Η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης στις εθνικές εκλογές (1915-1936) – Α’ Μέρος

Σάρωση_20170324 (7)

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στις εκλογές του Ελληνικού Κράτους 1915-1936

Συγγραφέας: Δημοσθένης Δώδος

Έκδοση: Σαββάλας (2005)

ISBN: 960-423-780-2

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα λιγότερο γνωστά κεφάλαια της ζωής της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης είναι αυτό, που σχετίζεται με την ενασχόληση των Εβραίων Θεσσαλονικέων με τα πολιτικά δρώμενα της χώρας και κυρίως κατά την περίοδο από την απελευθέρωση έως τις τελευταίες εκλογές προπολεμικά του 1936. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης αποτελεί μια εξαιρετική πηγή γνώσεων πάνω σε αυτό το θέμα.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Το χαρτί είναι απλό, λευκό, των 90gr. Στο τέλος υπάρχει η βιβλιογραφία, ευρετήριο όρων (ιδιαίτερα χρήσιμο) και δύο παραρτήματα, εκ των οποίων το πρώτο, που μιλάει για τα ονόματα των Εβραίων Θεσσαλονικέων πολιτευτών, μου φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν σημειώσεις και βιβλιογραφικές αναφορές. Το βιβλίο το προλογίζει ο Ηλίας Νικολακόπουλος, τον οποίο φαντάζομαι όλοι γνωρίζετε από τις αναλύσεις δημοσκοπήσεων και εκλογικών αποτελεσμάτων, που έχει κάνει πολλάκις στην τηλεόραση.

Τον συγγραφέα πρώτη φορά τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από το βιβλίο «Η μεταμόρφωση της Θεσσαλονίκης«, όπου σε ένα άρθρο του ανέλυε τον τρόπο, με τον οποίο ψήφιζαν οι πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη κατά τον Μεσοπόλεμο. Εδώ έχουμε μια μονογραφία του με θέμα τον τρόπο με τον οποίο πολιτεύονταν και ψήφιζαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στις εκλογές τις εθνικές κυρίως (βουλευτικές και γερουσίας) από το 1915 έως το 1936.

Το κυρίως θέμα του βιβλίου χωρίζεται σε 10 κεφάλαια:

  • Το 1ο κεφάλαιο μιλάει για την εγκατάσταση των Εβραίων προσφύγων από την Ισπανία κυρίως (αλλά και από άλλα μέρη της Ευρώπης) κατά τον 15ο και 16ο αιώνα (για την παρουσία των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη πριν την περίοδο αυτή αναφέρει κάποια πράγματα στην εισαγωγή). Με το πέρασμα του χρόνου από πρόσφυγες οι Σεφαραδίτες έγιναν ντόπιος πληθυσμός.
  • Το 2ο κεφάλαιο κινείται χρονικά από τον 18ο αιώνα έως τις αρχές του 20ου, λίγο πριν την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Οι διάφορες προσπάθειες προοδευτικής μεταρρύθμισης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχαν μεγάλη επίδραση στην ανάπτυξη της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης μας, η δε εμπλοκή των Εβραίων Θεσσαλονικέων στο κίνημα των Νεότουρκων δεν ήταν αμελητέα.
  • Το 3ο κεφάλαιο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αναφέρεται στις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, που επικράτησαν μέσα στην Εβραϊκή Κοινότητα, με την ανάπτυξη της σοσιαλιστικής θεωρίας, αλλά και τη διαμάχη μεταξύ σιωνιστών και των αντιπάλων τους. Βρισκόμαστε χρονικά από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τις αρχές του 20ου.
  • Το 4ο κεφάλαιο αναφέρεται στην πρώτη περίοδο μετά την ένταξη της πόλης μας στον εθνικό κορμό, στις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Εβραίων, καθώς και στη Φεντερασιόν, τη σοσιαλιστική ομάδα, πρωτοπόρο για το εργατικό κίνημα της χώρας μας, η οποία ξεκίνησε στη Θεσσαλονίκη και έπαιξε σπουδαίο ρόλο στη συνέχεια στο σχηματισμό του ΚΚΕ (άσχετα αν το ΚΚΕ διέγραψε τον Αβραάμ Μπεναρόγια και πήρε αποστάσεις από τη δράση της Φεντερασιόν).
  • Το 5ο κεφάλαιο μιλάει για τις πρώτες εκλογές, που έγιναν στην Ελλάδα μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος. Αυτές έγιναν στις 31 Μαΐου του 1915, νικητές ήταν οι Φιλελεύθεροι του Ελευθέριου Βενιζέλου, αλλά στη Θεσσαλονίκη είχαν υπερισχύσει οι αντιβενιζελικοί (είχαν κατέβει ως «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις». 32 βουλευτές είχαν εκλέξει οι αντιβενιζελικοί, εκ των οποίων 5 ήταν Εβραίοι (Χαΐμ Κοέν, Μωρίς Κοφίνο, Ιωσήφ Μαλλάχ, Δαβίδ Ματαλών και Αλμπέρτο Κουριέλ). Δεν αναφέρονται βέβαια μόνο τα αποτελέσματα, αλλά γίνονται και σχόλια για τον τρόπο, που ψήφισαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς, το πώς ερμηνεύτηκε η στάση τους στις εκλογές και άλλα πολλά και ενδιαφέροντα. Βρισκόμαστε ακόμη σε εποχή, που μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης η Εβραϊκή Κοινότητα είναι η μεγαλύτερη πληθυσμιακά.
  • Το 6ο κεφάλαιο αναφέρεται στις καταστροφικές εκλογές (όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια) της 1ης Νοεμβρίου του 1920. Και εδώ υπάρχει συμμετοχή των Εβραίων Θεσσαλονικέων, ενώ παράγοντες, που επηρέασαν τις εκλογές ήταν η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, η Μικρασιατική Εκστρατεία, ενώ για πρώτη φορά έκανε την εμφάνισή του το ΣΕΚΕ (από αυτό προήλθε το ΚΚΕ). Πρόκειται για τις εκλογές μετά τις οποίες ο αντισημιτισμός άρχισε να φουντώνει επικίνδυνα στην πόλη μας, καθώς θεωρήθηκε από τους βενιζελικούς ότι οι Εβραίοι έκριναν το αποτέλεσμα της Θεσσαλονίκης. Και εδώ υπάρχει ανάλυση των αποτελεσμάτων από τον συγγραφέα.
  • Το 7ο κεφάλαιο μιλάει για τον νόμο των χωριστών εκλογικών συλλόγων. Πρόκειται για μία κίνηση, που είχε σκοπό να περιθωριοποιήσει την Εβραϊκή Κοινότητα. Κίνηση βαθιά αντιδημοκρατική, φτιασιδωμένη με το επιχείρημα ότι ήταν εγγυημένη η εκπροσώπηση των Εβραίων Θεσσαλονικέων στη Βουλή. Το σύστημα των ξεχωριστών καταλόγων διατηρήθηκε έως τις εκλογές του 1934 για τη Γερουσία.
  • Το 8ο κεφάλαιο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς μιλάει για μία άγνωστη ιστορική πλευρά, την ίδρυση της Εβραϊκής Πολιτικής Ένωσης, ενός κόμματος δηλαδή, που είχαν σχηματίσει οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς. Το κόμμα αυτό πήρε μέρος στις εκλογές του 1926 και εξέλεξε και δύο βουλευτές. Από αυτές τις εκλογές και έπειτα η Εβραϊκή Κοινότητα θα αποτελεί μια μειοψηφία στην πόλη, που για περίπου 450 χρόνια ήταν το κυρίαρχο στοιχείο.
  • Το 9ο κεφάλαιο μιλάει για τις βουλευτικές εκλογές του 1928 και τις εκλογές για τη Γερουσία του 1929. Το κλίμα της περιόδου χαρακτηρίστηκε από έξαρση του αντισημιτισμού, που πλέον δεν ήταν απλά μια αντίληψη του περιθωρίου, αλλά είχε βάσεις στο πανίσχυρο τότε Κόμμα Φιλελευθέρων, ενώ φορέας του μίσους κατά των Εβραίων Θεσσαλονικέων ήταν η γνωστή μας ΕΕΕ. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν ο εμπρησμός του συνοικισμού Κάμπελ το 1931.
  • Το 10ο και τελευταίο κεφάλαιο αναφέρεται στις εκλογές, που συνέβησαν τη δεκαετία του ’30 και ήταν αρκετές, λόγω της πολιτικής αστάθειας.

Στον επίλογό του ο Δώδος αναφέρεται σε συμπεράσματα της μελέτης του, ενώ αναφέρει και κάποια ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με τη μοίρα κάποιων από τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, που εξελέγησαν βουλευτές του Ελληνικού Κράτους, αλλά αυτό δεν μπόρεσε να τους σώσει από τα κρεματόρια ή τις εκτελέσεις.

Το βιβλίο έχει αρκετά στατιστικά στοιχεία και ίσως κουράσει κάπως τον μέσο αναγνώστη, αλλά με προσεκτική ανάγνωση θα μάθει αρκετά πράγματα για την εκλογική ιστορία της χώρας, αλλά κυρίως της Θεσσαλονίκης και πιο συγκεκριμένα της πολιτικής δράσης των Εβραίων Θεσσαλονικέων στην πολιτική σκηνή. Εμπεριέχονται πληροφορίες σημαντικές, που δύσκολα βρίσκουμε σε άλλα κείμενα, για αυτό και το βιβλίο αποτελεί βιβλιογραφική πηγή πολλών άλλων έργων. Εξειδικευμένο μεν το θέμα, αλλά σημαντικό για την κατανόηση μιας ολόκληρης εποχής.

Advertisements

1 σχόλιο

Filed under ΔΩΔΟΣ, Δημοσθένης, Συγγραφείς

One response to “Η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης στις εθνικές εκλογές (1915-1936) – Α’ Μέρος

  1. Παράθεμα: Η Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης στις εθνικές εκλογές (1915-1936) – Β’ Μέρος | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s