έρχονταν σε δεύτερη μοίρα… Θα φύγει μετά για την Αθήνα, όπου κρύβεται μέχρι την σύλληψή του και την μεταφορά του, πρώτα στις φυλακές Αβέρωφ και στη συνέχεια στο Χαϊδάρι. Από εκεί θα τον πάρουν και μαζί με άλλους Εβραίους της χώρας, θα μεταφερθεί στο Άουσβιτς.

Με αυτόν τον τρόπο, τελειώνει το πρώτο κομμάτι του δεύτερου χειρόγραφου, αν και δεν είναι σαφής ο διαχωρισμός. Το δεύτερο κομμάτι, μιλάει για τα όσα έζησε στο Άουσβιτς ο Νατζαρή. Η μαρτυρία του είναι ιδιαίτερα τραγική, καθώς τον έβαλαν να είναι μέλος των Sonderkommando, της ειδικής ομάδας, η οποία ήταν υπεύθυνη για την θανάτωση των Εβραίων στα κρεματόρια. Ήταν με διαφορά η χειρότερη εργασία στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και ουσιαστικά ήταν εγγυημένος θάνατος, καθώς οι Γερμανοί δεν ήθελαν να υπάρχουν μάρτυρες της γενοκτονίας που εφάρμοζαν. Όλες οι περιγραφές του είναι σοκαριστικές. Από τα πιο σημαντικά κομμάτια του χειρόγραφου αυτού, είναι η περιγραφή της γνωστής Εξέγερσης του Άουσβιτς, που συνέβη στις 7 Οκτωβρίου του 1944, μια ηρωική αντιστασιακή πράξη, που είχε ως αποτέλεσμα την ανατίναξη ενός κρεματορίου και την θανάτωση όλων των υπευθύνων και όσων συμμετείχαν στην εξέγερση. Όπως γράφει δε χαρακτηριστική ο Νατζαρή, «…έστω διά ολίγα λεπτά ευρέθησαν ελεύθεροι.». Μετά την εκκένωση του Άουσβιτς, θα βρεθεί στο Μαουτχάουζεν, από όπου μάλλον θα ελευθερωθεί, καθώς εκεί σταματάει και η διήγησή του.

Μετά τα δύο χειρόγραφα, υπάρχουν κείμενα της Ελένης Ελεγμίτου, τα οποία παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά των χειρόγραφων.

Τα μέλη των Sonderkommando μετά τον πόλεμο θεωρήθηκαν συνεργάτες των Ναζί από πολλούς, κάποιοι δε ελάχιστοι, που γλίτωσαν της θηριωδίας, εκτελέστηκαν στη συνέχεια για αυτήν τη δράση τους, λες και είχαν επιλογή. Σήμερα η ιστορία τείνει να αποδεχτεί ότι όσοι ήταν μέλη αυτής της ειδικής ομάδας δεν ήταν προδότες, ούτε εγκληματίες, αλλά έζησαν το Ολοκαύτωμα, όσο κανένας άλλος ίσως από τα εκατομμύρια των εγκλείστων. Ελάχιστοι κατάφεραν να επιζήσουν και ένας από αυτούς ήταν και ο συγγραφέας.

Το βιβλίο είναι συγκλονιστικό. Ειδικά το πρώτο χειρόγραφο, μοναδικό ντοκουμέντο και μαρτυρία της πιο μαύρης σελίδας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι εμπειρίες του Νατζαρή επίσης από τα Sonderkommando και από την εξέγερση στο Άουσβιτς, την οποία έζησε από μέσα, φωτίζουν την ιστορική επιστήμη, ώστε να μπορέσει να καταλάβει τον παραλογισμό εκείνων των ημερών. Δυστυχώς ούτε αυτό φαίνεται να είναι σε κυκλοφορία, λες και η ανάγκη ενημέρωσης του κοινού εξαντλήθηκε με την πρώτη έκδοση. Στον Ραγιά πρέπει να υπάρχουν κάποια αντίτυπα τελευταία, στην τιμή του €1 μόνο. Αξίζει πιστεύω να διαβαστεί.

9 Σχόλια

Filed under ΝΑΤΖΑΡΗ, Μαρσέλ, Συγγραφείς