Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στην αντίσταση, στον «εκτοπισμό» και στο Μπέργκεν-Μπέλσεν.

vivlioniki037

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Αυτοί που επέζησαν

Συγγραφέας: Ρίκα Μπενβενίστε

Έκδοση: Πόλις (2014)

ISBN: 978-960-435-455-9

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια, από την εποχή, που εμφανίστηκαν τα πρώτα κείμενα στην Ελληνική βιβλιογραφία σχετικά με το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Το In Memoriam ήταν από τα πρώτα (το πρωτότυπο είχε γραφτεί το 1949 και η μετάφρασή του στα Ελληνικά έγινε την δεκαετία του 1970), αλλά αποτελούσε στην εποχή του την εξαίρεση. Τελευταία υπάρχουν πολλοί ερευνητές και ιστορικοί, οι οποίοι έχουν ασχοληθεί με το υλικό Ολοκαυτώματος στην πόλη μας, αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα και εμφανίστηκαν στην αγορά πολλά βιβλία αξιόλογα σχετικά με το θέμα. Από τα τελευταία είναι αυτό της Ρίκα Μπενβενίστε, για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα.

Η έκδοση είναι πολύ καλή, με ωραίο χάρτινο εξώφυλλο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα χρονολόγιο των γεγονότων, που αφορούν το Ολοκαύτωμα των Εβραίων Θεσσαλονικέων, από την κήρυξη του πολέμου με τους Ιταλούς, μέχρι την πρώτη κυκλοφορία του In Memoriam. Υπάρχουν επίσης περίπου 60 σελίδες με βιβλιογραφικά στοιχεία και σημειώσεις του κειμένου. Οι φωτογραφίες δεν εμφανίζουν ένα ενδιαφέρον, καθώς κυρίως προέρχονται από οικογενειακά αρχεία.

Η Μπενβενίστε ενδιαφέρεται κυρίως για τη ζωή όσων διεσώθησαν του Ολοκαυτώματος. Αυτό άλλωστε είναι σαφές και από τον τίτλο του βιβλίου της. Πρόκειται για ένα κομμάτι της ιστορίας, το οποίο δεν έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τους ερευνητές. Τα στοιχεία που μας παρουσιάζει είναι συγκλονιστικά και δίνουν στον αναγνώστη την δυνατότητα να έρθει σε επαφή με ένα κομμάτι αλήθειας, το οποίο σπάνια ως ποτέ δεν είχε ερευνηθεί στο παρελθόν.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία βασικά μέρη, μια εισαγωγή και έναν επίλογο. Η εισαγωγή είναι κομμάτι κάπως δύσκολο στην ανάγνωσή του, καθώς έχει πολλούς επιστημονικούς όρους. Ο επίλογος θα μπορούσε να είναι και στην θέση του προλόγου, θα συμβούλευα τον αναγνώστη να ξεκινήσει από αυτόν.

Το πρώτο μέρος έχει να κάνει με την δράση Εβραίων της Θεσσαλονίκης στην Αντίσταση. Πρόκειται για ένα θέμα, το οποίο έχει παρερμηνευτεί (για να είμαι όσο το δυνατόν πιο ευγενικός) από τους περισσότερους. Πάρα πολλές φορές ακούγαμε την ατάκα «πού ήταν οι Εβραίοι όταν εμείς πολεμούσαμε με τους Γερμανούς;». Η Μπενβενίστε έχει κάνει στο συγκεκριμένο θέμα μια μοναδική εργασία, παρουσιάζει επώνυμα και όχι γενικά και αόριστα άτομα, τα οποία δραπέτευσαν στο βουνό και πολέμησαν τον Κατακτητή μέσα από τη δράση του ΕΛΑΣ. Κάποιοι ήταν κομμουνιστές, κάποιοι άλλοι όχι. Η δομή του κεφαλαίου βοηθάει πάρα πολύ τον αναγνώστη να παρακολουθεί τις ζωές των πρωταγωνιστών, υπάρχει η ζωή τους πριν τον πόλεμο, το πώς μπήκαν στο αντάρτικο, την δράση τους στα χρόνια της Κατοχής και τι έγινε μετά το τέλος του πολέμου. Προσωπικά βρήκα το κομμάτι αυτό του βιβλίου το πιο ενδιαφέρον.

Το δεύτερο μέρος ασχολείται με ένα θέμα, το οποίο στην συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων είναι εντελώς άγνωστο. Μιλάει για τους Εβραίους Θεσσαλονικείς (και όχι μόνο), οι οποίοι διεσώθησαν από τα κρεματόρια των στρατοπέδων συγκεντρώσεως, αλλά δεν επέστρεψαν πίσω στα σπίτια τους, αλλά παρέμειναν σε στρατόπεδα φιλοξενίας των συμμαχικών στρατευμάτων, μέχρι να μεταναστεύσουν είτε στην Παλαιστίνη, είτε στις ΗΠΑ. Τα άτομα αυτά είχαν την ονομασία «displaced persons» (DPs) ή «εκτοπισμένοι άνθρωποι» στα Ελληνικά. Η έρευνα βασίστηκε στην ζωή 73 συμπολιτών μας, οι οποίοι παρέμειναν εκτοπισμένοι στην Βαυαρική πόλη Φέλνταφιγκ (Feldafing). Η πορεία των συγκεκριμένων ανθρώπων είχε κάποια χαρακτηριστικά, τα οποία τους έφεραν στο τέλος του πολέμου στην περιοχή που έλεγχαν οι Αμερικάνικες δυνάμεις. Τα άτομα αυτά δεν ήταν μόνα, αλλά ζούσαν μαζί με χιλιάδες άλλους Εβραίους από άλλα κράτη. Στο κείμενο παρουσιάζεται η αγωνία τους για το αύριο, γνωρίζοντας ότι πλέον στην Θεσσαλονίκη δεν έχει μείνει πλέον τίποτα για αυτούς, ούτε οικογένεια, ούτε περιουσία. Η κατάσταση αυτή για μερικούς κράτησε μέχρι και 5 χρόνια μετά το τέλος του πολέμου.

Το τρίτο κομμάτι μιλάει για τα όσα πέρασαν οι Εβραίοι Θεσσαλονικείς στο στρατόπεδο Μπέργκεν-Μπέλσεν. Η αφήγηση των γεγονότων γίνεται μέσα από τα όσα πέρασε η οικογένεια του Μπενίκου και της Βαλερή Σαλτιέλ. Το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος των Εβραίων, πήγε στα στρατόπεδα του Άουσβιτς. Αυτό του Μπέργκεν-Μπέλσεν θεωρούνταν κάπως καλύτερο, αν και δύσκολα μπορεί να υπάρχει κάτι χειρότερο από το εργοστάσιο θανάτου του Άουσβιτς. Για το στρατόπεδο αυτό έχει αναφερθεί και η Νίνα Μπενρουμπή στο βιβλίο της, το οποίο έχουμε παρουσιάσει στη Vivlioniki. Εκεί στάλθηκαν όσοι Εβραίοι θεωρούνταν από τους Γερμανούς «προνομιούχοι», ήταν δηλαδή άτομα τα οποία βρίσκονταν στην κεφαλή της διοίκησης των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Οι άνθρωποι αυτοί γνώρισαν με την επιστροφή τους την καχυποψία των υπολοίπων, που σε κάποιες περιπτώσεις ήταν απολύτως δικαιολογημένη (όπως για παράδειγμα με την περίπτωση του Αμπάλα), αλλά σε κάποιες άλλες ήταν δυστυχώς εντελώς άδικη. Συγκλονιστική η περιγραφή της επιστροφής αυτών των ανθρώπων πίσω στην Ελλάδα.

Η έρευνα της Μπενβενίστε είναι τόσο μεθοδική και λεπτομερής, που σε πολλά σημεία ο αναγνώστης θα χρειαστεί να κρατά και σημειώσεις. Φωτίζονται πτυχές του Ολοκαυτώματος, που για χρόνια κανείς δεν μιλούσε για αυτές ή δεν φάνταζαν τόσο «εμπορικές» όσο η γενοκτονία στα κρεματόρια του Άουσβιτς και του Μπιρκενάου. Ο Αλμπέρτος Ναρ επίσης στα κείμενά του πολλές φορές σχολίαζε το βάρος που κουβαλούσαν όσοι επέζησαν και πόσο δύσκολη ήταν η ζωή μετά, ακόμη και όταν οι άνθρωποι κατάφεραν και πάτησαν πάλι στα πόδια τους.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εκπληκτικό. Μιλάμε για κείμενα τα οποία πρώτη φορά διαβάζει ο αναγνώστης και για κομμάτια της ιστορίας, τα οποία σπάνια έχουν ερευνηθεί. Το κείμενο δίνει επίσης στους μελλοντικούς ερευνητές ή και στους λογοτέχνες την ευκαιρία για περαιτέρω αναζήτηση της αλήθειας ή την έμπνευση για συγγραφή μυθιστορημάτων και λοιπών λογοτεχνικών έργων. Δύσκολο κάποιες στιγμές στην ανάγνωσή του, αλλά ιδιαίτερα σημαντικό για την ιστορική κληρονομιά της πόλης μας.

Advertisements

4 Σχόλια

Filed under ΜΠΕΝΒΕΝΙΣΤΕ, Ρίκα, Συγγραφείς

4 responses to “Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στην αντίσταση, στον «εκτοπισμό» και στο Μπέργκεν-Μπέλσεν.

  1. Παράθεμα: Οι εμπειρίες του Θεσσαλονικέα Ιάκωβου Χαντάλι από το Ολοκαύτωμα | Vivlioniki

  2. Παράθεμα: Μικρές και μεγάλες «θερινές» στιγμές της Θεσσαλονίκης | Vivlioniki

  3. Παράθεμα: Η φωνή των αφανών μαρτύρων της Ιστορίας | Vivlioniki

  4. Παράθεμα: Μετά την καταστροφή: Τα πρώτα βήματα των επιζώντων Εβραίων Θεσσαλονικέων και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.