Οι μιναρέδες της Θεσσαλονίκης: Αρχιτεκτονική, τοπογραφία, ιστορία και άδοξο τέλος

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι μιναρέδες της Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Άρης Παπάζογλου

Έκδοση: Κορνηλία Σφακιανάκη (2010)

ISBN: 978-960-6681-35-6

Τιμή: Περίπου €15

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Με την Θεσσαλονίκη ισχύει δυστυχώς ένα παράδοξο. Ενώ το παρελθόν της έχει να παρουσιάσει σπουδαία πρόσωπα, γεγονότα και μνημεία, εν τούτοις η σύγχρονη πόλη και ιδιαίτερα μετά το 1912 μοιάζει να είναι μαλωμένη με την ιστορία της. Δεν μπορούμε να δεχτούμε ότι στον τόπο αυτόν έζησαν για αιώνες όχι μόνο Ελληνικοί πληθυσμοί, αλλά και Εβραίοι, Τούρκοι, Σλάβοι, Αλβανοί κα. Και αντί αυτό το γεγονός να μας κάνει περήφανους, καθώς αποδεικνύει την αξία του τόπου μας, προσπαθούμε με κάθε τρόπο να σβήσουμε τις όποιες μαρτυρίες υπάρχουν από τον πολιτισμό ή τα κτίσματα των άλλων. Ο Χρίστος Ζαφείρης είχε γράψει μάλιστα ένα εξαιρετικό βιβλίο για το θέμα αυτό. Το οθωμανικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης είναι αυτό, που κυρίως δέχτηκε επίθεση, στα πλαίσια ενός «εξελληνισμού» της πόλης, λες και μια βαριοπούλα είναι ικανή να σβήσει αιώνες ιστορίας. Θύμα αυτής της λογικής ήταν και η καταστροφή των μιναρέδων της Θεσσαλονίκης, την θέα των οποίων για πολλά χρόνια θαύμαζε ο επισκέπτης της πόλης και ιδιαίτερα αυτός, που ερχόταν με το καράβι. Η σημερινή ανάρτηση έχει να κάνει με ένα εξαιρετικό βιβλίο, που γράφτηκε για αυτά τα κτίσματα.

Η έκδοση είναι καλή. Στο εξώφυλλο υπάρχει ένα χαρακτικό του 17ου αιώνα, που παρουσιάζει τη Θεσσαλονίκη όπως φαινόταν από το καράβι («Salonichi» γράφει στο πάνω μέρος). Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία, ενώ στο κάτω μέρος κάποιων λίγων σελίδων υπάρχουν σημειώσεις. Πάρα πολλές φωτογραφίες ασπρόμαυρες, ίσως θα μπορούσαν να είναι σε καλύτερη ανάλυση ή να είναι πιο καθαρές.

Τον Άρη Παπάζογλου τον έχουμε γνωρίσει στη Vivlioniki μέσα από δύο έργα του, ένα αφιερωμένο στις «Μαγεμένες«, μια εξαιρετική μελέτη για αυτές τις γλυπτές μορφές, που κάποιοι έχουν αποκαλέσει τα «Ελγίνεια της Θεσσαλονίκης» και ένα για την οργάνωση της Εβραϊκής Κοινότητας κατά την Οθωμανική περίοδο.

Μετά τις ευχαριστίες και ένα κείμενο προλογικό, το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη:

  • Το πρώτο μέρος περιέχει κάποια γενικά στοιχεία για την ιστορία και την αρχιτεκτονική των μιναρέδων αρχικά και στη συνέχεια επικεντρώνεται στους μιναρέδες, που υπήρχαν στην πόλη μας κυρίως μέσα από κείμενα περιηγητών, που πέρασαν από τη Θεσσαλονίκη. Εξαιρετικά ενδιαφέρον το κεφάλαιο, που μιλάει για το «τεφτέρι» της Πολεοδομίας Θεσσαλονίκης, ένα τετράδιο δηλαδή, στο οποίο υπήρχαν φωτογραφίες ή ιχνογραφίες των κορυφών κάποιων σημαντικών κτιρίων της πόλης μας και πολλών μιναρέδων. Φυσικά το τετράδιο αυτό χάθηκε και δεν ξέρουμε αν καταστράφηκε ή αν υπάρχει στο προσωπικό αρχείο κάποιου υπαλλήλου της Πολεοδομίας. Οι φωτογραφίες, που υπάρχουν στο βιβλίο από αυτό το τετράδιο μας παρουσιάζουν τις κορυφές αυτών των κτισμάτων, που σπάνια βλέπουμε σε φωτογραφίες του παρελθόντος. Ακολουθεί η παρουσίαση των τζαμιών και των μιναρέδων τους με φωτογραφικό υλικό βασισμένη κυρίως στο έργο του Βασίλη Δημητριάδη για την Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την Οθωμανική Περίοδο. Θα προτιμούσα το κείμενο και η εικόνα να είναι μαζί για να είναι ευκολότερη η ανάγνωση.
  • Το δεύτερο μέρος έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ο Παπάζογλου έχει μαζέψει στοιχεία για την καταστροφή των μιναρέδων. Ο «εξελληνισμός» της Θεσσαλονίκης ήταν απαραίτητος για τις εθνικές κυβερνήσεις στα πρώτα χρόνια μετά το 1912 και την προσάρτηση της πόλης στο Ελληνικό Κράτος, αλλά πολύ περισσότερο στα πρώτα Μεσοπολεμικά χρόνια με την έλευση των χιλιάδων προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Οι κινήσεις αυτές αρχινούσαν είτε από αποφάσεις της Κεντρικής Εξουσίας, είτε από τις Δημοτικές Αρχές της πόλης. Για πολιτικούς και κερδοσκοπικούς λόγους κυρίως, το γκρέμισμα των μιναρέδων μεθοδεύτηκε μέσα από δημοσιεύματα και πολιτικές δηλώσεις. Μετά τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917 δόθηκαν και οι κατάλληλες αφορμές για την κατεδάφιση των μιναρέδων, έργο, που υλοποιήθηκε μεταξύ 1925 και 1926 και είχε ως αποτέλεσμα να μείνει η πόλη μόνο με τον μιναρέ της Ροτόντας. Περίπου 96500 ΔΡΧ της εποχής εκείνης κόστισε η απόπειρα σβησίματος του παρελθόντος της πόλης, ενώ είχαμε και διάφορα ευτράπελα, όπως το γκρέμισμα από τον εργολάβο, που ανέλαβε τις κατεδαφίσεις, του μιναρέ του τζαμιού Λόντζα, το οποίο βρισκόταν κοντά στα σημερινά Λαδάδικα και το οποίο δεν συμπεριλαμβάνονταν στις υποχρεώσεις του. Πάρα πολύ ενδιαφέρον αυτό το δεύτερο μέρος του βιβλίου, σε κάποιους ίσως φανεί καλύτερο και από αυτό της παρουσίασης των μιναρέδων.

Μέσα σε ένα κλίμα εθνικισμού, που επικράτησε Μεσοπολεμικά και με εμφανείς τις πληγές της προσφυγιάς, οι περισσότερες φωνές μιλούσαν για απόλυτο σβήσιμο κάθε ίχνους, που θα θυμίζει την Οθωμανική παρουσία στην πόλη. Είχε προταθεί μάλιστα το γκρέμισμα του Μπεζεστενίου, του Χαμζά Μπέη Τζαμιού, μέχρι και του Λευκού Πύργου! Σε αυτές τις συνθήκες ξεχωρίζει η στάση του Αλέξανδρου Παπαναστασίου, ο οποίος από την πρώτη στιγμή θεώρησε λανθασμένη τη λογική των γκρεμισμάτων.

Θεωρώ ότι δύσκολα θα μπορούσαν να μείνουν όλοι οι μιναρέδες στη Θεσσαλονίκη. Αλλά υπήρχαν κάποιοι, που ήταν πραγματικά στολίδια, όπως ο μιναρές του Burmali Τζαμί, γνωστού και ως Αγία Κυριακή, που βρισκόταν στην Εγνατία πολύ κοντά στην Παναγία Χαλκέων και ο οποίος εξωτερικά είχε ελικοειδείς σπείρες ή ο πολύχρωμος μιναρές του Αλατζά Ιμαρέτ και διάφοροι άλλοι. Δυστυχώς επικράτησαν διαφορετικές λογικές, που ούτε φυσικά μπόρεσαν να ξεγράψουν την ιστορία, ούτε έκαναν τη Θεσσαλονίκη πιο ευρωπαϊκή ή όμορφη.

Βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό και σημαντικότατο. Πρόκειται για ένα έργο μοναδικό ως προς το θέμα του, που αναδεικνύει όχι μόνο τα μνημεία, που χάθηκαν, αλλά και την ανάγκη σεβασμού του παρελθόντος ενός τόπου. Η Οθωμανική Θεσσαλονίκη δεν εξαφανίστηκε επειδή γκρεμίστηκαν οι μιναρέδες, χάθηκαν όμως κάποια αρχιτεκτονικά στολίδια της πόλης μας. Το βιβλίο δεν υπάρχει σε πολλά ράφια βιβλιοπωλείων, αλλά κυκλοφορεί, οπότε μπορείτε να το παραγγείλετε. Αξίζει πιστεύω να διαβαστεί.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ, Άρης, Συγγραφείς

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s