Ψηφίδες από την ζωή των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στις αρχές του προηγούμενου αιώνα

vivlioniki114

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Ενθύμιον από τη ζωή της Εβραϊκής Κοινότητας: Θεσσαλονίκη 1897-1917

Συγγραφέας: Γιάννης Μέγας

Έκδοση: Καπόν (1993)

ISBN: 960-7254-02-3

Τιμή: Περίπου €53

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Όταν συνεργάζονται ο Γιάννης Μέγας με τις εκδόσεις Καπόν, πάρα πολύ δύσκολα το αποτέλεσμα θα είναι άσχημο. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους συλλέκτες υλικού για την Θεσσαλονίκη και έναν εκδοτικό οίκο με μερικές από τις πιο προσεγμένες δουλειές στον χώρο του βιβλίου. Το βιβλίο αυτό είναι τόσο καλό όσο θα το περιμέναμε. Ίσως και λίγο παραπάνω.

Πάνω από 200 καρτ-ποστάλ παρουσιάζονται στο λεύκωμα αυτό, οι περισσότερες μέρος της συλλογής του συγγραφέα. Παρουσιάζουν την ζωή της Εβραϊκής Κοινότητας στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, εποχή που οι Εβραίοι συντοπίτες μας ήταν η πλειοψηφία του πληθυσμού και είχαν αναπτύξει εντονότατη δραστηριότητα, κυρίως στον χώρο του εμπορίου. Αυτή η δραστηριότητα έφερνε πλούτο και φήμη στην Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση είναι άριστη. Σκληρό εξώφυλλο, πανόδετη βιβλιοδεσία, πάρα πολύ καλή ανάλυση φωτογραφιών, ζωηρά χρώματα, χρυσά γράμματα στην ράχη του βιβλίου και πορφυρές ταινίες ενσωματωμένες σε εμπρός και πίσω εξώφυλλο, ώστε να κλείνει το βιβλίο με έναν κόμπο. Δίγλωσση έκδοση (ελληνικά και αγγλικά), πραγματικό κόσμημα μιας βιβλιοθήκης.

Μετά από τον πρόλογο του συγγραφέα και μια σύντομη ιστορική αναδρομή, παρουσιάζονται οι φωτογραφίες, οι οποίες ταξινομούνται στα εξής κεφάλαια:

  • Τύποι και ενδυμασίες

Η παραδοσιακή ενδυμασία των Εβραίων ήταν ιδιαίτερα χαρακτηριστική. Στο κεφάλαιο αυτό υπάρχει η ονομασία κάθε ενός ρούχου που φορούσε στην καθημερινότητα ή σε κάποια επίσημη εκδήλωση ένας Εβραίος και μία Εβραία. Κάθε φωτογραφία έχει και την επεξήγηση του τι βλέπει ο αναγνώστης. Σήμερα ίσως όλα αυτά μας είναι εντελώς ξένα, όχι πολλά χρόνια όμως πριν, αυτές οι φιγούρες ήταν οι περισσότερες στο κέντρο της πόλης

  • Δουλειές του ποδαριού

Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύει ο περισσότερος κόσμος, η συντριπτική πλειοψηφία των Εβραίων δεν ήταν τραπεζίτες, έμποροι και βιομήχανοι, αλλά φτωχολογία, η οποία για να τα βγάλει πέρα έκανε πολλές και επίπονες δουλειές. Οι χαμάληδες και οι λιμενεργάτες ήταν κατά κανόνα Εβραίοι. Ψιλικατζήδες, περιφερόμενοι έμποροι και πραγματευτές ήταν επίσης κυρίως Εβραίοι.

  • Βιομηχανία εμπόριο

Κατά την διάρκεια των Τανζιμάτ (μεταρρυθμίσεις που είχε ξεκινήσει το Οθωμανικό Κράτος), οι Εβραίοι βρήκαν μια μοναδική ευκαιρία να επενδύσουν στην βιομηχανία και το εμπόριο. Πιο ταξιδευμένοι, περισσότερο προοδευτικοί και φιλελεύθεροι και με την βοήθεια Εβραίων της διασποράς, κατάφεραν να φτιάξουν κάποιες από τις σημαντικότερες βιομηχανίες της πόλης. Σπουδαία ονόματα που ακόμα και σήμερα τα ξέρει όλη η πόλη είναι των Αλλατίνι, Μοδιάνο, Καπαντζή, ενώ λιγότερα γνωστά, αλλά εξίσου σπουδαία είναι αυτά των Μισραχή, Τόρες, Σαΐα, Φερνάντες και άλλα πολλά.

  • Κατοικίες-Γειτονιές

Κάποια από τα σπουδαιότερα μνημεία της σύγχρονης Θεσσαλονίκης, ήταν παλαιότερα οικίες Εβραίων της πόλης μας. Πολλά δυστυχώς χάθηκαν για διάφορους λόγους (με κυριότερο την αντιπαροχή). Η παλιά Λεωφόρος Εξοχών και νυν Βασ. Όλγας αποτελούν μάρτυρα μιας άλλης εποχής, που αν μη τι άλλο, τα σπίτια φτιάχνονταν με περισσότερο μεράκι. Ποιός δεν έχει θαυμάσει την Βίλα Αλλατίνι ή το νυν Λαογραφικό Μουσείο στην Νέα Παραλία, που ήταν παλιά οικία των Μοδιάνο; Αλλά και τις Βίλες των Καπαντζή, την Βίλα Μπιάνκα κα. Εκτός όμως από αυτά τα αριστουργήματα, οι Εβραίοι είχαν γειτονιές ολόκληρες κατά κανόνα κάτω από την Εγνατία (εξαίρεση η γειτονιά Ρόγος).

  • Κοινοτικά κτίρια και ιδρύματα

Ένα από τα χαρακτηριστικά των Εβραίων της πόλης, ήταν η αλληλεγγύη που επεδείκνυαν για τους ομόθρησκούς τους. Έχτισαν λοιπόν σχολεία, ορφανοτροφεία, νοσοκομεία για τους πιο αδύναμους, τους οποίους και στήριζαν οικονομικά ή και με άλλα μέσα. Τα περισσότερα δυστυχώς χάθηκαν στον χρόνο, άλλα από την αστικοποίηση, άλλα κατά την Ναζιστική Κατοχή. Από τις πάνω από 30 συναγωγές, πλέον έχουν μείνει ουσιαστικά 2. Το Ιπποκράτειο Νοσοκομείο, είναι το παλιό Νοσοκομείο Χιρς, κληροδότημα του Βαρώνου Μωρίς Χιρς. Εκεί που σήμερα είναι το Ηλέκτρα Παλλάς, παλαιότερα βρισκόταν ίσως το σπουδαιότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα της πόλης, η γνωστή Αλιάνς.

  • Το νεκροταφείο

Σήμερα όποιος περπατάει στον χώρο της Πανεπιστημιούπολης δεν μπορεί να φανταστεί ότι σε αυτόν τον χώρο υπήρχε κάποτε το δεύτερο μεγαλύτερο στον κόσμο Εβραϊκό νεκροταφείο, μετά από αυτό της Ιερουσαλήμ. Το χαριστικό χτύπημα (και το ισχυρότερο μαζί) για την καταστροφή ενός ολόκληρου νεκροταφείου, δόθηκε από τα Γερμανικά στρατεύματα Κατοχής, τα οποία στην κυριολεξία λεηλάτησαν τους τάφους για εύρεση κυρίως χρυσού. Κάποιες από τις πλάκες χρησιμοποιήθηκαν μεταπολεμικά για πλακόστρωση πεζοδρομίων…

  • Γεγονότα-προσωπικότητες

Δύο από τους σπουδαιότερους Αρχιραβίνους των Εβραίων κυριάρχησαν στην περίοδο μεταξύ 1897 και 1917. Ήταν οι Ιακώβ Κόβο και ο Ιακώβ Μεΐρ. Την ίδια περίοδο οι κυριότερες εμπορικές φυσιογνωμίες των Εβραίων στην πόλη ήταν οι Μοδιάνο και οι Αλλατίνι. Το 1917 ήταν χρονιά που άλλαξε την τοπογραφία αιώνων της πόλης, καθώς η Μεγάλη Πυρκαγιά χτύπησε κυρίως τις Εβραϊκές γειτονιές, αφήνοντας άστεγους πάνω από 50000 Εβραίους.

  • Ντονμέδες

Οι Ντονμέδες ήταν οι εξισλαμισμένοι Εβραίοι. Ισχυρότερη κοινότητά τους ήταν αυτή της Θεσσαλονίκης. Παρά το γεγονός ότι επίσημα θεωρούνταν Μουσουλμάνοι, οι εμπορικές τους δραστηριότητες, τα τελετουργικά τους και ο τρόπος ζωής τους, ήταν σίγουρα πιο κοντά στον Εβραϊκό, παρά στον Μουσουλμανικό. Το παλιό Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης μας, το Γενί Τζαμί, ήταν τζαμί των Ντονμέδων. Η οικογένεια των Καπαντζή ήταν από τις ισχυρότερες της πόλης μας, με ιδιαίτερα έντονη δραστηριότητα. Θεωρήθηκαν μουσουλμάνοι και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πόλη με την ανταλλαγή πληθυσμών το 1924.

Νομίζω πως είναι από τα καλύτερα δώρα που μπορείτε να κάνετε σε άτομα που ενδιαφέρονται για την ιστορία του τόπου. Και οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης συμμετείχαν ενεργά στην συγγραφή αυτής της ιστορίας. Το λεύκωμα αυτό είναι μια αρχή για κάποιον, ώστε στην συνέχεια να εξετάσει περισσότερα πράγματα για αυτούς τους συντοπίτες μας. Εξαιρετική δουλειά.

Advertisements

2 Σχόλια

Filed under ΜΕΓΑΣ, Γιάννης, Συγγραφείς

2 responses to “Ψηφίδες από την ζωή των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στις αρχές του προηγούμενου αιώνα

  1. Παράθεμα: Η άγνωστη ιστορία των “Βαρκάρηδων” της Θεσσαλονίκης | Vivlioniki

  2. Παράθεμα: Το εκπληκτικό βιβλίο του Γιάννη Μέγα για την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912 | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.