Το πολυεθνικό μωσαϊκό της παλιάς Θεσσαλονίκης

Image

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Οι κάτοικοι της παλιάς Θεσσαλονίκης

Συγγραφέας: Κώστας Τομανάς

Έκδοση: Νησίδες (2006)

ISBN: 960-8263-63-8

Τιμή: Περίπου €16

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Από τα ενδιαφέροντα βιβλία που έχει γράψει ο Τομανάς είναι αυτό για τους κατοίκους της παλιάς Θεσσαλονίκης. Η πόλη που περιγράφει υπήρχε πριν περίπου έναν αιώνα και είχε ένα εντελώς διαφορετικό χρώμα από την σημερινή.

Η πρώτη έκδοση του βιβλίου ήταν από τις εκδόσεις «Εξάντας» το 1992 και αυτή των Νησίδων είναι επανέκδοση. Χωρίς κάτι το ιδιαίτερο, αλλά με πολύ όμορφες φωτογραφίες, από τις συλλογές των Βασίλη Μαυρομάτη και Ηλία Πετρόπουλου.

Όπως και σε πολλά βιβλία του Τομανά, έτσι και εδώ υπάρχει μια ανάμειξη ιστορίας και κουτσομπολιού. Χωρίς να είναι ιστορικός, τα γραφόμενά του αποτελούν πηγές πλέον για ερευνητές. Αυτά που γράφει όμως κυρίως είναι οι κουβέντες που θα ακούσεις πίνοντας τον καφέ σου σε έναν καφενέ της πόλης, παίζοντας τάβλι και με τον ήχο της τηλεόρασης να συνοδεύει αυτόν των ζαριών. Είναι αναμνήσεις μαζί με έρευνα προσωπική και ακούσματα και εμπειρίες τρίτων προσώπων.

Πρώτα περιγράφονται οι Τούρκοι της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι κάποτε υπήρξαν μεγάλο μέρος του πληθυσμού της πόλης, αλλά μετά την ανταλλαγή πληθυσμών βρέθηκαν πρόσφυγες και αυτοί στην Τουρκία και σίγουρα θα λένε και αυτοί για τις μνήμες της Θεσσαλονίκης, όπως κάποιοι Σμυρνιοί θα θυμούνται την Σμύρνη και οι Πολίτες την Κωνσταντινούπολη. Μετά από μία σύντομη ιστορική αναδρομή για το πώς βρέθηκαν οι Τούρκοι στην πόλη, αναφέρονται οι Τούρκικες συνοικίες της Θεσσαλονίκης και το πού περίπου βρίσκονται σύμφωνα με την σημερινή ρυμοτομία. Ακολουθεί μικρή αναφορά στα Τουρκικά μνήματα και μια πιο εκτενής στην Σφαγή των Προξένων, συμβάν που συγκλόνισε την πόλη και συνέβη τον Μάιο του 1876. Ιδιαίτερα θα πρέπει να προσεχτεί, ότι ο Τομανάς επιχειρεί μια ιστορική εξήγηση του γεγονότος, ψάχνει τα πραγματικά αίτια γύρω από το τραγικό συμβάν. Τέλος γίνεται αναφορά στον Κεμάλ Ατατούρκ και τον Ναζίμ Χικμέτ, παγκοσμίως γνωστές προσωπικότητες των Τούρκων, που αμφότεροι γεννήθηκαν στην Θεσσαλονίκη.

 Στη συνέχεια υπάρχει το κεφάλαιο για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης. Αρχικά υπάρχει μικρή ιστορική αναδρομή της εγκατάστασής των στην πόλη, από τους Ρωμανιώτες μέχρι την έλευση των Σεφαραδίτων το 1492 καθώς και τα ονόματα των γειτονιών στις οποίες έμεναν και η τοπογραφία τους στην σύγχρονη Θεσσαλονίκη. Ο συγγραφέας πρόλαβε και έζησε τους Εβραίους, έτσι υπάρχουν λεπτομέρειες σχετικά με την καθημερινότητά τους, τα ήθη και τα έθιμα που είχαν και έδιναν ένα ξεχωριστό χρώμα στην πόλη, το οποίο διακόπηκε βίαια με το ξεκλήρισμά τους το 1943. Υπάρχει ξεχωριστό κεφάλαιο για την ομάδα ΕΕΕ (Εθνική Ένωσις Ελλάς), η οποία ήταν υπεύθυνη για την καταστροφή του συνοικισμού Κάμπελ το 1931, μία μαύρη σελίδα στην ιστορική συνύπαρξη Εβραίων και Χριστιανών της Θεσσαλονίκης. Υπάρχει τέλος και κεφάλαιο για τα Εβραϊκά μνήματα και την καταστροφή τους.

Το επόμενο κεφάλαιο μιλάει για τους «Μπαγιάτηδες», δηλαδή τους Χριστιανούς κατοίκους της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι πήραν το όνομα αυτό μάλλον από την τουρκική λέξη «μπαγιάτ» που σημαίνει παλιός. Αρχικά αναφέρονται μικρές πληροφορίες, τις οποίες μπορεί κάποιος να βρει και αδιάφορες, αλλά αναφέρονται μόνο στο βιβλίο του Τομανά. Χωρίς ίχνος ωραιοποίησης των Ελλήνων, περιγράφονται χαρακτηριστικά και γεγονότα τα οποία ακολουθούν ακόμη και σήμερα πολλούς Θεσσαλονικιούς, άσχετα αν οι περισσότεροι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης δεν είναι πλέον βέροι Σαλονικείς. Υπάρχουν δύο κεφάλαια για τους «κουμπούρες», δηλαδή τους κακούς και ζωηρούς μαθητές και ένα με τίτλο «οι Τσοτυλιώτες», το οποίο δεν έχει να κάνει με τους κατοίκους της Κοζανίτικης πόλης, αλλά με το σχολείο στο Τσοτύλι που έστελναν οι Θεσσαλονικείς τους άτακτους μαθητές. ακολουθεί κεφάλαιο για τις συχνές μετακομίσεις των Μπαγιάτηδων (ψιλοαδιάφορο) και στην συνέχεια ένα κεφάλαιο για τις παλιές οικογένειες της πόλης, ονόματα τα οποία συναντάμε συχνά σε δρόμους σήμερα. Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στους Καλλιδόπουλους, τους Πεντζίκηδες και τους Φλόκηδες. Λαογραφικό ενδιαφέρον έχουν τα κεφάλαια για τα παιχνίδια των παλιών Σαλονικιών και για τις συνήθειές τους. Ιδιαίτερο κεφάλαιο είναι για το 24ωρο μιας γυναίκας ανάλογα με την κοινωνική τάξη στην οποία ήταν ενταγμένη τότε. Τέλος υπάρχει ένα κεφάλαιο για τα παλιά επαγγέλματα στην πόλη τα οποία χάθηκαν με τον καιρό, το οποίο όμως δεν έχει να κάνει μόνο με τους Μπαγιάτηδες.

Από τα ξεχωριστά κεφάλαια είναι αυτό με τίτλο «Χρονολογικό Κομφούζιο», το οποίο μιλάει για τον διαφορετικό τρόπο που είχαν Μουσουλμάνοι, Εβραίοι και Χριστιανοί για τον υπολογισμό του χρόνου. Χαρακτηριστική του «κομφούζιου» είναι η φωτογραφία η οποία δείχνει φύλλο ημερολογίου του 1896 (η φώτο δεν είναι από το βιβλίο).

skg054

Ακολουθεί ένα αρκετά εκτεταμένο κεφάλαιο με τίτλο «Τύποι της Θεσσαλονίκης», το οποίο αναφέρεται σε πρόσωπα τα οποία μπορεί να μην έγραψαν όλα ιστορία, αλλά αποτελούσαν φιγούρες της πόλης και αντικείμενο συζητήσεων για τους παλιούς Θεσσαλονικείς, άλλοτε για καλό και άλλοτε για κακό σκοπό.

Το κεφάλαιο με τίτλο «Οι Βούλγαροι στην Μακεδονία» ελάχιστα έχει για την Βουλγαρική κοινότητα της πόλης. Κυρίως ασχολείται με τον Μακεδονικό Αγώνα και τους πρωταγωνιστές του και τις πολεμικές διαμάχες μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων κατά των Α’ και τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο. Σίγουρα το θέμα του κεφαλαίου είναι άσχετο με το υπόλοιπο βιβλίο, πιθανόν μπήκε στο βιβλίο επειδή κατά την πρώτη έκδοση είχε ανακύψει το σύγχρονο Μακεδονικό ζήτημα στην χώρα.

Δεν θα μπορούσε να λείπει η αναφορά στους ξένους του Φραγκομαχαλά, αν και την βρήκα μικρή και περιορισμένη. Ακόμη μικρότερες είναι οι αναφορές στους Ρουμάνους και τους Αρμένηδες της πόλης.

Πιστεύω πως αν ζούσε ο Τομανάς σήμερα, θα κυκλοφορούσε το βιβλίο με αρκετές προσθήκες. Αυτό πάντως δεν περιορίζει την αξία του βιβλίου, καθώς είναι μια πρώτη προσέγγιση για κάποιον που δεν έχει διαβάσει πράγματα για την πολυεθνική Θεσσαλονίκη και μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για παραπάνω έρευνα. Θα μπορούσε να είναι φθηνότερο πάντως, δεδομένου του ότι είναι επανέκδοση και του ότι καλύτερες εκδόσεις από τις Νησίδες κοστίζουν τα μισά λεφτά.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Συγγραφείς, ΤΟΜΑΝΑΣ, Κώστας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s