Η μοίρα των Εβραίων Θεσσαλονικέων της Γαλλίας κατά την Κατοχή

Σάρωση_20160519

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ο αφανισμός των Θεσσαλονικέων Εβραίων της Γαλλίας 1942-1944

Συγγραφέας: Γιάννης Καρατζόγλου

Έκδοση: Επίκεντρο (2014)

ISBN: 978-960-458-530-4

Τιμή: Περίπου €18

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Μετά από δεκαετίες σιωπής γύρω από το θέμα του χαμού των Εβραίων Θεσσαλονικέων, η ιστορική έρευνα τα τελευταία χρόνια σκαλίζει όλο και περισσότερο στο θέμα αυτό. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συγγραφή κάποιων εξαιρετικών βιβλίων, που φώτισαν πτυχές των γεγονότων πριν, αλλά και μετά το Ολοκαύτωμα. Η σημερινή ανάρτηση θα ασχοληθεί με ένα τέτοιο έργο.

Η έκδοση είναι πάρα πολύ καλή. Χρησιμοποιήθηκε χαρτί Chamois των 80gr. Υπάρχουν πολλές φωτογραφίες από τα γεγονότα της εποχής, κυρίως τις συλλήψεις των Εβραίων, αλλά και από Εβραίους συμπατριώτες μας, οι οποίοι φορτώθηκαν στα τρένα, που τους μετέφεραν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης. Πιθανότατα να βρείτε το βιβλίο με διαφορετικό τίτλο, αντί για «Θεσσαλονικέων Εβραίων» υπάρχει η λέξη «Ελληνοεβραίων». Προλογίζει ο Στράτος Δορδανάς. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει μια πλούσια βιβλιογραφία, οι πηγές, που ερευνήθηκαν από τον συγγραφέα, ευρετήριο ονομάτων, πίνακες στατιστικών και τα ονόματα των 2134 Ελληνοεβραίων, που εκτοπίστηκαν (1700 εξ’αυτών με καταγωγή τη Θεσσαλονίκη).

Μετά από ένα προλογικό σημείωμα και μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εισαγωγή, ακολουθούν 5 κεφάλαια, στα οποία ο Καρατζόγλου αναλύει την έρευνά του:

  • Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η πρώτη εγκατάσταση» και περιγράφεται το μεταναστευτικό ρεύμα από τη Θεσσαλονίκη, κυρίως, προς τη Γαλλια, το οποίο ξεκίνησε από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τα μέσα της δεκαετίας του 1930. Οι μετανάστες αυτοί δεν έφυγαν όλοι για τους ίδιους λόγους, κάποιοι έφυγαν γοητευμένοι από τη ζωή του Παρισιού, κάποιοι για οικονομικούς λόγους, κάποιοι λόγω φόβου για την ασφάλεια τη δική τους και των οικογενειών τους. Γίνονται αναφορές για τους τόπους, που εγκαταστάθηκαν, για τα επαγγέλματα, που ακολούθησαν, ενώ υπάρχει και ένα κείμενο για την απέχθεια μεταξύ των Σεφαραδιτών και των Ασκεναζίμ Εβραίων, που είχαν όμως αμφότεροι το ίδιο τραγικό τέλος.
  • Το δεύτερο κεφάλαιο έχει τίτλο «Επιδρομές και εκτοπίσεις» και αναλύει με ιδιαίτερα λεπτομερή τρόπο την περίοδο των συλλήψεων και της μεταφοράς των Εβραίων στη Γαλλία. Κάνει ιδιαίτερη εντύπωση η πληθώρα πληροφοριών, που έχουν διασωθεί σχετικά με αυτό το θέμα. Η μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων Εβραίων έφυγε με τις αποστολές 44 και 45 στις 9 και 11 Νοεμβρίου του 1942, ενώ και η σύλληψή τους είχε γίνει βασισμένη σε σχέδιο, που στόχευε τη σύλληψη Ελληνοεβραίων. Από αυτές τις δύο αποστολές, που κατέληξαν στο Άουσβιτς, επέστρεψαν ζωντανοί 17 άτομα. Στάλθηκαν 1745. Ακολούθησαν βέβαια και άλλες αποστολές, στις οποίες βρίσκονταν μέσα και Ελληνοεβραίοι. Το αντίστοιχο γκέτο Χιρς, που υπήρχε στη Θεσσαλονίκη ήταν κυρίως το στρατόπεδο Drancy. Αξίζει να σημειωθεί, ότι διοικητής του στρατοπέδου αυτού υπήρξε και ο Alois Brunner, αμέσως μετά την ολοκλήρωση του έργου του στο ξεκλήρισμα των Εβραίων Θεσσαλονικέων.
  • Το τρίτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η αντίσταση» και αναφέρεται στη συμμετοχή των Εβραίων στη Γαλλική Αντίσταση, ενώ δίνει λεπτομέρειες για τη συμμετοχή ορισμένων, όπως ο Φρέντι Μεναχέμ, ο Μάρκος Αμόν, η Πωλέτ Μπενρουμπή και άλλοι πολλοί, ενώ μιλάει και για τον Έντγκαρ Μορίν, ο οποίος είναι γνωστός Γάλλος συγγραφέας και απόγονος Εβραίων Θεσσαλονικέων, που είχαν μεταναστεύσει στο Παρίσι. Τα μέλη αυτά συμμετείχαν είτε σε ενέργειες ενάντια στους Γερμανούς, είτε στη διάσωση και υποστήριξη Εβραίων. Αναφέρονται επίσης ονόματα Ελληνοεβραίων, που εκτελέστηκαν, ενώ γίνεται λόγος και για την Κατερίνα Ανδρουλάκη, Ελληνίδα κάτοικο του Παρισιού, που ανακηρύχτηκε Δίκαια των Εθνών για τη διάσωση της Εβραίας Έτη Σταρόστα.
  • Το τέταρτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Η στρατηγική της επιβίωσης» και μιλάει για τις ενέργειες, που έγιναν για τη διάσωση Ελληνοεβραίων, είτε αυτή ήταν μέσω διαφυγής στη γειτονική Ελβετία, είτε σε κρησφύγετα.
  • Το πέμπτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Απελευθέρωση» και αναφέρεται πέρα από την επιστροφή όσων επέζησαν και στην τύχη των θυτών, Γάλλων και Γερμανών.

Ακολουθεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο με τα συμπεράσματα της μεγάλης αυτής μελέτης, με μεγαλύτερο ενδιαφέρον, για μένα, τις ενότητες για τους λόγους της μετανάστευσης στη Γαλλία των Ελληνοεβραίων και για τον ρόλο, που έπαιξαν η γαλλική και η ελληνική κοινωνία στη διάσωση Εβραίων από τις διώξεις. Ειδικά το τελευταίο αποτελεί ισχυρότατη ένδειξη, αν όχι απόδειξη, των ευθυνών, που είχαν οι Χριστιανοί Θεσσαλονικείς στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων Θεσσαλονικέων. Αποτελεί φυσικά θέμα, που λίγοι ακόμη και σήμερα θέλουν να μιλούν για αυτό, το θετικό βέβαια είναι ότι οι φωνές αυτές αυξάνονται.

Αξίζει να γίνει λόγος και για τα 8 παραρτήματα του βιβλίου, που έχουν το δικό τους ενδιαφέρον, κυρίως το 4ο και 5ο με τους αντι-εβραϊκούς νόμους του 1940 και 1941 στη Γαλλία.

Όπως είπαμε και νωρίτερα, η συντριπτική πλειοψηφία των Ελληνοεβραίων, που εκτοπίστηκαν από τη Γαλλία ήταν Θεσσαλονικιώτικης καταγωγής (περίπου το 80%). Ίσως ο αναγνώστης να μην μπορεί να συνειδητοποιήσει το νούμερο αυτό και κυρίως ο αναγνώστης, που δεν είναι καν από τη Θεσσαλονίκη. Αν και η σύγκριση δεν είναι δόκιμη, οι Ελληνοεβραίοι, που στάλθηκαν στα στρατόπεδα εξόντωσης από τη Γαλλία ήταν περισσότεροι από το σύνολο των νεκρών στις σφαγές στο Δίστομο, στον Χορτιάτη και στα Καλάβρυτα.

Ένα άλλο σημαντικότατο στοιχείο, που μας δίνει το βιβλίο, είναι η σύγκριση του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα και στη Γαλλία. Σίγουρα υπήρχαν διαφορές, αλλά υπάρχουν ομοιότητες και παραλληλισμοί. Η εξέταση των στοιχείων, που παραθέτει ο Καρατζόγλου φανερώνουν μία εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση του υπόλοιπου πληθυσμού απέναντι στο χαμό των Εβραίων. Και στις δύο περιπτώσεις οι ευθύνες του επίσημου κράτους (Ελλάδος και Γαλλίας) ήταν σημαντικές, η τεράστια διαφορά όμως είναι ότι στη Γαλλία αυτές έχουν επίσημα αναγνωριστεί, ενώ στην Ελλάδα (και στη Θεσσαλονίκη ακόμη περισσότερο) η εθνική αφήγηση έχει ρίξει ολοκληρωτικά τις ευθύνες στους Γερμανούς και στους συνεργάτες τους.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Μιλάμε για μία τεράστια έρευνα σε μέγεθος και αξία, που φανέρωσε την τραγική μοίρα Εβραίων Θεσσαλονικέων, που μετανάστευσαν στη Γαλλία για ένα καλύτερο μέλλον, αλλά τους βρήκε η τραγική μοίρα, που βρήκε και τους συμπολίτες μας ομόθρησκούς τους. Ο Καρατζόγλου προσθέτει νέα στοιχεία στην συζήτηση σχετικά με το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης μέσα από ένα έργο, το οποίο δεν διαδραματίζεται μεν στην πόλη μας, αλλά φέρει έντονα το άρωμά της.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΚΑΡΑΤΖΟΓΛΟΥ, Γιάννης, Συγγραφείς

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s