Απομνημονεύματα ενός μελλοθανάτου Εβραίου της Θεσσαλονίκης

vivlioniki016

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Απομνημονεύματα 1941-1943

Συγγραφέας: Γιομτώβ Γιακοέλ

Έκδοση: Παρατηρητής (1993)

ISBN: 960-260-757-2

Τιμή: Περίπου €9

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τη Vivlioniki έχουμε παρουσιάσει αρκετά βιβλία, με μνήμες Εβραίων της Θεσσαλονίκης, από την εποχή του Ολοκαυτώματος της πόλης. Οι διηγήσεις τους έχουν φωτίσει σε μεγάλο βαθμό, ένα ζήτημα για το οποίο για πάρα πολλά χρόνια, πολύ λίγοι μιλούσαν. Χαρακτηριστικό των διηγήσεων αυτών, είναι ότι έγιναν τουλάχιστον 30 χρόνια μετά τα θλιβερά γεγονότα. Το σημερινό βιβλίο, στηρίζεται σε γραπτά κείμενα ενός συμπατριώτη μας, ο οποίος τελικά δεν απέφυγε τον θάνατο στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως και ο οποίος κατέγραψε τα γεγονότα και προσπάθησε να τα εξηγήσει κατά την διάρκεια της Κατοχής.

Το βιβλίο είναι λιτό και χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο. Το εξώφυλλο έχει κάποιο ενδιαφέρον, καθώς έχει μια φωτογραφία με την ταυτότητα του Γιακοέλ.

Ο Γιομτώβ Γιακοέλ δεν γεννήθηκε στην Θεσσαλονίκη, αλλά μετακόμισε εδώ κατά την διάρκεια της δεκαετίας του ’30. Ήταν νομικός και σε αντίθεση με τους Σεφαραδίτες Εβραίους της Θεσσαλονίκης, ήταν ήδη αρκετά εξοικειωμένος με την Ελληνική νομοθεσία και γλώσσα, οπότε βοήθησε πολύ την εδώ Κοινότητα σε πολλά θέματα. Τον αναφέρουμε μεν ως συγγραφέα του βιβλίου, αν και τυπικά στην δημιουργία του έχει συντελέσει τα μέγιστα η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, η οποία ερεύνησε και επιμελήθηκε τα γραπτά του Γιακοέλ.

Πριν ο αναγνώστης ξεκινήσει να διαβάζει τα απομνημονεύματα, νομίζω είναι απαραίτητο να ασχοληθεί με την εισαγωγή της επιμελήτριας, καθώς εκεί περιγράφεται το κλίμα της εποχής, μέσα στην οποία ο Γιακοέλ γράφει τις αναμνήσεις του και υπάρχουν σημαντικά στοιχεία για τη ζωή και την δράση του. Ο αναγνώστης θα πρέπει να έχει στο νου του, ότι ο Γιακοέλ γράφει μέσα στην Κατοχή, έχει τα όσα συνέβησαν πολύ «ζεστά» και δεν γνωρίζει για την μοίρα που επιφυλάχθηκε για τους υπόλοιπους Εβραίους της πόλης.

Τα απομημονεύματα χωρίζονται σε δύο μέρη, κάθε ένα από τα οποία έχει μικρότερα κεφάλαια. Χρονικά εκτείνονται από τον Απρίλιο του 1941, όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν την πόλη, μέχρι τον Μάρτιο του 1943, λίγο πριν αρχίσουν τα πρώτα τραίνα το δρομολόγιο προς τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Ο συγγραφέας είχε δραπετεύσει και είχε κρυφτεί στην Αθήνα. Μετά από προδοσία του γνωστού Εβραίου δοσίλογου Ίνο Ρεκανάτι συνελήφθη και μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Άουσβιτς, όπου και σύμφωνα με την μαρτυρία του Ιάκωβου Στρούμσα, εκτελέστηκε (τις εμπειρίες του Στρούμσα από τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, μπορείτε να διαβάσετε εδώ).

Το πρώτο μέρος περιγράφει γεγονότα κατά την περίοδο πριν την εφαρμογή των συστηματικών αντιεβραϊκών μέτρων. Σχολιάζεται η ανικανότητα του Σάμπυ Σαλτιέλ, βαλτού προέδρου των Εβραίων όλης της Ελλάδας από τους Γερμανούς, η παθητική στάση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στα πρώτα μέτρα που είχαν εκτελέσει οι Γερμανοί, η στάση του Χριστιανικού πληθυσμού της πόλης, περιγράφεται με συγκλονιστικό και ιδιαίτερα λεπτομερή τρόπο το Μαύρο Σάββατο της 12ης Ιουλίου, όταν οι Γερμανοί μάζεψαν τους Εβραίους στην Πλατεία Ελευθερίας, μιλάει ιδιαίτερα για τις διαπραγματεύσεις και τις κινήσεις της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, για την καταβολή λύτρων, ώστε να απελευθερωθούν οι Εβραίοι, οι οποίοι είχαν σταλεί σε καταναγκαστικά έργα σε διάφορα σημεία της χώρας (ήταν από τους βασικούς διαπραγματευτές με τον Δρ. Μέρτεν, ενώ αφιερώνει ξεχωριστό κεφάλαιο στην καταστροφή των Εβραϊκών Νεκροταφείων.

Το δεύτερο μέρος είναι πιο σύντομο και μιλάει για τα όσα έγιναν μετά την επίσημη θέσπιση των φυλετικών νόμων της Νυρεμβέργης στην Θεσσαλονίκη. Οι κατασχέσεις περιουσιών, η αρπαγή σπιτιών, μαγαζιών από Εβραίους και η παράδοσή τους σε Χριστιανούς της πόλης, η στάση του πληθυσμού, οι ενέργειες της Εβραϊκής κοινότητας, οι αποφάσεις για την δημιουργία των γκέτο και για την σύσταση ομάδων Εβραίων πολιτοφυλάκων (με αρχηγό έναν άλλον γνωστό Εβραίο δοσίλογο, τον Τζακ Αλμπάλα) περιγράφονται με λεπτομέρειες.

Χαρακτηριστικό της γραφής του Γιακοέλ, είναι ότι είναι πολύ περιορισμένο το συναισθηματικό κομμάτι, πράγμα που κάνει ιδιαίτερη εντύπωση, καθώς ο συγγραφέας είναι κυνηγημένος και κρύβεται για να σωθεί την εποχή που γράφει τα απομνημονεύματα αυτά. Ο Γιακοέλ προσπαθεί να εξηγήσει με λογική και στοιχεία όσα συνέβησαν, είτε αυτό έχει να κάνει με τις αντιδράσεις του Χριστιανικού πληθυσμού, είτε έχει να κάνει με τις πράξεις της Εβραϊκής κοινότητας. Αν και οι συνθήκες είναι τραγικές για αυτόν, κρατάει μια αντικειμενικότατη στάση στα γεγονότα, που πραγματικά εντυπωσιάζει.

Τα απομνημονεύματα του Γιακοέλ αποτελούν ιστορικό ντοκουμέντο, καθώς γράφτηκαν κατά την περίοδο των διωγμών. Αποτελούν βασικότατη πηγή για τους ερευνητές και τους ιστορικούς του σήμερα. Διαισθανόμενος το μέγεθος της καταστροφής που έρχεται (όπως είπαμε και πριν, ο Γιακοέλ ΔΕΝ γνωρίζει τίποτα για στρατόπεδα συγκεντρώσεως και για Ολοκαύτωμα όταν γράφει), αφήνει μια μαρτυρία μοναδικής σημασίας. Ο λόγος του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία, αν αναλογιστεί κανείς πως δεν ήταν κάποιος τυχαίος Εβραίος, αλλά ήταν σημαντικότατο μέλος στην διοίκηση της Εβραϊκής Κοινότητας, οπότε γνωρίζει λεπτομέρειες αρκετές.

Από τα σημαντικότερα βιβλία που έχω διαβάσει για την καταστροφή των Εβραίων συμπολιτών μας, δεν έχει την συγκινησιακή φόρτιση άλλων κειμένων από άτομα που επέζησαν του Ολοκαυτώματος, αλλά είναι ιστορικό ντοκουμέντο για την Θεσσαλονίκη. Δυστυχώς δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει το έργο του.

Το βιβλίο υπάρχει σε πολλά από τα παζάρια βιβλίου, στην τιμή των €3,5, από εκεί το βρήκα κι εγώ.

Advertisements

4 Σχόλια

Filed under ΓΙΑΚΟΕΛ, Γιομτώβ, Συγγραφείς

4 responses to “Απομνημονεύματα ενός μελλοθανάτου Εβραίου της Θεσσαλονίκης

  1. Παράθεμα: Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων όπως την είδε ο Χρήστος Χρηστοβασίλης το 1894 | Vivlioniki

  2. Παράθεμα: Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων όπως την είδε ο Χρήστος Χρηστοβασίλης το 1894 | grassrootreuter

  3. Παράθεμα: Εμπειρίες των επιζώντων του Ολοκαυτώματος στη Θεσσαλονίκη και αλλού | Vivlioniki

  4. Παράθεμα: «Βιβλιοαναγνώσεις #13» Χρήστος Χρηστοβασίλης “Περί Εβραίων” – Shades magazine

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s