Η γενιά και η δεκαετία του ’60 στην Θεσσαλονίκη

vivlioniki182

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Εμείς του ’60 οι εκδρομείς

Συγγραφέας: Χρίστος Ζαφείρης

Έκδοση: Εξάντας (2000)

ISBN: 960-256-440-7

Τιμή: Περίπου €17

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τον τίτλο του βιβλίου πιθανότατα να τον έχετε τραγουδήσει στο παρελθόν, αφού προέρχεται από τραγούδι του Διονύση Σαββόπουλου με τον ίδιο τίτλο. Όπως και το τραγούδι, έτσι και το βιβλίο αποτελεί ένα όχημα νοσταλγίας του συγγραφέα Χρίστου Ζαφείρη με κατεύθυνση τα νεανικά του χρόνια. Το περιεχόμενο του βιβλίου είχε παρουσιαστεί μέσα από τις ραδιοφωνικές εκπομπές του συγγραφέα στον 9,58FM σταθμό της ΕΡΤ3.

Η έκδοση είναι απλή, σε λευκό χαρτί η εκτύπωση, με αρκετές φωτογραφίες που δεν θα βρείτε αλλού εύκολα, από την πόλη, τις δραστηριότητες των Θεσσαλονικέων και το κλίμα μιας εποχής που μπορεί να γέννησε αρκετές προσδοκίες και όνειρα, αλλά δυστυχώς για αυτήν τα είδε να προδίδονται, είτε λόγω δικών της λαθών, είτε λόγω παρεμβάσεων τρίτων προσώπων.

Δεκαετία των ανατροπών ήταν αυτή του ’60, πολιτικών, κοινωνικών, πολιτιστικών. Οι αλλαγές που επιτελέστηκαν δεν άφησαν ανεπηρέαστη την Θεσσαλονίκη, η οποία σε αρκετούς τομείς είχε πρωταγωνιστικό ρόλο, ευχάριστο και δυσάρεστο. Στα 15 κεφάλαια του βιβλίου επιχειρείται η παρουσίαση αυτών των αλλαγών στην πόλη, παράλληλα με τις αλλαγές που συνέβαιναν στον υπόλοιπο κόσμο.

Το 1ο κεφάλαιο μοιάζει σαν περίληψη όσων πρόκειται να διαβάσει ο αναγνώστης στο υπόλοιπο βιβλίο. Μια δεκαετία σε δέκα σελίδες, επιχειρείται να περιγραφεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο έγιναν τόσες πολλές και ριζικές αλλαγές. Ο κόσμος που υπήρχε την Πρωτοχρονιά του δίσεκτου 1960, έμελλε να είναι εντελώς ξένος με αυτόν που ξημέρωσε Πρωτοχρονιά του 1970. Και φυσικά η Θεσσαλονίκη δεν θα μπορούσε να μένει αμέτοχη σε αυτές τις αλλαγές.

Το 2ο κεφάλαιο ασχολείται με το γνωστό στους πολλούς και ως θέμα της αντιπαροχής. Το γκρέμισμα δηλαδή πολλών παλιών σπιτιών, και την ανέγερση στην θέση των πολυκατοικιών, οι οποίες αλλοίωσαν σε τρομερά μεγάλο βαθμό την εικόνα της παλιάς πόλης. Ουσιαστικά οι αλλαγές ήταν μεγαλύτερες και από αυτές που επέφερε η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917. Πέρα από τα γκρεμίσματα βέβαια, είχαμε και επεκτάσεις δρόμων, την διαπλάτυνση της Εγνατίας (δεν περνούσαν πλέον κάτω από την Καμάρα οχήματα), την δημιουργία της Νέας Παραλίας και άλλα έργα, δημόσια ή ιδιωτικά, τα οποία ευθύνονται σε αρκετά για την σημερινή εικόνα της πόλης. Ο συγγραφέας κρατάει μια μάλλον κριτική στάση απέναντι στην λογική και στην εφαρμογή όλων αυτών των μέτρων. 

Το 3ο κεφάλαιο αναφέρεται στην γενιά του 114, όπου 114 ήταν το ακροτελευταίο άρθρο του Συντάγματος του 1952, το οποίο έλεγε ότι η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων (κάτι σαν το σημερινό άρθρο 120, το οποίο πολλοί χρησιμοποιούν ποικιλοτρόπως για την εξυπηρέτηση των σκοπών τους). Ουσιαστικά πρόκειται για μία γενιά που χρονικά καλύπτει τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’60. Οι διαδηλώσεις που έγιναν με αφορμή το 114 ήταν ιδιαίτερα ογκώδεις και δημιουργήθηκαν πολλές φορές στην πόλη ταραχές και επεισόδια. Ο συγγραφέας στο κεφάλαιο αυτό μιλάει και για τις κινητοποιήσεις που έλαβαν χώρο στο ΑΠΘ, με τις φοιτητικές οργανώσεις και τις νεολαίες των κομμάτων ουσιαστικά να βρίσκονται σε έναν διαρκή πόλεμο. Υπάρχουν αναφορές σε ονόματα, κάποια από τα οποία απασχολούν ακόμη και σήμερα τον πολιτικό κόσμο. Οι δε οργανώσεις που υπάρχουν στο βιβλίο, είναι πάρα πολλές, κυρίως από τον χώρο της Αριστεράς.

Το 4ο κεφάλαιο αναφέρεται στην δράση του παρακράτους στην πόλη μας με αποκορύφωμα την δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη στις 22 Μαΐου 1963. Αυτή έμεινε βέβαια στην ιστορία, αφού έγινε στην συνέχεια και ταινία. Στο βιβλίο υπάρχουν αναφορές και σε άλλα θύματα του παρακράτους. Ουσιαστικά η δολοφονία Λαμπράκη μπορεί να θεωρηθεί το πρώτο πλήγμα στην όποια σταθερότητα επικρατούσε στην χώρα, καθώς αυτήν ακολούθησε η πτώση της Κυβέρνησης Καραμανλή, ο φανατισμός μεταξύ των δύο πλευρών (ΕΡΕ-Ένωση Κέντρου) και μια σειρά άλλων γεγονότων, τα οποία θα καταλήξουν στο Απριλιανό Πραξικόπημα. Ο συγγραφέας επιλέγει την αγιοποίηση του Γεωργίου Παπανδρέου, πράγμα το οποίο ίσως χωράει μεγάλη συζήτηση, αλλά δεν ταιριάζει αυτήν τη στιγμή.

Το 5ο κεφάλαιο μιλάει για τις ημέρες της Χούντας, κυρίως ό,τι αφορά την Θεσσαλονίκη. Μαθαίνουμε έτσι για τις δύο βομβιστικές επιθέσεις που έγιναν στην πόλη μας, μία στον υποσταθμό της ΔΕΗ στην Δόξα (δίπλα στο Καυταντζόγλειο) και μία στην έδρα του ΝΑΤΟ, που τότε στεγάζονταν στο κτίριο του Ερυθρού Σταυρού στην Βασ. Όλγας. Υπάρχουν αναφορές στις συλλήψεις που έγιναν, στη δημιουργία των πρώτων αντιδικτατορικών οργανώσεων στην πόλη (η ΣΕΑΔΑ πρέπει να είναι η πρώτη αντιδικτατορική οργάνωση της χώρας, αφού έγινε ανήμερα της 21ης Απριλίου), στα θύματα της επταετίας (υποστηρίζει το βιβλίο ότι ο πρώτος νεκρός της Χούντας έπεσε στην Θεσσαλονίκη και ήταν ο Βασίλης Μπεκροδημήτρης) και φυσικά υπάρχουν αναφορές στις δολοφονίες των Χαλκίδη και Τσαρουχά, οι οποίες έχουν παρουσιαστεί και στα βιβλία των Κουζινόπουλου και Αναστασιάδη, σχετικά με τις πολιτικές δολοφονίες στην Θεσσαλονίκη.

Το 6ο κεφάλαιο μιλάει για ένα ακόμη φαινόμενο, το οποίο δεν εμφανίστηκε μεν στην δεκαετία του ’60, αλλά τότε διογκώθηκε όσο ποτέ άλλοτε. Πρόκειται για την εσωτερική μετανάστευση (αστυφιλία) και την εξωτερική μετανάστευση. Ουσιαστικά η σημασία τους ήταν ιδιαίτερη και πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ακόμη και σήμερα η χώρα, έχουν τις ρίζες τους σε αυτήν την εποχή. Μόνο στην δεκαετία του ’60, ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης αυξήθηκε κατά 46%! Οι επιπτώσεις πολλές, τόσο για την επαρχία, που έβλεπε τα χωριά της να ερημώνονται από τις πλέον δυναμικές κατηγορίες πληθυσμού της, όσο και για την πόλη, που δεν κατάφερε να απορροφήσει το σύνολο αυτό του πληθυσμού, παρά τις πολλές δουλειές που άνοιξαν εκείνη την εποχή.

Το 7ο κεφάλαιο είναι μια πρώτη αναφορά στα πολιτισμικά δρώμενα της πόλης κατά την δεκαετία του ’60. Στο θέατρο σημαντικές εξελίξεις είναι η ίδρυση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος το 1961 και του Θεατρικού Εργαστηρίου στα τέλη της δεκαετίας. Πέρα από αυτά τα δύο, υπάρχουν πολλοί θίασοι των Αθηνών που ανέβαιναν συνήθως κατά τις γιορτές για παραστάσεις στην Θεσσαλονίκη, αλλά δημιουργούνται και μικρότερες λέσχες και θεατρικές οργανώσεις. Στην μουσική σημαντική είναι η δημιουργία της Συμφωνικής Ορχήστρας Βορείου Ελλάδος, η γνωστή μας Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης και η γέννεση του Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού υπό την αιγίδα της ΔΕΘ. Στον χώρο του βιβλίου είναι που γεννιέται για πολλούς μια ολόκληρη σχολή συγγραφέων, που ονομάστηκε «Σχολή της Θεσσαλονίκης». Πέρα από τα περιοδικά Διαγώνιος και Νέα Πορεία, τα οποία έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των γραμμάτων της πόλης, έχουμε την εμφάνιση πολλών σημαντικότατων λογοτεχνών. Αλαβέρας, Χριστιανόπουλος, Ιωάννου, Ασλάνογλου, Σφυρίδης, Καζαντζής, Αναγνωστάκης, Κύρου και πολλοί άλλοι, σε ποίηση και πεζό λόγο. Δίπλα σε αυτές τις πιο οργανωμένες προσπάθειες, υπάρχουν και πιο ερασιτεχνικές εκδόσεις περιοδικών. Στην πόλη επίσης δραστηριοποιούνται διάφοροι σύλλογοι πνευματικού χαρακτήρα, με αρκετά γνωστή την «Ροτόντα». Στις εφημερίδες, πέρα από την Μακεδονία του Βελλίδη, που κυκλοφορεί από το 1911 και είχε την πρωτοκαθεδρία, εμφανίζονται η «Θεσσαλονίκη» και ο «Ελληνικός Βορράς».

Το 8ο κεφάλαιο παραθέτει ηθογραφικά στοιχεία της εποχής, ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Πού και πώς διασκέδαζαν οι Θεσσαλονικείς τότε, οι πρώτες εκπομπές ραδιοφώνου με την φωνή του Λευτέρη Κογκαλίδη, οι δεξιώσεις σε ξενοδοχεία και στα νέα αρχοντικά του Πανοράματος. Η τηλεόραση την δεκαετία του ’60 έκανε τα πρώτα της βήματα (πρώτη πανελλήνια εκπομπή το 1960 στην ΔΕΘ). Περιοδικά της εποχής είναι κυρίως ο Θησαυρός, το Ρομάντσο και ο Ταχυδρόμος, αν και αρχίζουν να βγαίνουν τότε και πολλά άλλα. Οι σχέσεις και η μόδα βέβαια ακολουθούν με κάποια σχετική καθυστέρηση αυτά που συμβαίνουν στον υπόλοιπο κόσμο. Η ΔΕΘ είναι μια λαμπρή εβδομάδα για την πόλη, ενώ τα καλοκαίρια ο κόσμος πηγαίνει στην Αγία Τριάδα για μπάνια στην πλαζ του ΕΟΤ, με το καραβάκι (το οποίο ξεκίνησε πάλι τις διαδρομές του πρόσφατα).

Το 9ο κεφάλαιο μιλάει για τις παρέες και για τα στέκια της νεολαίας. Μαγαζιά όπως ο Γκιγκιλίνης, το Ντορέ, η Εκάλη και η Πεταλούδα, το κυλικείο της Φιλοσοφικής και πολλά άλλα, βίωσαν τις αγωνίες και τους έρωτες των νέων εκείνης της εποχής. Γίνεται επίσης αναφορά στο ΖΜ, το μαγαζί-στέκι των Ζάννα-Μαυροκορδάτου, καθώς και στην ταβέρνα της Δόμνας στην Άνω Πόλη.

Το 10 κεφάλαιο ασχολείται με τον κινηματογράφο στην πόλη. Τόσο με τα σινεμά Α’ και Β’ προβολής (περίπου 100 είχε η πόλη στα μέσα της δεκαετίας), όσο και με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, το οποίο γεννήθηκε στην δεκαετία του ’60 και συνεχίζει και σήμερα, παρά τα όποια σκαμπανεβάσματά του, να διατηρεί κάποια από την παλιά του λάμψη. Πολύ ενδιαφέρον το κομμάτι του κεφαλαίου, το οποίο αναφέρεται στον Τάκη Κανελλόπουλο, έναν σκηνοθέτη που άφησε κληρονομιά στην πόλη κάποια πολύ σημαντικά έργα. Ο συγγραφέας θυμάται και τον Β’ Εξώστη, μια ιδιαίτερη «κριτική επιτροπή» του Φεστιβάλ.

Το 11ο κεφάλαιο μιλάει για τον αθλητισμό στην πόλη κατά την δεκαετία του ’60, όπου και εδώ υπήρχαν σημαντικές αλλαγές και έγιναν σπουδαία έργα. Γίνονται αναφορές στις 3 μεγάλες ομάδες ποδοσφαίρου της πόλης (ΠΑΟΚ, Άρης, Ηρακλής), αλλά και σε μικρότερους συλλόγους, όπως ο Απόλλων Καλαμαριάς, ο ΠΑΟΔ, ο Μακεδονικός κα. Φυσικά δεν θα μπορούσε να λείπει το μπάσκετ από την Θεσσαλονίκη, με την ΧΑΝΘ, τον ΠΑΟΚ, τον Άρη, τον ΒΑΟ, τον Αετό και άλλα σωματεία να γράφουν την δική τους ιστορία στο άθλημα.

Το 12ο και το 13ο κεφάλαιο δεν ασχολούνται με την Θεσσαλονίκη, αλλά με το έργο των δύο, κατά πολλούς, μεγαλύτερων συνθετών της χώρας, του Μίκη Θεοδωράκη και του Μάνου Χατζιδάκι. Υπάρχει βέβαια αναφορά και σε μια σειρά άλλων συνθετών, οι οποίοι ξεκίνησαν εκείνα τα χρόνια, όπως ο Ξαρχάκος, ο Λοΐζος, ο Μαρκόπουλος, ο Κουγιουμτζής κα.

Το 14ο κεφάλαιο μιλάει για τις μπουάτ και το «νέο κύμα», μια μουσική που σφράγισε την δεκαετία του ’60. Πάλι οι αναφορές του συγγραφέα δεν έχουν να κάνουν με την Θεσσαλονίκη, τουλάχιστον στον μεγαλύτερο μέρος του κεφαλαίου. Φυσικά μιλάει για τον Σαββόπουλο και αφιερώνει κάποια λόγια για δύο από τις σπουδαιότερες μπουάτ της Θεσσαλονίκης, τους Βατράχους και την 107.

Το 15ο και τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου αφιερώνεται στις πολλές μουσικές μπάντες που γεννήθηκαν στην πόλη κατά την δεκαετία αυτή. Περισσότερο ποπ και λιγότερο ροκ, αυτά τα γκρουπάκια ήταν τα πρώτα βήματα της Ελληνικής μουσικής σκηνής σε αυτούς τους ήχους. Στην Θεσσαλονίκη δημιουργήθηκαν τα σημαντικότερα από αυτά, με πιο γνωστούς τους Ολύμπιανς. Τόσο σε κλαμπάκια, όσο και σε πάρτι ή άλλες εκδηλώσεις, οι εμφανίσεις αυτών των πολλών, μικρών συγκροτημάτων έφεραν στους νέους της εποχής ακούσματα του εξωτερικού, είτε με ελληνικό, είτε με ξένο στίχο.

Δεν νομίζω ότι πρόκειται για ένα από τα καλύτερα βιβλία του Ζαφείρη. Νομίζω ότι περισσότερο από την έρευνα που έχει κάνει, τα κείμενα φέρουν τις προσωπικές εμπειρίες και τα βιώματα του συγγραφέα. Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι θέλει περισσότερο να προπαγανδίσει τις πολιτικές του απόψεις, παρά να παρουσιάσει το κλίμα της εποχής. Προσωπικά πιστεύω πως σε κάποιον που έχει ζήσει αυτήν την εποχή, στα ίδια στέκια και στους ίδιους δρόμους, το βιβλίο θα γεννήσει αναμνήσεις και συγκίνηση. Για κάποιον που ασχολείται με την ιστορία και την τοπογραφία της πόλης, δίδονται πολλά τέτοια στοιχεία στις σελίδες του βιβλίου. Αν σαν και μένα είστε στην ηλικία κοντά στα 40, νομίζω ότι οι γονείς σας θα το εκτιμούσαν για δώρο. Χωρίς να είναι αριστούργημα, περιέχει πολλά ενδιαφέροντα κομμάτια και βοηθά να μπούμε, έστω και λίγο, στο κλίμα αυτής της εποχής. Θα ήθελα να κλείσω με τους στίχους του ομώνυμου με το βιβλίο τραγουδιού του Διονύση Σαββόπουλου, ένα τραγούδι το οποίο περιγράφει νομίζω εν συντομία την πορεία μιας γενιάς, που γέννησε προσδοκίες, οράματα και όνειρα, τα περισσότερα μπορεί να τα πρόδωσε κάπου στην πορεία, αλλά τα άφησε και κληρονομιά για το μέλλον.

Εμείς του ’60 οι εκδρομείς
απόμακροι εξ’ αρχής
εκτός παραδομένου κόσμου εμείς
ανήλικοι διαρκώς
μα κι άπ’ το καθεστώς
αμόλυντοι ευτυχώς, εμείς.

Εμείς μιας δίψυχης ωδής
παράλογα μεικτής
με συμπεριφορές ανατροπής
και της βαθειάς μας ζωής
της συντηρητικής,
εμείς οι εκκρεμείς.

Χρονιές με αίμα και φωτιές
και Χούντας κι Ιουλιανές
και της μεταπολίτευσης φωνές
αυτού του συρφετού
του δημοκρατικού
του νέου εγωισμού, εμείς.

Εμείς υπόγειας διαδρομής
το ’83 παχείς
με τραπεζάκια έξω ευτυχείς
σε κύμα ξαφνικό
στο Ολυμπιακό
στο απόλυτο κενό.

Ο ιερέας χρυσώ κεκοσμημένος
η κιμωλία, οι συλλαβές
ο δάσκαλος Φωτίου
κι ο στρατιώτης ακίνητος
και μόνο αυτός ο ήχος
σημαίας και ιστίου.
Εδώ η μνήμη έχει ένα κενό.
Πώς αποσχηματίσθη αίφνης
υπνώθη σε καρέκλα σωματείου
ή πήγε και απετάγη;
Η μνήμη κρυπτώ ελωβοτομήθη.

Ας σκέπττονται οι άλλοι όπως νομίζουν
το σκότος δεν χρεώνεται αλλού.
Τι φταίνε τώρα οι μαύροι κυβερνώντες
τα κάπα τα πασόκ και τα Νουδού;
Εμείς το εμφυσήσαμε το νέφος
που εντός του επωάστηκαν όλοι αυτοί.
Εμείς με τις αιώνιες τις δυσθυμίες μας
με το κενό
και με το «αμφισβητώ»
σαν πετρωμένοι μέσα στο καθιστικό.
Να ζεις τον θάνατό σου για τους άλλους
δεν έχει τέτοιο επάγγελμα εδώ
δεν έχει πια τραγούδι θεϊκό.

Χιονιάς βραδιές αστροφεγγιάς
το βούϊσμα της συκιάς
σ’ αυτή την ηλικία ή μιλάς
της καθε μιάς γενιάς
καινούργιας και παλιάς
ή κλείνεις και σιωπάς, για μας.

Σχεδόν 55 ετών
με μπλοκ επιταγών
χωρίς κανένα αντίκρυσμα εξόν
τη γη του θησαυρού
τους τίτλους τ’ ουρανού
το αίμα του Θεού.

Advertisements

2 Σχόλια

Filed under ΖΑΦΕΙΡΗΣ, Χρίστος, Συγγραφείς

2 responses to “Η γενιά και η δεκαετία του ’60 στην Θεσσαλονίκη

  1. Παράθεμα: Τα τελευταία χρόνια της Δικτατορίας στη Θεσσαλονίκη και το φοιτητικό της κίνημα | Vivlioniki

  2. Παράθεμα: Νοσταλγική περιήγηση στη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του ’70 | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s