Η αυτοβιογραφία της Εβραίας Θεσσαλονικιάς Νίνας Μπενρουμπή

vivlioniki005

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Μια ζωή γλυκιά…και πικρή

Συγγραφέας: Νίνα Μπενρουμπή

Έκδοση: Σύγχρονοι Ορίζοντες (2004)

ISBN: 960-398-135-4

Τιμή: Περίπου €12

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από την Vivlioniki έχουμε παρουσιάσει στο παρελθόν αρκετές μαρτυρίες επιζώντων του Ολοκαυτώματος των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Μία ακόμη είναι αυτή της Νίνας Μπενρουμπή. Το έργο αυτό είναι μια αυτοβιογραφία, μια διήγηση της ζωής της συγγραφέως από την ίδια, από την γέννησή της, μέχρι τις σύγχρονες ημέρες. Η συγγραφέας είναι γνωστή και από το βιβλίο της για τις Σεφαραδίτικες μαγειρικές συνταγές.

Η έκδοση είναι απλή και λιτή, χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες από το οικογενειακό αρχείο της συγγραφέως, ενώ κάποια βιβλιογραφικά στοιχεία είναι διάσπαρτα στο κείμενο.

Και για την Μπενρουμπή ισχύει ό,τι ισχύει και για πολλούς άλλους συγγραφείς, οι οποίοι δεν είναι επαγγελματίες λογοτέχνες, αλλά θέλησαν να μοιραστούν κομμάτια της ζωής τους με τους αναγνώστες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, νομίζω σημαντικότερο είναι να κρίνεται το κατά πόσον αυτά που γράφονται είναι ενδιαφέροντα, είτε ως ιστορία, είτε ως λαογραφία και η λογοτεχνική αξία του κειμένου να περνάει σε δεύτερη μοίρα. Αυτό το βιβλίο έχει κομμάτια, που μπορεί να είναι αδιάφορα, αλλά και άλλα που είναι ιδιαίτερα σημαντικά, τόσο για την ιστορία, όσο και για την τοπογραφία της Θεσσαλονίκης.

Η Μπενρουμπή γεννήθηκε στην Θεσσαλονίκη το 1923 και μεγάλωσε μέσα σε μια μεγαλοαστική οικογένεια Εβραίων της πόλης μας. Η συνοικία της βρισκόταν πέριξ της ευρύτερης περιοχής της Μαρτίου, κάτω από την σημερινή Νέα Εγνατία και πάνω από την σημερινή Ανθέων. Ο κόσμος που περιγράφει μοιραία λοιπόν είναι αυτός των μεγαλοαστών της πόλης. Τα σχολεία, τα κέντρα διασκέδασης, οι συνήθειες περιγράφουν έναν κόσμο ο οποίος, καλώς ή κακώς, ανήκει πια στο παρελθόν.

Τα βιώματα της συγγραφέως χαρακτηρίζονται, αν μη τι άλλω, από μια τεράστια ποικιλία. Έχει γνωρίσει τον πλούτο και την φτώχεια, την εποχή που την παρακαλούσε η μητέρα της να φάει, αλλά και την εποχή που έπρεπε να ζήσει με ένα ξεροκόμματο ψωμιού, τις συναντήσεις με τα τσάγια της υψηλής κοινωνίας, αλλά και τον καφέ από χόρτα και πριονίδι, τα μεγάλα ψηλοτάβανα σαλόνια, αλλά και τα παραπήγματα του Μπέργκεν-Μπέλσεν. Θεωρείται βεβαίως από τις τυχερές (όσο μπορεί να θεωρηθεί τυχερός κάποιος που γνώρισε από κοντά το Ολοκαύτωμα), καθώς η Ισπανική υπηκοότητα που είχε, την προστάτεψε από τα κρεματόρια και τους φούρνους του Άουσβιτς.

Αν και δεν υπάρχει κάποιος διαχωρισμός χρονικός στο βιβλίο, πέρα από τα κεφάλαια, προσωπικά ξεχωρίζω τρεις βασικές περιόδους, την εποχή του Μεσοπολέμου, όπου η συγγραφέας είναι παιδί, την εποχή του Πολέμου, όπου η συγγραφέας βιώνει όλους τους διωγμούς, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τις συνεχείς μετακινήσεις σε Ισπανία, Μαρόκο, Ιταλία, Παλαιστίνη, και την Μεταπολεμική εποχή, όπου περιγράφεται η ζωή της μετά το τέλος του εφιάλτη, το πως στάθηκε η οικογένειά της στα πόδια της και πως πρόκοψε.

Στην εποχή του Μεσοπολέμου, η συγγραφέας περιγράφει τα παιδικά της χρόνια και μέσα από αυτήν την περιγραφή, σκιαγραφείται η εικόνα της Θεσσαλονίκης, μέσα από τα μάτια μιας μεγαλοαστής. Όπως είναι φυσικό, εξαιτίας του μεγάλου ταξικού διαχωρισμού της εποχής, η Θεσσαλονίκη εμφάνιζε διαφορετικά πρόσωπα, ανάλογα με τις δυνατότητες του καθενός. Τα ιδιωτικά σχολεία, οι παραλιακές ταβέρνες και τα κέντρα διασκέδασης με τις μουσικές μπάντες που έφερναν από το εξωτερικό, στοιχεία από την καθημερινότητα των Εβραίων, των γιορτών τους, διάφορα λαογραφικά στοιχεία, παρουσιάζονται σε αυτό το μέρος. Η συγγραφέας ανήκει στην πρώτη γενιά Εβραίων, οι οποίοι αρχίζουν να μαθαίνουν Ελληνικά και μειώνεται έτσι το χάσμα μεταξύ Ελλήνων και Εβραίων. Στο σπίτι βέβαια ομιλούνταν η Γαλλική, πράγμα ιδιαίτερα συνηθισμένο εκείνη την εποχή, όχι μόνο σε σπίτια Εβραίων, αλλά και Ελλήνων της μεγαλοαστικής τάξης. Μαζί με αυτά βέβαια, υπάρχουν και αναφορές στην οικογένειά της, στο πως γνώρισε τον μελλοντικό σύζυγό της, οι φιλίες και οι ασχολίες της. Εκείνη την εποχή, αν και είχαν γίνει γνωστά τα μέτρα του Χίτλερ ενάντια στους Εβραίους, πέρα από μια γενική ανησυχία, δεν υπήρχε κάτι περισσότερο, φαινόντουσαν όλα ιδιαίτερα μακρινά.

Αυτό που εγώ αποκαλώ εποχή του Πολέμου, περιλαμβάνει φυσικά και την Κατοχή, μέχρι την χρονιά της απελευθέρωσης της χώρας. Ξεκινά με την κήρυξη του Ελληνο-ιταλικού πολέμου, γεγονός που επηρεάζει τους πάντες. Γίνονται αναφορές στους Εβραίους στρατιώτες που έφυγαν για το μέτωπο και φυσικά στον συνταγματάρχη Μαρδοχαίο Φριζή, τον πρώτο νεκρό αξιωματικό του Ελληνικού Στρατού. Και στο κείμενο της Μπενρουμπή, όπως και σε πάρα πολλά άλλα, φαίνεται ο φόβος, αλλά κυρίως ο ενθουσιασμός των Ελλήνων κατά την διάρκεια αυτού του πολέμου. Σε αυτό το μέρος του βιβλίου, υπάρχει και μία αναφορά στην σύνθεση του πληθυσμού της πόλης και πιο συγκεκριμένα στον Εβραϊκό πληθυσμό και την οργάνωσή του. Με διαφορά το σημαντικότερο και πιο ενδιαφέρον κομμάτι, είναι οι αναφορές της στην περίοδο της Κατοχής και στις διώξεις του Εβραϊκού πληθυσμού. Γίνεται λόγος για τους Εβραίους πολιτοφύλακες και το μίσος των Εβραίων προς αυτούς, ενώ αναφέρεται και σε δύο λιγότερο γνωστά περιστατικά, την προσπάθεια του Ιταλού Προξενείου Θεσσαλονίκης να εφοδιάσει όσο το δυνατόν περισσότερα άτομα με το Ιταλικό διαβατήριο, ώστε να προστατεύονται ενάντια στις Γερμανικές διώξεις και την σύλληψη των Ισπανών Εβραίων της Θεσσαλονίκης, τους οποίους δεν προστάτευσε η Ισπανική Κυβέρνηση του Φράνκο. Ακολούθησε η μεταφορά τους στο γκέτο του Χιρς και από εκεί στο Μπέργκεν-Μπέλσεν. Οι κάτοχοι του Ισπανικού διαβατηρίου βέβαια ήταν τυχεροί, καθώς ναι μεν ήταν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, αλλά δεν στιγματίστηκαν στο μπράτσο και δεν πέρασαν τα δεινά των υπόλοιπων Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Από εκεί τους μετέφεραν στη συνέχεια στην Βαρκελώνη, μετά στο Μαρόκο, μετά στην Ιταλία για να καταλήξουν μέχρι το πέρας του πολέμου στην Παλαιστίνη. Αυτά εν συντομία, καθώς στο κείμενο υπάρχουν αρκετές πληροφορίες, άλλες γνωστές και άλλες όχι, για τις διώξεις και τα βάσανα των Εβραίων από τους Γερμανούς. Μόνο από την οικογένειά της, η συγγραφέας έχασε 23 άτομα.

Το τρίτο μέρος, αυτό της Μεταπολεμικής Εποχής περιγράφει την ζωή της συγγραφέως και της οικογένειάς της μετά την απελευθέρωση. Είναι η εποχή που παντρεύεται τον γιατρό Αλμπέρτο Μπενρουμπή (το οικογενειακό επίθετο της συγγραφέως ήταν Ρεβάχ), φτιάχνει την οικογένειά της, γεννιούνται τα παιδιά της. Επειδή προσωπικά με ενδιαφέρουν κυρίως τα ιστορικά στοιχεία, βρήκα αυτό το κομμάτι του βιβλίου το λιγότερο ενδιαφέρον, αν και σε κάποιους μπορεί να αρέσει.

Το βιβλίο είναι σαφές ότι δεν είναι μυθιστορηματικό. Όπως είπαμε και πριν, καλό είναι να μην κριθεί με λογοτεχνικά κριτήρια, πρόκειται για την μαρτυρία ενός ανθρώπου, ο οποίος έζησε ακραίες καταστάσεις και στάθηκε τυχερή, ώστε να μπορέσει να ορθοποδήσει και να προχωρήσει στην ζωή της. Υπάρχουν στο κείμενο κάποια ιστορικά λάθη (πχ η συγγραφέας αναφέρει ότι ο Εμπρησμός του Κάμπελ συνέβη το 1932, αντί του 1931 που είναι το σωστό), αλλά αυτά δεν αφαιρούν κάτι από την ουσία. Επίσης γίνονται πάρα πολλές αναφορές σε ονόματα, τα οποία η συγγραφέας φυσικό είναι να τα ξεχωρίζει και να τα ξέρει, αλλά ο αναγνώστης πιθανότατα να χρειαστεί να τα σημειώνει για να ξέρει σε ποιους αναφέρεται η Μπενρουμπή κάθε φορά. Το ύφος του βιβλίου δεν είναι μελαγχολικό, παρά τις πολλές δυσκολίες που πέρασε η συγγραφέας, αντίθετα υπάρχει μια νότα αισιοδοξίας, ενώ σε πάρα πολλά σημεία είναι φανερός ο έρωτας της Μπενρουμπή προς την Θεσσαλονίκη.

Νομίζω ότι αν το προσεγγίσετε ιστορικά το βιβλίο, θα σας αρέσει πολύ περισσότερο, καθώς οι πάρα πολλές οικογενειακές λεπτομέρειες μπορεί να μην αφορούν τους πιο πολλούς. Είναι από τα βιβλία που έχουν να σου προσφέρουν κάποια σημαντικά στοιχεία, η ανάγνωση είναι ιδιαίτερα εύκολη και ξεκούραστη. Δεν πρόκειται για ένα αριστούργημα, αλλά δεν νομίζω ότι γράφτηκε για να γίνει αριστούργημα.

Advertisements

2 Σχόλια

Filed under ΜΠΕΝΡΟΥΜΠΗ, Νίνα, Συγγραφείς

2 responses to “Η αυτοβιογραφία της Εβραίας Θεσσαλονικιάς Νίνας Μπενρουμπή

  1. Παράθεμα: Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στην αντίσταση, στον «εκτοπισμό» και στο Μπέργκεν-Μπέλσεν. | Vivlioniki

  2. Παράθεμα: Το Ολοκαύτωμα όπως το έζησε ο Χάιντς Κούνιο | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s