Οι εμπειρίες ενός επιζήσαντα Θεσσαλονικέα από τα Sonderkommando του Άουσβιτς

vivlioniki073

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Χρονικό 1941-1945

Συγγραφέας: Μαρσέλ Νατζαρή

Έκδοση: Ίδρυμα Ετς Αχαΐμ (1991)

ISBN: –

Τιμή: –

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Συνεχίζοντας τις παρουσιάσεις βιβλίων σχετικά με τα δεινά των Εβραίων συμπολιτών μας κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, θα μιλήσουμε σήμερα για μία από τις πιο τραγικές μαρτυρίες, που έχουν αποτυπωθεί στο χαρτί. Το βιβλίο, που βασίστηκε σε δύο κείμενα του Μαρσέλ Νατζαρή και επιμελήθηκε η πολύ γνωστή για το έργο της Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου με τη βοήθεια της Ελένης Ελεγμίτου, είναι σε σχέση με τα υπόλοιπα αντίστοιχης θεματολογίας, ίσως το πιο σοκαριστικό.

Η έκδοση είναι απλή, λιτή, με κάποιες φωτογραφίες στο τέλος, από το οικογενειακό αρχείο του Νατζαρή. Υπάρχουν κάποιες σημειώσεις στο τέλος, μαζί με αναφορές στα κείμενα, που μέχρι τότε είχαν κυκλοφορήσει με τις μαρτυρίες των Εβραίων για το τι έζησαν κατά την Κατοχή και στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως.

Το κύριο θέμα του βιβλίου, είναι δύο χειρόγραφα του Νατζαρή, τα οποία δεν κυκλοφόρησαν όταν ο συγγραφέας τους ήταν εν ζωή. Και αν για το ένα ήταν επιλογή του, για το άλλο δεν μπορούσε να γίνει και αλλιώς, καθώς βρέθηκε θαμμένο στον χώρο του Μπιρκενάου, το 1980…Ο Νατζαρή πέθανε από ανακοπή καρδιάς στις 31 Ιουλίου του 1971.

Αν και το βιβλίο το διάβασα με τη σειρά του, φρονώ ότι ίσως είναι καλύτερα πρώτα να διαβαστεί το επίμετρο, που βρίσκεται προς το τέλος του βιβλίου και μετά να πάει ο αναγνώστης στα χειρόγραφα. Και αυτό, γιατί το κείμενο της Αμπατζοπούλου είναι εκπληκτικό, λεπτομερές και μπορεί να διαφωτίσει πολλά σημεία για τον αναγνώστη των χειρογράφων. Βέβαια η Αμπατζοπούλου παρουσιάζει μια μελέτη πάνω σε αυτά τα κείμενα, αλλά νομίζω ότι σαν πρόλογος είναι πιο χρηστικός.

Το πρώτο χειρόγραφο έχει αξία ανεκτίμητη διαχρονικά, όχι μόνο για τους Έλληνες Εβραίους, αλλά για όλους αυτούς, που έζησαν την φρίκη του Ολοκαυτώματος, ανεξάρτητα από την εθνικότητά τους. Είναι κείμενο, το οποίο είχε γράψει ο Νατζαρή όταν ήταν κρατούμενος στο Άουσβιτς, ένα ιδιόμορφο «ρεπορτάζ» του τι συνέβαινε τις ημέρες εκείνες. Το κείμενο βρέθηκε τυχαία στις 24 Οκτωβρίου του 1980, θαμμένο στο χώμα, μέσα σε ένα θερμός. Υπήρχαν 12 σελίδες, οι οποίες οι περισσότερες δεν είναι ευανάγνωστες. Το πρωτότυπο βρίσκεται στο Μουσείο του Άουσβιτς. Μοιάζει με επιστολή περισσότερο και με διαθήκη, καθώς ο Νατζαρή είναι σίγουρος ότι δεν θα γλιτώσει τον θάνατο. Πρέπει να γράφτηκε μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, δηλαδή μετά τις 18 Οκτωβρίου του 1944. Η δεύτερη σελίδα αυτού του χειρόγραφου, κοσμεί το εξώφυλλο του βιβλίου. Από τα όσα μπορεί κανείς να διαβάσει, φαίνεται ο φόβος και η ανάγκη που νιώθει ο συγγραφέας να μην χαθεί στην ιστορία η φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης.

Το δεύτερο χειρόγραφο γράφτηκε μετά την απελευθέρωσή του, το 1947. Κουβαλώντας τις μνήμες του Άουβιτς, αλλά συνεχίζοντας να έχει την ανάγκη να διαδώσει στον κόσμο τις στιγμές που έζησε, ίσως όμως περισσότερο να απευθύνεται στους δικούς του ανθρώπους, ο Νατζαρή γράφει για τις εμπειρίες του από την ημέρα έναρξης του πολέμου, στις 28 Οκτωβρίου του 1944, μέχρι και λίγο πριν την απελευθέρωσή του. Σε αυτό το κείμενο το ύφος είναι λιγότερο αγωνιώδες, αλλά η καταγραφή γίνεται όσο το δυνατόν με περισσότερες λεπτομέρειες. Έχουμε πολλές αναφορές ονομάτων και τοποθεσιών. Ο συγγραφέας πολέμησε στο Αλβανικό μέτωπο και εργάστηκε μετά σε καταναγκαστικά έργα των Γερμανών. Όταν άρχισαν οι αποστολές των Εβραίων της Θεσσαλονίκης για το Άουσβιτς, δραπέτευσε και πήγε στην Αθήνα, όπου δούλεψε κάποιο καιρό. Από εκεί έφυγε για τα βουνά, όπου πολέμησε ως αντάρτης, στις τάξεις του ΕΛΑΣ. Αξίζει να σημειωθεί, η επισήμανσή του, ότι ο ΕΛΑΣ κοιτούσε να βλάψει τον ΕΔΕΣ και το αντίστροφο, ενώ οι Γερμανοί έρχονταν σε δεύτερη μοίρα… Θα φύγει μετά για την Αθήνα, όπου κρύβεται μέχρι την σύλληψή του και την μεταφορά του, πρώτα στις φυλακές Αβέρωφ και στη συνέχεια στο Χαϊδάρι. Από εκεί θα τον πάρουν και μαζί με άλλους Εβραίους της χώρας, θα μεταφερθεί στο Άουσβιτς.

Με αυτόν τον τρόπο, τελειώνει το πρώτο κομμάτι του δεύτερου χειρόγραφου, αν και δεν είναι σαφής ο διαχωρισμός. Το δεύτερο κομμάτι, μιλάει για τα όσα έζησε στο Άουσβιτς ο Νατζαρή. Η μαρτυρία του είναι ιδιαίτερα τραγική, καθώς τον έβαλαν να είναι μέλος των Sonderkommando, της ειδικής ομάδας, η οποία ήταν υπεύθυνη για την θανάτωση των Εβραίων στα κρεματόρια. Ήταν με διαφορά η χειρότερη εργασία στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και ουσιαστικά ήταν εγγυημένος θάνατος, καθώς οι Γερμανοί δεν ήθελαν να υπάρχουν μάρτυρες της γενοκτονίας που εφάρμοζαν. Όλες οι περιγραφές του είναι σοκαριστικές. Από τα πιο σημαντικά κομμάτια του χειρόγραφου αυτού, είναι η περιγραφή της γνωστής Εξέγερσης του Άουσβιτς, που συνέβη στις 7 Οκτωβρίου του 1944, μια ηρωική αντιστασιακή πράξη, που είχε ως αποτέλεσμα την ανατίναξη ενός κρεματορίου και την θανάτωση όλων των υπευθύνων και όσων συμμετείχαν στην εξέγερση. Όπως γράφει δε χαρακτηριστική ο Νατζαρή, «…έστω διά ολίγα λεπτά ευρέθησαν ελεύθεροι.». Μετά την εκκένωση του Άουσβιτς, θα βρεθεί στο Μαουτχάουζεν, από όπου μάλλον θα ελευθερωθεί, καθώς εκεί σταματάει και η διήγησή του.

Μετά τα δύο χειρόγραφα, υπάρχουν κείμενα της Ελένης Ελεγμίτου, τα οποία παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά των χειρόγραφων.

Τα μέλη των Sonderkommando μετά τον πόλεμο θεωρήθηκαν συνεργάτες των Ναζί από πολλούς, κάποιοι δε ελάχιστοι, που γλίτωσαν της θηριωδίας, εκτελέστηκαν στη συνέχεια για αυτήν τη δράση τους, λες και είχαν επιλογή. Σήμερα η ιστορία τείνει να αποδεχτεί ότι όσοι ήταν μέλη αυτής της ειδικής ομάδας δεν ήταν προδότες, ούτε εγκληματίες, αλλά έζησαν το Ολοκαύτωμα, όσο κανένας άλλος ίσως από τα εκατομμύρια των εγκλείστων. Ελάχιστοι κατάφεραν να επιζήσουν και ένας από αυτούς ήταν και ο συγγραφέας.

Το βιβλίο είναι συγκλονιστικό. Ειδικά το πρώτο χειρόγραφο, μοναδικό ντοκουμέντο και μαρτυρία της πιο μαύρης σελίδας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι εμπειρίες του Νατζαρή επίσης από τα Sonderkommando και από την εξέγερση στο Άουσβιτς, την οποία έζησε από μέσα, φωτίζουν την ιστορική επιστήμη, ώστε να μπορέσει να καταλάβει τον παραλογισμό εκείνων των ημερών. Δυστυχώς ούτε αυτό φαίνεται να είναι σε κυκλοφορία, λες και η ανάγκη ενημέρωσης του κοινού εξαντλήθηκε με την πρώτη έκδοση. Στον Ραγιά πρέπει να υπάρχουν κάποια αντίτυπα τελευταία, στην τιμή του €1 μόνο. Αξίζει πιστεύω να διαβαστεί.

Advertisements

8 Σχόλια

Filed under ΝΑΤΖΑΡΗ, Μαρσέλ, Συγγραφείς

8 responses to “Οι εμπειρίες ενός επιζήσαντα Θεσσαλονικέα από τα Sonderkommando του Άουσβιτς

  1. Παράθεμα: Λιγότερο γνωστές ή και άγνωστες πτυχές της Θεσσαλονίκης | Vivlioniki

  2. Παράθεμα: Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων όπως την είδε ο Χρήστος Χρηστοβασίλης το 1894 | Vivlioniki

  3. Παράθεμα: Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων όπως την είδε ο Χρήστος Χρηστοβασίλης το 1894 | grassrootreuter

  4. Παράθεμα: Εμπειρίες των επιζώντων του Ολοκαυτώματος στη Θεσσαλονίκη και αλλού | Vivlioniki

  5. Παράθεμα: Το Ολοκαύτωμα όπως το έζησε ο Χάιντς Κούνιο | Vivlioniki

  6. Παράθεμα: Οι εμπειρίες ενός διασωθέντα Sonderkommando από τη Θεσσαλονίκη | Vivlioniki

  7. Παράθεμα: «Βιβλιοαναγνώσεις #13» Χρήστος Χρηστοβασίλης “Περί Εβραίων” – Shades magazine

  8. Παράθεμα: Οι αναμνήσεις ενός Θεσσαλονικέα Sonderkommando από τα κολαστήρια του Μπίρκεναου | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s