Category Archives: Συγγραφείς

Επιστολές από τα γκέτο της Θεσσαλονίκης: Αγαπημένο μου παιδί…

img075

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μη με ξεχάσετε

Συγγραφέας: Λεόν Σαλτιέλ

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-771-9

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγο καιρό είχαν παρουσιαστεί στη Θεσσαλονίκη τα δύο πρώτα έργα, που είχαν κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια στη σειρά τους με τίτλο «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας». Αμφότερα ήταν επανακυκλοφορίες προηγούμενων πολύ σημαντικών έργων σχετικά με τη μοίρα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, του Ισαάκ Ματαράσσο και του Μαρσέλ Νατζαρή. Η σημερινή ανάρτηση μιλάει για το τρίτο έργο της σειράς, με θέμα, που φανερώνει ο υπότιτλος του βιβλίου: Τρεις Εβραίες μητέρες γράφουν στους γιους τους από το γκέτο της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή και μοιάζει αισθητικά με τις δύο προηγούμενες της σειράς. Στο εξώφυλλο ένα κολάζ με μια επιστολή και τη φωτογραφία μίας εκ των τριών μητέρων του βιβλίου, της Σάρας (Σαρίνα) Σαλτιέλ. Υπάρχουν διάφορες φωτογραφίες, που συνοδεύουν τα κείμενα, είτε από οικογενειακά αρχεία, είτε από εφημερίδες της εποχής και άλλες πηγές. Ο Σαλτιέλ έχει επιμεληθεί του έργου, καθώς μελέτησε το υλικό, που είχε στα χέρια του και έχει κάνει τη σχετική έρευνα. Προλογίζουν το βιβλίο ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Γιάννης Μπουτάρης και η διευθύντρια του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδας κ. Ζανέτ Μπαττίνου.

Χοντρικά το βιβλίο χωρίζεται σε 4 ενότητες, εκ των οποίων η τρεις τελευταίες είναι οι επιστολές των μανάδων προς τα παιδιά τους. Η πρώτη και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η εισαγωγή στο κυρίως θέμα των επιστολών, την οποία υπογράφει ο Λεόν Σαλτιέλ και στην οποία δίνονται σημαντικές πληροφορίες τόσο για τις επιστολές, όσο και για το περιβάλλον μέσα στο οποίο έγινε η σύνταξή τους. Ανάλογα με το πώς θέλει ο καθένας, μπορεί να διαβάσει αυτό το κομμάτι είτε πριν τις επιστολές, είτε μετά. Προσωπικά ήθελα να μην έχω καμία εικόνα ή περιγραφή για τις επιστολές και το διάβασα στο τέλος, μετά την ανάγνωση του περιεχομένου των επιστολών. Το κομμάτι του Σαλτιέλ όμως πρέπει να το διαβάσει ο αναγνώστης για να κατανοήσει πολλά πράγματα σχετικά τόσο με την εποχή, όσο και με τις τρεις πρωταγωνίστριες.

Οι περισσότερες επιστολές αριθμητικά (31) είναι της Σαρίνας Σαλτιέλ και παραλήπτης είναι ο γιος της Μωρίς Σαλτιέλ. Καλύπτουν χρονικά μια περίοδο από τον Ιανουάριο του 1942 έως την άνοιξη του 1943. Η Σαρίνα Σαλτιέλ έφυγε για το Άουσβιτς με την 4η αποστολή, στις 23 Μαρτίου 1943. Στη συνέχεια υπάρχουν οι επιστολές της Ματίλντας Μπαρούχ (11) με βασικό παραλήπτη τον γιο της Φρέντυ Μπαρούχ και τέλος οι επιστολές της Νεάμα Καζές (13) με αρχικό παραλήπτη τον γιο της Μωρίς Καζές και στο τέλος αμφότερα τα παιδιά της Μωρίς και Μπέρτο Καζές.

Στις επιστολές υπάρχουν διαφορές στο ύφος της γραφής, καθώς οι τρεις μητέρες δεν έχουν όλες την ίδια μόρφωση. Στοιχεία γενικά και ειδικά για τις επιστολές και τους αποστολείς του άλλωστε ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει, όπως είπαμε, στην εισαγωγή του επιμελητή του βιβλίου. Παντού όμως η αγάπη και η αγωνία, οι φόβοι για το μέλλον και η μητρική φροντίδα είναι στοιχεία εμφανή. Και οι τρεις τους βιώνουν τις δυσκολίες, που αντιμετώπισαν οι Εβραίοι της πόλης μας κατά την περίοδο της Κατοχής. Οι επιστολές της Σαρίνας Σαλτιέλ βέβαια καλύπτουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και δίνουν περισσότερες πληροφορίες. Προσωπικά δεν ακολούθησα την ανάγνωση των επιστολών με τη σειρά, που υπάρχουν αυτές στο βιβλίο (από την παλαιότερη προς τη νεότερη), αλλά ξεκίνησα με αυτές, που γράφτηκαν κατά την περίοδο, που οι τρεις μητέρες είχαν εγκλειστεί στα γκέτο της πόλης και πλησίαζε η ώρα του εκτοπισμού (δεν συμβουλεύω κάτι τέτοιο να κάνετε κι εσείς βέβαια). Η αγωνία και η ανάγκη επικοινωνίας μιας μητέρας με τους γιους της σε συνθήκες τόσο δύσκολες, με ένα μέλλον αβέβαιο αποτελούν στοιχεία, που προσδίδουν στα γράμματα αυτά μια ιδιαίτερη τραγικότητα, η οποία επιτείνεται από το γεγονός, ότι ο αναγνώστης του σήμερα γνωρίζει το τραγικό τέλος των τριών αυτών γυναικών.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο αυτό εξαιρετικά ενδιαφέρον και πολύ συγκινητικό. Πέρα βέβαια από αυτά τα στοιχεία έχει και μια ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς παραθέτει σημαντικές πληροφορίες για τη ζωή και τις δυσκολίες των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά την περίοδο της Κατοχής. Υλικό τέτοιους είδους φαντάζομαι πως υπάρχει αρκετό και δεν έχει ακόμη μελετηθεί και ερευνηθεί, αισιοδοξώ όμως ότι στο μέλλον θα δούμε και άλλες παρόμοιες εκδόσεις.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΑΛΤΙΕΛ, Λεόν

Η Θεσσαλονίκη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο: Τα πρώτα βήματα της αρχαιολογίας στη Θεσσαλονίκη και τη Μακεδονία γενικότερα

img071

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η αρχαιολογία στη γραμμή του πυρός – Αρχαιότητες και αρχαιολογική έρευνα στη Μακεδονία του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου

Συγγραφέας: Στέλιος Ανδρέου, Καλλιόπη Ευκλείδου

Έκδοση: University Studio Press (2018)

ISBN: 978-960-12-2382-7

Τιμή: Περίπου €11

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 14ο και τελευταίο βιβλίο της σειράς «Η Θεσσαλονίκη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο» από τις εκδόσεις University Studio Press είναι το αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης. Θέμα του οι αρχαιολογικές έρευνες, που έγιναν στο χώρο της πόλης μας, αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Μακεδονίας κατά την περίοδο του Μεγάλου Πολέμου και όπως και στα υπόλοιπα βιβλία της σειράς, ο αναγνώστης έχει να διαβάσει και να μάθει πολλά και ενδιαφέροντα πράγματα, τα περισσότερα άγνωστα στους πολλούς.

Η έκδοση ακολουθεί τα υψηλά στάνταρ των υπόλοιπων έργων της σειράς. Πολλές και ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, κείμενα ευανάγνωστα και υλικό σωστά ταξινομημένο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικά στοιχεία. Και εδώ υπάρχει ο πρόλογος του Ιωάννη Χασιώτη. Στο εξώφυλλο μία από τις πολλές Τούμπες, που αποτέλεσαν πεδία έρευνας για τις αρχαιολογικές ομάδες των δυνάμεων της Αντάντ, γύρω από την οποία φαίνονται οι σκηνές, που στρατοπέδευαν τα συμμαχικά στρατεύματα.

Από τις πρώτες ενέργειες του ελληνικού κράτους αμέσως σχεδόν μετά από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, ήταν η σύσταση αρχαιολογικής υπηρεσίας για την εξέταση των αρχαιοτήτων στη Θεσσαλονίκη και τον ευρύτερο Μακεδονικό χώρο, κυρίως των Βυζαντινών. Λίγα χρόνια αργότερα και μετά την έλευση των συμμάχων στην πόλη μας, θα έρθουν από Γαλλία και Βρετανία ομάδες αρχαιολόγων, για να ερευνήσουν το άγνωστο έως τότε παρελθόν της περιοχής. Στο βιβλίο υπάρχουν λεπτομέρειες για το προσωπικό, τις ενέργειες, τα ευρήματα αυτών των ομάδων, την τύχη των ευρημάτων, τις διαφωνίες και τις σχέσεις τους με το ελληνικό κράτος. Υπάρχουν όμως και πολλά στοιχεία για τις ενέργειες της ελληνικής εφορείας αρχαιοτήτων, όπου δέσποζε η προσωπικότητα του Γεώργιου Οικονόμου, ο οποίος έχοντας να αντιμετωπίσει μια σωρεία προβλημάτων πάσης φύσεως, κατάφερε να αναδείξει, στο βαθμό, που του επέτρεπαν οι καταστάσεις της εποχής, το αρχαιολογικό παρελθόν τόσο της πόλης, όσο και της Μακεδονίας γενικά, αλλά και να αποτρέψει στο βαθμό του δυνατού την εξαγωγή πολλών ευρημάτων.

Το βιβλίο εξετάζει αρχικά τη σύσταση των αρχαιολογικών αποστολών, Γάλλων και Βρετανών, όπου φαίνεται ο διαφορετικός τρόπος προσέγγισης, που ακολούθησαν, με τους Γάλλους να είναι πολύ πιο οργανωμένοι. Ακολουθεί το κεφάλαιο, που παρουσιάζει την ελληνική ομάδα με σχόλια κυρίως για τις σχέσεις, που αυτή είχε με τις ξένες αποστολές. Στη συνέχεια υπάρχει το κεφάλαιο, όπου αναφέρονται στοιχεία για τη φύλαξη των αρχαιοτήτων, πρόβλημα ιδιαίτερα μεγάλο αν σκεφτεί κανείς το ότι δεν υπήρχαν μουσεία στη Θεσσαλονίκη και η χώρα βρισκόταν σε πόλεμο. Πολύ ενδιαφέρον το κεφάλαιο, που ακολουθεί για τη μεταπολεμική τύχη των ευρημάτων, κάποια από τα οποία κοσμούν σήμερα μουσεία του εξωτερικού. Αξιόλογο και το κεφάλαιο, που μιλάει για τις αρχαιολογικές έρευνες, που έκαναν Βουλγαρικές, Γερμανικές και Αυστρο-ουγγρικές ομάδες.

Οι συγγραφείς παρουσιάζουν στοιχεία για έναν τομέα, για τον οποίο λίγα είναι γνωστά στο ευρύ κοινό. Με γλώσσα απλή και κατανοητή στους περισσότερους, περιγράφονται οι προσπάθειες στα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου για να μελετηθεί το παρελθόν τόσο της Θεσσαλονίκης, όσο και της Μακεδονίας γενικότερα. Η Αμφίπολη, οι Τούμπες στον ευρύτερο χώρο της Θεσσαλονίκης, οι αρχαιολογικοί χώροι στην Πέλλα κα, αποτέλεσαν πεδία έρευνας και ανασκαφών. Η ιστορία της περιοχής άρχισε να φωτίζεται χάρη στις ενέργειες αυτών των πρώτων αρχαιολόγων και ιστορικών, που εξέτασαν τόπους και ευρήματα για πρώτη φορά, με μέσα ελάχιστα και δυσκολίες πολλές. Παρά τις διαφωνίες και τις διαμάχες, που υπήρξαν, πιστεύω ότι οφείλουμε πολλά πράγματα σε αυτούς τους πρώτους ερευνητές.

Σχολιάστε

Filed under ΑΝΔΡΕΟΥ, Στέλιος, ΕΥΚΛΕΙΔΟΥ, Καλλιόπη, Συγγραφείς

Η Θεσσαλονίκη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο: Κύπριοι στη Θεσσαλονίκη του «Μεγάλου Πολέμου»

img070

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Κυπριακή παρουσία στην «ένοπλον νύμφην του Θερμαϊκού» – Στα χρόνια του Μεγάλου Πολέμου

Συγγραφέας: Πέτρος Παπαπολυβίου

Έκδοση: University Studio Press (2018)

ISBN: 978-960-12-2381-0

Τιμή: Περίπου €11

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το 2015 οι εκδόσεις University Studio Press είχαν ξεκινήσει την κυκλοφορία μιας σειράς βιβλίων με θέμα τη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Υπεύθυνος της σειράς ήταν ο πολύ γνωστός σε όλους μας για τη συνεισφορά του στην τοπική ιστορία Γιάννης Μέγας. Μέχρι πρόσφατα είχαν κυκλοφορήσει 12 βιβλία, τα οποία έχουν υπογράψει πολλοί γνωστοί ερευνητές και μελετητές της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και τα οποία κάλυπταν πολλές και διάφορες πτυχές του «Μεγάλου Πολέμου» στην πόλη μας. Πριν από λίγες μέρες βγήκαν στα ράφια των βιβλιοπωλείων και τα δύο τελευταία τεύχη και η σημερινή ανάρτηση μιλάει για το 13ο βιβλίο της σειράς.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή και ακολουθεί αισθητικά και ποιοτικά τα υπόλοιπα βιβλία της σειράς. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Αρκετές φωτογραφίες, κάποιες από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα, κάποιες άλλες από άλλα αρχεία. Το εξώφυλλο έχει άμεση σχέση με το θέμα του βιβλίου, καθώς βλέπουμε σε παλιά φωτογραφία έναν ημιονηγό (ή αλλιώς μουλαρά) να οδηγεί το συμπαθές τετράποδο σε μια χωμάτινη ανηφόρα. Προλογίζει ο Ιωάννης Χασιώτης, ενώ υπάρχει και ένας επίλογος, όπου υπάρχουν τα συμπεράσματα, ας πούμε, του βιβλίου.

Ο τίτλος του βιβλίου είναι ιδιαίτερα σαφής σχετικά με το τι θα διαβάσει ο αναγνώστης. Και το θέμα ομολογώ πως δεν το γνώριζα σχεδόν καθόλου. Βλέπετε η παρουσία των Κυπρίων στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και πιο συγκεκριμένα στη Θεσσαλονίκη είναι μάλλον άγνωστη, ενώ γνωρίζουμε ότι στην πόλη είχαν έρθει άνθρωποι από σχεδόν όλες τις γωνιές του κόσμου (Αυστραλία, Ασία, Αφρική, Βόρεια Αμερική, Ρωσία κτλ).

Το κυρίως θέμα του βιβλίου ξεκινάει με μια γενική αναφορά στην παρουσία Κυπρίων στη Θεσσαλονίκη από το 1912 έως το 1920, περίοδο στην οποία είχαμε την απελευθέρωση της πόλης από τον Ελληνικό Στρατό, το Κίνημα της Εθνικής Άμυνας και φυσικά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στη συνέχεια υπάρχει ένα κεφάλαιο για του Κύπριους ημιονηγούς ή μουλαράδες, που βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη ως κομμάτι του Βρετανικού Στρατού κυρίως και οι οποίοι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο κομμάτι των μεταφορών στο Μακεδονικό Μέτωπο. Εδώ υπάρχουν πολλά στοιχεία σχετικά με τον προπαγανδιστικό μηχανισμό, που στήθηκε στη Μεγαλόνησο, ώστε Κύπριοι να καταταχθούν στο στράτευμα. Εν συνεχεία μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει το κεφάλαιο, που μιλάει για τους Κύπριους, που συμμετείχαν στο Κίνημα της Εθνικής Άμυνας, σε μια περίοδο, που η Μεγάλη Ιδέα είχε συνεπάρει μεγάλο μέρος του πληθυσμού και ελληνικοί πληθυσμοί εκτός ελλαδικού χώρου πίστευαν ότι πλησιάζει η ώρα της ενοποίησης των περιοχών τους με την Ελλάδα. Ακολουθεί ένα σύντομο κεφάλαιο σχετικά με τους πεσόντες στα πεδία των μαχών (υπάρχουν στα συμμαχικά νεκροταφεία του Ζέιτενλικ, στον τομέα των Βρετανών Κύπριοι νεκροί του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου). Τέλος υπάρχει και ένα κεφάλαιο, που αναφέρει τον απόηχο της Μεγάλης Πυρκαγιάς του 1917 στην Κύπρο.

Τα περισσότερα πράγματα, που διάβασα στο βιβλίο ομολογώ ότι δεν τα γνώριζα ή τα ήξερα εντελώς επιφανειακά. Ο Παπαπολυβίου δίνει πολλές λεπτομέρειες για τη δράση των Κυπρίων κατά την ταραγμένη δεκαετία του 1910 στη Θεσσαλονίκη. Κάποιοι λίγοι από αυτούς παρέμειναν στη Θεσσαλονίκη. Δυστυχώς η βιβλιογραφία η σχετική είναι μικρή, ενώ τα τελευταία χρόνια άνοιξαν παλιά αρχεία και η επιστημονική μελέτη προχώρησε κάπως.

Το βιβλίο προσωπικά μου άρεσε, γιατί φανέρωσε μια άγνωστη πτυχή του Μεγάλου Πολέμου σε μένα. Η παρουσία Κυπρίων στην πόλη μας μπορεί να μην έπαιξε κάποιο καθοριστικό ρόλο, αλλά μέσα από το υλικό, που μάζεψε ο συγγραφέας αποδεικνύεται ότι δεν ήταν και εντελώς αμελητέα, ειδικά αν λάβει κανείς υπόψη του τον αριθμό των εθελοντών αναλογικά με τον πληθυσμό της Κύπρου εκείνη την περίοδο.

 

Σχολιάστε

Filed under ΠΑΠΑΠΟΛΥΒΙΟΥ, Πέτρος, Συγγραφείς

Δύο Χαριλιώτες τα λένε…

img069

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αποκούμπι – Στην κουβέντα με τον Περικλή Σφυρίδη

Συγγραφέας: Παναγιώτης Γούτας

Έκδοση: Μπιλιέτο (2010)

ISBN: 360-7805-28-16

Τιμή: Περίπου €8

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Έχω αναφερθεί στο παρελθόν στην «Αγία Τριάδα της Χαριλάου», δηλαδή τον Περικλή Σφυρίδη, τον Παναγιώτη Γούτα και την Αρχοντούλα Διαβάτη, Θεσσαλονικείς συγγραφείς, στων οποίων το έργο εμφανίζεται αρκετά συχνά η γειτονιά της Χαριλάου. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει πρωταγωνιστές τα δύο αρσενικά μέλη της Αγίας Τριάδας και πρόκειται για μία συνέντευξη του Σφυρίδη στον Γούτα.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, η χαρακτηριστική των εκδόσεων Μπιλιέτο. Αξάκριστο βιβλίο με χάρτινη κουβερτούρα, στο εξώφυλλο μία ζωγραφιά του Σφυρίδη. Αξιοπρεπής έκδοση.

Αν και πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο Σφυρίδης, εν τούτοις ως συγγραφέας παρουσιάζεται στο κείμενο ο Γούτας, ο οποίος κάνει τις ερωτήσεις. Είναι μια ιδιαίτερη συνέντευξη μεταξύ δύο ανθρώπων από διαφορετικές λογοτεχνικές γενιές, όπου ο γηραιότερος έχει επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό το έργο του νεώτερου. Οι ερωτήσεις ουσιαστικά βοηθάνε τον Σφυρίδη να διηγηθεί πολλά και διάφορα πράγματα τόσο από την προσωπική του ζωή, όσο και να σχολιάσει καταστάσεις και πρόσωπα από τη λογοτεχνική ζωή της πόλης. Ο Σφυρίδης δεν είναι από τους ανθρώπους, που μασάει τα λόγια του, αυτό φαίνεται ιδιαίτερα και στα κείμενά του, είτε αυτά είναι λογοτεχνικά, είτε μελέτες και κριτικές. Έτσι το βιβλίο έχει μια ιδιαίτερη ομορφιά και δυναμική. Υπέρμαχος της ρεαλιστικής γραφής, ο Σφυρίδης θεωρείται από τους σημαντικότερους λογοτέχνες της μεταπολεμικής γενιάς και όχι μόνο για την πόλη μας. Πέρα από το συγγραφικό του έργο, σπουδαία είναι η συνεισφορά του στην ανάδειξη καλλιτεχνών της Θεσσαλονίκης, τόσο στη λογοτεχνία, όσο και στη ζωγραφική. Αν και ο ίδιος θεωρεί εαυτόν διηγηματογράφο, νομίζω πως το αυτοβιογραφικό του μυθιστόρημα «Ψυχή μπλε και κόκκινη» είναι εξαιρετικό και αυτό θα συνιστούσα σε κάποιον να διαβάσει πρώτα.

Το βιβλίο μου άρεσε, ήταν ένα ξεκούραστο ανάγνωσμα, το οποίο παρέχει σημαντικές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το έργο του Σφυρίδη και την λογοτεχνική ζωή της πόλης μας. Το πιο πιθανό είναι να το βρείτε στη μισή τιμή από αυτήν, που αναγράφει το Biblionet, νομίζω ότι αξίζει να το διαβάσετε.

Σχολιάστε

Filed under ΓΟΥΤΑΣ, Παναγιώτης, Συγγραφείς

Η επανακυκλοφορία του πρώτου βιβλίου, που μίλησε για το χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων

img068

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Κι όμως όλοι τους δεν πέθαναν…

Συγγραφέας: Ισαάκ Ματαράσσο

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-769-6

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Στην τελευταία ανάρτηση στη Vivlioniki είδαμε το πρώτο βιβλίο, που κυκλοφόρησε στη σειρά «Θέματα Εβραϊκής Ιστορίας» των εκδόσεων Αλεξάνδρεια και το οποίο ήταν η πολυαναμενόμενη επανέκδοση των χειρογράφων του Μαρσέλ Νατζαρή. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει να κάνει με την επανέκδοση ενός άλλου πολύ γνωστού έργου, με σπουδαία ιστορική αξία, το οποίο γράφτηκε από τον ιατρό Ισαάκ Ματαράσσο και μιλάει για το χαμό των Εβραίων Θεσσαλονικέων κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής. Ο τίτλος του βιβλίου νομίζω ότι λέει πολλά.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Ακολουθεί το ίδιο μοτίβο με το έργο του Νατζαρή. Υπάρχουν κάποιες ελαχιστότατες φωτογραφίες με τον συγγραφέα, πιθανότατα από οικογενειακό αρχείο. Στο κάτω μέρος υπάρχουν κάποιες σημειώσεις. Ευανάγνωστο κείμενο. Ακολουθήθηκε η ορθογραφία της πρώτης έκδοσης, αλλά σε μονοτονικό σύστημα. Το βιβλίο προλογίζει ο πρόεδρος της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ, ενώ την επιμέλεια έχει αναλάβει ίσως το καταλληλότερο πρόσωπο για αυτό τον σκοπό, η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου.

Όπως αναφέραμε ήδη, πρόκειται για μια επανέκδοση ενός βιβλίου, το οποίο κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1948, ελάχιστα χρόνια δηλαδή μετά το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Αυτό από μόνο του έχει μεγάλη σημασία. Είναι το πρώτο βιβλίο, που κυκλοφορεί στα ελληνικά και μιλάει για την καταστροφή του 1943, χρονικά βρισκόμαστε πάρα πολύ κοντά στα γεγονότα, οπότε υπάρχει μεν συγκινησιακή φόρτιση, αλλά και οι μνήμες είναι φρέσκες για τον συγγραφέα. Το έργο μεν έχει μεγάλη ιστορική αξία, αλλά παράλληλα δεν θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω ως ιστορικό.

Πριν το κυρίως θέμα του βιβλίου, υπάρχει μια εισαγωγή, που υπογράφει η Pauline Matarasso, κόρη του γιου του συγγραφέα, η οποία τυχαίνει να είναι ιστορικός η ίδια. Χάρη σε αυτήν βρέθηκε ένα ανέκδοτο κομμάτι, το οποίο δεν είχε συμπεριληφθεί στην πρώτη έκδοση και έχουμε την τύχη να το διαβάσουμε τώρα. Η Pauline Matarasso περιγράφει τον χαρακτήρα του πεθερού της, όπως τον έζησε αυτή και τον γνώρισε ως άνθρωπο, αλλά και μέσα από τα γραπτά του. Ενδιαφέρον κείμενο, που αρμόζει ως εισαγωγή.

Το κυρίως θέμα αποτελείται από τρία μέρη:

  • Το πρώτο μέρος μιλάει για τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Κατοχής και το πώς σταδιακά εφαρμόστηκαν τα αντι-εβραϊκά μέτρα στην πόλη μας. Υπάρχουν επίσης κάποιοι πίνακες και στατιστικά στοιχεία, βάσει των πληροφοριών, που τότε είχε ο συγγραφέας στα χέρια του. Σίγουρα υπάρχουν σύγχρονα βιβλία με περισσότερα στοιχεία και υλικό, αλλά εδώ γοητεύει ή αν θέλετε τρομάζει η χρονική εγγύτητα με τα γεγονότα.
  • Το δεύτερο μέρος μου φάνηκε περισσότερο ενδιαφέρον. Περιέχει στην αρχή 4 «έρευνες» του συγγραφέα, οι οποίες έχουν να κάνουν με κάποιες πτυχές του Ολοκαυτώματος της πόλης μας και κυρίως για πράγματα, που έζησε ο Ματαράσσο μετά το τέλος του πολέμου.

Η πρώτη έχει να κάνει με την εκτέλεση 8 Εβραίων στη Θεσσαλονίκη λίγο πριν αποχωρίσουν από την πόλη.

Η δεύτερη είναι ίσως η πιο γνωστή και έχει να κάνει με την αφήγηση του πρώτου επιζώντα Εβραίου, ο οποίος επέστρεψε στην Ελλάδα και διηγήθηκε τα όσα έζησε. Ήταν ο Λεών Μπάτης, Εβραίος της Αθήνας και το κείμενο του Ματαράσσο περιγράφει με επιτυχία πέρα από όλα τα άλλα και τον ψυχικό κόσμο ενός ανθρώπου, ο οποίος μόλις είχε επιστρέψει από μια κόλαση απερίγραπτη ακόμη και σήμερα για την ανθρωπότητα.

Η τρίτη μιλάει για εμπειρίες 6 επιζώντων (περισσότερες και πιο λεπτομερείς εμπειρίες μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο των Κούνιο και Ναρ με τις προφορικές μαρτυρίες επιζώντων, και στο έργο της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου)

Η τέταρτη έχει επίσης πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς αναφέρεται στα ιατρικά πειράματα, που έγιναν σε άντρες και γυναίκες στο Άουσβιτς. Την εποχή, που κυκλοφόρησε το βιβλίο όλα αυτά μπορεί να ακούγονταν ως υπερβολές ή και φαντασιώσεις, δυστυχώς όμως αποδείχτηκαν αληθή με το πέρασμα του χρόνου.

Το δεύτερο μέρος συνεχίζεται με μια πολύ ενδιαφέρουσα εργασία του Μέντες Μόλχο σχετικά με τις εβραϊκές περιουσίες στη Θεσσαλονίκη, τη διαχείριση και την εξαφάνισή τους. Πάλι ο αναγνώστης θα πρέπει να έχει κατά νου ότι αυτά γράφτηκαν το 1948, μια εποχή, που ελαχιστότατοι ήθελαν να ανοιχτεί αυτό το θέμα, με αποτέλεσμα για δεκαετίες κανείς να μην μιλάει για πράγματα, που είτε γνώριζε, είτε ήταν τόσο αυτονόητα, που δεν χρειάζονταν καν ιδιαίτερες γνώσεις για να καταλάβει κανείς ότι κάτι πάει στραβά.

  • Το τρίτο μέρος έχει τα ανέκδοτα κείμενα του Ματαράσσο, τα οποία περιγράφουν τη ζωή στα γκέτο της Θεσσαλονίκης, κυρίως σε αυτά, που είχαν συγκεντρωθεί οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς πριν πάνε σε αυτό του Βαρόνου Χιρς. Πρόκειται για 5 κείμενα, τα οποία είναι γραμμένα με λογοτεχνικές πινελιές, νοσταλγία και πόνο, αλλά παράλληλα περιέχουν και κάποιες σημαντικές ιστορικές πληροφορίες. Με διαφορά η πιο συγκινητική στιγμή ίσως όλου του βιβλίου είναι εδώ, στη σελίδα 192, όπου γράφει για τον μικρό Αρονίκο, ο οποίος λόγω ηλικίας (ήταν κάτω από 5 ετών) έκλαιγε, που μόνο ο αδερφός του Αλμπερτίκο φορούσε το κίτρινο αστέρι και όχι αυτός (σχετικά με τα παιδιά κάτω των 5 ετών, που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα της πόλης, μπορείτε να διαβάσετε το εξαιρετικό βιβλίο της Σαλέμ).

Ο Ματαράσσο σώθηκε γιατί έφυγε από το γκέτο και δραπέτευσε στο βουνό. Στα κείμενά του υπάρχουν πράγματα, που έζησε και άλλα, που άκουσε. Στην αρχή του βιβλίου αναφέρει πως το βιβλίο αυτό το έγραψε όχι για τους Εβραίους, αλλά για τους υπόλοιπους, για να μάθουν το τι τράβηξαν οι συμπολίτες μας. Δεν είναι ιστορικός, ούτε λογοτέχνης, ανήκει όμως στη μειοψηφία των Εβραίων Θεσσαλονικέων, που σώθηκε και αισθάνεται την ανάγκη να ακουστεί και να εκπροσωπήσει τις χιλιάδες ζωές συμπολιτών μας, που χάθηκαν. Και θέλει να το κάνει αυτό σε μια εποχή, που τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης κατά την Κατοχή μάλλον θέλουν οι πολλοί να ξεχαστούν και να μην αναφέρονται.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Την πρώτη έκδοση ακόμη την ψάχνω και θεωρείται μάλλον σπάνια. Το γεγονός ότι επανακυκλοφόρησε είναι πάρα πολύ σημαντικό, ενώ οι προσθήκες σε αυτήν τη δεύτερη έκδοση φανερώνουν πτυχές για τη ζωή στα γκέτο, για τις οποίες λίγα πράγματα σχετικά γνωρίζαμε. Πολύ καλή δουλειά συνολικά.

 

1 σχόλιο

Filed under ΜΑΤΑΡΑΣΣΟ, Ισαάκ, Συγγραφείς

Τα μοναδικά ντοκουμέντα του Μαρσέλ Νατζαρή, μαρτυρία για το Άουσβιτς, μέσα από το Άουσβιτς

img067

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χειρόγραφα 1944-1947 – Από τη Θεσσαλονίκη στο Ζοντερκομάντο του Άουσβιτς

Συγγραφέας: Μαρσέλ Νατζαρή

Έκδοση: Αλεξάνδρεια (2018)

ISBN: 978-960-221-768-9

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγες μέρες και πιο συγκεκριμένα στις 15 Μαρτίου, έκλεισαν 75 χρόνια από την ημέρα, που το πρώτο τρένο γεμάτο Εβραίους Θεσσαλονικείς έφυγε από την πόλη μας για το Άουσβιτς. Ακολούθησαν αρκετά ακόμη δρομολόγια, τα οποία οδήγησαν τη συντριπτική πλειοψηφία των επιβατών τους στο θάνατο με αποτέλεσμα τον σχεδόν ολοκληρωτικό αφανισμό (96%) της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Με αφορμή λοιπόν αυτήν την επέτειο, η Vivlioniki επέλεξε να παρουσιάσει την επανακυκλοφορία ενός από τα πιο συγκλονιστικά βιβλία (κατά την άποψή μου), που έχουν γραφτεί για το Ολοκαύτωμα, τη μαρτυρία του Μαρσέλ Νατζαρή για τα όσα έζησε στο Άουσβιτς.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Το εξώφυλλο είναι ένα κολάζ με μια φωτογραφία του συγγραφέα κατά τη διάρκεια, που πολεμούσε στο μέτωπο εναντίον των Ιταλών. Για μένα η εικόνα αυτή έχει σημασία, καθώς στην πρώτη έκδοση δεν είχε προβλεφθεί να υπάρξει κάποια φωτογραφία του Νατζαρή και τώρα ο συγγραφέας αποκτά πρόσωπο και εικόνα. Υπάρχουν κάποιες λίγες φωτογραφίες στο κείμενο, κυρίως από το οικογενειακό αρχείο του Νατζαρή. Ευανάγνωστο κείμενο και σωστά ταξινομημένο υλικό.

Πριν προχωρήσω παρακάτω, οφείλω να ξεκαθαρίσω ότι στο βιβλίο το συγγραφικό κομμάτι του Νατζαρή είναι το μικρότερο, το βιβλίο αποτελείται κυρίως από κείμενα άλλων μελετητών, οι οποίοι αναλύουν τα κείμενα του Νατζαρή και σχολιάζουν για τις εμπειρίες των Ζόντερκομάντο, ζητώ συγνώμη από τους μελετητές, που δεν τους αναφέρω ως συγγραφείς, θέλω απλά να τιμήσω τον Νατζαρή και τα κείμενά του. Επίσης μιλάω μεν για «επανακυκλοφορία» της πρώτης έκδοσης και προς στιγμήν σκέφτηκα να προσθέσω το κείμενό μου στην παρουσίαση, που είχε γίνει στη Vivlioniki αυτής της πρώτης έκδοσης, αλλά το υλικό είναι τόσο πολύ πλουσιότερο, μιλάμε ουσιαστικά για δύο εντελώς ξεχωριστές εκδόσεις, μέχρι και ο τίτλος είναι διαφορετικός.

Το υλικό του βιβλίου χωρίζεται σε 3 μέρη:

  • Το πρώτο μέρος παρουσιάζει τον Μαρσέλ Νατζαρή ως πρόσωπο, μέσα από κείμενα των παιδιών του, Νέλλης και Αλμπέρτου Νατζαρή (η κόρη του πήρε το όνομα της δολοφονημένης στο Άουσβιτς αδερφής του συγγραφέα) και ένα κείμενο της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου.
  • Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει τα δύο χειρόγραφα του Νατζαρή, το ένα το οποίο γράφτηκε μέσα στο Άουσβιτς το 1944 και το οποίο έθαψε ο συγγραφέας στο χώμα για να βρεθεί περίπου 35 χρόνια αργότερα τυχαία και το οποίο είναι μια συγκλονιστική και ιδιαίτερα σπάνια μαρτυρία, ένα ρεπορτάζ ίσως θα μπορούσε να πει κανείς, για τα όσα συνέβαιναν στο Άουσβιτς από τη σκοπιά ενός ανθρώπου, ο οποίος εργαζόταν στο χειρότερο πόστο, που θα μπορούσε να έχει κάποιος σε ένα στρατόπεδο εξόντωσης, αυτό του Ζοντερκομάντο. ενώ το δεύτερο γράφτηκε μεταπολεμικά και περιγράφει ο Νατζαρή τις εμπειρίες του από τον ελληνο-ιταλικό πόλεμο έως τα στρατόπεδα εξόντωσης. Το δεύτερο αυτό κείμενο έχει επίσης πάρα πολύ ενδιαφέρον, αδικείται κάπως καθώς το χειρόγραφο του Άουσβιτς είναι μοναδικό. Σε σχέση με την πρώτη έκδοση, εδώ έχει αποκαλυφθεί πολύ μεγαλύτερο μέρος του κειμένου του πρωτότυπου.
  • Το τρίτο μέρος έχει τα 4 κείμενα και έναν κατάλογο και αποτελεί ουσιαστικά τη μελέτη, ανάλυση και συζήτηση γύρω από τα χειρόγραφα του Νατζαρή. Τα κείμενα τα υπογράφουν οι Πάβελ Πολιάν (Ρώσος ιστορικός), Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (μία από τις σημαντικότερες μελετητές του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα), Αντρέας Κίλιαν (ερευνητής) και Αλεξάντρ Νικιτιάεβ (τεχνικός εικόνας, υπεύθυνος για την ψηφιακή επεξεργασία των χειρογράφων και την καλύτερη ανάγνωσή τους).
    • Ο Πολιάν γράφει για τα Ζοντερκομάντο και για την πολύ γνωστή σε όλους εξέγερσή τους το φθινόπωρο του 1944, η οποία ναι μεν ήταν αποτυχημένη, αλλά η σημασία της είναι μοναδική. Ο Νατζαρή άλλωστε γράφει το χειρόγραφό του λίγο καιρό μετά από αυτήν. Ο ρόλος των Ελλήνων Εβραίων στην εξέγερση αυτή είναι σημαντικός, αλλά δυστυχώς άγνωστος στους περισσότερους Έλληνες.
    • Η Αμπατζοπούλου κάνει μια εξαιρετική ανάλυση τόσο των χειρογράφων, όσο και των γεγονότων στο Άουσβιτς. Το πρώτο κείμενο του Νατζαρή ανήκει στην κατηγορία των «κυλίνδρων του Άουσβιτς», όπως ονομάστηκαν και θα διαβάσει ο αναγνώστης για αυτά στο κεφάλαιο αυτό.
    • Ο Κίλιαν γράφει επίσης ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο, στο οποίο παρουσιάζεται ο Νατζαρή μέσα από αφηγήσεις άλλων ανθρώπων, είτε συγγενών και φίλων του, είτε επιζώντων του Άουσβιτς.
    • Πολιάν και Νικιτιάεβ υπογράφουν το κείμενο, στο οποίο αναλύεται (εννοείται με απλό τρόπο) η διαδικασία, που ακολουθήθηκε ώστε να μπορέσει να διαβαστεί το μεγαλύτερο κομμάτι των πρώτων χειρογράφων του Νατζαρή.
    • Ο Κίλιαν τέλος παρουσιάζει έναν κατάλογο με Έλληνες Εβραίους, οι οποίοι ήταν μέλη των Ζοντερκομάντο στο Άουσβιτς. Υπάρχουν 58 άτομα για τους οποίους είμαστε σίγουροι ότι ήταν σε αυτό το πόστο, ενώ για άλλους 28 υπάρχουν μεν κάποια στοιχεία, αλλά δεν γνωρίζουμε με σιγουριά.

Ο Νατζαρή μπορεί μεν να επέζησε του Άουσβιτς, αλλά πέθανε σε μικρή ηλικία, μόλις στα 54 του χρόνια (1917-1971). Δεν πρόλαβε εννοείται να δει καμία από τις εκδόσεις των χειρογράφων του, καθώς η πρώτη κυκλοφόρησε το 1991. Η αξία των κειμένων του και κυρίως του πρώτου χειρογράφου είναι μοναδική για τη μελέτη του Ολοκαυτώματος, ενώ το δεύτερο παρουσιάζει σημαντικές πτυχές της Ελληνικής ιστορίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής και πιο συγκεκριμένα της Αντίστασης. Ο Νατζαρή αισθανόταν και ήταν πολύ περισσότερο Έλληνας από αυτούς, που σήμερα με πρόσχημα των πατριωτισμό και την αγάπη προς το έθνος αναλώνονται σε αντισημιτικές πράξεις, βεβηλώσεις μνημείων και επιχειρούν το σβήσιμο της ιστορίας της Θεσσαλονίκης παραλείποντας το γεγονός πως η πόλη υπήρξε για αιώνες ένα κέντρο του Εβραϊσμού. Ο Νατζαρή μέσα από την κόλαση του Άουσβιτς γράφει «Όποιος και να ρωτήσει για μένα να πείτε ότι δεν υπάρχω πλέον και ότι πήγα σαν πραγματικός Έλλην» και «Πεθαίνω ευχαριστημένος αφού ξέρω ότι αυτή τη στιγμή η Ελλάς μας είναι Ελεύθερη, δεν θα ζήσω εγώ, ας ζήσουν οι άλλοι, η τελευταία μου λέξη θα είναι Ζήτω η Ελλάς».

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο συγκλονιστικό, άσχετα αν έχω διαβάσει την πρώτη έκδοση και γνώριζα τα κείμενα του Νατζαρή. Κομμάτια αυτών των χειρογράφων πρέπει να αποτελούν κομμάτι της εκπαίδευσης στα σχολεία. Δεν θα μάθουμε ποτέ για ποιο λόγο έγραψε ο Νατζαρή τις εμπειρίες του, γνωρίζουμε μόνο την αξία τους και οφείλουμε να τα αναδείξουμε με κάθε τρόπο. Θεωρώ την επανακυκλοφορία τους ένα από τα σημαντικότερα εκδοτικά γεγονότα για το 2018. Οπωσδήποτε να το διαβάσετε.

2 Σχόλια

Filed under ΝΑΤΖΑΡΗ, Μαρσέλ, Συγγραφείς

Ζητήματα σχετικά με τις ταφές και τα νεκροταφεία των Χριστιανών Θεσσαλονικέων στο παρελθόν

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χριστιανική Θεσσαλονίκη – Ταφές και Κοιμητήρια

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (2005)

ISBN: 960-12-1393-7

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν κάποια χρόνια και στα πλαίσια των Δημήτριων διεξάγονταν στη Θεσσαλονίκη ένα διεθνές επιστημονικό συμπόσιο με τίτλο «Χριστιανική Θεσσαλονίκη». Στα συμπόσια αυτά γίνονταν διάφορες παρουσιάσεις πάνω σε ένα γενικό θέμα. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει σε αυτήν την κατηγορία και μιλάει για ταφές και κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης, που έχουν σχέση με τον χριστιανικό πληθυσμό της πόλης και κυρίως για τη Βυζαντινή περίοδό της.

Η έκδοση είναι απλή χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Δεν θα μπορούσε άλλωστε να ξεχωρίζει, καθώς πρόκειται για ένα βιβλίο με πρακτικά ομιλιών από ένα συμπόσιο. Υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες σε μερικά κείμενα, ενώ στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές και σημειώσεις. Πριν τις ομιλίες υπάρχει το μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και ένα εισαγωγικό κείμενο του Μητροπολίτη Τυρολόης και Σερεντίου Παντελεήμονος. Το συμπόσιο είχε γίνει στα πλαίσια των ΚΘ’ (29ων) Δημήτριων στην Ιερά Μονή Βλατάδων, από τις 6 έως τις 8 Οκτωβρίου του 1994.

Όπως και στο συμπόσιο, έτσι και στο βιβλίο το υλικό χωρίστηκε σε 3 κατηγορίες ανάλογα με τη θεματολογία:

  • Η πρώτη κατηγορία έχει τίτλο «Θεολογία-Λατρεία» και περιέχει τρεις ομιλίες. Η πρώτη είναι του Ιωάννη Φουντούλη σχετική με τα νεκρώσιμα τελετουργικά. Η δεύτερη είναι του Νικόλαου Ματσούκα σχετική με το θεολογικό περιεχόμενο της νεκρώσιμης ακολουθίας. Η τρίτη είναι του Αθανάσιου Καραθανάση και μιλάει για τα κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης στην ιστορία της πόλης και στη λογοτεχνία της. Καθώς δεν έχω θεολογικές γνώσεις και σπουδές, μου φάνηκε πολύ πιο ενδιαφέρουσα η ομιλία του Καραθανάση, καθώς το θέμα της ήταν πιο κοντά στα δικά μου ενδιαφέροντα. Φυσικά κάποιος με πιο εξειδικευμένες γνώσεις πάνω σε εκκλησιαστικά και θεολογικά ζητήματα ίσως εκτιμήσει περισσότερο και καλύτερα τις δύο πρώτες ομιλίες. Τον Καραθανάση στη Vivlioniki τον γνωρίσαμε κυρίως μέσα από δύο βιβλία του σχετικά με τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη κατά την Επανάσταση του 1821 (εδώ και εδώ), ενώ τον Ματσούκα τον γνωρίσαμε μέσα από ένα μυθιστόρημα, που είχε γράψει και το οποίο διαδραματίζονταν στην εποχή του Κινήματος των Ζηλωτών.
  • Η δεύτερη κατηγορία έχει τίτλο «Ιστορία-Δίκαιον» και περιέχει τέσσερις ομιλίες. Η πρώτη είναι του Ιωάννη Κονιδάρη και ασχολείται με τα μνημόσυνα. Η δεύτερη είναι του Κωνσταντίνου Πιτσάκη και μιλάει για νομικά ζητήματα στις ταφές, όπως αυτά αναφέρονται σε κείμενα Θεσσαλονικέων νομικών της ύστερης Βυζαντινής περιόδου. Η τρίτη είναι των Χεκίμογλου και Σατραζάνη και μιλάει για τα ορθόδοξα νεκροταφεία στη Θεσσαλονίκη πριν γίνουν αυτά της Ευαγγελίστριας και της Αγίας Παρασκευής. Η τέταρτη τέλος είναι του Νίκου Εμμανουηλίδη και αναφέρεται στην τυμβωρυχία και στους νόμους, που υπήρχαν σχετικά με αυτήν από τον 3ο έως τον 7ο αιώνα. Από τις ομιλίες αυτές ξεχωρίζω του Πιτσάκη, που μιλάει για το έργο δύο σπουδαίων Θεσσαλονικέων νομικών, του πολύ γνωστού σε όλους μας Κωνσταντίνου Αρμενόπουλου και στον λιγότερο γνωστό στον μέσο αναγνώστη Ματθαίο Βλάσταρη. Η εργασία των Χεκίμογλου και Σατραζάνη είναι επίσης πάρα πολύ ενδιαφέρουσα και νομίζω ότι μπορεί ο αναγνώστης να διαβάσει για το θέμα και σε ένα βιβλίο του Χεκίμογλου με τίτλο «Τα μυστήρια της Θεσσαλονίκης«.
  • Η τρίτη κατηγορία έχει τίτλο «Αρχαιολογία-Τέχνη» και προσωπικά μου φάνηκε αυτή με τις πιο ενδιαφέρουσες ομιλίες. Αυτό χωρίς να θέλω να αδικήσω κάποιες από τις υπόλοιπες ομιλίες. Εδώ υπάρχουν πέντε ομιλίες: Η πρώτη είναι της Αικατερίνης Λοβέρδου-Τσιγαρίδα και ασχολείται με τις επιτύμβιες επιγραφές, που βρέθηκαν σε νεκροταφεία της Θεσσαλονίκης. Πριν από καιρό μάλιστα είχαμε δει στη Vivlioniki ένα βιβλίο της ομιλήτριας (ως Κάτια αντί για Αικατερίνη), το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1979 και το είχε γράψει μαζί με τον Ευθύμιο Τσιγαρίδα με θέμα τις χριστιανικές επιγραφές των μουσείων της Θεσσαλονίκης. Η δεύτερη είναι της Ευτέρπης Μαρκή με θέμα τα κοιμητήρια της πόλης κατά την περίοδο των παλαιοχριστιανικών χρόνων. Η τρίτη είναι της Έλλης Πελεκανίδου, η οποία είχε ασχοληθεί με κάποιους τάφους, που είχαν βρεθεί στην περιοχή, που σήμερα βρίσκεται το Τελλόγλειο Ίδρυμα. Η τέταρτη είναι του Ιωάννη Κανονίδη με θέμα ταφές, που είχαν γίνει εντός των τειχών της πόλης κατά τη μέση και ύστερη Βυζαντινή περίοδο και μου φάνηκε αρκετά ενδιαφέρουσα. Τέλος η Ευτυχία Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου είχε μιλήσει για ταφές μέσα σε ναούς κατά την ύστερη Βυζαντινή περίοδο και πιο αναλυτικά για αυτές, που βρήκε στο μικρό ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, για τον οποίο έγραψε και ένα εξαιρετικό βιβλίο.

Το συμπόσιο και οι ομιλίες απευθύνονταν κυρίως σε θεολόγους, ιστορικούς και αρχαιολόγους, οπότε κάποια κείμενα ίσως σας δυσκολέψουν με την ορολογία και το ύφος. Υπάρχουν και κάποιες ομιλίες, που δεν συμπεριλήφθηκαν στον τόμο. Σε γενικές γραμμές όμως είναι ένα ενδιαφέρον βιβλίο, το οποίο μιλάει για θέματα, που δεν συναντάμε συχνά σε άλλα κείμενα. Δεν είμαι θεολόγος, ιστορικός ή αρχαιολόγος για να μπορώ να κρίνω πόσο σημαντικές ήταν οι ανακοινώσεις ή αν έχουν επαναληφθεί πολλάκις στο παρελθόν, αλλά διάβασα πράγματα, που δεν γνώριζα και έχουν τη δική τους ξεχωριστή σημασία, ακόμη και αν ασχολούνται με ζητήματα όπως το δίκαιο των ταφών και τα κοιμητήρια.

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Η πανεπιστημιούπολη του ΑΠΘ μέσα από μια αρχιτεκτονική προσέγγιση

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η πανεπιστημιούπολη του ΑΠΘ

Συγγραφέας: Νίκος Καλογήρου

Έκδοση: University Studio Press (2017)

ISBN: 978-960-12-2315-5

Τιμή: Περίπου €42

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης εδώ και 92 χρόνια αποτελεί έναν σημαντικότατο μοχλό ανάπτυξης για την πόλη. Τα βιβλία, που έχουν γραφτεί για τη δραστηριότητα διαφόρων σχολών του, καθώς και για το εν γένει έργο του είναι πάρα πολλά. Λίγα πράγματα όμως έχουν ειπωθεί σχετικά με την αρχιτεκτονική της πανεπιστημιούπολης και των κτιρίων αυτής. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έρχεται να καλύψει αυτό το κενό με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Η έκδοση είναι άριστη. Μου άρεσε το εξώφυλλο, όπου κυριαρχεί το γκρίζο του ουρανού και φόντο το κτίριο της διοίκησης το ΑΠΘ. Πάρα μα πάρα πολλές φωτογραφίες και σχέδια των κτιρίων της πανεπιστημιούπολης. Στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία, ευρετήριο ονομάτων και η προέλευση του φωτογραφικού υλικού. Εξαιρετική ποιότητα δουλειάς. Κείμενα ευανάγνωστα και παντού επεξηγήσεις των εικόνων.

Τον Νίκο Καλογήρου τον είχαμε γνωρίσει στη Vivlioniki μέσα από ένα παλαιότερο έργο του σχετικά με την μεταπολεμική αρχιτεκτονική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης. Όπως και σε εκείνο το έργο έτσι και εδώ αντιμετώπισα μεγάλες δυσκολίες στην ανάγνωσή του, καθώς ο συγγραφέας χρησιμοποιεί λεξιλόγιο και όρους, που μόνο ένα περιορισμένο κοινό με τις κατάλληλες σπουδές και γνώσεις μπορεί να καταλάβει (κυρίως μηχανικοί, είτε αρχιτέκτονες, είτε πολιτικοί μηχανικοί). Το πρώτο βιβλίο το είχα παρατήσει και ίσως κάποια στιγμή στο μέλλον το ξαναπιάσω, αυτό κατάφερα να το διαβάσω μέχρι τέλους, με τη βοήθεια του διαδικτύου, καθώς είχα την υπομονή να ψάχνω τις πολλές άγνωστες λέξεις. Προσωπικά χρειάστηκα 12 μέρες για να το τελειώσω, αλλά αυτό δεν θα πρέπει να σας αποθαρρύνει, καθώς το βιβλίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως λεύκωμα με τόσες πολλές εικόνες, που έχει. Σκεφτείτε πάντως πως υπάρχει κεφάλαιο, που λέγεται «Εισαγωγή και οδηγίες χρήσης»…

Ο Καλογήρου δεν ασχολείται άμεσα με την ιστορία του ΑΠΘ, τα προγράμματα σπουδών και διάφορα γεγονότα, που συντελέστηκαν σε αυτό, αν και το κείμενο περιέχει αρκετές ιστορικές αναφορές και εμμέσως τα όσα γράφονται εμπίπτουν στη γενικότερη ιστορία του πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. Εδώ εξετάζεται η αρχιτεκτονική των κτιρίων και η εξέλιξη του συνόλου της πανεπιστημιούπολης, μέσα από ρυθμιστικά σχέδια και μελέτες γενικότερες σε μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού όχι μόνο σχεδιαστικού, αλλά και κοινωνικού. Από τα πρώτα σχέδια του Εμπράρ και του Μητσάκη στο Μεσοπόλεμο μέχρι σήμερα, υπήρξαν πολλά διαφορετικά πλάνα, κάποια ακολουθήθηκαν και κάποια άλλα έμειναν στα συρτάρια. Μπορεί σήμερα η εικόνα της Πανεπιστημιούπολης να μην γοητεύει πολλούς, αλλά όταν δημιουργήθηκαν πολλά από τα κτίρια, θεωρούνταν πρωτοποριακά, μοντέρνα και σύγχρονα της εποχής τους. Ο Καλογήρου άλλωστε θεωρεί ότι η κακή συντήρηση των δομών και η έλλειψη σεβασμού στο χώρο έχει προκαλέσει την κακή εικόνα, που μπορεί να υπάρχει σε πολλούς.

Το πλουσιότατο υλικό του βιβλίου χωρίζεται σε 3 κεφάλαια:

  • Το πρώτο κάνει μια ιστορική αναδρομή από την εποχή, που συζητούνταν η τοποθέτηση των πανεπιστημίων στη θέση, που είναι τώρα με τα δύο σχέδια του Εμπράρ, το σχέδιο του Μητσάκη, τις εξελίξεις κατά τη διάρκεια της Κατοχής και την μεταπολεμική εποχή, η οποία χαρακτηρίστηκε από την ανέγερση του μεγαλύτερου κομματιού της Πανεπιστημιούπολης. Ο Καλογήρου εδώ με κριτικό πνεύμα αναφέρει τις μεταβολές, τα λάθη, τις παραλείψεις, αλλά και τα θετικά των διαφόρων σχεδίων, που έγιναν για την εικόνα της πόλης. Δεν εξωραΐζει την εικόνα, αλλά ψάχνει να βρει τι έγινε σωστά και τι λάθος, μέσα από μια ακαδημαϊκή αφήγηση, που όπως είπαμε και πριν μπορεί να δυσκολεύει τον μέσο αναγνώστη.
  • Το δεύτερο μιλάει για 15 περιπτώσεις κτιρίων, με αναφορές στα αρχιτεκτονικά στοιχεία αυτών. Προσωπικά θαύμαζα πάντα το Μετεωροσκοπείο και το Αστεροσκοπείο και χαίρομαι, που αυτά αποτελούν κομμάτι αυτού του κεφαλαίου. Υπάρχουν επίσης στοιχεία για τη Φιλοσοφική Σχολή (όχι μόνο την παλιά, αλλά και τις νέες δομές της), το Πολυτεχνείο, τις δύο από τις τρεις Φοιτητικές Εστίες, το Τελλόγλειο, τη Φοιτητική Λέσχη, το Χημείο κα. Δεν γνώριζα καν ότι το ΑΠΘ έχει κτήριο για το «Κέντρο Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων ΑΠΘ»…
  • Το τρίτο έχει τα συμπεράσματα.

Οι περισσότεροι βλέπουμε ένα κτίριο και το κρίνουμε με βάση τα προσωπικά μας γούστα. Αυτό βέβαια αδικεί τους αρχιτέκτονες και τα κτίρια, καθώς η πλειοψηφία ημών δεν διαθέτει τις γνώσεις για να μπορεί να κρίνει αν κάτι είναι αξιόλογο αρχιτεκτονικά. Σήμερα για παράδειγμα βλέπει κάποιος την Γεωπονική Σχολή και σκέφτεται πόσο άσχημο κτίριο είναι, χωρίς να γνωρίζει ότι είναι σε σχέδια του Νίκου Μητσάκη αρχικά και του Πάτροκλου Καραντινού και Αλέξανδρου Λοΐζου στη συνέχεια, όλων πολύ σπουδαίων αρχιτεκτόνων της εποχής τους. Σίγουρα η εικόνα της Πανεπιστημιούπολης θα μπορούσε να είναι καλύτερη, σίγουρα έγιναν λάθη, υπήρξαν λόγοι πολλοί, που δεν βοήθησαν στην ανάπτυξη και εξέλιξη του συνόλου της περιοχής, αλλά αυτό δεν πρέπει να μηδενίζει την προσπάθεια, που έγινε για τη δημιουργία ενός μοντέρνου χώρου και ενός περιβάλλοντος, που θα βοηθούσε τους φοιτητές και την πόλη.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πολύ. Δύσκολο μεν, αλλά με πολύ ενδιαφέρον, καθώς μιλάει για πράγματα, που δεν διαβάζουμε συχνά σε βιβλία του εμπορίου. Μπορεί να διαβαστεί καλύτερα ίσως ως βιβλίο αναφοράς, αλλά και ως λεύκωμα, αν σας κουράσει. Άλλωστε δεν νομίζω ποτέ να έψαχνα να βρω τι είναι ο «φονξιοναλισμός»* αν δεν υπήρχε το έργο αυτό.

* Φονξιοναλισμός: αρχιτεκτονική τάση σύμφωνα με την οποία τα κτίρια και τα διάφορα τεχνικά έργα πρέπει να ανταποκρίνονται αυστηρά στις συντελούμενες σε αυτά παραγωγικές και συνηθισμένες λειτουργίες, πράγμα, που μπορεί να πετύχει με βάση τη χρησιμοποίηση της βιομηχανικής δομικής τεχνικής και παραγωγής. (από λεξικό του http://www.enacademic.com/)

 

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΛΟΓΗΡΟΥ, Νίκος, Συγγραφείς

Τα πρώτα βήματα της Καλαμαριάς

img063

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η Καλαμαριά στο Μεσοπόλεμο (1920-1940) – Πρόσφυγες. Δημιουργώντας τη νέα Πατρίδα

Συγγραφέας: Συλλογικό έργο

Έκδοση: University Studio Press (1998)

ISBN: 960-12-0678-7

Τιμή: Περίπου €35

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Περπατώντας κανείς σήμερα στην Καλαμαριά ή τη Νέα Κρήνη ή την Αρετσού, θα εκπλαγεί αν ακούσει το πόσο πολύ κοστίζει ένα απλό διαμέρισμα στις περιοχές αυτές. Η έκπληξή του θα είναι όμως ακόμη μεγαλύτερη αν μάθει ότι πριν ούτε 100 χρόνια οι δρόμοι με τις μοντέρνες πολυκατοικίες και τα πάρκα ήταν λάσπες και λίγα μέτρα πιο πέρα από τα σπίτια με τα μεγάλα μπαλκόνια και τη θέα στο Θερμαϊκό πέθαιναν καθημερινά δεκάδες άνθρωποι από ελονοσία, τύφο και δυσεντερία. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης είναι ένα εξαιρετικό λεύκωμα, που παρουσιάζει την Καλαμαριά και τις γειτονιές της από τα «γεννοφάσκια» της στις αρχές της δεκαετίας του 1920 και κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Παρουσιάζει έναν κόσμο, που άσχετα από το πόσο μπορεί να πρόκοψε στη συνέχεια, καλό είναι να μην ξεχνάμε ποτέ από πού ξεκίνησε.

Η έκδοση είναι εξαιρετική. Σκληρό εξώφυλλο, όπου κυριαρχεί το κίτρινο και το κόκκινο χρώμα. Το βιβλίο σε διαστάσεις είναι πολύ μεγαλύτερο από την εικόνα, που έχω αναρτήσει, απλά δεν χωρούσε ολόκληρο στο scanner. Πάρα πολλές φωτογραφίες κυρίως από οικογενειακά αρχεία, συγκεντρωμένες από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ), αλλά και από εφημερίδες της εποχής, κυρίως από την «Εφημερίς των Βαλκανίων». Σχετικά μικρή η βιβλιογραφία βρίσκεται στο τέλος του βιβλίου μαζί με τις πηγές του λευκώματος. Κείμενα ευανάγνωστα και σωστά ταξινομημένα.

Μετά τα προλογικά σημειώματα, εκ των οποίων ενδιαφέρον έχει αυτό των επιμελητών του βιβλίου, της Ελένης Ιωαννίδου και του Jose Rodrigues, ακολουθεί το κυρίως θέμα του βιβλίου:

  • Το πρώτο κεφάλαιο είναι μικρό και περιέχει κάποιες φωτογραφίες για το πώς ήταν η περιοχή της Καλαμαριάς πριν το 1920, όταν άρχισαν να εγκαθίστανται οι πρώτοι πρόσφυγες, που είχαν έρθει από τη Νότια Ρωσία. Εκεί ήταν εγκατεστημένα στρατόπεδα και νοσοκομεία από την εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, θάλαμοι κυρίως, οι οποίοι αποτέλεσαν την πρώτη στέγη για τους πρόσφυγες.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο μιλάει για το πρώτο κύμα προσφύγων στην Καλαμαριά, αυτούς, που ήρθαν από τη Νότια Ρωσία και κυρίως από την περιοχή του Καρς. Όσο άθλιες και αν είναι οι συνθήκες, που επικρατούν, δεν θα συγκρίνονται δυστυχώς σε αθλιότητα με αυτές, που θα επικρατήσουν σε λίγο καιρό.
  • Το τρίτο κεφάλαιο μιλάει για την άφιξη των προσφύγων από Μικρά Ασία, Πόντο και Κωνσταντινούπολη από το 1922 έως το 1924. Το φωτογραφικό υλικό συγκλονίζει, όπως και οι μαρτυρίες ανθρώπων, που έζησαν τον εφιάλτη αυτό. Μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση ότι οι πρόσφυγες για να βγάλουν μια φωτογραφία μπροστά στο θάλαμο ή την παράγκα, που ζούσαν, κρεμούσαν ένα χαλί ή ένα ζωγραφισμένο πανί για να κρύψει την κατάντια. Ίσως το κεφάλαιο αυτό να με επηρέασε κάπως γιατί έχω κατά το ήμισυ προσφυγικές ρίζες (παππούς από Αικατερινοντάρ Ρωσσίας, γιαγιά από Σαμψούντα).
  • Το τέταρτο κεφάλαιο μιλάει φιλανθρωπικές οργανώσεις και φορείς, που προσπάθησαν να βοηθήσουν τις χιλιάδες αυτών των ανθρώπων.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην ιατρική περίθαλψη των προσφύγων. Οι ανάγκες ειδικά τα πρώτα χρόνια ήταν τεράστιες, ελονοσία, τύφος, δυσεντερία αφάνιζαν κόσμο και οι δυνατότητες ελάχιστες.
  • Το έκτο κεφάλαιο μιλάει για τις ανύπαρκτες υποδομές της Καλαμαριάς όταν έφτασαν οι πρόσφυγες. Άσφαλτος, ηλεκτρικό ρεύμα και αποχετεύσεις είδε η περιοχή μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, για αυτό και εδώ το φωτογραφικό υλικό είναι μεταπολεμικό.
  • Το έβδομο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην εργασία των προσφύγων, η οποία στην αρχή ήταν ιδιαίτερα σπάνια. Επικεντρώνεται στην παιδική εργασία αρχικά και ιδιαίτερα στη δεκαετία του 1920, ενώ υπάρχουν μαρτυρίες και φωτογραφικό υλικό και για τα επόμενα χρόνια.
  • Το όγδοο κεφάλαιο μιλάει για την εκπαίδευση των προσφύγων στην Καλαμαριά κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου και εδώ πέρα από το φωτογραφικό υλικό και τις αναμνήσεις προσφύγων, υπάρχει και ένα ενδιαφέρον κείμενο από τη Χάιδω Χαλιάπα με στατιστικά στοιχεία για την περίοδο 1922-1927. Κρατάω ένα στοιχείο σε έναν πίνακα, που λέει ότι το 35,8% των μαθητών στο Δημοτικό Σχολείο Καλαμαριάς δήλωνε ως επάγγελμα γονέα «ορφανός». Ο πίνακας 9 στη σελίδα 131 φαίνεται να κολλήθηκε μετά την εκτύπωση του βιβλίου. Οι παλιοί Καλαμαριώτες ίσως να θυμούνται το «κόκκινο σχολείο», το οποίο βρισκόταν κάπου επί της σημερινής οδού Τραπεζούντος, αλλά δεν έχω καταλάβει πού ακριβώς.
  • Το ένατο κεφάλαιο αναφέρεται στην προσπάθεια οργάνωσης των προσφύγων μέσα από τη δημιουργία συλλόγων και ομίλων. Ο πιο γνωστός είναι ο Απόλλων Καλαμαριάς, που μπορεί να άλλαξε για διάφορους λόγους το όνομά του σήμερα σε Απόλλων Πόντου, αλλά οι περισσότεροι τον λέμε με το παλιό. Εδώ πέρα από τις φωτογραφίες και τις μαρτυρίες υπάρχει το ιδιαίτερα ενδιαφέρον και κατατοπιστικό κείμενο της Ελένης Ιωαννίδου σχετικά με το θέμα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρώτος σύνδεσμος νεολαίας με όνομα «Η Ένωσις» δημιουργήθηκε το 1923, ελάχιστα δηλαδή μετά την έλευση των προσφύγων στην Καλαμαριά.
  • Το δέκατο κεφάλαιο μιλάει για την καθημερινότητα των Καλαμαριωτών μετά το ξεπέρασμα των πρώτων δυσκολιών. Οι οικιακές εργασίες, το καφενείο, οι γιορτές και τα γλέντια, μικρές εκδρομές, η ζωή βλέπετε έπρεπε να συνεχιστεί παρά την τραγωδία του ξεριζωμού και οι άνθρωποι αυτοί έβρισκαν πάλι τις δυνάμεις τους και έστηναν τη ζωή τους από την αρχή.
  • Το ενδέκατο κεφάλαιο είναι πάρα πολύ σύντομο και αναφέρεται στον τρόπο, που έβλεπαν οι ντόπιοι Θεσσαλονικείς τους πρόσφυγες. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, συνολικά οι ντόπιοι δεν είδαν με καλό μάτι την άφιξη των προσφύγων και χρειάστηκαν να περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να ξεπεραστούν προκαταλήψεις και φοβίες.
  • Εξαιρετικά ενδιαφέρον το δωδέκατο κεφάλαιο, όπου η Βίλμα Χαστάογλου αναλύει την κατασκευή των συνοικισμών Βότση (γνωστός και ως Κάμπελ), Βυζαντίου και Καλαμαριάς. Υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες για τον τρόπο, που οικοδομήθηκαν αυτές οι περιοχές καθώς και για το ποιοι εγκαταστάθηκαν εκεί κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Δεν γνώριζα ότι εκεί, που μένω τώρα ήταν η πρώτη περιοχή, όπου χρονικά άρχισαν να εγκαθίστανται σε σπίτια της Πρόνοιας, όπως αποκαλούνταν, οι πρόσφυγες και ουσιαστικά ήταν ο πυρήνας για την εξάπλωση της Καλαμαριάς! Από τα πιο χρήσιμα κεφάλαια του βιβλίου.
  • Και το δέκατο τρίτο όμως κεφάλαιο έχει ενδιαφέρον, καθώς ο Jose Rodriguez γράφει για τους παραλιακούς συνοικισμούς, που δημιουργήθηκαν στην Καλαμαριά. Και αν όλοι γνωρίζουν τις περιοχές Αρετσού, Καραμπουρνάκι και Νέα Κρήνη, οι περισσότεροι μάλλον δεν θα γνωρίζουν τους συνοικισμούς Κουρί, Κατιρλί και Δέρκων, οι οποίοι δημιουργήθηκαν κατά τον Μεσοπόλεμο. Και στο κεφάλαιο αυτό υπάρχουν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη δημιουργία αυτών των περιοχών.
  • Το δέκατο τέταρτο κεφάλαιο θα το χαρακτήριζα ως επίλογο του βιβλίου, αν και αυτό περιέχει φωτογραφικό υλικό από όλες τις περιοχές της Καλαμαριάς.

Για την άφιξη και την πρώτη εγκατάσταση των προσφύγων έχουν γραφτεί διάφορα βιβλία, τα πρώτα, που μου έρχονται στο μυαλό και έχουν παρουσιαστεί στη Vivlioniki είναι αυτό και αυτό. Από μαρτυρίες προσφύγων, που έζησαν αυτές τις πρώτες μέρες της Καλαμαριάς ξεχωρίζω το βιβλίο του Σίμου Λιανίδη, ενώ για την Καλαμαριά γενικά έχουν γραφτεί διάφορα βιβλία, όπως αυτό του Ανδρεάδη, της Στεργίου και του Παραρά. Βέβαια δεν ήταν μόνο η Καλαμαριά η περιοχή, που υποδέχτηκε τις χιλιάδες των προσφύγων, Τούμπα, Τριανδρία, Νεάπολη, Σταυρούπολη, Κορδελιό, Πολίχνη, Αγία Φωτεινή (όσο υπήρχε) και άλλες συνοικίες φιλοξένησαν τους πόνους και τα όνειρα αυτών των ανθρώπων.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε πάρα πολύ. Το βρήκα ενδιαφέρον όχι μόνο γιατί τυχαίνει να μένω στην Καλαμαριά, αλλά γιατί έχει υλικό, που δεν θα βρείτε σε άλλες εκδόσεις. Πολύ καλή ποιότητα έκδοσης, φανερώνει στον αναγνώστη μια Καλαμαριά, που δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τη σύγχρονη «πολιτεία» του σήμερα. Είναι χρήσιμο να θυμόμαστε από πού ξεκίνησαν αυτοί οι άνθρωποι και τι κατάφεραν να φτιάξουν κάτω από ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες. Θα το συνέστηνα σε κάθε κάτοικο της Καλαμαριάς και σε κάθε Θεσσαλονικέα με προσφυγικές ρίζες.

Σχολιάστε

Filed under Γενικά, Συγγραφείς, ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ

Γενικά στοιχεία για τη βιομηχανική και επιχειρηματική ζωή της Θεσσαλονίκης στις αρχές του 20ου αιώνα

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Α’

Τίτλος: Αρχές της βιομηχανίας στη Θεσσαλονίκη (1870-1912)

Συγγραφέας: Βασίλης Κολώνας, Όλγα Τραγανού-Δεληγιάννη

Έκδοση: Κοινωφελές Ίδρυμα ΕΤΒΑ (1987)

ISBN: –

Τιμή: –

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ Β’

Τίτλος: Επιχειρηματικοί τόποι της Θεσσαλονίκης στις αρχές του εικοστού αιώνα

Συγγραφέας: Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: Πολιτιστική Εταιρεία Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος (2001)

ISBN: 960-86752-2-7

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΩΝ

Στην ανάρτηση αυτή θα δούμε δύο βιβλία, τα οποία επέλεξα να τα παρουσιάσω μαζί καθώς έχουν αρκετά κοινά σημεία. Πέρα από το ίδιο θέμα, αμφότερα βγήκαν με αφορμή κάποιες εκθέσεις, που είχαν γίνει με τον ίδιο τίτλο και θα μπορούσε ίσως κάποιος να τα χαρακτηρίσει «λευκώματα» λόγω των πολλών φωτογραφιών, που έχουν, αν και είναι μικρά σε μέγεθος βιβλία. Φυσικά υπάρχουν και διαφορές ως προς την αισθητική και ως προς το γεγονός ότι το πρώτο επικεντρώνεται κυρίως στις βιομηχανίες της πόλης, ενώ το δεύτερο γενικότερα ως προς την επιχειρηματική κίνηση της πόλης.

Και οι δύο εκδόσεις είναι όμορφες με πολύ φωτογραφικό υλικό. Χρονικά τις χωρίζουν 14 χρόνια. Θα μπορούσαν ίσως τα κείμενα και στα δύο βιβλία να χρησιμοποιήσουν κάπως μεγαλύτερος χαρακτήρες, καθώς χρειάστηκα τα γυαλιά μου για να τα διαβάσω ξεκούραστα. Οι εικόνες πάντως είναι καθαρές. Στο τέλος και των δύο βιβλίων υπάρχουν σημειώσεις και οι βιβλιογραφικές πηγές. Το πρώτο βιβλίο έγινε με την υποστήριξη της ΕΤΒΑ (Ελληνική Τράπεζα Βιομηχανικής Ανάπτυξης), την οποία θα θυμούνται νομίζω όσοι είναι συνομήλικοί μου (κοντά στα 40 δηλαδή). Το δεύτερο βιβλίο έγινε με τη συνεργασία του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης.

Όπως είπα και προηγουμένως, το πρώτο βιβλίο κινείται κυρίως γύρω από τη βιομηχανική ζωή στη Θεσσαλονίκη και δη από το τέλος του 19ου αιώνα έως το 1912. Βέβαια η πόλη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «βιομηχανική», ούτε να συγκριθεί με κάποιες από τις πόλεις στην Ευρώπη με τη βαριά βιομηχανία. Υπάρχουν δύο εισαγωγικά κείμενα των συγγραφέων με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, που αξίζει να διαβαστούν πριν πάει ο αναγνώστης να δει τις φωτογραφίες, παρέχουν πολλές ιστορικές λεπτομέρειες, αλλά και διάφορα άλλα στοιχεία, όπως για την αρχιτεκτονική των κτιρίων κτλ. Από εκεί και πέρα, στο κυρίως θέμα του βιβλίου, παρουσιάζονται διάφορες βιομηχανικές δομές, ιστορικά στοιχεία για αυτές και φωτογραφικό υλικό. Πιο συγκεκριμένα ο αναγνώστης θα διαβάσει για το Σιδηρόδρομο της Θεσσαλονίκης (σε μια εποχή, όπου υπήρχαν 3 σιδηροδρομικοί σταθμοί στην πόλη!), την Εταιρεία Κατασκευής και Εκμετάλλευσης του Λιμένα Θεσσαλονίκης (με το Μέγαρο Τελωνείου να υπάρχει ακόμη, στολίδι του Έλι Μοδιάνο), την Εταιρεία Υδάτων, το Εργοστάσιο Φωταερίου, την Εταιρεία Τροχιοδρόμων και Ηλεκτροφωτισμού (τραμ και ΔΕΗ δηλαδή…), την Εταιρεία Μονοπωλίου Οθωμανικών Καπνών Regie (από την οποία πήρε το όνομά της η περιοχή Ρεζί Βαρδάρ), τα Σφαγεία, η παλιά Ιχθυαγορά, ο Μύλος Αλλατίνι (υπάρχει ακόμη επί της Ανθέων), τα Νηματουργεία των Τόρρες-Μισραχή, του Σαΐα και του Τούρπαλη, τα Ζυθοποιεία Όλυμπος, Νάουσα, το Υφαντουργείο του Τόρρες, η Κεραμοποιεία Αλλατίνι. Το βιβλίο συνόδευε μια έκθεση, που είχε γίνει στο Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης από τις 4 έως τις 20 Σεπτεμβρίου του 1987.

Το δεύτερο βιβλίο όπως είπαμε έχει ως αντικείμενο γενικότερα την επιχειρηματική ζωή στη Θεσσαλονίκη και όχι μόνο τη βιομηχανική. Το βιβλίο επιμελήθηκε ο Ευάγγελος Χεκίμογλου, για αυτό τον αναφέρω ως συγγραφέα του έργου. Η έκδοση συνόδευε μια έκθεση, που είχε γίνει στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης τον Νοέμβριο του 2001, όπου παρουσιάστηκε υλικό από τη συλλογή του Άγγελου Παπαϊωάννου. Εδώ προλογίζουν ο τότε δήμαρχος Θεσσαλονίκης Βασίλης Παπαγεωργόπουλος, ο τότε αντιδήμαρχος πολιτισμού Νίκος Μακραντωνάκης και ο πρόεδρος της ΠΕΕΒΕ Σταύρος Ανδρεάδης. Το κυρίως θέμα αυτού του βιβλίου χωρίζεται σε 9 κεφάλαια, στα οποία ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει και κυρίως να δει υλικό από χώρους της πόλης, όπου ασκούνταν η επιχειρηματική δραστηριότητα. Βιομηχανικά κτίρια έξω από την πόλη, κτίρια στην προκυμαία, οι αγορές στην οδό Βενιζέλου, στην οδό Εγνατίας, στην οδό Γιαλού (τα Λαδάδικα ουσιαστικά) και στην οδό Φράγκων, το Λιμάνι της πόλης και τον Σιδηρόδρομό της καθώς επίσης και ένα κεφάλαιο για την περιοχή του Λευκού Πύργου, στο εντάσσεται η Ηλεκτρική Εταιρεία Θεσσαλονίκης, αν και αυτή βρισκόταν πιο πέρα. Στο βιβλίο αυτό εκτός από τις βιομηχανίες ο αναγνώστης θα δει στοιχεία για την αγορά στο Καπάνι, την Ιχθυαγορά, τις τράπεζες στο Φραγκομαχαλά, κάποια ξενοδοχεία κα. Χρονικά εδώ κινούμαστε έως τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917.

Προσωπικά βρήκα και τα δυο βιβλία ενδιαφέροντα. Δεν έχουμε δα και πάρα πολύ υλικό σχετικά με τη βιομηχανική και επιχειρηματική ιστορία της πόλης (υπάρχει βέβαια το 5τομο της ΠΕΕΒΕ, για το οποίο ευελπιστώ να μιλήσουμε κάποια άλλη φορά στο μέλλον), οπότε οι εικόνες και τα κείμενα των βιβλίων δίνουν στον αναγνώστη μια γενική εικόνα για την εποχή των πρώτων βημάτων στην πόλη αυτών των δραστηριοτήτων. Το πρώτο βιβλίο θα το βρείτε μόνο σε παλαιοβιβλιοπωλεία, ενώ το δεύτερο κυκλοφορεί ακόμη.

Σχολιάστε

Filed under ΚΟΛΩΝΑΣ, Βασίλης, Συγγραφείς, ΤΡΑΓΑΝΟΥ-ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗ, Όλγα, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος