Τοπογραφικά μυστήρια της Θεσσαλονίκης, χαμένες γωνιές και συνοικίες της πόλης

vivlioniki226

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τα μυστήρια της Θεσσαλονίκης: Κείμενα για τους χαμένους τόπους της πόλης

Συγγραφέας: Ευάγγελος Χεκίμογλου

Έκδοση: University Studio Press (2001)

ISBN: 960-12-0976-X

Τιμή: Περίπου €14

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη έχει συμπληρώσει πάνω από 23 αιώνες ζωής, χρονικό διάστημα στο οποίο ποτέ δεν έχασε τον χαρακτήρα της πόλης. Πληθυσμοί ήρθαν και έφυγαν, έχτισαν και γκρέμισαν, ενώ φυσικά φαινόμενα και καταστροφές άλλαζαν την όψη της διαρκώς. Μοιραία η τοπογραφία της πόλης μεταβάλλονταν διαρκώς, φαινόμενο που συναντάμε ακόμη και σήμερα. Τελευταία τεράστια αλλαγή στην εικόνα της Θεσσαλονίκης, ήταν αυτή που έγινε μετά την Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917. Παρά το σπουδαίο έργο που έχουν προσφέρει αρχαιολόγοι και ιστορικοί, το οποίο μας έχει βοηθήσει να σχηματίσουμε μια εικόνα της πόλης κατά το παρελθόν, υπάρχουν διάφορα θέματα, τα οποία παραμένουν αδιευκρίνιστα. Με κάποια από αυτά τα θέματα ασχολείται αυτό το βιβλίο του Ευάγγελου Χεκίμογλου, ενός από τους σημαντικότερους ερευνητές της ιστορίας της πόλης μας.

Η έκδοση είναι πολύ καλή. Υπάρχει σκληρό εξώφυλλο, αρκετές ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, ενώ στο τέλος του κάθε κεφαλαίου, υπάρχουν σημειώσεις και επεξηγήσεις, καθώς και βιβλιογραφικές αναφορές.

Το βιβλίο αποτελείται από 9 βασικά κεφάλαια, τα οποία ασχολούνται με θέματα τοπογραφίας της Θεσσαλονίκης, τα οποία δεν έχουν αποσαφηνισθεί πλήρως, ενώ υπάρχει και μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εισαγωγή.

Η εισαγωγή είναι ένα είδος χρονολογίου, από το 1430 έως το 1930, περιγράφοντας αλλαγές στην πόλη, αλλά και ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν και έπαιξαν τον ρόλο τους στην πορεία και την εξέλιξη της Θεσσαλονίκης. Διαφορετικό κάπως σε σχέση με άλλα χρονολόγια, που μπορεί να έχετε διαβάσει.

Το πρώτο κεφάλαιο, κάπως δύσκολο στην κατανόησή του, μιλάει για κάποιους παλιούς κανόνες ιδιοκτησίας και για τις σχέσεις μεταξύ ιδιοκτήτη και ενοικιαστή που επικρατούσαν στην Θεσσαλονίκη. Οι κανόνες αυτοί δημιουργήθηκαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους από Εβραίους, Μουσουλμάνους και Χριστιανούς, με σκοπό την εγκατάσταση προσφυγικών πληθυσμών. Η hazaka των Εβραίων καθιερώθηκε τα πρώτα χρόνια εγκατάστασής των στην πόλη και χοντρικά έλεγε ότι ένας Εβραίος δεν μπορεί να νοικιάσει ιδιοκτησία αλλόθρησκου (χριστιανού ή μουσουλμάνου) την οποία νοικιάζει ήδη άλλος Εβραίος, χωρίς πρώτα να τον αποζημιώσει. Το σύστημα του ιτζαρέ καθιερώθηκε από τους Μουσουλμάνους στα τέλη του 19ου αιώνα, για την εγκατάσταση Μουσουλμάνων προσφύγων και χοντρικά έλεγε ότι οι πρόσφυγες μπορούν να χτίσουν σε οικόπεδο ενός δερβίσικου μοναστηριού, αλλά τους ανήκε μόνο το οίκημα και όχι η γη. Τέλος, οι Έλληνες προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής με τη δημιουργία συνοικισμών έξω από την ιστορική πόλη.

Το δεύτερο κεφάλαιο, για μένα το πιο ενδιαφέρον του βιβλίου, απαντάει στο ερώτημα αν υπήρχαν χείμαρροι που περνούσαν μέσα από το ιστορικό κέντρο της πόλης και αν ναι, τι απέγιναν. Μετά από μια μελέτη σχετικά με τους μύλους που λειτουργούσαν μέσα στην Θεσσαλονίκη, και μετά από έρευνες που έγιναν κατά την θεμελίωση νέων κτιρίων, αποδεικνύεται ότι στο, όχι και τόσο μακρινό παρελθόν, την πόλη την διέσχιζαν τουλάχιστον δύο χείμαρροι, που κάποιοι θα μπορούσαν να τους αποκαλούν και μικρά ποτάμια. Στα κτίρια της περιοχής μεταξύ Αριστοτέλους, Τσιμισκή και Βασ. Ηρακλείου στα υπόγεια πολλών κτιρίων, υπάρχει ακόμη και σήμερα πρόβλημα με νερά, που θα πρέπει να αντλούνται συνεχώς.

Το τρίτο κεφάλαιο προσπαθεί να τοποθετήσει στον χάρτη την περιοχή του Κισλά, ένα λιβάδι, το οποίο οι κτηνοτρόφοι της πόλης χρησιμοποιούσαν ως βοσκοτόπι. Οι μελέτες δείχνουν ότι βρισκόταν σε περιοχή, που σήμερα είναι το Σέιχ Σου.

Το τέταρτο κεφάλαιο αναφέρεται στους χώρους ταφής των Χριστιανικών πληθυσμών, πριν γίνουν τα Κοιμητήρια της Ευαγγελίστριας. Υπάρχει εξέταση του νομοθετικού πλαισίου της Οθωμανικής διοίκησης σχετικά με την ίδρυση νεκροταφείων. Προσπαθεί επίσης ο συγγραφέας να εντοπίσει το γνωστό και ως «Παρά την Τάμπιαν Αρχαίον Νεκροταφείον», το οποίο πρέπει να βρισκόταν έξω από τα ανατολικά τείχη και να εκτεινόταν από την Πύλη της Καλαμαριάς (σημερινή Εγνατία περίπου), μέχρι το βόρειο άκρο των Κοιμητηρίων της Ευαγγελίστριας και από τα ανατολικά τείχη μέχρι έναν χείμαρρο στην περιοχή των σημερινών Πανεπιστημίων.

Το πέμπτο κεφάλαιο προσπαθεί να δώσει τοπογραφικά στοιχεία για την παλιά γειτονιά του Τοπ Χανέ, η οποία εκτείνονταν χοντρικά μεταξύ του Άγιου Μηνά και των Λαδάδικων. Η περιοχή έχει αποτυπωθεί τόσο σε γκραβούρες, όσο και σε φωτογραφίες, υπάρχουν πολλές αναφορές από περιηγητές σχετικά με αυτήν και κατά την διάρκεια των αιώνων οι τοπογραφικές αλλαγές σε αυτήν ήταν πολυάριθμες. Διαχρονικά πάντως, η θέση της κοντά στο λιμάνι (τόσο το Οθωμανικό, όσο και το νεότερο) την καθιστούσε κατά κύριο λόγο εμπορική περιοχή.

Το έκτο κεφάλαιο ασχολείται με μια γειτονιά της Θεσσαλονίκης με το όνομα Μάλτα και επιχειρεί ο Χεκίμογλου την ακριβή οριοθέτησή της. Επίσης εξετάζεται η προέλευση του ονόματος της γειτονιάς, η οποία είχε κυρίως Εβραϊκό πληθυσμό. Πρόκειται για μια περιοχή, όπου μάλλον γινόταν το σκλαβοπάζαρο κατά τα χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης.

Το έβδομο κεφάλαιο εξετάζει τοπογραφικά την συνοικία της Μητρόπολης, η οποία στα χρόνια της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης, ήταν μια νησίδα Ελληνικής συνοικίας γύρω από περιοχές με Εβραϊκό πληθυσμό. Αντιστοιχεί περίπου στην σημερινή περιοχή πέριξ της Μητρόπολης. Τότε ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Δημήτριο, υπήρχε νοσοκομείο, επισκοπείο, σχολείο και άλλα κτίρια της Ελληνικής κοινότητας. Χοντρικά εκτείνονταν από την Λασάνη μέχρι τον Φωκά της Τσιμισκή και από την Προξένου Κορομηλά μέχρι λίγο πάνω από την Τσιμισκή.

Το όγδοο κεφάλαιο αναφέρεται σε μια δικαστική διαμάχη για οικόπεδα γύρω από την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου στην Εγνατία. Η διαμάχη ήταν μεταξύ ενός επισκόπου της Βέροιας, του Θεοφάνη Μαλάκη και της Μονής Βλατάδων. Με αφορμή αυτήν την διαμάχη, γίνεται τοπογραφική μελέτη της περιοχής και εξετάζεται το ιδιοκτησιακό καθεστώς των οικοπέδων, μιας περιοχής στην οποία κατοικούσαν από παλιά Ελληνικοί πληθυσμοί κυρίως.

Το ένατο κεφάλαιο ασχολείται επίσης με μια διαμάχη, αυτή μεταξύ της Ελληνικής Κοινότητας με την Μονή Βλατάδων, η οποία κορυφώθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Πέρα από τις τοπογραφικές έρευνες, το κεφάλαιο αυτό παρουσιάζει κυρίως τις διαφορές που υπήρχαν μεταξύ της Κοινότητας και των Γερόντων της Μονής.

Τα θέματα τα οποία εξετάζει το βιβλίο δύσκολα θα τα βρείτε σε άλλα βιβλία. Προέρχονται από πρωτογενή έρευνα εγγράφων και για αυτό έχουν χρησιμοποιηθεί ως βιβλιογραφικές πηγές σε άλλα κείμενα. Σίγουρα δεν είναι ό,τι πιο εύκολο στην ανάγνωση, καθώς κάποια θέματα προϋποθέτουν ειδικές γνώσεις ιστορίας της πόλης. Χρήσιμο νομίζω για τον αναγνώστη, είναι να έχει δίπλα και το βιβλίο του Δημητριάδη για την τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την Τουρκοκρατία (παρουσίασή του μπορείτε να βρείτε εδώ). Ο Χεκίμογλου είναι από τους σπουδαιότερους ερευνητές της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και το βιβλίο αυτό δεν νομίζω ότι έγινε για κάποιον που θέλει απλά να μάθει κάποια βασικά πράγματα για την ιστορία της πόλης, αλλά απευθύνεται σε πιο εξειδικευμένο κοινό. Προσωπικά μου άρεσε πολύ.

Κλείνοντας, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας μια φράση στον πρόλογο του κειμένου, που μου άρεσε ιδιαίτερα: «Ότι η πόλη έχει ψυχή, είμαι ο τελευταίος που θα το αρνηθεί. Όμως στη δείχνει, μόνο και μόνο για να ζητήσει τη δική σου».

Advertisements

1 σχόλιο

Filed under Συγγραφείς, ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ, Ευάγγελος

One response to “Τοπογραφικά μυστήρια της Θεσσαλονίκης, χαμένες γωνιές και συνοικίες της πόλης

  1. Παράθεμα: Τα μυστήρια και τα μυστικά της Θεσσαλονίκης | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s