Σχετικά με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη

Image

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: <<Μέρες>> της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη – Τα χρώματα της βίας (1941-1945)

Συγγραφέας: Σοφία Ηλιάδου-Τάχου

Έκδοση: Επίκεντρο (2013)

ISBN: 978-960-458-432-1

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Πριν από λίγο καιρό είχαμε μιλήσει για ένα βιβλίο σχετικά με την δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Θεσσαλονίκη. Σήμερα θα δούμε ένα βιβλίο που μιλάει για την δράση της αντίπαλης ομάδας (ή μία από τις αντίπαλες ομάδες), αυτήν της ΟΠΛΑ.

Λίγα πράγματα είναι γνωστά για την οργάνωση αυτή, περισσότερες ίσως είναι οι φήμες για αυτήν, παρά τα πραγματικά ιστορικά ντοκουμέντα. Λόγω της μετεμφυλιακής λογικής που επικράτησε στην χώρα, ανάλογα με την ιδεολογία του καθενός, η ΟΠΛΑ ήταν είτε μια τρομοκρατική οργάνωση, είτε ο προστάτης του λαού. Τόσες δε είναι οι γκρίζες ζώνες και οι σκιές που έχουν να κάνουν με την ΟΠΛΑ, που υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με το τι σήμαιναν τα αρχικά ΟΠΛΑ, έτσι ώστε να υπάρχουν οι εξής απόψεις,

  • Οργάνωση Περιφρούρησης/Προστασίας Λαϊκών Αγώνων
  • Οργάνωση Περιφρούρησης/Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών
  • Οργάνωση Προστασίας Λαϊκού Αγώνα

Για όλα αυτά και για πολλά άλλα μπορεί ο αναγνώστης να διαβάσει στο βιβλίο αυτό. Μια έκδοση καλή, από τις «κλασικές» του Επίκεντρου. Δεν υπάρχουν φωτογραφίες καθόλου, υπάρχει στο τέλος πλουσιότατη βιβλιογραφία, ευρετήριο ονομάτων και ευρετήριο όρων.

Το βιβλίο αυτό δεν είναι μια άποψη, αλλά μια έρευνα πάνω στην δράση της ΟΠΛΑ στην Θεσσαλονίκη. Κύριο πεδίο έρευνας είναι το αρχείο του Ν. Τσιρώνη, μέλους της ΟΠΛΑ Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της. Η διασταύρωση των στοιχείων του αρχείου έγινε με υλικό από το αρχείο του ΚΚΕ, το ιστορικό αρχείο του Δήμου Θεσσαλονίκης και το αρχείο του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Θεσσαλονίκης. Η συγγραφέας προσπαθεί όσο το δυνατόν να κρατήσει αντικειμενική στάση και νομίζω ότι το πετυχαίνει σε μεγάλο βαθμό.

Μετά τον πρόλογο, υπάρχουν 3 κεφάλαια τα οποία παρουσιάζουν τα στοιχεία της έρευνας. Ίσως βαρετά για τους περισσότερους, αλλά σημαντικότερα για ιστορικούς μελετητές, καθώς από αυτά τα στοιχεία κρίνεται και η φερεγγυότητα της έρευνας.

Το 4ο κεφάλαιο είναι για μένα από τα πιο σημαντικά. Η συγγραφέας περιγράφει το περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννήθηκε η ΟΠΛΑ. Ουσιαστικά τους λόγους και τους παράγοντες που βοήθησαν στην ανάπτυξή της, στην δράση της αλλά και στο τέλος της. Ειδικά για την Θεσσαλονίκη, υπάρχουν κάποιοι ξεχωριστοί παράγοντες, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο για την εξέλιξη της ΟΠΛΑ.

Το 5ο κεφάλαιο είναι σαν ένας πρόλογος για τα επόμενα τέσσερα (6ο έως 9ο). Ουσιαστικά η δράση της ΟΠΛΑ χωρίζεται χρονικά και εκτελεστικά σε 4 περιόδους, από τις «πρόδρομες» μορφές, στην επίσημη σύσταση της ΟΠΛΑ ως περιφρουρητικό όργανο, στην μετεξέλιξή της σε τιμωρητικό όργανο και στην σύμπραξη με τον εφεδρικό ΕΛΑΣ και την Εθνική Πολιτοφυλακή (σαν την χωροφυλακή και την αστυνομία κατά την διάρκεια της ΕΑΜοκρατίας στην Θεσσαλονίκη) και το τέλος της.

Στο 6ο κεφάλαιο γίνεται αναφορά για την δράση μιας οργάνωσης, η οποία από την συγγραφέα χαρακτηρίζεται ως «πρόδρομη» μορφή της ΟΠΛΑ και είχε το όνομα «Ελευθερία». Ουσιαστικά μιλάμε για το χρονικό διάστημα μεταξύ Απριλίου 1941 έως το τέλος του 1942. Οι πρώτες αυτές ομάδες ένοπλης αντίστασης είχαν γίνει από το Μακεδονικό Γραφείο του ΚΚΕ σε συνεργασία με δημοκρατικούς αξιωματικούς και δεν είχαν τύχει θερμής υποδοχής από το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ (είχε χαρακτηρίσει τη δράση του Μακεδονικού Γραφείου ως σεχταριστική…).

Στο 7ο κεφάλαιο γίνεται αναφορά για την ίδρυση της ΟΠΛΑ και την αρχική της δράση, που ήταν η περιφρούρηση άλλων δράσεων της ΕΠΟΝ κατά κύριο λόγο. Το χρονικό πλαίσιο αυτών των ενεργειών είναι από τις αρχές του 1943, μέχρι τις 7 Απριλίου του ίδιου έτους. Είναι τότε που ιδρύονται τα Τάγματα Ασφαλείας από την κυβέρνηση Ράλλη, οπότε αλλάζει και ο ρόλος της ΟΠΛΑ.

Στο 8ο κεφάλαιο γίνεται αναφορά για την δράση της ΟΠΛΑ ως μία τιμωρητική οργάνωση. Ουσιαστικά μιλάμε για έναν χρόνο περίπου, από τις 7 Απριλίου του 1943 ως τον Απρίλιο του 1944, περίοδο που ιδρύεται η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) πιο γνωστή και ως «Κυβέρνηση του Βουνού». Πλέον η οργάνωση δεν έχει σκοπό να αμύνεται και να προστατεύει κάποιες δράσεις, αλλά περνά στην αντεπίθεση, σχεδιάζοντας δολοφονίες, οι οποίες όσο περνούσε ο καιρός, γινόντουσαν και πιο μαζικές.

Στο 9ο κεφάλαιο γίνεται αναφορά για την ενσωμάτωση ουσιαστικά της ΟΠΛΑ στην Εθνική Πολιτοφυλακή και στον εφεδρικό ΕΛΑΣ. Χρονικά μιλάμε για την περίοδο από τον Απρίλιο του 1944 ως τον Ιανουάριο του 1945, οπότε η Εθνική Πολιτοφυλακή, η ΟΠΛΑ και τα μέλη του ΕΑΜ αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν από την Θεσσαλονίκη. Το κεφάλαιο είναι γεμάτο από αναφορές σε μάχες μεταξύ των Ταγμάτων Ασφαλείας και δυνάμεων της ΟΠΛΑ ή του εφεδρικού ΕΛΑΣ.

Πολλές συζητήσεις σηκώνει το 10ο κεφάλαιο, το οποίο μιλάει για το νομοθετικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αντιμετωπίστηκε η δράση της ΟΠΛΑ από την μεταπολεμική κυβέρνηση. Ουσιαστικά αφήνει μομφή ότι το επίσημο ΚΚΕ και η ηγεσία του ΕΑΜ δεν προσπάθησαν κατά την συμφωνία της Βάρκιζας να προστατέψουν τα μέλη της ΟΠΛΑ.

Ενδιαφέρον είναι επίσης και το 11ο κεφάλαιο, στο οποίο ο Ν. Τσιρώνης μέσα από το αρχείο του εκφράζει τις απόψεις του σχετικά με το Μακεδονικό Ζήτημα, τασσόμενος ενάντια στην ιδέα αυτονομίας της Μακεδονίας.

Στο 12ο και τελευταίο κεφάλαιο υπάρχουν τα συμπεράσματα της συγγραφέως καθώς και κάποια στατιστικά στοιχεία σχετικά με την ΟΠΛΑ. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το Παράρτημα του βιβλίου, στο οποίο παρουσιάζονται βιογραφικά στοιχεία για κάποιους από τους πρωταγωνιστές του βιβλίου.

Σε γενικές γραμμές το βιβλίο είναι δύσκολο για κάποιον που δεν έχει καμία ιδέα σχετικά με την ύπαρξη της ΟΠΛΑ και τα γεγονότα που συνέβαιναν εκείνη την εποχή. Αλλά και για κάποιον που έχει ασχοληθεί, τα πολλά ονόματα και τα περιστατικά μπορεί να τον δυσκολέψουν. Αυτό βέβαια δεν είναι απαραίτητα μειονέκτημα του βιβλίου, άλλωστε δεν μιλάμε για ένα μυθιστόρημα, αλλά για μία ιστορική έρευνα. Έχοντας περάσει 70 χρόνια από την εποχή που οι Έλληνες σκοτώνονταν μεταξύ τους, η μελέτη αυτών των γεγονότων θα έπρεπε να είναι συστηματική και χωρίς παρωπίδες. Δυστυχώς ακόμη και σήμερα, το βιβλίο αυτό θα κριθεί από πολλούς ανάλογα με τα πολιτικά τους πιστεύω. Πιστεύω ότι η συγγραφέας προσέγγισε το θέμα της χωρίς να θέλει ούτε να αγιοποιήσει, αλλά ούτε και να δαιμονοποιήσει την ΟΠΛΑ και αυτό είναι στα βασικά πλεονεκτήματα του βιβλίου. Νομίζω πως όσοι θέλουν να μάθουν περισσότερα για τις μαύρες ημέρες της Κατοχής και του Εμφυλίου στην Θεσσαλονίκη, θα χαρούν με την απόκτηση και την ανάγνωση αυτού του βιβλίου.

Advertisements

5 Σχόλια

Filed under ΗΛΙΑΔΟΥ-ΤΑΧΟΥ, Σοφία, Συγγραφείς

5 responses to “Σχετικά με τη δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη

  1. Θοδωρής

    Αυτό το ΚΚΕ μόνο την ΟΠΛΑ άφησε εκτεθειμένη ή και ολόκληρο τον ΕΛΑΣ, με τη συμφωνία της Βάρκιζας; Αμείλικτοι απέναντι σε κάθε τάση παρέκκλισης από «τη γραμμή του κόματος». Ο Χ. Μίσσιος έγραφε ότι ακόμη και στις εξορίες, οι σακατεμένοι από το ξύλο τροτσκιστές δεν τύγχαναν της φροντίδας από τους συντρόφους τους.
    Γενικά, αυτοί οι κατακαημένοι «σύντροφοι» (οι σκεπτόμενοι τουλάχιστον) πιο πολύ υπέφεραν από την καθοδήγηση παρά από τις καταδιώξεις και εξορίες.
    Συγχαρητήρια Γιώργο για τις παρουσιάσεις σου!

    • Το περίεργο είναι ότι στο βιβλίο αναφέρει ότι η ΟΠΛΑ ελέγχονταν από το ΚΚΕ κατευθείαν, «αρχηγός» δε της ΟΠΛΑ Θεσσαλονίκης θεωρείται πως ήταν ο Βαγγέλης Βασβανάς (που κατηγορήθηκε μετά για την δολοφονία του Πολκ), σε αντίθεση με την Εθνική Πολιτοφυλακή που ελέγχονταν από το ΕΑΜ. Γενικά πάντως λίγα πράγματα έχουν γραφτεί για την ΟΠΛΑ, καθώς πολλά πράγματα μας είναι παντελώς άγνωστα για την δράση της, για αυτό και το αρχείο του Τσιρώνη έχει ιδιαίτερη αξία.

      Ευχαριστώ Θοδωρή για τα καλά σου λόγια!

  2. Θοδωρής Λίλος

    Αυτή η αναζήτηση της ιστορικής αλήθειας…λες και θα βρεις στο τέλος τη μία και μόνη. Διαβάζεις και αναθεωρείς συνεχώς και εκεί που νομίζεις ότι έχεις διαμορφώσει μία εικόνα, μία καινούρια πηγή θα σου την ανατρέψει.
    Καλά τα είχα ταιριάξει στο μυαλό μου, στο σχολείο. Έλληνες καλοί και ήρωες, Επανάσταση του ’21 με άγιες μορφές, αριστεροί – χριστιανοί βορά στα λιοντάρια, δεξιά του αίματος κ.ο.κ.
    Τι τον ήθελα τον Αποστολίδη και το Μακρυγιάννη.

    Ναύκληρε, λάθος επάγγελμα διάλεξες.

  3. Παράθεμα: Πτώματα και εκτελέσεις στη Θεσσαλονίκη της Κατοχής και του Εμφυλίου | Vivlioniki

  4. Παράθεμα: Η δράση της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο του Εμφυλίου | Vivlioniki

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s