Αντισημιτισμός στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου: Ο εμπρησμός του συνοικισμού Κάμπελ

20080712 (2)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα τρία Ε (ΕΕΕ) και ο εμπρησμός του Κάμπελ – Το πογκρόμ του 1931 στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Μιχάλης Τρεμόπουλος

Έκδοση: Αντιγόνη (2018)

ISBN: 978-618-82604-4-3

Τιμή: Περίπου €20

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν λίγες μέρες είχαμε δύο επιθέσεις αντισημιτικού χαρακτήρα στη Θεσσαλονίκη. Η πρώτη στο μνημείο για τα θύματα του Ολοκαυτώματος της πόλης μας, το οποίο βρίσκεται στην Πλατεία Ελευθερίας και η δεύτερη στο μνημείο, που ανεγέρθηκε πρόσφατα στο χώρο του ΑΠΘ για τους Εβραίους συμπολίτες μας. Οι άθλιες αυτές κινήσεις καθιστούν επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό και το οποίο περιγράφει με πάρα πολλές λεπτομέρειες την επίθεση, που είχε γίνει τον Ιούνιο του 1931 στον Εβραϊκό συνοικισμό του Κάμπελ με αποτέλεσμα τον εμπρησμό του.

Η έκδοση είναι καλή. Δεν με ενθουσίασε το εξώφυλλο προσωπικά. Το βιβλίο προλογίζουν η ιστορικός Ρένα Μόλχο και δύο εκπρόσωποι του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ), ο Σωτήρης Γεωργιάδης και ο Ανανίας Τσιραμπίδης. Βιβλιογραφία και ευρετήριο όρων και ονομάτων βρίσκονται στο τέλος του βιβλίου, ενώ στο κάτω μέρος των σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Αρκετές φωτογραφίες συνοδεύουν το κείμενο, εκ των οποίων τις περισσότερες μάλλον δύσκολα θα βρείτε σε άλλα βιβλία. Η έκδοση έγινε με την υποστήριξη του Ιδρύματος Heinrich Böll.

Θα σταθώ αρχικά στα προλογικά σημειώματα των εκπροσώπων του ΙΑΠΕ, καθώς προσωπικά βρήκα την κίνηση αυτή σπουδαία, αν σκεφτεί κανείς ότι όλοι οι κατηγορούμενοι για την υπόθεση ήταν πρόσφυγες. Το να κοιτάς την αλήθεια κατάματα και χωρίς φόβους και προκαταλήψεις αποτελεί πιστεύω ό,τι πιο σημαντικό για έναν ιστορικό ή έναν μελετητή.

Το βιβλίο αποτελείται από 11 κεφάλαια, τα οποία με τη σειρά τους χωρίζονται σε μικρότερες ενότητες, με αποτέλεσμα το έργο να διαβάζεται εύκολα:

  • Τα δύο πρώτα κεφάλαια ουσιαστικά περιγράφουν το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναδύθηκε και ανδρώθηκε η ΕΕΕ (Εθνική Ένωση Ελλάς), αλλά και άλλες οργανώσεις παρόμοιου χαρακτήρα στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Το ότι η Θεσσαλονίκη υπήρξε η πόλη, όπου οι περισσότερες από αυτές εμφανίστηκαν δεν είναι κάτι τυχαίο και έχει να κάνει με την ιδιαιτερότητα της πόλης στην πληθυσμιακή της σύνθεση, αλλά και με τα πρόσφατα (εκείνη την εποχή) γεγονότα των Βαλκανικών Πολέμων, της έλευσης των χιλιάδων προσφύγων κτλ.
  • Το 3ο και 4ο κεφάλαιο είναι από τα πιο σημαντικά του βιβλίου, καθώς μιλάει για την οργάνωση της ΕΕΕ, το πώς γεννήθηκε, από ποιους, σε ποιους απευθυνόταν, ποιοι την στήριξαν και γιατί, με ποιες άλλες οργανώσεις συνδέθηκε και πολλά ακόμη λίγο ή και περισσότερο άγνωστα στοιχεία για την οργάνωση αυτή.
  • Εξαιρετικά σημαντικό και το 5ο κεφάλαιο, το οποίο περιγράφει λεπτομερώς τα γεγονότα του Ιουνίου του 1931, τα οποία δεν περιλαμβάνουν μόνο την επίθεση του Κάμπελ, αλλά και άλλες επιθέσεις σε Εβραϊκούς συνοικισμούς, καθώς επίσης και το τι ειπώθηκε στη Βουλή και τι γράφτηκε στις εφημερίδες της εποχής και κυρίως σε αυτές της Θεσσαλονίκης.
  • Το 6ο κεφάλαιο επικεντρώνεται στην επίθεση στο Κάμπελ, με τις προετοιμασίες, τα γεγονότα και τις πρώτες πρώτες αντιδράσεις, που είχαμε. Αξίζει να σημειωθεί ότι αναφέρονται δύο νεκροί από τον εμπρησμό στο Κάμπελ, ο ένας μάλιστα ήταν ο χριστιανός φούρναρης του συνοικισμού Λεωνίδας Παπάς.
  • Πολύ σημαντικό το 7ο κεφάλαιο με αναφορές στις αντιδράσεις τόσο του πολιτικού κόσμου της χώρας, όσο και των εφημερίδων. Είναι δύσκολο για τον σημερινό αναγνώστη να καταλάβει με τα σημερινά δεδομένα το τι είχε ειπωθεί και το τι γραφόταν εκείνες τις μέρες.
  • Το 8ο κεφάλαιο μιλάει για το πώς γιγαντώθηκε η ΕΕΕ μετά τα γεγονότα του Κάμπελ. Αν σκεφτεί κάποιος ότι μιλάμε για τον Μεσοπόλεμο, μια περίοδο, όπου στην Ευρώπη είχαν κυριαρχήσει οι φασιστικές και εθνοσοσιαλιστικές ιδέες σε πολλές χώρες, το γεγονός αυτό δεν κάνει και τόσο εντύπωση. Βέβαια δεν γίνεται να μην γίνουν και παραλληλισμοί με τη γιγάντωση του πολιτικού εξαμβλώματος της Χρυσής Αυγής, αν και προσωπικά πιστεύω ότι υπάρχουν και πολλές διαφορές.
  • Από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια του βιβλίου είναι το 9ο, όπου ο αναγνώστης θα διαβάσει για τις συζητήσεις, που έγιναν στη Βουλή για τα γεγονότα του Κάμπελ, υλικό παρμένο από τα πρακτικά των συνεδριάσεων.
  • Ακόμη πιο ενδιαφέροντα όμως μου φάνηκαν το 10ο και 11ο κεφάλαιο, τα οποία μιλάνε για τη δίκη των πρωταιτίων, που έγινε τον Απρίλιο του 1932 στη Βέροια και από την οποία ουσιαστικά αθωώθηκαν σχεδόν όλοι οι υπεύθυνοι του εμπρησμού.
  • Το 12ο κεφάλαιο επιχειρεί μια σύνδεση του χθες με το σήμερα στον τομέα της ανόδου της ακροδεξιάς στην Ευρώπη και στην Ελλάδα.

Περισσότερο από την έρευνα του Τρεμόπουλου σε βιβλιογραφικές πηγές κάνει θετικότατη εντύπωση η πρωτογενής έρευνά του σε αρχειακό υλικό κρατικών φορέων, όπως η έρευνά του στη δικογραφία της υπόθεσης, τα πρακτικά της Βουλής και φυσικά το αρχείο των εφημερίδων. Το υλικό του βιβλίου έχει συνταχτεί με τέτοιο τρόπο, ώστε ο αναγνώστης σε πολλά κεφάλαια να ακολουθεί το χρόνο μέσα από τα ρεπορτάζ και την αρθρογραφία της εποχής. Η γλώσσα διατηρήθηκε όπως ήταν, αλλά δεν νομίζω να προκαλεί προβλήματα κατανόησης σε κάποιον, μιλάμε για μια απλή μορφή καθαρεύουσας (στα κείμενα των εφημερίδων και των πρακτικών εννοείται, όχι στο κείμενο του συγγραφέα). Αξίζει ίσως να σχολιαστεί ιδιαίτερα ότι για πρώτη φορά γίνεται τέτοια έρευνα στο υλικό της δικογραφίας, τις καταθέσεις μαρτύρων, κατηγορουμένων κτλ από τη δίκη της Βέροιας, όπου φανερώνεται η πολιτική σκοπιμότητα της αθωωτικής απόφασης.

Τον Τρεμόπουλο στη Vivlioniki τον έχουμε γνωρίσει μέσα από άλλα δύο βιβλία του, ένα για την ιστορία της αεροπορίας της Θεσσαλονίκης και ένα για τα ρέματα και τους χειμάρρους της πόλης μας. Σε αμφότερα, άσχετα από το αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με τις απόψεις του, υπάρχει βαθιά έρευνα στο αντικείμενο, που εξετάζει και ο αναγνώστης σίγουρα έχει να μάθει πάρα πολλά και σημαντικά πράγματα.

Για τον εμπρησμό του Κάμπελ έχουν γραφτεί πλέον αρκετά πράγματα και σε πολλά βιβλία. Εδώ όμως έχουμε συγκεντρωμένο υλικό για το πώς οδηγηθήκαμε στο γεγονός αυτό, τους υπευθύνους, τη στάση της πολιτικής σκηνής, τη δίκη κτλ. Δεν γνωρίζω κάποιο άλλο έργο, που να έχει ασχοληθεί σε τέτοιο βαθμό με τον εμπρησμό του Κάμπελ, ένα γεγονός, το οποίο μπορεί να μοιάζει μεμονωμένο, αλλά αποτέλεσε καταλύτη για πολλά πράγματα, που επακολούθησαν, όπως για παράδειγμα τη φυγή πολλών Εβραίων από τη Θεσσαλονίκη από φόβο για νέες επιθέσεις.

Το βιβλίο μου άρεσε. Και μου άρεσε γιατί πέρα από την έρευνα, μπορεί να ανοίξει συζητήσεις για πάρα πολλά θέματα και αυτός είναι ίσως ο πρωταρχικός σκοπός μιας ιστορικής μελέτης. Οφείλω να ομολογήσω ότι έχω απορίες για κάποια από τα γραφόμενα, αλλά και ενστάσεις για κάποια άλλα, όμως στο σύνολό του το βιβλίο είναι σημαντικό για όσους εξετάζουν τη νεώτερη ιστορία της πόλης μας. Εξαίρετη, λεπτομερής, τεκμηριωμένη δουλειά.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΤΡΕΜΟΠΟΥΛΟΣ, Μιχάλης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.