Θεσσαλονίκη, μια μεγάλη πλατεία…

vivlioniki024

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Η μεγάλη πλατεία

Συγγραφέας: Νίκος Μπακόλας

Έκδοση: Κέδρος (2014)

ISBN: 978-960-04-0110-3

Τιμή: Περίπου €19

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Νίκος Μπακόλας είχε γράψει την Μυθολογία (μιλήσαμε για αυτήν στην προηγούμενη ανάρτηση στην Vivlioniki) το 1977. Ακολούθησε μια δεκαετία συγγραφικής σιωπής του, μέχρι το 1987. Ήταν η χρονιά, που κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Η μεγάλη πλατεία», ένα έργο, το οποίο δεν θεωρείται απλά το καλύτερο του λογοτέχνη, αλλά ένα από τα σημαντικότερα πεζογραφήματα της Ελληνικής λογοτεχνίας, όχι μόνο της σύγχρονης.

Η έκδοση είναι απλή, χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Το βιβλίο της πρώτης κυκλοφορίας ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια και θεωρούνταν αρκετά σπάνιο. Ο Κέδρος αποφάσισε να το επανακυκλοφορήσει, με νέο εξώφυλλο, μια φωτογραφία της Ερμού, τραβηγμένη περίπου στο ύψος της Πλατείας της Αγίας Σοφίας, με φορά δυτική. Το έργο είχε αποσπάσει το Α’ Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος για το 1988. Από την έκδοση που έχω εγώ, λείπει η σελίδα 298 και στην θέση της είναι η 268, μάλλον από λάθος κατά την εκτύπωση του βιβλίου.

Μέσα από τις σελίδες του έργου και από τις ζωές των πρωταγωνιστών του βιβλίου, παρουσιάζεται η ιστορία της Θεσσαλονίκης, από το 1920 περίπου, μέχρι τη δεκαετία του 1980. Μικρά και μεγάλα γεγονότα, κάποια γνωστά και κάποια άγνωστα, συναντούν τους ήρωες του έργου. Είναι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι, προερχόμενοι από διαφορετικούς κόσμους, των οποίων όμως οι ζωές σε συγκεκριμένες στιγμές ενώνονται, άλλες φορές περισσότερο (πχ ο Γιάννης και η Αγγέλα γίνονται ζευγάρι) και άλλες λιγότερο (πχ η επίσκεψη του Φώτη στο μαγαζί, που τραγουδά η Αγγέλα). Αν έχετε δει την ταινία Crash ή την ταινία Babel, ίσως η δομή των ταινιών αυτών, σας φέρει κάτι από την δομή του βιβλίου.

Οι πρωταγωνιστές είναι εντελώς διαφορετικοί χαρακτήρες. Ο Φώτης ένας άνθρωπος της περιπέτειας, ο Γιάννης ένας αστός της πόλης, η Αγγέλα πρόσφυγας της Μικράς Ασίας, ο Χρίστος ο ιδεαλιστής. Ο Άγγελος είναι γιος του Φώτη και η Αντιγόνη η μικρή κόρη του Χρίστου. Υπάρχει και ο Χριστόφορος, παράλληλα με τους άλλους, ξεχωριστή μορφή και μια ιστορία κάπως ανεξάρτητη από τις άλλες, που κινείται σε παράλληλη τροχιά.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη, το πρώτο έχει να κάνει με την ιστορία από το 1920 περίπου έως λίγο πριν τον πόλεμο και το δεύτερο από την Κατοχή και τον Εμφύλιο έως το σήμερα (το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1987). Τα κεφάλαια έχουν τίτλο τον εκάστοτε πρωταγωνιστή τους, ενώ όσα αναφέρονται στην ζωή του Χριστόφορου έχουν τίτλο «Οι μέσοι χρόνοι».

Νομίζω ότι από το πρώτο βιβλίο, που έγραψε ο Μπακόλας, το 1957, συνεχώς δούλευε στο μυαλό του αυτό το έργο. Δεν είναι τυχαίο μάλλον, ότι υπάρχουν «συνδέσεις» στην Μεγάλη Πλατεία, τόσο με τον Κήπο των Πριγκήπων (αναφορές στην Ηλέκτρα, τον Αίγισθο, την οικογένεια Ιατρίδη), όσο και με την Μυθολογία (η επανάληψη του ονόματος του Χριστόφορου). Τα περισσότερα συμβάντα που περιγράφονται, αποτελούν και εμπειρίες του συγγραφέα, αφού ο Μπακόλας γεννήθηκε το 1927. Μπορεί να μην τις έζησε ιδίοις όμμασι, αλλά σίγουρα επηρέασαν την ζωή του.

Ο τρόπος γραφής είναι ένα επιπλέον γεγονός, που με οδηγεί στο προηγούμενο συμπέρασμα, ότι δηλαδή το έργο αυτό δουλευόταν για μια τριακονταετία. Υπάρχουν σημεία με εσωτερικό μονόλογο, κάποια άλλα με συνειρμούς, ενώ οι περιγραφές των γεγονότων είναι κεντημένες με τρομερή λεπτομέρεια και τέχνη. Διαβάζεις ένα βιβλίο των περίπου 550 σελίδων και νομίζεις ότι δεν υπάρχει καμία επανάληψη στις πάρα πολλές περιγραφές προσώπων, περιοχών, γεγονότων. Οι χαρακτήρες χτίζονται επίσης με αριστοτεχνικό τρόπο, χωρίς να υπάρχουν κενά ή παραλείψεις. Το βιβλίο συνδυάζει την κινηματογραφική κίνηση  με την θεατρική αμεσότητα.

Η ιστορία της πόλης είναι ιδιαίτερα έντονη στο βιβλίο και ίσως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ιστορικό μυθιστόρημα. Αλλά σε αντίθεση με πολλά άλλα βιβλία, που έχουμε δει, τα οποία προσπαθούν με δυσκολία να χωρέσουν την ιστορία στις σελίδες τους και πολλές φορές μοιάζουν οι γραμμές να έχουν αντιγραφεί από ιστορικά βιβλία, εδώ τα γεγονότα και οι προσωπικότητες «κουμπώνουν» με μαεστρία, χωρίς να υποβαθμίζουν τους χαρακτήρες, αλλά να συνοδεύουν τις ζωές τους. Σπουδαία πρόσωπα τα οποία σημάδεψαν την πόλη (πχ ο Βασίλης Τσιτσάνης δουλεύει με την Αγγέλα στο μαγαζί, ο Ευριπίδης Μπακιρτζής ήταν στον στρατό με τον Χρίστο κα) συναντούν τους ήρωες του βιβλίου, μιλάνε μαζί τους και αποκτούν και αυτοί ρόλο στο έργο. Χαρακτηριστικό, ότι δεν αναφέρεται το επίθετό τους.

Η Θεσσαλονίκη έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Κυρίως η περιοχή των Εξοχών, με τα αρχοντικά και τα μικρότερα σπίτια που υπήρχαν στην σημερινή Βασ. Όλγας, και το κέντρο της πόλης. Η αγάπη του Μπακόλα για αυτήν φαίνεται ιδιαίτερα μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Αποδίδεται με ρεαλιστικό τρόπο η αλλαγή των όψεων της πόλης, κατά το πέρασμα των χρόνων. Αποτελεί νομίζω η Θεσσαλονίκη το ιδανικό σκηνικό για το έργο αυτό και δεν νομίζω ότι θα μπορούσε να γραφτεί το βιβλίο για κάποια άλλη πόλη, γιατί λίγες πόλεις έχουν τόση πολλή ιστορία συμπτυγμένη να χωρά σε τόσα λίγα χρόνια.

Για ποιους γράφει όμως ο Μπακόλας αυτό το βιβλίο; Στο επίκεντρο νομίζω είναι ο ανώνυμος Θεσσαλονικιός και η πόλη. Στο μυαλό του συγγραφέα είναι ο καθημερινός κάτοικος της πόλης, ο οποίος πέρασε τις δυσκολίες αυτές, τον οποίο η Ιστορία επηρέασε, αλλά δεν ανέδειξε ποτέ. Και ο Μπακόλας θέλει με αυτό το βιβλίο να τους φέρει στο ύψος, που θα έπρεπε να είναι. Η τελευταία σελίδα του έργου, είναι και εδώ η φωνή του συγγραφέα, η τελευταία αφήγηση-επίλογος.

Προσωπικά θεωρώ ότι η Μεγάλη Πλατεία είναι ένα από τα σημαντικότερα βιβλία της Ελληνικής λογοτεχνίας και από τα έργα, που ο κάθε Θεσσαλονικέας θα έπρεπε να διαβάσει. Για την πόλη, αποτελεί στολίδι της και κληρονομιά της. Έρχονται γιορτές, οπότε είναι μια μοναδική ευκαιρία, να το δωρίσετε πρώτα στον εαυτό σας, αν δεν το έχετε διαβάσει. Σίγουρα θα αγαπήσετε στο τέλος του την πόλη και τους ανθρώπους της λίγο παραπάνω.

Advertisements

10 Σχόλια

Filed under ΜΠΑΚΟΛΑΣ, Νίκος, Συγγραφείς

10 responses to “Θεσσαλονίκη, μια μεγάλη πλατεία…

  1. Παράθεμα: Το τελευταίο κομμάτι της «τετραλογίας» του Μπακόλα | Vivlioniki

  2. Παράθεμα: Ο κόσμος του Κουλέ Καφέ και της οδού Μουσών | Vivlioniki

  3. Παράθεμα: Ανέκδοτες φωτογραφίες από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς το 1944 | Vivlioniki

  4. Παράθεμα: Η Θεσσαλονίκη στη σκιά των πεταλούδων | Vivlioniki

  5. Παράθεμα: Η Γερμανική Κατοχή της Θεσσαλονίκης σε λογοτεχνικά κείμενα | Vivlioniki

  6. Παράθεμα: Έρωτες, ίντριγκες και προδοσίες στην Μεσοπολεμική, Κατοχική και σύγχρονη Θεσσαλονίκη | Vivlioniki

  7. Παράθεμα: Η εκατονταετής Μεγάλη Εβδομάδα της Θεσσαλονίκης | Vivlioniki

  8. Παράθεμα: Ο Νίκος Μπακόλας μιλάει για τη ζωή του | Vivlioniki

  9. Παράθεμα: Ο αριστουργηματικός «Λάκκος» του Τάκη Σιμώτα | Vivlioniki

  10. Παράθεμα: Η ιστορία της Κατοχής μέσα από ένα μυθιστόρημα | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s