Η ιστορία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης και των γύρω κτιρίων της

vivlioniki204

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Το κτιριακό συγκρότημα της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Θάλεια Μαντοπούλου-Παναγιωτοπούλου

Έκδοση: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (1985)

ISBN: –

Τιμή: Περίπου €9

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΩΝ

Από τα πιο λαμπρά μνημεία της Θεσσαλονίκης, είναι οι Βυζαντινές της εκκλησίες, με κάποιες από αυτές να κουβαλάνε πάνω από 1000 χρόνια ιστορίας. Παρ’όλα αυτά όμως, η Μητρόπολη της Θεσσαλονίκης είναι μία εκκλησία που χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και είναι αφιερωμένη στον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά. Σε αρχιτεκτονικά σχέδια κυρίως του Ερνστ Τσίλερ, αλλά και με την συμβολή του Ξενοφώντα Παιονίδη, η Μητρόπολη της Θεσσαλονίκης προκάλεσε ποικίλα σχόλια σχετικά με τον σχεδιασμό της και το αν ταιριάζει με το αρχιτεκτονικό παρελθόν της πόλης. Το βιβλίο για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα, αφηγείται την ιστορία τόσο του ναού, όσο και των άλλων κτιρίων, που σήμερα αποτελούν το Μητροπολιτικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση είναι αρκετά καλή, με πολλές φωτογραφίες και σχέδια του ναού, εικόνες που δεν θα βρείτε εύκολα σε άλλα βιβλία. Υπάρχει στο τέλος βιβλιογραφία και περίληψη του κειμένου στα αγγλικά. Το βιβλίο βγήκε με αφορμή τον εορτασμό των 2300 χρόνων της πόλης, το 1985.

Το βιβλίο αποτελείται από 5 κεφάλαια και ένα παράρτημα, το οποίο περιέχει διάφορα έγγραφα και σχέδια από αρχεία της Μητρόπολης, της Εθνικής Πινακοθήκης αλλά και της Μητρόπολης Αιγίου, που έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με τον φορέα της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης.

Στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφεται το ιστορικό πλαίσιο της εποχής που ξεκίνησε η κατασκευή του συγκροτήματος. Ενδιαφέρουσα η παρατήρηση ότι κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, δεν υπήρχε τόσο πολύ εθνική συνείδηση των πληθυσμών, ειδικά αυτών που ζούσαν μακρυά από τα αστικά κέντρα, αλλά θρησκευτική συνείδηση. Οι εθνικές συνειδήσεις άρχισαν να διαμορφώνονται μετά το 1870 και την ίδρυση της Βουλγαρικής Εξαρχίας και κύριος διαμορφωτής αυτών ήταν οι Εκκλησίες (Οικουμενικό Πατριαρχείο, Βουλγαρική Εξαρχία) και τα σχολεία. Επίσης ενδιαφέρουσα η παρατήρηση ότι ακόμη και η αρχιτεκτονική έπαιξε ρόλο στην τόνωση του εθνικού φρονήματος, καθώς οι Έλληνες της πόλης προτιμούσαν τον νεοκλασικισμό, που κυριαρχούσε στην Αθήνα εκείνη την εποχή, σε αντίθεση με Εβραίους και Οθωμανούς, που προτιμούσαν τον εκλεκτικισμό.

Στο δεύτερο κεφάλαιο υπάρχει εξιστόρηση των γεγονότων από την στιγμή που πάρθηκε η απόφαση για το χτίσιμο του Μητροπολιτικού Συγκροτήματος, μέχρι την αποπεράτωσή του, καθώς και για την εξέλιξη των κτιρίων ως τις μέρες μας. Η πυρκαγιά του 1890, που κατέστρεψε τον ναό του Αγίου Δημητρίου, που βρισκόταν στην σημερινή θέση της Μητρόπολης, και οι πολιτικές εξελίξεις στα Βαλκάνια, ήταν οι δύο βασικότεροι λόγοι για την ανέγερση των νέων κτιρίων. Στο κεφάλαιο περιγράφονται τα προβλήματα που αντιμετωπίστηκαν (κυρίως οικονομικής φύσεως) και οι δύο φάσεις ανοικοδόμησης (η πρώτη σε σχέδια του Τσίλερ, η δεύτερη στα σχέδια του Τσίλερ μετά την αλλαγή τους από τον Παιονίδη). Στο αρχικό σχέδιο, προβλέπονταν το χτίσιμο του ναού, ενός νοσοκομείου, ενός γυμνασίου, του Ελληνικού προξενείου, της μητροπολιτικής κατοικίας και της κατοικίας των ιερέων. Αν σας φαίνεται περίεργο πώς θα χωρούσαν τόσα πράγματα στο σημερινό οικόπεδο της Μητρόπολης, απλά φανταστείτε εντελώς διαφορετική την τότε διαμόρφωση τόσο του οικοπέδου, όσο και της γύρω περιοχής. Τα διάφορα κτίρια δεν τελείωσαν όλα την ίδια περίοδο, φανταστείτε πως η Μητρόπολη ξεκίνησε να χτίζεται στις 16 Ιουνίου 1891 και εγκαινιάστηκε στις 21 Απριλίου 1914.

Το τρίτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στον μητροπολιτικό ναό, στα χαρακτηριστικά του, την διακόσμησή του και την ποιότητα κατασκευής του. Γίνονται συχνές συγκρίσεις με τον «δίδυμο» ναό του της Παναγίας Φανερωμένης στο Αίγιο, έργο επίσης του Τσίλερ, από το οποίο αντέγραψε σε μεγάλο βαθμό τα σχέδια για την Μητρόπολη. Ενδιαφέρον έχει το σχόλιο, ότι παρά το γεγονός ότι επρόκειτο για την Μητρόπολη, η ποιότητα κατασκευής του ναού ήταν κακή και αυτό ευθύνονταν για τις πολλές καταστροφές του ναού κατά τους σεισμούς του 1978. Το τρίτο δε κομμάτι του κεφαλαίου, όπου αναφέρεται ο ρόλος του ναού στην Ελληνική κοινότητα της Θεσσαλονίκης κατά τα τέλη του 19ου αιώνα και οι πολιτικές σκοπιμότητες που ακολουθήθηκαν για την κατασκευή του, είναι από τα πιο ενδιαφέροντα του βιβλίου.

Το τέταρτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στο κτίριο που σήμερα στεγάζει το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα και επί Οθωμανικής Θεσσαλονίκης ήταν το Ελληνικό Προξενείο. Υπάρχουν στοιχεία της κατασκευής του, της μορφολογίας του, καθώς και οι αλλαγές που υπέστη το κτίριο, τόσο στην χρήση, όσο και στην μορφή, από το 1893 που αποπερατώθηκε, μέχρι σήμερα. Πρόκειται για ένα από τα λίγα κτίρια νεοκλασικισμού στην Θεσσαλονίκη, παρά το γεγονός ότι έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε όλα τα παλιά κτίρια της πόλης «νεοκλασικά».

Το πέμπτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στην Μητροπολιτική κατοικία, κτίριο το οποίο δεν υπάρχει πια, καθώς στην θέση του υπάρχουν σήμερα τα γραφεία της Μητρόπολης. Στη θέση του βρισκόταν από το 1892 που τελείωσε η κατασκευή του, μέχρι το 1964 που γκρεμίστηκε.

Το βιβλίο παρέχει στον αναγνώστη πολλές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες, όχι μόνο για τον ναό του Αγίου Γρηγορίου Παλαμά και τα γύρω του κτίρια, αλλά και για την κατάσταση που επικρατούσε στην Ελληνική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης στα τέλη του 19ου αιώνα. Η εξέταση του έργου, όχι μόνο με αρχιτεκτονικά κριτήρια, αλλά και με την πολιτική σκοπιμότητα της εποχής, κάνει το βιβλίο σημαντικό, τόσο για τους αρχιτέκτονες, όσο και για τους ιστορικούς ερευνητές. Αν και Μητρόπολη της Θεσσαλονίκης, δεν έχει καταφέρει αυτός ο ναός να φτάσει την αίγλη και την σπουδαιότητα μικρότερων εκκλησιών της πόλης. Μετά τους σεισμούς του 1978, έφτασε ένα βήμα πριν την κατεδάφισή του, αλλά αποφασίστηκε τελικά η επισκευή του. Το αν ταιριάζει ο ρυθμός του με την ιστορία της πόλης και αν πρέπει να είναι αυτή η Μητρόπολη, είναι ανοιχτά ζητήματα, που πολλές φορές στο μέλλον θα απασχολήσουν τους μελετητές. Παρά τις όποιες αντιρρήσεις του καθενός, νομίζω πως καλό είναι που αφιερώθηκε ένα βιβλίο και για αυτόν τον ναό.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under ΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ, Θάλεια, Συγγραφείς

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s