Περιήγηση σε 4 μικρούς ναούς της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης

Image

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Τέσσαρες μικροί ναοί της Θεσσαλονίκης εκ των χρόνων των Παλαιολόγων

Συγγραφέας: Ανδρέας Ξυγγόπουλος

Έκδοση: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (2007)

ISBN: 978-960-7265-79-1

Τιμή: Περίπου €7

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Θεσσαλονίκη είναι από τις πόλεις που κράτησε σε πολύ μεγάλο βαθμό τον Βυζαντινό της χαρακτήρα, κυρίως μέσω των μνημείων της εποχής εκείνης, τα οποία διεσώθησαν. Τα κυριότερα δε Βυζαντινά μνημεία της πόλης είναι οι εκκλησίες, οι οποίες είναι διασκορπισμένες σχεδόν σε όλη την έκταση της εντός των τειχών Θεσσαλονίκης. Και αν οι περισσότεροι γνωρίζουν την Αγία Σοφία, την Αχειροποίητο και τον Άγιο Δημήτριο, υπάρχουν πολλές μικρότερες, οι οποίες είναι πραγματικά αρχιτεκτονικά και καλλιτεχνικά διαμάντια.

Στο παρελθόν είχαμε αναφερθεί στο έργο του Στυλιανού Πελεκανίδη για την Αχειροποίητο και την Μονή Λατόμου (περισσότερο γνωστή ως Μονή του Οσίου Δαυίδ). Ένας άλλος σπουδαίος αρχαιολόγος της εποχής του Πελεκανίδη, με σπουδαίο έργο στην διατήρηση και την μελέτη των Βυζαντινών αρχαιοτήτων της πόλης, είναι ο Ανδρέας Ξυγγόπουλος. Καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ από το 1940, κατάφερε να αναδείξει και να διασώσει πολλά μνημεία, σε μια εποχή ιδιαίτερα δύσκολη για τους ιστορικούς και τους αρχαιολόγους σε σχέση με τα μέσα και τη μεθοδολογία.

Η έκδοση είναι ανατύπωση του πρωτοτύπου, το οποίο είχε κυκλοφορήσει το 1952 από την Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών. Δεν υπάρχει καμία βελτίωση ή διόρθωση στο αρχικό κείμενο, ακόμη και οι φωτογραφίες δεν έχουν υποστεί καμία επεξεργασία για να είναι πιο καθαρές. Από τη μια αυτό είναι καλό, καθώς υπάρχει η ρετρό αίσθηση στην ανάγνωση, από την άλλη δεν νομίζω ότι θα έβλαπτε το έργο αν έμπαιναν κάποιες έγχρωμες φωτογραφίες, ειδικά αφού πρόκειται για τοιχογραφίες ναών με χρώματα. Η γλώσσα είναι καθαρεύουσα, αλλά δεν υπάρχει το παραμικρό πρόβλημα κατανόησης του κειμένου.

Οι ναοί οι οποίοι παρουσιάζονται από τον Ξυγγόπουλο είναι οι,

  1. Ναός των Ταξιαρχών
  2. Άγιος Νικόλαος ο Ορφανός
  3. Καθολικό της Μονής Βλαττάδων
  4. Ναΐσκος του Σωτήρος

Για τον Ναό των Ταξιαρχών ο Ξυγγόπουλος επικεντρώνεται κυρίως στην ονομασία του ναού, καθώς είναι άγνωστο το όνομα αυτού κατά τα Βυζαντινά χρόνια. Επίσης εστιάζει στην ύπαρξη της κρύπτης κάτω από τον ναό, υποστηρίζει ότι ο ναός ήταν του 14ου αιώνα και πιστεύει ότι ήταν καθολικό μικρής μονής της Θεσσαλονίκης.

Καθολικό μονής πιστεύει ο Ξυγγόπουλος ότι ήταν και ο Άγιος Νικόλαος ο Ορφανός, ο οποίος βρίσκεται επίσης στην Άνω Πόλη, κοντά στο Ανατολικό Τείχος. Για το όνομα του ναού ισχυρίζεται ότι έχει να κάνει με το όνομα του κτήτορά της (δηλαδή την έχτισε κάποιος που τον έλεγαν Ορφανό), ενώ χρονολογεί την ίδρυση της μονής στο πρώτο μισό του 14ου αιώνα. [Αν δεν έχετε δει το εκκλησάκι αυτό, οπωσδήποτε να πάτε και να το επισκεφθείτε σε μια βόλτα σας σε εκείνα τα μέρη, είναι από τα πιο ξεχωριστά αξιοθέατα της πόλης]

Περισσότερα πράγματα, αφού ο ναός ήταν σε καλύτερη κατάσταση, γράφει ο Ξυγγόπουλος για το Καθολικό της Μονής Βλατάδων, το οποίο είναι αφιερωμένο στην Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Η Μονή Βλαττάδων [ένα από τα καλύτερα «μπαλκόνια» της πόλης] είχε αρκετά προνόμια κατά την Τουρκοκρατία. Πέρα από τα αρχιτεκτονικά σχέδια και την περιγραφή των τοιχογραφιών, ο Ξυγγόπουλος αναφέρει και την ιστορία περί προδοσίας της Μονής κατά την κατάληψη της πόλης από τους Τούρκους το 1430. Χρονολογεί δε την κτίση του καθολικού κατά το δεύτερο τέταρτο του 14ου αιώνα.

Τέλος τα λιγότερα πράγματα αναφέρει ο Ξυγγόπουλος για τον Ναΐσκο του Σωτήρος, έναν πολύ μικρό ναό, που βρίσκεται σήμερα στην γωνία Εγνατίας και Παλαιών Πατρών Γερμανού στο δεξί σας χέρι. Επίσης έργο του 14ου αιώνα κατά τον Ξυγγόπουλο, μέχρι την διάνοιξη της Εγνατίας ήταν μέρος μιας οικίας, ενώ ανήκε στην Εκκλησία της Παναγούδας που είναι δίπλα. Περισσότερα πράγματα για αυτόν τον ναό μάθαμε πρόσφατα, όταν η Ευτυχία Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου έκανε αναστηλωτικές εργασίες και έρευνες στον Ναό του Σωτήρα.

Ακολουθεί ένα μικρό κεφάλαιο με γενικές παρατηρήσεις του Ξυγγόπουλου και συγκρίσεις των ναών πάνω σε αρχιτεκτονικά θέματα.

Το βιβλίο ίσως είναι δύσκολο για άπειρους αναγνώστες, αν και νομίζω ότι ο καθένας μπορεί να διαβάσει τα ιστορικά στοιχεία των προς εξέταση ναών. Επίσης η έρευνα και τα δεδομένα του σήμερα, δεν είναι ίδια με αυτά της εποχής του Ξυγγόπουλου, με αποτέλεσμα κάποια από αυτά που γράφει ο συγγραφέας να μην ισχύουν ακριβώς. Πέρα όμως από αυτά, το βιβλίο είναι ένα ντοκουμέντο για λάτρεις της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης, αλλά και για άτομα με αρχιτεκτονικά και ιστορικά ενδιαφέροντα. Η δε τιμή του είναι πολύ μικρή. Νομίζω ότι η αγορά του θα είναι και ένα καλό κίνητρο για να επισκεφθείτε τα μνημεία αυτά.

Advertisements

2 Σχόλια

Filed under ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΣ, Ανδρέας, Συγγραφείς

2 responses to “Περιήγηση σε 4 μικρούς ναούς της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης

  1. Παράθεμα: Ο ναός του Σωτήρα Χριστού ή το “εκκλησάκι Παλαιών Πατρών και Εγνατία” | Vivlioniki

  2. Παράθεμα: Μια παλιά εργασία για τα ψηφιδωτά του Αγίου Δημητρίου | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s