Το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα για το Κίνημα των Νεότουρκων

Σάρωση_20160527

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η επανάσταση των Νεότουρκων στη Θεσσαλονίκη

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας

Έκδοση: University Studio Press (2003)

ISBN: 960-12-1205-1

Τιμή: Περίπου €58

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης έχει να κάνει με ένα γεγονός, το οποίο έμελλε να παίξει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά και στο μοίρασμα των ευρωπαϊκών της εδαφών κατά τη δεκαετία του 1910. Μιλάμε για την επανάσταση των Νεότουρκων, στην οποία η Θεσσαλονίκη ήταν πρωταγωνίστρια. Συγγραφέας του βιβλίου ένας από τους σπουδαιότερους μελετητές του παρελθόντος της πόλης μας, ο οποίος μπορεί να μην είναι επαγγελματίας ιστορικός, αλλά η αγάπη του για τη Θεσσαλονίκη τον οδήγησαν να γράψει αυτό το εκπληκτικό έργο, μοναδικό στην ελληνική βιβλιογραφία. Φυσικά μιλάμε για τον Γιάννη Μέγα.

Η έκδοση είναι άριστη. Σκληρό, χοντρό εξώφυλλο, αναρίθμητες φωτογραφίες από το τεράστιο υλικό του συγγραφέα, κάποιες από αυτές δεν έχουν φανεί σε κανένα άλλο βιβλίο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν βιογραφικά σημειώματα των σημαντικότερων συντελεστών, που πήραν μέρος έμμεσα ή άμεσα στο Κίνημα των Νεότουρκων. Επίσης υπάρχει η πλουσιότατη βιβλιογραφία, ελληνική και ξένη καθώς και ευρετήριο ονομάτων.  Πολυτελέστατη έκδοση, βιβλίο κόσμημα, δεν χρειάζεται να πω κάτι παραπάνω.

Πριν μιλήσουμε για το περιεχόμενο του βιβλίου, αξίζει να σημειωθεί η πληθώρα πηγών του Μέγα. Έχει ψάξει αρχεία προξενικά, εφημερίδες,  παλαιά βιβλία, αρθρογραφία και όχι μόνο ελληνική, αλλά και αγγλική, γαλλική, τουρκική κα. Και μιλάμε για έναν άνθρωπο, ο οποίος επαναλαμβάνω ΔΕΝ είναι ιστορικός, αλλά δουλεύει από μεράκι και αγάπη για αυτό, που κάνει. Παλαιότερα ένα από τα έργα του, που είδαμε στη Vivlioniki ήταν αυτό για τους Βαρκάρηδες και τα γεγονότα του 1903 και μέχρι σήμερα αυτό το έργο του αποτελεί ό,τι σημαντικότερο υπάρχει για εκείνη την περίοδο. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με το βιβλίο του αυτό για την επανάσταση των Νεότουρκων.

Μετά από δύο προλογικά σημειώματα, ένα του Μέγα και ένα του Ιωάννη Χασιώτη, ακολουθεί το κύριο μέρος του βιβλίου, το οποίο αποτελείται από 10 κεφάλαια και 10 επίμετρα, τα οποία ορθά για μένα ο Μέγας δεν προσπαθεί να τα χωρέσει στο βασικό κείμενο, αλλά τα παρουσιάζει αυτόνομα. Αυτό βοηθά τον αναγνώστη ιδιαίτερα στην κατανόηση του κειμένου, το οποίο από τη φύση του, λόγω των πολλών ονομάτων χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Τα κεφάλαια του βιβλίου είναι τα εξής:

  • Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το σκηνικό στις αρχές του 20ου αιώνα», όπου περιγράφεται η κατάσταση, που επικρατούσε πριν την Επανάσταση, η οποία φυσικά δεν ξεκίνησε από το πουθενά.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Παράγοντες, που συνέβαλαν στην εκδήλωση της Επανάστασης» και εδώ ο Μέγας αναλύει το πώς φτάσαμε στο ξέσπασμα του Κινήματος, τους λόγους δηλαδή, που ώθησαν μία ομάδα αξιωματικών του στρατού κυρίως να αντισταθούν στο σουλτανικό καθεστώς.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το κίνημα των Νεότουρκων έως τις αρχές του 1908» και μιλάει για τις πρώτες οργανώσεις, που δημιουργήθηκαν και σκοπό είχαν θεωρητικά τη διάσωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέσα από μία σειρά μεταρρυθμίσεων με κύρια ίσως την επαναφορά του Συντάγματος του 1876.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η προετοιμασία της Επανάστασης (Ιανουάριος – 23 Ιουλίου 1908) και πλέον το κείμενο αποκτά μορφή ημερολογίου, όπου τα διάφορα γεγονότα περιγράφονται με χρονολογική σειρά, γεγονός, που βοηθά ιδιαίτερα την ανάγνωση. Επίτηδες εδώ φτάνουμε έως την παραμονή της επίσημης έναρξης της Επανάστασης, η οποία θεωρείται η 24η Ιουλίου του 1908.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η επικράτηση» και χρονολογικά κινείται μεταξύ 24 και 31 Ιουλίου 1908. Εδώ γίνεται αναλυτικότατη αναφορά στα γεγονότα του Κινήματος, όπου η Θεσσαλονίκη είναι το επίκεντρο. Αξίζει να διαβάσει κάποιος τις πρώτες αντιδράσεις στην Επανάσταση από την Ελληνική και Εβραϊκή Κοινότητα, καθώς και το πώς αντιμετώπισαν οι Μεγάλες Δυνάμεις την αλλαγή αυτή, που ερχόταν. Και σε αυτό το κεφάλαιο υπάρχει ημερολογιακή μορφή στο κείμενο.
  • Το έκτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Οι γιορτές της συμφιλίωσης» και περιγράφονται οι στιγμές εορτασμού, που ακολούθησαν της επικράτησης των Νεότουρκων. Από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια, ο σημερινός Θεσσαλονικέας θα έχει δυσκολία στο να συνειδητοποιήσει ότι υπήρξε μία σύντομη περίοδος, όπου οι όλοι οι κάτοικοι της πόλης είχαν ελπίσει πως κάτι μπορεί να αλλάξει και ότι θα επικρατήσει η ειρήνη μεταξύ των διαφόρων λαών της Αυτοκρατορίας. Η διάψευση των προσδοκιών όλων δεν άργησε να έρθει δυστυχώς.
  • Το έβδομο κεφάλαιο έχει τίτλο «Αύγουστος και Σεπτέμβριος 1908» και περιγράφονται διάφορα γεγονότα σε αυτούς τους δύο μήνες, με κορυφαίο για μένα την αναφορά στην επίσκεψη του τότε Έλληνα Πρωθυπουργού Δημήτριου Ράλλη, ο οποίος είχε χαιρετήσει την επανάσταση και την επικράτηση των Νεότουρκων, προσπάθησε δε να πείσει τους Έλληνες της πόλης ότι πλέον θα είναι ασφαλείς στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και θα ζούνε ελεύθεροι…
  • Το όγδοο κεφάλαιο έχει τίτλο «Οκτώβριος, Νοέμβριος και Δεκέμβριος 1908» και μιλάει για το τι συνέβη τους τελευταίους μήνες του 1908, όπου το νέο καθεστώς είχε αρχίσει ήδη να δείχνει το πραγματικό του πρόσωπο με μια σειρά κινήσεων ενάντια στο χριστιανικό πληθυσμό της Αυτοκρατορίας και γενικά στις διάφορες μειονότητες.
  • Το ένατο κεφάλαιο έχει τίτλο «Το τέλος των Νεότουρκων (1909-1918)» και μιλά για τη δεκαετία, στην οποία οι Νεότουρκοι έχοντας αναλάβει πλήρως τη διακυβέρνηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οργάνωσαν και εξετέλεσαν το εθνικιστικό τους σχέδιο του παντουρκισμού, το οποίο συμπεριλάμβανε τη γενοκτονία των Αρμενίων, τον διωγμό των Ελληνικών πληθυσμών σε Πόντο και Μικρά Ασία, σειρά βιαιοπραγιών κα. Πολλά από τα γεγονότα αυτής της δεκαετίας έχουν μείνει στην σκιά άλλων σημαντικότερων (οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος). Πρόκειται πάντως για την περίοδο, όπου κατέρρευσε κάθε αυταπάτη εκσυγχρονισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία στο τέλος του 1918 είχε χάσει όλα τα Ευρωπαϊκά της εδάφη.
  • Το δέκατο κεφάλαιο έχει τίτλο «Επίλογος» και υπάρχουν κάποια ενδιαφέροντα συμπεράσματα με σημαντικότερο για μένα το κομμάτι με τίτλο «Ο ελληνισμός και η νεοτουρκική επανάσταση».

Στη συνέχεια υπάρχουν 10 επίμετρα, τα οποία άνετα θα μπορούσαν να αποτελούν ξεχωριστά άρθρα. Εν συντομία το περιεχόμενό τους είναι το εξής:

  • Το πρώτο επίμετρο μιλάει για τις μεταρρυθμίσεις, που επιχειρήθηκαν να γίνουν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κυρίως μετά τη συνθήκη του Βερολίνου του 1878
  • Το δεύτερο επίμετρο εξετάζει τις σχέσεις των Εβραίων Θεσσαλονικέων και των Ντονμέδων με τη Νεοτουρική Επανάσταση. Ο ρόλος των δύο αυτών κοινοτήτων δεν έχει ακόμη πλήρως διευκρινισθεί, αν και είναι σίγουρο ότι μέλη τους υπήρξαν στις ηγετικές ομάδες των Νεότουρκων.
  • Το τρίτο επίμετρο μιλάει για τις επιπτώσεις της Επανάστασης στην κοινωνία και τον πολιτισμό.
  • Το τέταρτο επίμετρο είναι αφιερωμένο στο εργατικό και συνδικαλιστικό κίνημα της Θεσσαλονίκης, το οποίο υποστήριξε και αυτό την Επανάσταση ελπίζοντας σε κάτι καλύτερο.
  • Το πέμπτο επίμετρο θα μπορούσε να είναι και συνέχεια του τέταρτου, αφού μιλά για τις απεργίες του 1908, οι οποίες αποτέλεσαν ίσως την πρώτη οργανωμένη αντίδραση των εργατών για καλύτερη διαβίωση και συνθήκες εργασίας.
  • Το έκτο επίμετρο έχει μία επιστολή, που είχε στείλει ο Δημήτριος Δίγκας, γνωστή προσωπικότητα της Θεσσαλονίκης και της Ελληνικής Κοινότητας προς το Πατριαρχείο.
  • Το έβδομο επίμετρο μιλάει για τις διαπραγματεύσεις του Κομιτάτου με τους Έλληνες και τους Βούλγαρους εν όψει των εκλογών, που έγιναν για τη σύσταση της νέας Βουλής.
  • Το όγδοο επίμετρο μιλάει για τρία θέματα, που αποτελούσαν κομμάτια του Ανατολικού Ζητήματος, την προσάρτηση της Βοσνίας στην Αυστροουγγαρία, την ανεξαρτητοποίηση της Βουλγαρίας και το Κρητικό ζήτημα ένωσης της νήσου με την Ελλάδα.
  • Το ένατο επίμετρο αναφέρεται σε μία εντελώς άγνωστη πτυχή των γεγονότων της εποχής, το μποϊκοτάζ, που η Οθωμανική Κυβέρνηση επέβαλε σε Βουλγαρικά και Αυστροουγγρικά προϊόντα τον Οκτώβριο του 1908 ως απάντηση στην ανεξαρτητοποίηση της Βουλγαρίας και την προσάρτηση της Βοσνίας στην Αυστροουγγαρία.
  • Το δέκατο επίμετρο τέλος αναφέρεται στην αποτυχημένη αντεπανάσταση του Αβδούλ Χαμίτ, που οδήγησε στην καθαίρεσή του και την εξορία του στη Θεσσαλονίκη, στη βίλα Αλλατίνη (περισσότερα για αυτό μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο του Βασίλη Τζανακάρη «Ο Κόκκινος Σουλτάνος«).

Το βιβλίο έχει πάρα πολλές λεπτομέρειες, πολλά ονόματα και τοποθεσίες καθώς και μία σειρά διαφορετικών γεγονότων. Ο Μέγας καταφέρνει να χρησιμοποιεί τέτοια γλώσσα, που το κείμενο να γίνεται κατανοητό και να κουράζει όσο το δυνατόν λιγότερο. Η δομή του περιεχομένου είναι τέτοια πάντως, που μπορεί κάποιος να το διαβάσει και ως βιβλίο αναφοράς.

Η έρευνα του συγγραφέα και τα αποτελέσματά της έδωσαν ένα εκπληκτικό βιβλίο, το οποίο εξετάζει σε βάθος τα γεγονότα, μακρυά από φανατισμούς και προκαταλήψεις. Η Επανάσταση των Νεότουρκων, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη συνολική ιστορία των Βαλκανίων και άρα και της Ελλάδας, που ευθύνεται για τις σφαγές και τον χαμό εκατομμυρίων ανθρώπων και που είχε ως έδρα την πιο προοδευτική πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την Θεσσαλονίκη φανερώνεται στα μάτια του αναγνώστη. Ένα βιβλίο, που δεν αρκείται στην αναφορά των γεγονότων, αλλά εξετάζει τα αίτια, τις επιπτώσεις, τα κίνητρα και τις συνέπειες, το πριν και το μετά. Από τα βιβλία, που ξεχωρίζουν στη βιβλιογραφία και σίγουρα αποτελούν σημαντικό εφόδιο για τον ιστορικό του μέλλοντος. Από όσα έργα του Μέγα έχω διαβάσει μέχρι τώρα, νομίζω είναι το καλύτερο.

Advertisements

1 σχόλιο

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

One response to “Το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα για το Κίνημα των Νεότουρκων

  1. Παράθεμα: Φωτογραφικό υλικό του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου για τη Θεσσαλονίκη | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s