Το μνημειώδες έργο του Νεχαμά για την ιστορία των Εβραίων Θεσσαλονικέων

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ιστορία των Ισραηλιτών της Σαλονίκης

Συγγραφέας: Ιωσήφ Νεχαμά

Έκδοση: University Studio Press (2000)

ISBN: 960-12-0853-4

Τιμή: Περίπου €80

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Σήμερα στην Θεσσαλονίκη έγινε η Πορεία Μνήμης για τα 74 χρόνια από την αναχώρηση του πρώτου τρένου, που μετέφερε συμπολίτες μας Εβραίους Θεσσαλονικείς στα στρατόπεδα εξόντωσης του Άουσβιτς στην Πολωνία. Με αφορμή αυτό το γεγονός θα ήθελα σε αυτήν την ανάρτηση να παρουσιαστεί ένα από τα πιο μνημειώδη ιστορικά έργα, που έχουν γραφτεί για τη Θεσσαλονίκη, την ιστορία των Εβραίων της Θεσσαλονίκης όπως την έγραψε ο σπουδαίος ιστορικός, που έβγαλε η πόλη μας, ο Ιωσήφ Νεχαμά.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Σκληρό εξώφυλλο, ευανάγνωστο, αλλά πυκνό κείμενο, δεν υπάρχουν φωτογραφίες, στο τέλος πολλών σελίδων υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές. Ίσως θα ήταν καλό να είναι μαζεμένες κάπου όλες μαζί. Το έργο είχε γραφεί αρχικά στα γαλλικά και μεταφράστηκε από τον Τομέα Μετάφρασης του Τμήματος Γαλλικής του ΑΠΘ. Το τρίτομο κυκλοφόρησε με την οικονομική υποστήριξη του προγράμματος Ariane της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πρόγραμμα υποστήριξης στον χώρο του βιβλίου και της ανάγνωσης). Στο τέλος κάθε βιβλίου υπάρχει ένα ευρετήριο όρων, επεξήγηση κάποιων ονομάτων και όρων, που χρησιμοποιούνται στο κείμενο. Πάνω από 1600 σελίδες συνολικά το έργο. Εξωτερικά τα βιβλία μοιάζουν εμφανισιακά, με ελάχιστες διαφορές στο χρώμα κάποιων γραμμάτων και στο μέγεθος φυσικά (μεγαλύτερο το δεύτερο βιβλίο, μικρότερο το τρίτο).

Τον Νεχαμά τον γνωρίσαμε στη Vivlioniki μέσα από δύο εξαιρετικά έργα, το «Θεσσαλονίκη, περιπόθητη πόλη» και το «In Memoriam«. Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1880, μεγάλωσε σε μια πόλη, που το Εβραϊκό στοιχείο ήταν κυρίαρχο τόσο πληθυσμιακά, όσο και οικονομικά. Βίωσε άλλοτε από κοντά και άλλοτε από μακρυά όλες τις τεράστιες αλλαγές, που συνέβησαν στην πόλη μας και έφυγε από τη ζωή το 1971, αφήνοντας πίσω του ένα μοναδικό έργο σχετικά με την ιστορία της πόλης μας και των Εβραίων Θεσσαλονικέων.

Πολλές φορές ίσως ακούσετε να αναφέρεται κόσμος στο «τρίτομο του Νεχαμά». Βέβαια ο Νεχαμά είχε χωρίσει σε 7 τόμους το έργο του, εκ των οποίων είδε την κυκλοφορία των 5 πρώτων, καθώς ο 6ος και 7ος τόμος του έργου κυκλοφόρησαν μετά τον θάνατό του. Οι δύο πρώτοι τόμοι είχαν κυκλοφορήσει το 1935, ο τρίτος και τέταρτος τόμος κυκλοφόρησαν το 1936, ο πέμπτος τόμος το 1959, ενώ ο έκτος και έβδομος το 1976. Η πρωτότυπη γλώσσα ήταν τα γαλλικά. Για τους δύο τελευταίους τόμους οι δυσκολίες ήταν πολλές, καθώς χρησιμοποιήθηκαν οι σημειώσεις του Νεχαμά, καθώς ο συγγραφέας δεν είχε καταλήξει στην οριστική μορφή του βιβλίου. Ο χωρισμός του έργου σε τρεις τόμους στην ελληνική έκδοση έγινε από τον εκδοτικό οίκο για πρακτικούς λόγους φαντάζομαι και στην παρουσίαση του έργου θα ακολουθήσω αυτήν την μορφή:

  • Το πρώτο βιβλίο περιέχει τους 4 πρώτους τόμους, που είχε γράψει ο Νεχαμά και καλύπτει χρονικά μία περίοδο από την πρώτη άφιξη των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη στα προχριστιανικά ακόμη χρόνια έως το τέλος του 16ου αιώνα (1593), μία εποχή, όπου το Σεφαραδίτικο στοιχείο διαγράφει μια λαμπρή πορεία. Από τους 4 τόμους του Νεχαμά, ο 1ος μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρων, με πληροφορίες για τη Ρωμανιώτικη Κοινότητα και την επιρροή της στις υπόλοιπες κοινότητες της Ανατολικής Μεσογείου. Ο 2ος τόμος του Νεχαμά αναφέρεται στους διωγμούς των Σεφαραδιτών και στην περίοδο της εγκατάστασης της μεγαλύτερης μερίδας των Εβραίων στην πόλη μας, που συντελέστηκε από το 1492 έως το 1536. 3ος και 4ος τόμος αφιερώνονται στην οργάνωση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και την ραγδαία ανάπτυξη, που είχαν τόσο αυτοί, όσο και η Θεσσαλονίκη.
  • Το δεύτερο βιβλίο περιέχει τον 5ο και 6ο τόμο του Νεχαμά. Αμφότεροι κυκλοφόρησαν μεταπολεμικά, ενώ ο συγγραφέας πρόλαβε να δει την κυκλοφορία μόνο του 5ου. Ο 5ος τόμος συνεχίζει χρονικά από το τέλος του 4ου (1593) και μιλάει για μία περίοδο ενός αιώνα περίπου, μέχρι το 1669. Ιστορικές και πολιτικές συγκυρίες φέρνουν μια παρακμή στην πόλη, η οποία συνδυάζεται και με κύματα σκοταδισμού σε θρησκευτικά και κοινωνικά ζητήματα. Αποτέλεσμα αυτών θα είναι το Κίνημα του Σαμπετάι Σεβή (Σαββαταϊκή λαίλαπα την αποκαλεί ο Νεχαμά), που θα φέρει τεράστιο πλήγμα στην Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης. Από αυτό το Κίνημα προέρχονται οι Ντονμέδες, άλλο σπουδαίο κομμάτι του πολυπολιτισμικού μωσαϊκού της Θεσσαλονίκης. Ο 6ος τόμος κινείται χρονικά από το 1669 έως τα τέλη του 19ου αιώνα, περιγράφοντας μια μάλλον σκοτεινή περίοδο για τον Εβραϊσμό της πόλης μας, η οποία θα λάβει τέλος περίπου κατά το 1826, όταν ξεκινάει η αναγέννηση του Εβραϊκού στοιχείου της Θεσσαλονίκης σε πνευματικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο.
  • Το τρίτο βιβλίο περιέχει τον 7ο τόμο του Νεχαμά. Είναι το μικρότερο σε έκταση και χρονικά κινείται από τα τέλη του 19ου αιώνα έως λίγο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε σημείωμα στο βιβλίο αναφέρεται ότι ο τόμος αυτός ήταν έτοιμος να κυκλοφορήσει το 1940, αλλά η Κατοχή απαγόρευσε κάτι τέτοιο. Νομίζω ότι είναι ο τόμος, που θα ενδιαφέρει πιο πολύ τους περισσότερους.

Οι πληροφορίες, που υπάρχουν στα βιβλία είναι πάρα, μα πάρα, μα πάρα πολλές. Πρόσωπα άγνωστα στους περισσότερους, που μια εποχή όμως έπαιξαν σπουδαίο ρόλο για την εξέλιξη της πόλης. Θεσμοί της Εβραϊκής κοινότητας και τρόπος λειτουργίας της, ήθη και έθιμα, συγγραφείς, ιατροί, νομικοί, ραβίνοι, έμποροι, βιοτέχνες ενός κόσμου, που σήμερα μοιάζει να είναι τόσο ξένος, ήταν όμως κυρίαρχος στην πόλη πριν από λιγότερο από έναν αιώνα. Η βιβλιογραφία του Νεχαμά είναι εξίσου σημαντική, καθώς ένα μεγάλο μέρος των πηγών, που αναφέρονται στο βιβλίο έχουν χαθεί ή είναι εξαιρετικά δυσεύρετες.

Φυσικά ευνόητο είναι πως για ένα τέτοιο βιβλίο, το να κάτσει κάποιος να το διαβάσει σελίδα σελίδα δεν είναι εύκολο, το έργο του Νεχαμά είναι βιβλίο αναφορών και έχει χρησιμέψει σε πάρα πολλά άλλα βιβλία ως βιβλιογραφία. Σίγουρο είναι πως και στο μέλλον πάρα πολλά έργα θα το χρησιμοποιούν ως πηγή.

Θεωρώ το έργο του Νεχαμά για την ιστορία των Εβραίων Θεσσαλονικέων ως ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά έργα, που έχουν γραφτεί για την πόλη μας. Γραμμένο με απλό τρόπο, αλλά λεπτομερέστατο, προσφέρει στον αναγνώστη, είτε αυτός είναι ιστορικός/μελετητής/ερευνητής, είτε κάποιος, που απλά θέλει να μάθει πράγματα για την πόλη μας σημαντικότατες πληροφορίες και υλικό. Αν και τα τελευταία χρόνια υπάρχουν πλέον αρκετά βιβλία για την ιστορία της Ισραηλίτικης Κοινότητας της Θεσσαλονίκης, το βιβλίο του Νεχαμά είναι διαχρονικό. Αξίζει να βρίσκεται στη βιβλιοθήκη σας.

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΝΕΧΑΜΑ, Ιωσήφ, Συγγραφείς

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s