Η σχέσεις μεταξύ Εβραϊκής Κοινότητας και Μητρόπολης Θεσσαλονίκης μετά το 1912

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Παρακολουθώντας τα τραίνα της Τελικής Λύσης – Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και ο Μητροπολίτης Γεννάδιος Αλεξιάδης

Συγγραφέας: Σωτήριος Τερζής

Έκδοση: Μπαρμπουνάκης (2017)

ISBN: 978-960-267-222-8

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πολλοί νομίζω θα γνωρίζετε τον κάθετο δρόμο στην Εγνατία, που περνάει μπροστά από το Μπέη Χαμάμ και ενώνει τη Φιλίππου με την Εγνατία. Είναι η οδός Μητροπολίτου Γενναδίου και πήρε το όνομά της από τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γεννάδιο, ο οποίος βρέθηκε στη θέση αυτή από το 1912 έως το 1951. Ήταν ο μακροβιότερος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης και κατά τη διάρκεια της θητείας του συνέβησαν πολλά και σημαντικά γεγονότα, που άλλαξαν ριζικά τη μορφή της πόλης, αλλά και την ιστορία της. Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης μιλάει για τις σχέσεις του Γενναδίου με την Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης, ένα κεφάλαιο της ιστορίας, για το οποίο ελάχιστα γνωρίζουμε και από τα όσα γράφονται στο βιβλίο, υπάρχουν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πράγματα να μάθουμε.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή. Μου άρεσε πολύ το εξώφυλλο, που επιλέχτηκε. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η πλούσια βιβλιογραφία, η οποία επεκτείνεται και στο χώρο του διαδικτύου. Χρησιμότατες σημειώσεις υπάρχουν στο τέλος πολλών σελίδων, καθώς και βιβλιογραφικές παραπομπές. Ο Τερζής είχε γράψει μια μεταπτυχιακή μελέτη με αυτόν τον τίτλο και φαντάζομαι πως αν δεν είναι αυτούσια, το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου βασίστηκε σε αυτήν την μελέτη. Επιβλέπων καθηγητής ήταν ο αναπληρωτής καθηγητής Θεολογίας Χρήστος Αραμπατζής, ο οποίος προλογίζει και το βιβλίο.

Μετά μια ενδιαφέρουσα εισαγωγή, το κύριο κομμάτι του βιβλίου αποτελείται από 3 κεφάλαια:

  • Το Πρώτο Κεφάλαιο περιγράφει συνοπτικά την ιστορική συνέχεια της ισραηλίτικης παρουσίας στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για το μικρότερο σε έκταση κεφάλαιο, αλλά καταφέρνει να προβάλει τη διάρκεια παρουσίας των Εβραίων στην πόλη μας, που σε αντίθεση με τα όσα πιστεύουν οι περισσότεροι, δεν ξεκινάει αυτή η παρουσία από το 1492 και το διωγμό από την Ισπανία των Σεφαραδιτών, αλλά από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης της πόλης μας.
  • Το Δεύτερο Κεφάλαιο κινείται χρονικά από το 1912 έως και τα χρόνια του Μεσοπολέμου. Το 1912 ο Γεννάδιος αναλαμβάνει Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, η Θεσσαλονίκη γίνεται μέρος της Ελλάδας και πλέον οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς έχουν να αντιμετωπίσουν μια νέα διοίκηση, σε ένα νέο κράτος. Εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο, το οποίο φωτίζει πάρα πολλά άγνωστα γεγονότα, τα οποία δυστυχώς για διάφορους λόγους αποφεύγουμε να τονίζουμε. Ποιος ήξερε για παράδειγμα ότι η Ισραηλιτική Κοινότητα είχε προσφέρει βοήθεια σε χριστιανούς, που είχαν πληγεί από τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917; Ή ότι η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης είχε μια θετική στάση απέναντι στην ίδρυση του κράτους του Ισραήλ στο χώρο της Παλαιστίνης; Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται αναφορά για τις πολύ καλές σχέσεις, που είχαν ο Γεννάδιος με τον Αρχιραββίνο Ιακώβ Μέιρ, οι οποίες παρά τις ελάχιστες μελανές στιγμές τους (αναφέρεται μία το 1917), είχαν βασιστεί στην εμπιστοσύνη και την τίμια συνεργασία για το καλό των δύο κοινοτήτων. Αλλαγή ουσιαστική αρχίζει να υπάρχει μετά τον ερχομό των προσφύγων, όπου οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς γίνονται μετά από περίπου 430 χρόνια μειονότητα στη Θεσσαλονίκη. Η στάση του Γενναδίου στο κύμα αντισημιτισμού κατά τον Μεσοπόλεμο επίσης μελετάται.
  • Το Τρίτο Κεφάλαιο έδωσε και τον τίτλο στο βιβλίο και κινείται χρονικά από την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έως και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Από τη σύμπραξη Εβραίων και Χριστιανών ενάντια στην ιταλική εισβολή, την Κατοχή, το Ολοκαύτωμα της πόλης μας και τα γεγονότα, που ακολούθησαν μετά το τέλος της Κατοχής και έως το 1951, χρονιά, που πέθανε ο Γεννάδιος. Εδώ ο Τερζής επικεντρώνεται στις σχέσεις, που υπήρχαν μεταξύ Μητρόπολης Θεσσαλονίκης και Εβραϊκής Κοινότητας και γίνεται μια προσπάθεια να δούμε αν θα μπορούσε η Μητρόπολη να επέμβει, ώστε να γλιτώσουν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς και ποιος ήταν γενικά ο ρόλος και η στάση της Εκκλησίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής, αλλά και λίγο μετά. Και σε αυτό το κεφάλαιο μαθαίνουμε πολλά και σημαντικά πράγματα, που δεν μας παρουσιάζονται συχνά.

Μετά από αυτά τα κεφάλαιο, υπάρχει ο επίλογος ή όπως προτιμάει να ονομάσει αυτό το κομμάτι του βιβλίου ο συγγραφέας, ο «κομμός» (θρήνος σημαίνει η λέξη, δεν το γνώριζα…). Εδώ είναι τα συμπεράσματα, μια σύνοψη, αλλά και το βιογραφικό του Μητροπολίτη Γενναδίου σε παράρτημα. Ακολουθεί σε παράρτημα επίσης ένα κομμάτι, που αναφέρεται στη βράβευση του Γενναδίου από το Yad Vashem με τη μέγιστη τιμή, που μπορεί να έχει κάποιος μη Εβραίος για τον αγώνα του στη διάσωση Εβραίων κατά το Ολοκαύτωμα, τον τίτλο του Δίκαιου των Εθνών.

Όπως είπα και πριν, ο Τερζής έγραψε όλη ή μέρος της μελέτης του ως μεταπτυχιακός φοιτητής. Η έρευνά του δεν είναι μόνο σε υπάρχουσα βιβλιογραφία, αλλά προχώρησε και στα αρχεία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης. Παρουσιάζει μια αξιοθαύμαστη, για εμένα, αντικειμενικότητα, καθώς δεν προσπαθεί να αγιοποιήσει τον Γεννάδιο, ο οποίος είναι το κύριο πρόσωπο της μελέτης του, ούτε να αποκρύψει ευθύνες της Εκκλησίας (χαρακτηριστικό είναι το κεφάλαιο, που γράφει για την καταστροφή του Εβραϊκού Νεκροταφείου). Ο τρόπος επίσης, που προσεγγίζει τις ευθύνες του Αρχιραββίνου Κόρετς είναι αξιοπρόσεκτος. Αφορμή για να γραφτεί ίσως αυτή η μελέτη ήταν μια σειρά βιβλίων, που έριχναν ευθύνες γενικά στον Χριστιανικό πληθυσμό ή στην Εκκλησία για τα όσα δεινά έγιναν κατά τη διάρκεια της Κατοχής ή για τον αντισημιτισμό του Ελληνικού πληθυσμού. Στον πρόλογο δε του βιβλίου φωτογραφίζεται το βιβλίο του Mazower «Θεσσαλονίκη, η πόλη των φαντασμάτων«.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Κάπως δύσκολο στην ανάγνωσή του σε μερικά σημεία, καθώς μιλάμε για κείμενο, που γράφτηκε ως μεταπτυχιακή μελέτη και όχι για τον μέσο αναγνώστη. Πολλά ντοκουμέντα, συνεχής τεκμηρίωση, έλλειψη φανατισμού, αντικειμενική ματιά, νομίζω ότι έχει να προσφέρει πολλά στον μελλοντικό ερευνητή και ιστορικό και δείχνει με επιστημονικό τρόπο την συνύπαρξη Χριστιανών και Εβραίων, που κάποτε υπήρχε σε αυτήν την πόλη, όσο και αν θέλουν κάποιοι να το κρύψουν ή να το υποτιμήσουν.

Advertisements

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΤΕΡΖΗΣ, Σωτήριος

One response to “Η σχέσεις μεταξύ Εβραϊκής Κοινότητας και Μητρόπολης Θεσσαλονίκης μετά το 1912

  1. Παράθεμα: ΓΚΑΖΕΣ – τα γυαλένια μας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s